Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

Transliteration

jvālayatyaniśaṃ so'gnirduścikitsyo'sukhāvahaḥ | vilokya haraniḥśvāsajvālābhasmīkṛtaṃ smaram

Translation

Ngọn lửa ấy cháy không ngừng—khó bề chữa trị và đem lại khổ đau—nhất là khi nhìn thấy Smara bị thiêu thành tro bởi ngọn lửa từ hơi thở của Hara (Śiva).

Word by Word

• ज्वालयति: kindles/burns
• ज्वालयति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु) [णिच्-प्रत्यय: ज्वालयति]
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative)

• अनिशम्: unceasingly
• अनिशम्: None
• Type: Indeclinable
• Root: अनिशम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• सः: that/he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• अग्निः: fire
• अग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• दुश्चिकित्स्यः: hard to cure
• दुश्चिकित्स्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुश्चिकित्स्य (प्रातिपदिक: दुर् + चिकित्स्य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण (अग्निः)

• असुखावहः: bringing unhappiness
• असुखावहः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: असुखावह (प्रातिपदिक: अ + सुख + आवह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण (अग्निः)

• विलोक्य: having seen
• विलोक्य: None
• Type: Indeclinable
• Root: वि + लोक् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतम्: reduced to ashes by the flame of Hara’s breath
• हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर-निःश्वास-ज्वाला-भस्मीकृत (प्रातिपदिक: हर + निःश्वास + ज्वाला + भस्मीकृत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (हरस्य निःश्वासस्य ज्वालया भस्मीकृतम्); विशेषण (स्मरम्)

• स्मरम्: Kāma (Love-god)
• स्मरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A stark vision: Kāma as a charred, ash-grey figure; Śiva’s breath visualized as a flame-stream; surrounding beings recoil while an inner ‘love-fever’ still burns in the hearts of onlookers.

Characters & Entities

• Śiva (Hara)
• Kāma (Smara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire can become an unceasing inner disease; liberation begins by recognizing its painful, compulsive nature.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is praised in this verse; it continues the Kāma-dahana storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the implied discipline is inner restraint (saṃyama) rather than an external rite.