Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

Nārada nói: Nghe vậy, ông cùng với vợ, lòng tràn ngập hoan hỷ. Đảnh lễ tôi, ông thưa: “Nếu quả thật con là người có phước (puṇyavān)…”

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

“Ta sẽ nói thêm đôi điều nữa: bàn tay phải của con gái ta được giơ lên cao—vì sao như vậy? Ta muốn được nghe, hỡi Nārada.”

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

Vì bị Núi (Himālaya) hỏi như thế, bấy giờ ta đã nói rõ nguyên do: bàn tay của nàng luôn vươn về phía mọi loài hữu tình.

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

Vì thế, bàn tay giơ lên ấy là đấng ban “vô úy”. Hỡi Núi nâng đỡ cõi đất, nàng là hiền thê của Chúa tể thế gian—Vṛṣāṅka (Śiva mang dấu bò).

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

Nàng là Mẹ của muôn cõi, đấng đem lại an lành, đấng trở thành sức lành cho mọi loài. Vì vậy, nguyện nàng mau chóng đạt sự hiệp nhất trong yoga với Pinākin (Śiva, đấng mang cung Pināka).

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

Ngài phải thực hiện đúng đắn, theo nghi lễ, hỡi bậc tối thượng trong các chúa núi. Vì tại đây có một đại sự của chư thiên cần được thành tựu, hỡi núi tuyết.

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

Nói như vậy rồi từ biệt người ấy, ta thuật lại việc ấy cho Vāsava (Indra). Còn điều gì ta phải làm thêm—quả thật ta đã làm xong cả rồi.

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

“Nhưng để hoàn tất phần việc còn lại, cần phải thúc giục Pañcaśara (Kāma, vị thần năm mũi tên), hỡi Vāsava.” Dặn dò như thế rồi, ta tiếp tục lên đường, hướng về Tāraka, hỡi Phālguna.

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

Vì hắn ưa thích sự tranh chấp (kali), nên khó mà nói rõ mục đích này cho hắn. Còn Himādri (dãy Hi-mã-lạp-sơn) cũng, do lời ta thúc giục, hướng nỗ lực về phía Pārvatī.

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

Bấy giờ, ngài truyền cho nàng—cùng với người bạn gái—hãy thực hành việc thờ phụng Bhava (Śiva). Nàng phụng sự Đấng Chúa ấy; và khi thấy hạnh nết đoan trang, hiền thiện của nàng, (ân sủng thiêng liêng dần hiển lộ).

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

Được giao phó, Pārvatī sắm sửa hoa, nước, trái cây và các lễ vật khác. Còn Mahendra (Indra) cũng, theo lời ta, liền tưởng niệm (thỉnh gọi) Smara (Kāmadeva), hỡi Bhārata.

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

Kāmadeva, biết mình đã được tưởng niệm, liền hiện ra tức khắc—cùng với Xuân (Vasanta) và Rati—mang vũ khí là những nụ hoa xoài, vị chúa dục vọng sinh từ tâm.

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

Bấy giờ bậc trí giả nói với ngài, như thể nhắc lại và khẽ chạm: “Hỡi người được Rati yêu mến, cần gì phải dạy bảo ngài nhiều lời?”

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

Ngài ngự trong tâm, nên biết điều đã xảy ra và điều đang được toan tính. Dẫu vậy, ta vẫn sẽ nói với ngài, nhớ đến sự tận tụy của ngài đối với bổn phận riêng mình.

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

“Hỡi Manmatha, ta có một việc vô cùng trọng đại mà ngài phải hoàn thành: Mahādeva, đấng chúa tể đầy từ bi, đã bị chia lìa khỏi hiền thê Satī.”

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

“Hãy kết duyên lại cho Ngài với Nữ Thần sinh trong nhà Himādri (Pārvatī). Khi Nữ Thần và Thần linh hoan hỷ, các Ngài sẽ ban cho ngươi điều ngươi mong cầu ở đời này.”

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

Madana nói: “Ôi Devendra, việc này là vô ích. Vì người ấy là phu quân thuở trước của Thần (Śiva). Bậc hiền triết đã tuyên rằng những thần hỏa (uy lực) như thế không nên đến gần hay khiêu khích bằng cách nào khác.”

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

“Và trong các Vedānta, các bà-la-môn nhiều lần quở trách ta: ‘Kāma này là kẻ nuốt chửng lớn, là tội nhân lớn—như lửa thiêu rụi nhà cửa.’”

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

“Bởi dục ấy—kẻ thù thường hằng của người trí—tri kiến bị che phủ. Vì thế, bậc thiện thượng phải luôn lìa bỏ Kāma, như tránh xa rắn độc.”

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

“Với bản tính như ta, làm sao Maheśvara có thể hài lòng về ta—cũng như Vāsudeva, bậc Thầy của thế gian, chẳng thể hài lòng với kẻ say rượu tội lỗi?”

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

Indra nói: “Ôi bậc hữu phúc, chớ nói như vậy. Không có ngươi, ai trên cõi đất này có thể đạt được dharma, artha, kāma, hay thậm chí mokṣa?”

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

Bất cứ điều gì được thành tựu ở đời—cội rễ của nó chính là dục vọng (kāmanā). Vậy làm sao có thể kết tội kāma? Vì thế, ngay cả người cầu giải thoát (mokṣa) cũng vận dụng nó (trong dạng đã được tinh luyện).

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

Lời của śruti quả thật chân thật: hình tướng của ngươi là ba—tāmasa, rājasa và sāttvika, hỡi Manmatha.

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

Khi dục vọng khởi lên từ tâm không hướng giải thoát (tâm bị trói buộc), đó là hình thái tāmasa của ngươi. Còn sự thèm khát phát sinh từ ý niệm về khoái lạc—đó là hình thái rājasa của ngươi.

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

Còn dục vọng chỉ trong mức cần thiết cho mục đích của mình—đó là hình thái sāttvika của ngươi. Xin hãy nói rõ về ba hình tướng ấy: ai lại không thờ kính (khẩn cầu) ngươi?

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

Ngươi trực tiếp xứng đáng với sự tôn kính tối thượng—xin hãy hoàn thành việc này cho chúng ta. Thật vậy, ngay cả bậc trí giả, khi thấy chúng sinh bình thường bị khổ não, cũng che chở họ dù phải liều cả mạng sống; đó là quả phúc lớn lao bậc nhất.

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

Suy niệm như vậy rồi, ngươi nhất định phải thực hiện công việc ấy cho thật minh bạch, không sai chạy, không bỏ sót.

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

Nghe vậy, Smara (Kāma) đáp: “Xin vâng,” rồi—cùng Vasanta và Rati hộ tống, lại có đạo binh như chim cuốc và các loài khác—lên đường đến Himādri (dãy Hi-mã-lạp-sơn).

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

Tại đó, chàng thấy khuôn viên tịnh thất thánh thiện của Śambhu—rợp đầy muôn loài cây cối, và chan chứa những sinh linh hiền hòa, bản tính an tịnh.

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

Tại đó, chàng thấy Vīraka, người giữ cổng của Đấng Tam Nhãn; lại thấy vô số đoàn gaṇa của Ngài, như thể chính Maheśāna hiện tiền.

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

Chàng lại thấy Maheśāna, ánh nhìn đặt nơi đầu mũi, an nhiên ngồi vững trong thân tướng viên mãn—Mahādeva, Maheśvara, an trụ trong samādhi giữa pháp đài rợp bóng cây deodāra.

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

Khi đã chế ngự các đối tượng của giác quan và làm cho tâm không còn gợn sóng, Ngài an trụ trong chính mình—nhờ Tự Ngã mà nhập vào vị Deva, kho tàng của khổ hạnh (tapas).

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

Thấy Ngài ở trạng thái ấy, Kāmadeva—nôn nóng phá vỡ sự định tĩnh nội tâm—đã lẻn vào qua tâm, giả làm tiếng ong vo ve.

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

Ngay lúc ấy, vị Deva mở mắt; và tâm Ngài, nhuốm màu khát vọng, liền nhớ đến ái nữ của Vua Núi.

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

Được Vīraka tâu báo, ái nữ của núi bước vào. Khi ấy, bậc đại phúc ấy tiến lên, như nàng vẫn thường làm, theo nếp quen của mình.

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

Rồi Ngài nhận ra tâm mình đã vương luyến nơi nàng, liền khẽ chế ngự nó như một trò đùa và ngoái nhìn phía sau. Ngay tức thì, Ngài thấy người yêu của Rati (Kāmadeva) với cây cung đã giương trọn.

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

Vì lòng từ bi, không muốn hủy diệt y, vị Thiên Thần liền đi đến nhiều nơi khác nhau. Thế nhưng Ngài vẫn thấy kẻ ấy ở phía sau, đang rút mũi tên từ cây cung.

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

Ngài lang thang qua sông ngòi, núi non, các đạo tràng ẩn tu và hồ nước; và khi Mahādeva đi đây đi đó, Ngài vẫn thấy kẻ ấy đứng chực phía sau.

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

Sau khi rong ruổi khắp ba cõi, Ngài lại trở về đạo tràng của mình. Thấy kẻ ấy vẫn ở phía sau, Hara thở ra một hơi dài.

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

Bấy giờ, bởi ngọn lửa bừng lên từ Con Mắt Thứ Ba, Kāmadeva bị thiêu thành tro—trong khi chư thiên trên trời kêu khóc, hỡi con của Pāṇḍu.

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

Ngọn lửa sinh từ mắt của Hara, sau khi thiêu y thành tro, liền bùng lên dữ dội như muốn đốt cháy toàn thế giới, khiến mọi phương trời đều ngập lửa.

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

Bấy giờ Bhava (Śiva), nguyên nhân của thế gian, đã phân chia ngọn lửa ấy (Jātavedas): vào ngã chấp (ahaṅkāra), vào loài người, vào vầng Trăng, vào hoa, và vào khúc ca.

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

Ngọn “lửa của Smara” (cơn sốt tình ái) ngự trong đàn ong, trong cổ họng chim cu gáy, và trong những lâm viên hoan lạc; khi nó chạm đến, trái tim kẻ si tình quả thật bị ràng buộc bởi ái luyến.

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

Ngọn lửa ấy cháy không ngừng—khó bề chữa trị và đem lại khổ đau—nhất là khi nhìn thấy Smara bị thiêu thành tro bởi ngọn lửa từ hơi thở của Hara (Śiva).

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

Rati, khốn khổ vì sầu não, than khóc cùng Madhu, người thân của nàng; khóc đi khóc lại nhiều lần, nàng được Madhu vỗ về an ủi.

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

Nghe lời than khóc của Rati, Đấng Thần của chư thần, vị Chúa mang cờ hiệu bò (Śiva), nhìn người vợ của Kāma rồi cất lời với lòng từ mẫn tối thượng.

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

Dẫu nay Ngài còn vô hình, hỡi hiền nữ cát tường, phu quân của nàng sẽ thành tựu mọi việc. Đến đúng thời khắc giao hòa, hỡi thiếu nữ, Ngài ắt sẽ hành động—không chút nghi ngờ.

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

Khi Viṣṇu, Đấng Tự Tại toàn năng, giáng sinh làm con của Vasudeva, thì người con trai sinh ra từ Ngài sẽ trở thành phu quân của nàng.

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

Được chỉ dạy như thế, Rati cúi lạy Rudra; rồi nàng ra đi theo ý mình, có Mùa Xuân và các vị khác tháp tùng.