Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

Transliteration

nāmnā yatprāṅmukhaṃ tīrthaṃ sarasvatyāstaṭe sthitam | māṃḍavyeśvaranāmnā vai yatreśaḥ saṃpratiṣṭhitaḥ

Translation

Có một tīrtha tên Prāṅmukha, tọa lạc trên bờ sông Sarasvatī. Tại đó, Đấng Chúa được an lập với danh Māṇḍavyeśvara.

Word by Word

• नाम्ना: by name, as called
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular; ‘by name/as named’)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (relative pronoun agreeing with तीर्थम्)

• प्राङ्मुखम्: east-facing
• प्राङ्मुखम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राङ्-मुख (प्रातिपदिक; प्राङ् + मुख)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वाभिमुखम्’ (neuter sg qualifying तीर्थम्)

• तीर्थम्: sacred ford/place of pilgrimage
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Nom/Acc singular)

• सरस्वत्याः: of Sarasvatī
• सरस्वत्याः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)

• तटे: on the bank
• तटे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्थितम्’ (Past participle)

• माण्डव्येश्वरनाम्ना: by the name Māṇḍavyeśvara
• माण्डव्येश्वरनाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: माण्डव्य-ईश्वर-नामन् (प्रातिपदिक; माण्डव्य + ईश्वर + नामन्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular; ‘by the name Māṇḍavyeśvara’)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय/पादपूरण (emphatic particle)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• ईशः: the Lord (Śiva)
• ईशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• संप्रतिष्ठितः: is established
• संप्रतिष्ठितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थापितः’ (Past passive participle)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prāṅmukha-tīrtha (with Māṇḍavyeśvara)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: An east-facing Śiva shrine on the Sarasvatī bank; morning sun rays from the east; a liṅga labeled Māṇḍavyeśvara; pilgrims offering bilva leaves with the river flowing beside.

Characters & Entities

• Prāṅmukha Tīrtha
• Sarasvatī River
• Māṇḍavyeśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely water and land; it is sanctified by the presence and establishment of Īśa (Śiva) in a named form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prāṅmukha Tīrtha on the Sarasvatī, with the Māṇḍavyeśvara installation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied worship at Māṇḍavyeśvara; no explicit vrata or dāna is prescribed in this verse.