Prakarana 4
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा’ और ‘सत्संग’ के द्वारा रामकथा-मानस में अवगाहन। यह खंड साधक को बताता है कि कथा का अधिकार (adhikāra) कैसे बनता है—गुरु-कृपा, शुद्ध जिज्ञासा, और राम-प्रियता। यहाँ ‘मानस-सर’ रूपक से यह भी स्थिर होता है कि पाठ/श्रवण केवल साहित्य-रस नहीं, बल्कि कलिमल-शमन और विवेक-प्रबोधन की साधना है।
Đoạn trích này mang đặc trưng của những "bước mở đầu" trong Bālakāṇḍa: Tulsī trình bày dòng truyền thừa qua guru và kết nối dòng chảy của kathā thành một chuỗi đối thoại có thẩm quyền (từ Śiva xuống đến Bhāradvāja). Về mặt cảm xúc, Śānta và Adbhuta hòa quyện: sự phân biệt về tư cách của người nghe, và cảm giác về tính vô tận của câu chuyện (Rāma là vô tận, đức hạnh của Ngài là vô tận). Ẩn dụ "hồ Mānas" là trọng tâm ở đây: các chaupāī là lá sen, các doha và sorathā là hoa sen, ý nghĩa là phấn hoa, và satsanga là mùa xuân, dạy người đọc rằng văn bản này là một sopāna: như nước nó thanh lọc ô uế, như lửa nó thiêu đốt tranh luận sai lệch, như mặt trăng nó ban tặng bình an mát mẻ và hạnh phúc. Về nguyên tắc, phần này trở thành nền tảng của sự hài hòa Nirguṇa, Saguṇa: kathā được Śiva truyền cảm hứng, nhưng mục đích của nó là sự sùng bái Raghunātha. Như vậy, phần này của Bālakāṇḍa thiết lập người tu tập trên con đường śravaṇa (lắng nghe thiêng liêng), làm cho họ xứng đáng với việc kể lại līlā sắp tới.
Verses
Chaupai 30.1-4
जागबलिक जो कथा सुहाई।भरद्वाज मुनिबरहि सुनाई।।
कहिहउँ सोइ संबाद बखानी।सुनहुँ सकल सज्जन सुखु मानी।।
संभु कीन्ह यह चरित सुहावा।बहुरि कृपा करि उमहि सुनावा।।
सोइ सिव कागभुसुंडिहि दीन्हा।राम भगत अधिकारी चीन्हा।।
तेहि सन जागबलिक पुनि पावा।तिन्ह पुनि भरद्वाज प्रति गावा।।
ते श्रोता बकता समसीला।सवँदरसी जानहिं हरिलीला।।
जानहिं तीनि काल निज ग्याना।करतल गत आमलक समाना।।
औरउ जे हरिभगत सुजाना।कहहिं सुनहिं समुझहिं बिधि नाना।।
jāgabalika jo kathā suhāī |bharadvāja munibarahi sunāī ||
kahihauṁ soi saṁbāda bakhānī |sunahuṁ sakala sajjana sukhu mānī ||
saṁbhu kīnha yaha carita suhāvā |bahuri kṛpā kari umahi sunāvā ||
soi siva kāga-bhusuṁḍihi dīnhā |rāma-bhagata adhikārī cīnhā ||
tenhi sana jāgabalika puni pāvā |tinh puni bharadvāja prati gāvā ||
te śrotā bakatā sama-sīlā |savaṁda-rasī jānahim hari-līlā ||
jānahim tīni kāla nija gyānā |karatala-gata āmalaka samānā ||
aurau je hari-bhagata sujānā |kahahim sunahim samujhahim bidhi nānā ||
Câu chuyện tuyệt đẹp mà Yajnavalkya kể cho đại hiền triết Bharadvaja, chính cuộc đối thoại ấy ta sẽ kể lại và giảng giải. Hãy lắng nghe, hỡi tất cả những người tốt lành, và hãy tận hưởng niềm hoan lạc. Shambhu đã sáng tác câu chuyện duyên dáng này, rồi với ân sủng của Ngài đã kể lại cho Uma. Chính Shiva ấy đã trao nó cho Kakbhushundi, sau khi nhận biết người là một tín đồ của Rama và xứng đáng để nhận lấy nó. Từ người đó Yajnavalkya lại nhận được nó, và người lại hát nó cho Bharadvaja. Những người nghe và người kể ấy đồng nhất về phẩm chất, nhìn mọi thứ bình đẳng, và họ biết lila của Hari. Bằng tri thức riêng của mình họ biết ba thời, như quả myrobalan nằm trong lòng bàn tay. Những tín đồ khôn ngoan khác của Hari cũng kể, nghe, và hiểu nó theo nhiều cách.
Doha 30(क)-(ख)
मै पुनि निज गुर सन सुनी कथा सो सूकरखेत।समुझी नहि तसि बालपन तब अति रहेउँ अचेत।।30(क)।।
श्रोता बकता ग्याननिधि कथा राम कै गूढ़।किमि समुझौं मै जीव जड़ कलि मल ग्रसित बिमूढ़।।30(ख)।।
maiṁ puni nija gur sana sunī kathā so sūkara-kheta |samujhī nahi tasi bālapana taba ati raheũṁ acet ||30(k)||
śrotā bakatā gyāna-nidhi kathā rāma kai gūṛha |kimi samujhauṁ maiṁ jīva jaṛa kali mala grasita bimūṛha ||30(kh)||
Tôi lại nghe chính câu chuyện đó từ Guru của mình, tại Sukar-khet. Nhưng trong những ngày thơ ấu, tôi không thể hiểu nó, do đó tôi vẫn hoàn toàn chưa tỉnh thức. Cả người nghe và người nói đều là kho tàng của trí tuệ, và chủ đề, câu chuyện về Rama, là sâu thẳm không thể đo lường. Làm sao tôi, một linh hồn đần độn và trói buộc, bối rối và bị nắm giữ bởi bẩn thỉu của Kali-yuga, có thể hiểu được nó?
Chaupai 31.1-7
तदपि कही गुर बारहिं बारा।समुझि परी कछु मति अनुसारा।।
भाषाबद्ध करबि मैं सोई।मोरें मन प्रबोध जेहिं होई।।
जस कछु बुधि बिबेक बल मेरें।तस कहिहउँ हियँ हरि के प्रेरें।।
निज संदेह मोह भ्रम हरनी।करउँ कथा भव सरिता तरनी।।
बुध बिश्राम सकल जन रंजनि।रामकथा कलि कलुष बिभंजनि।।
रामकथा कलि पंनग भरनी।पुनि बिबेक पावक कहुँ अरनी।।
रामकथा कलि कामद गाई।सुजन सजीवनि मूरि सुहाई।।
सोइ बसुधातल सुधा तरंगिनि।भय भंजनि भ्रम भेक भुअंगिनि।।
असुर सेन सम नरक निकंदिनि।साधु बिबुध कुल हित गिरिनंदिनि।।
संत समाज पयोधि रमा सी।बिस्व भार भर अचल छमा सी।।
जम गन मुहँ मसि जग जमुना सी।जीवन मुकुति हेतु जनु कासी।।
रामहि प्रिय पावनि तुलसी सी।तुलसिदास हित हियँ हुलसी सी।।
सिवप्रय मेकल सैल सुता सी।सकल सिद्धि सुख संपति रासी।।
सदगुन सुरगन अंब अदिति सी।रघुबर भगति प्रेम परमिति सी।।
tadapi kahī gur bārahiṃ bāra |samujhi parī kachu mati anusārā ||
bhāṣā-baddha karabi maiṃ soī |moreṃ mana prabodha jehiṃ hoī ||
jasa kachu budhi bibeka bala mereṃ |tasa kahihauṃ hiyaṃ hari ke prerēṃ ||
nija saṃdeha moha bhrama haranī |karauṃ kathā bhava saritā taranī ||
budha bisrāma sakala jana raṃjanī |rāmakathā kali kaluṣa bibhaṃjanī ||
rāmakathā kali paṃnaga bharanī |puni bibeka pāvaka kahuṃ aranī ||
rāmakathā kali kāmada gāī |sujana sajīvanī mūri suhāī ||
soi basudhātala sudhā taraṃginī |bhaya bhaṃjanī bhrama bheka bhuaṃginī ||
asura sena sama naraka nikaṃdinī |sādhu bibudha kula hita girinaṃdinī ||
saṃta samāja payodhi ramā sī |bisva bhāra bhara acala chamā sī ||
jama gana muhaṃ masi jaga jamunā sī |jīvana mukuti hetu janu kāsī ||
rāmahi priya pāvani tulasī sī |tulasīdāsa hita hiyaṃ hulasī sī ||
sivapraya mekala saila sutā sī |sakala siddhi sukha saṃpati rāsī ||
sadaguna suragana aṃba aditi sī |raghubara bhagati prema paramiti sī ||
Thế nhưng đức thầy tôi đã kể đi kể lại nhiều lần, và tôi đã hiểu được phần nào theo sức hiểu của tâm trí mình. Chính câu chuyện ấy tôi sẽ chép bằng ngôn ngữ thông thường, để tâm trí chính mình được khai sáng nhờ nó. Bao nhiêu sức trí tuệ và phân biệt mà tôi có, bấy nhiêu tôi sẽ kể lại, theo sự thôi thúc của Hari trong lòng tôi. Tôi kể câu chuyện này, câu chuyện xóa bỏ nghi ngờ, mê lầm và sai lầm của chính tôi, và là chiếc thuyền để vượt sông luân hồi. Câu chuyện về Rama là nơi nghỉ ngơi của người trí và niềm vui của mọi người, và nó phá tan sự ô uế của thời Kali. Câu chuyện về Rama là con công mái đối với con rắn của thời Kali, và là củi ma sát sinh ra ngọn lửa của sự phân biệt. Câu chuyện về Rama là con bò thực hiện mọi ước nguyện của thời Kali, và là cỏ thuốc sống động xinh đẹp dành cho người tốt. Nó là dòng sông cam lộ chảy trên mặt đất; nó đập tan nỗi sợ hãi, và là con rắn cái đối với con ếch của sự mê lầm. Nó tiêu diệt địa ngục như Nữ nhi của Núi đã tiêu diệt quân đội của ác quỷ, và như bà, nó làm lợi ích cho các bậc thánh và dòng họ của chư thiên. Nó giống như Lakshmi sinh ra từ đại dương của hội chúng bậc thánh, và giống như mặt đất vững chãi gánh vác toàn bộ sức nặng của vũ trụ. Giống như sông Yamuna ở thế gian này, nó làm đen mặt các sứ giả của Yama, và giống như Kashi, nó là phương tiện giải thoát cho chúng sinh. Nó được Rama yêu mến như loài tulasi thanh tẩy được yêu mến, và đối với Tulsidas, nó được yêu mến như niềm vui trào dâng trong lòng. Nó được Shiva yêu mến như sông Narmada, con gái của núi Mekala, được ngài yêu mến, và nó là kho tàng của mọi thành tựu, hạnh phúc và phú quý. Giống như Aditi, mẹ của chư thiên, nó là mẹ của đoàn lũy đức hạnh cao quý, và nó là đỉnh cao của lòng sùng kính và tình yêu dành cho bậc tối thắng của dòng Raghu.
Doha 31
राम कथा मंदाकिनी चित्रकूट चित चारु।तुलसी सुभग सनेह बन सिय रघुबीर बिहारु।।31।।
rāma kathā mandākinī citrakūṭa cita cāru |tulasī subhaga saneha bana siya raghubīra bihāru ||31||
Câu chuyện về Rama là dòng sông Mandakini, và trái tim xinh đẹp là Chitrakuta. Tulsidas nói: tình yêu thuần khiết và được ban phước là khu rừng nơi Sita và Anh hùng dòng Raghu dạo chơi thỏa thích.
Chaupai 32.1-7
राम चरित चिंतामनि चारू।संत सुमति तिय सुभग सिंगारू।।
जग मंगल गुन ग्राम राम के।दानि मुकुति धन धरम धाम के।।
सदगुर ग्यान बिराग जोग के।बिबुध बैद भव भीम रोग के।।
जननि जनक सिय राम प्रेम के।बीज सकल ब्रत धरम नेम के।।
समन पाप संताप सोक के।प्रिय पालक परलोक लोक के।।
सचिव सुभट भूपति बिचार के।कुंभज लोभ उदधि अपार के।।
काम कोह कलिमल करिगन के।केहरि सावक जन मन बन के।।
अतिथि पूज्य प्रियतम पुरारि के।कामद घन दारिद दवारि के।।
मंत्र महामनि बिषय ब्याल के।मेटत कठिन कुअंक भाल के।।
हरन मोह तम दिनकर कर से।सेवक सालि पाल जलधर से।।
अभिमत दानि देवतरु बर से।सेवत सुलभ सुखद हरि हर से।।
सुकबि सरद नभ मन उडगन से।रामभगत जन जीवन धन से।।
सकल सुकृत फल भूरि भोग से।जग हित निरुपधि साधु लोग से।।
सेवक मन मानस मराल से।पावक गंग तंरग माल से।।
rāma carita cintāmani cārū |santa sumati tiya subhaga siṅgārū ||
jaga maṅgala guna grāma rāma ke |dāni mukuti dhana dharama dhāma ke ||
sadagura gyāna birāga joga ke |bibudha baida bhava bhīma roga ke ||
janani janaka siya rāma prema ke |bīja sakala brata dharama nema ke ||
samana pāpa santāpa soka ke |priya pālaka paraloka loka ke ||
saciva subhaṭa bhūpati bicāra ke |kumbhaja lobha udadhi apāra ke ||
kāma koha kalimala karigana ke |kehari sāvaka jana mana bana ke ||
atithi pūjya priyatama purāri ke |kāmada ghana dārida davāri ke ||
mantra mahāmani biṣaya byāla ke |meṭata kaṭhina kuaṅka bhāla ke ||
harana moha tama dinakara kara se |sevaka sāli pāla jaladhara se ||
abhimata dāni devataru bara se |sevata sulabha sukhada hari hara se ||
sukabi sarada nabha mana uḍagana se |rāmabhagata jana jīvana dhana se ||
sakala sukṛta phala bhūri bhoga se |jaga hita nirupadhi sādhu loga se ||
sevaka mana mānasa marāla se |pāvaka gaṅga taṁraga māla se ||
Những hành động của Rama là một viên ngọc ước nguyện xinh đẹp, và là sự trang điểm xinh đẹp của người phụ nữ ấy, là sự hiểu biết tốt lành của các bậc thánh. Tập hợp các đức hạnh của Rama là một phước lành cho thế gian; chúng ban cho sự giải thoát, tài sản, sự công chính và nơi ngự của Chúa. Chúng là những vị thầy chân thật của trí tuệ, sự ly dục và yoga, và là những vị thầy thuốc của các vị thần cho căn bệnh đáng sợ của luân hồi tồn tại. Chúng là mẹ và cha của tình yêu dành cho Sita và Rama, và là hạt giống của mọi lời nguyện, bổn phận tôn giáo và sự tu hành. Chúng chấm dứt tội lỗi, khổ đau và buồn rầu, và là những người bảo vệ đầy yêu thương ở thế gian này và thế giới bên kia. Chúng là những vị đại thần và dũng sĩ của Vua Sáng Suốt, và là một Agastya uống cạn đại dương vô tận của lòng tham. Chúng là những chú sư tử non trong khu rừng tâm trí của các tín đồ, để tấn công những đàn voi là dục vọng, sự giận dữ và những ô uế của thời đại Kali. Chúng được Shiva, kẻ giết Tripura, yêu quý như một vị khách được tôn kính, và là những đám mây ban mưa ban mọi điều ước để dập tắt ngọn lửa rừng của sự nghèo khó. Chúng là một thần chú và một viên ngọc vĩ đại chống lại con rắn của dục lạc, và chúng xóa bỏ những đường nét cứng đầu của số phận xấu xa viết trên trán. Chúng như những tia nắng mặt trời xua tan bóng tối của ảo tưởng, và như những đám mây nuôi dưỡng mùa lúa của những người đầy tớ của Chúa. Chúng như cây thần diệu của các vị thần ban mọi điều ước, và như Hari và Hara, dễ dàng phụng sự và ban cho niềm hoan lạc. Chúng như những vì sao trên bầu trời mùa thu trong tâm trí của một nhà thơ tài giỏi, và như chính tài sản của sự sống đối với các tín đồ của Rama. Chúng như sự hưởng thụ dồi dào là quả báo của mọi việc lành, và như những bậc thánh nhân tìm cầu lợi ích cho thế gian mà không có dối trá. Chúng như những con thiên nga trong hồ Manasa của tâm trí người đầy tớ, và như tràng hoa thanh tẩy của những con sóng của sông Hằng.
Doha 32(क)-(ख)
कुपथ कुतरक कुचालि कलि कपट दंभ पाषंड।दहन राम गुन ग्राम जिमि इंधन अनल प्रचंड।।32(क)।।
रामचरित राकेस कर सरिस सुखद सब काहु।सज्जन कुमुद चकोर चित हित बिसेषि बड़ लाहु।।32(ख)।।
kupatha kutaraka kucāli kali kapaṭa daṁbha pāṣaṇḍa |dahana rāma guna grāma jimi indhana anala pracaṇḍa ||32(ka)||
rāmacarita rākesa kara sarisa sukhada saba kāhu |sajjana kumuda cakora cita hita bisēṣi baṛa lāhu ||32(kha)||
Con đường xấu, tranh luận cong quay và hành vi độc ác, đàn con của Kali, sự lừa dối, phô trương và dị giáo, bị thiêu rụi bởi những đức tính tập hợp của Rama, như lửa dữ tiêu thụ nhiên liệu của nó. Câu chuyện thánh thiện của Rama, giống như mặt trăng, ban niềm vui cho tất cả, nhưng đối với trái tim của người tốt, giống như hoa sen đêm và chim cakora, nó mang lại một ân sủng đặc biệt và vượt trội.
Chaupai 33.1-4
कीन्हि प्रस्न जेहि भाँति भवानी।जेहि बिधि संकर कहा बखानी।।
सो सब हेतु कहब मैं गाई।कथाप्रबंध बिचित्र बनाई।।
जेहि यह कथा सुनी नहिं होई।जनि आचरजु करैं सुनि सोई।।
कथा अलौकिक सुनहिं जे ग्यानी।नहिं आचरजु करहिं अस जानी।।
रामकथा कै मिति जग नाहीं।असि प्रतीति तिन्ह के मन माहीं।।
नाना भाँति राम अवतारा।रामायन सत कोटि अपारा।।
कलपभेद हरिचरित सुहाए।भाँति अनेक मुनीसन्ह गाए।।
करिअ न संसय अस उर आनी।सुनिअ कथा सारद रति मानी।।
kīnhi prasna jehi bhā̃ti bhavānī |jehi bidhi saṅkara kahā bakhānī ||
so saba hetu kahaba maĩ gāī |kathāprabandha bicitra banāī ||
jehi yaha kathā sunī nahĩ hoī |jani ācaraju karaĩ suni soī ||
kathā alaukika sunahĩ je gyānī |nahĩ ācaraju karahĩ asa jānī ||
rāmakathā kai miti jaga nāhī̃ |asi pratīti tinh ke mana māhī̃ ||
nānā bhā̃ti rāma avatārā |rāmāyana sata koṭi apārā ||
kalpabheda haricarita suhāe |bhā̃ti aneka munīsanha gāe ||
kari'a na saṃsaya asa ura ānī |suni'a kathā sārad rati mānī ||
Theo cách Bhavani đặt câu hỏi, và theo cách Shankara giải đáp, tất cả điều đó cùng với nguyên do, ta sẽ hát lên, dựng nên câu chuyện trong một thiên truyện kỳ diệu và đa dạng. Ai chưa từng nghe câu chuyện này, chớ nên ngạc nhiên khi nghe được nó. Những bậc trí giả nghe câu chuyện phi thường thì không ngạc nhiên, vì biết rõ sự việc như vậy. Không có giới hạn nào cho câu chuyện của Rama trên thế gian; đó là niềm tin trong tâm trí họ. Rama đã giáng trần theo nhiều cách khác nhau, và các Ramayana có tới trăm triệu không bờ bến. Những sự nghiệp đẹp đẽ của Hari khác nhau theo từng kalpa đã được các bậc đại tiên ca ngợi theo nhiều cách. Hãy ghi nhớ điều này trong lòng, chớ hoài nghi, mà hãy nghe câu chuyện với lòng thành kính và niềm vui.
Doha 33
राम अनंत अनंत गुन अमित कथा बिस्तार।सुनि आचरजु न मानिहहिं जिन्ह कें बिमल बिचार।।33।।
rāma ananta ananta guna amita kathā bistāra |suni ācaraju na mānihahiṃ jinh keṃ bimala bicāra ||33||
Rāma là vô tận, đức hạnh của Ngài vô tận, và sự bao la của Kathā thánh thiện vượt mọi đo lường. Khi nghe kể, những ai có sự phân biệt trong sáng không rơi vào bối rối, vì tư tưởng họ an trú trong sự hiểu biết minh bạch.
Chaupai 34.1-4
एहि बिधि सब संसय करि दूरी।सिर धरि गुर पद पंकज धूरी।।
पुनि सबही बिनवउँ कर जोरी।करत कथा जेहिं लाग न खोरी।।
सादर सिवहि नाइ अब माथा।बरनउँ बिसद राम गुन गाथा।।
संबत सोरह सै एकतीसा।करउँ कथा हरि पद धरि सीसा।।
नौमी भौम बार मधु मासा।अवधपुरीं यह चरित प्रकासा।।
जेहि दिन राम जनम श्रुति गावहिं।तीरथ सकल तहाँ चलि आवहिं।।
असुर नाग खग नर मुनि देवा।आइ करहिं रघुनायक सेवा।।
जन्म महोत्सव रचहिं सुजाना।करहिं राम कल कीरति गाना।।
ehi bidhi saba saṁsaya kari dūrī |sira dhari guru pada paṅkaja dhūrī ||
puni sabahī binavaüṁ kara jorī |karata kathā jehiṁ lāga na khorī ||
sādara sivahi nāi aba māthā |barnaüṁ bisada rāma guna gāthā ||
saṁbata soraha sai ekatīsā |karaüṁ kathā hari pada dhari sīsā ||
naumī bhauma bāra madhu māsā |avadhapurīṁ yaha carita prakāsā ||
jehi dina rāma janama śruti gāvahiṁ |tīratha sakala tahāṁ cali āvahiṁ ||
asura nāga khaga nara muni devā |āi karahiṁ raghunāyaka sevā ||
janma mahotsava racahiṁ sujānā |karahiṁ rāma kala kīrati gānā ||
Như vậy tôi đã xua tan mọi nghi ngờ, và đặt lên đầu bụi đất từ đôi chân sen của Guru, tôi lại khẩn cầu tất cả với đôi tay chắp lại: nguyện không tì vết hay tổn hại nào chạm đến những ai tham gia vào câu chuyện thánh thiện này. Nay, cúi đầu kính lễ Śiva, tôi sẽ kể lại câu chuyện trong sáng về đức hạnh của Rāma. Trong năm một nghìn sáu trăm ba mươi mốt Samvat, đặt đôi chân của Hari lên đầu, tôi bắt đầu lời kể. Vào ngày thứ chín, ngày thứ Ba, trong tháng Madhu, tại Ayodhyā, lịch sử thánh thiện này đã được hiển lộ. Vào ngày mà Veda ca ngợi sự ra đời của Rāma, tất cả nơi thánh đều đến đó hành hương; quỷ dữ, rắn, chim, người, đạo sĩ và thần linh đến để phụng sự Chúa của Raghu; những người khôn ngoan sắp đặt lễ hội lớn của sự Ra đời, và ca ngợi danh tiếng trong sạch của Rāma.
Doha 34
मज्जहि सज्जन बृंद बहु पावन सरजू नीर।जपहिं राम धरि ध्यान उर सुंदर स्याम सरीर।।34।।
majjahi sajjana bṛnda bahu pāvana sarajū nīra |japahiṃ rāma dhari dhyāna ura sundara syāma sarīra ||34||
Nhiều hội chúng của người hiền lặn xuống và tắm trong dòng nước thanh tịnh của sông Sarayū; và, định tâm thiền định, họ niệm danh Rāma, chiêm ngưỡng hình dạng đẹp đẽ màu tối của Ngài.
Chaupai 35.1-7
दरस परस मज्जन अरु पाना।हरइ पाप कह बेद पुराना।।
नदी पुनीत अमित महिमा अति।कहि न सकइ सारद बिमलमति।।
राम धामदा पुरी सुहावनि।लोक समस्त बिदित अति पावनि।।
चारि खानि जग जीव अपारा।अवध तजे तनु नहि संसारा।।
सब बिधि पुरी मनोहर जानी।सकल सिद्धिप्रद मंगल खानी।।
बिमल कथा कर कीन्ह अरंभा।सुनत नसाहिं काम मद दंभा।।
रामचरितमानस एहि नामा।सुनत श्रवन पाइअ बिश्रामा।।
मन करि विषय अनल बन जरई।होइ सुखी जौ एहिं सर परई।।
रामचरितमानस मुनि भावन।बिरचेउ संभु सुहावन पावन।।
त्रिबिध दोष दुख दारिद दावन।कलि कुचालि कुलि कलुष नसावन।।
रचि महेस निज मानस राखा।पाइ सुसमउ सिवा सन भाषा।।
तातें रामचरितमानस बर।धरेउ नाम हियँ हेरि हरषि हर।।
कहउँ कथा सोइ सुखद सुहाई।सादर सुनहु सुजन मन लाई।।
darasa parasa majjana aru pānā |harai pāpa kaha beda purānā ||
nadī punīta amita mahimā ati |kahi na sakai sārad bimalamati ||
rāma dhāmadā purī suhāvani |loka samasta bidita ati pāvani ||
cāri khāni jaga jīva apārā |avadha taje tanu nahiṁ saṁsārā ||
saba bidhi purī manohara jānī |sakala siddhiprada maṅgala khānī ||
bimala kathā kara kīnha araṁbhā |sunata nasāhiṁ kāma mada daṁbhā ||
rāmacaritamānasa ehi nāmā |sunata śravaṇa pāia biśrāmā ||
mana kari viṣaya anala bana jarī |hoi sukhī jau ehiṁ sara parī ||
rāmacaritamānasa muni bhāvana |biraceu saṁbhu suhāvana pāvana ||
tribidha doṣa dukha dārida dāvana |kali kucāli kuli kaluṣa nasāvana ||
raci mahesa nija mānasa rākhā |pāi susamau sivā sana bhāṣā ||
tāteṁ rāmacaritamānasa bara |dhareu nāma hiyaṁ heri haraṣi hara ||
kahauṁ kathā soi sukhada suhāī |sādara sunahu sujana mana lāī ||
Các Veda và Purana tuyên bố rằng nhìn thấy, chạm vào, tắm trong, và uống nó đều xóa bỏ tội lỗi. Vinh quang của dòng sông thánh này là vô lượng và cực kỳ vĩ đại; ngay cả Sharada, với trí tuệ trong sáng, cũng không thể mô tả được. Thành phố xinh đẹp, nơi ban cho nơi cư ngụ của chính Rama, nổi tiếng khắp mọi thế giới và cực kỳ thanh tẩy. Vô số chúng sinh trên thế giới, sinh ra từ bốn nguồn sinh; ai rời bỏ thân xác tại Ayodhya sẽ không bao giờ trở lại vòng luân hồi thế gian. Biết rằng thành phố này tuyệt đẹp theo mọi cách, ban cho mọi thành tựu và là kho tàng phước lành, tôi đã bắt đầu câu chuyện thanh tịnh này tại đó, khi nghe nó thì dục vọng, kiêu căng và đạo đức giả đều tiêu tan. Tên của nó là Ramacharitamanasa, Hồ Các Hành Động của Rama; đôi tai được nghỉ ngơi chỉ bằng việc nghe nó. Tâm trí như một con voi đang cháy trong ngọn lửa rừng của dục lạc; nó sẽ hạnh phúc nếu lặn xuống hồ này. Ramacharitamanasa này, được các đạo sĩ yêu mến, do Shambhu sáng tác, xinh đẹp và thánh thiện. Nó tiêu diệt ba loại lỗi lầm, nỗi buồn và nghèo đói, và xóa sạch những con đường xấu xa và mọi ô uế của thời đại Kali. Mahesha đã sáng tác nó và giữ trong tâm trí mình, và khi thời cơ phù hợp đến, ngài kể cho Uma, phối ngẫu của Shiva. Do đó Hara, nhìn vào trái tim mình và hoan hỉ, đã đặt cho nó cái tên tuyệt vời Ramacharitamanasa. Câu chuyện tuyệt đẹp và mang lại niềm vui đó, nay tôi xin kể. Hãy lắng nghe với lòng thành kính, hỡi những người thiện lành, với tâm trí chú tâm.
Doha 35
जस मानस जेहि बिधि भयउ जग प्रचार जेहि हेतु।अब सोइ कहउँ प्रसंग सब सुमिरि उमा बृषकेतु।।35।।
jasa mānasa jehi bidhi bhayu jaga pracāra jehi hetu |aba soi kahauṁ prasaṅga saba sumiri umā bṛṣaketu ||35||
Manas này đã hình thành như thế nào, và vì nguyên nhân gì nó lan truyền khắp thế gian, nay tôi sẽ kể lại chính câu chuyện ấy, nhớ đến Uma và Vṛṣaketu (Śiva).
Chaupai 36.1-5
संभु प्रसाद सुमति हियँ हुलसी।रामचरितमानस कबि तुलसी।।
करइ मनोहर मति अनुहारी।सुजन सुचित सुनि लेहु सुधारी।।
सुमति भूमि थल हृदय अगाधू।बेद पुरान उदधि घन साधू।।
बरषहिं राम सुजस बर बारी।मधुर मनोहर मंगलकारी।।
लीला सगुन जो कहहिं बखानी।सोइ स्वच्छता करइ मल हानी।।
प्रेम भगति जो बरनि न जाई।सोइ मधुरता सुसीतलताई।।
सो जल सुकृत सालि हित होई।राम भगत जन जीवन सोई।।
मेधा महि गत सो जल पावन।सकिलि श्रवन मग चलेउ सुहावन।।
भरेउ सुमानस सुथल थिराना।सुखद सीत रुचि चारु चिराना।।
Śambhu prasāda sumati hiyaṁ hulasī.Rāmacaritamānasa kabi Tulasī..
Karai manohara mati anuhārī.Sujana sucita suni lehu sudhārī..
Sumati bhūmi thala hṛdaya agādhū.Beda purāna udadhi ghana sādhū..
Baraṣahiṁ Rāma sujasa bara bārī.Madhura manohara maṅgalakārī..
Līlā saguṇa jo kahahiṁ bakhānī.Soi svacchatā karai mala-hānī..
Prema bhagati jo barani na jāī.Soi madhuratā su-sītalatāī..
So jala sukṛta sāli hita hoī.Rāma bhagata jana jīvana soī..
Medhā mahi-gata so jala pāvana.Sakili śravaṇa maga caleu suhāvana..
Bhareu su-mānasa su-thala thirānā.Sukhada sīta ruci cāru cirānā..
Nhờ ân sủng của Shambhu, sự hiểu biết tốt đẹp nở rộ trong lòng thi sĩ Tulsidas, và ông sáng tác Ramcharitmanas. Ông làm cho tác phẩm đẹp đẽ tùy theo khả năng trí tuệ; mong những người thiện tâm lắng nghe với tâm trí chú tâm và đính chính lại. Sự hiểu biết tốt là đất đai, trái tim là lòng chậu sâu thẳm; Veda và Purana là đại dương, và các thánh nhân là những đám mây. Họ đổ xuống dòng nước tuyệt hảo của danh tiếng tốt đẹp của Rama, ngọt ngào, quyến rũ và mang lại phước lành. Những trò chơi thần linh với các thuộc tính được kể lại và giải thích, đó là sự trong sạch của dòng nước ấy, tiêu diệt mọi ô uế. Sự sùng kính đầy yêu thương không thể diễn tả, đó là sự ngọt ngào và mát mẻ của dòng nước ấy. Dòng nước ấy tốt cho lúa của việc làm công đức, và nó là chính sinh mệnh của các tín đồ Rama. Dòng nước thanh sạch ấy rơi xuống đất của trí tuệ, và quy tụ lại, chảy theo kênh của đôi tai, thật đẹp đẽ. Nó làm đầy hồ tâm hồn xinh đẹp và trú ngụ tại đó vững chắc, mang lại niềm vui, mát mẻ, dễ chịu và trường tồn.
Doha 36
सुठि सुंदर संबाद बर बिरचे बुद्धि बिचारि।तेइ एहि पावन सुभग सर घाट मनोहर चारि।।36।।
suṭhi sundara saṃbāda bara birace buddhi bicāri |tei ehi pāvana subhaga sara ghāṭa manohara cāri ||36||
Những cuộc đối thoại cực kỳ tuyệt đẹp và trác tuyệt, được sáng tác với sự suy nghĩ và suy ngẫm cẩn thận của trí tuệ, là bốn bến thuyền tuyệt đẹp của hồ nước thiêng liêng và duyên dáng này.
Chaupai 37.1-8
सप्त प्रबन्ध सुभग सोपाना।ग्यान नयन निरखत मन माना।।
रघुपति महिमा अगुन अबाधा।बरनब सोइ बर बारि अगाधा।।
राम सीय जस सलिल सुधासम।उपमा बीचि बिलास मनोरम।।
पुरइनि सघन चारु चौपाई।जुगुति मंजु मनि सीप सुहाई।।
छंद सोरठा सुंदर दोहा।सोइ बहुरंग कमल कुल सोहा।।
अरथ अनूप सुमाव सुभासा।सोइ पराग मकरंद सुबासा।।
सुकृत पुंज मंजुल अलि माला।ग्यान बिराग बिचार मराला।।
धुनि अवरेब कबित गुन जाती।मीन मनोहर ते बहुभाँती।।
अरथ धरम कामादिक चारी।कहब ग्यान बिग्यान बिचारी।।
नव रस जप तप जोग बिरागा।ते सब जलचर चारु तड़ागा।।
सुकृती साधु नाम गुन गाना।ते बिचित्र जल बिहग समाना।।
संतसभा चहुँ दिसि अवँराई।श्रद्धा रितु बसंत सम गाई।।
भगति निरुपन बिबिध बिधाना।छमा दया दम लता बिताना।।
सम जम नियम फूल फल ग्याना।हरि पत रति रस बेद बखाना।।
औरउ कथा अनेक प्रसंगा।तेइ सुक पिक बहुबरन बिहंगा।।
sapta prabandha subhaga sopānā |gyāna nayana nirakhata mana mānā ||
raghupati mahimā aguna abādhā |baranaba soi bara bāri agādhā ||
rāma sīya jasa salila sudhāsama |upamā bīci bilāsa manorama ||
puraini saghana cāru caupāī |juguti mañju mani sīpa suhāī ||
chanda soraṭhā sundara dohā |soi bahuraṅga kamala kula sohā ||
aratha anūpa sumāva subhāsā |soi parāga makaranda subāsā ||
sukṛta puñja mañjula ali mālā |gyāna birāga bicāra marālā ||
dhuni avareba kabita guna jātī |mīna manohara te bahubhā̃tī ||
aratha dharama kāmādika cārī |kahaba gyāna bigyāna bicārī ||
nava rasa japa tapa joga birāgā |te saba jalacara cāru taṛāgā ||
sukṛtī sādhu nāma guna gānā |te bicitra jala bihaga samānā ||
santasabhā cahũ disi avãrāī |śraddhā ritu basanta sama gāī ||
bhagati nirupana bibidha bidhānā |chamā dayā dama latā bitānā ||
sama jama niyama phūla phala gyānā |hari pata rati rasa beda bakhānā ||
aurau kathā aneka prasaṅgā |tei suka pika bahubarana bihaṅgā ||
Bảy quyển sách là những bậc thềm xinh đẹp của nó, và tâm hồn vui sướng khi ngắm nhìn chúng bằng đôi mắt trí tuệ. Vinh quang của Chúa tể Raghu, vượt mọi phẩm tính và vô biên: việc thuật lại chính là dòng nước tuyệt hảo và không thể vơi của hồ. Danh tiếng của Rama và Sita là dòng nước ngọt như thần dược, và những ví dụ là vẻ chơi vơi của gợn sóng. Những chaupai tuyệt đẹp là những bãi sen dày đặc, và những khúc ngoặt khéo léo của ngôn từ là những vỏ trai ngọc trai xinh đẹp lấp lánh viên ngọc. Những chhanda, soratha và doha tuyệt đẹp là những chùm sen nhiều sắc tô điểm cho hồ. Ý nghĩa vô song, tình cảm tinh tế và ngôn từ tao nhã là phấn hoa, thần dược và hương thơm của những bông sen ấy. Tích lũy việc thiện là đàn ong êm ái, và trí tuệ, chán ghét trần tục và suy ngẫm là những con thiên nga. Gợi ý, diễn đạt gián tiếp, cùng phẩm chất và thể loại thơ là những con cá duyên dáng muôn hình vạn trạng. Bốn mục đích của đời, tài sản, bổn phận, dục vọng và những thứ khác, những bài giảng về tri thức và tri tuệ chứng ngộ, cùng những suy ngẫm về chúng, chín tình cảm, cầu nguyện, khổ hạnh, yoga và chán ghét trần tục: tất cả những điều ấy là những sinh vật xinh đẹp sống trong nước hồ. Những lời ca tụng người đức hạnh, các bậc thánh và Thánh Danh giống như những loài chim nước muôn sắc. Các hội chúng thánh nhân là những rừng xoài bốn phía, và đức tin được ví như mùa xuân. Việc giảng giải lòng sùng kính trong muôn hình thức, cùng sự nhẫn nhục, lòng trắc ẩn và tự chế là những cây cối và giàn leo. Bình tĩnh, tiết chế và các việc tu hành là hoa của chúng, và tri thức là quả; tình yêu đôi chân Hari là vị của quả ấy, như Kinh Veda tuyên bố. Và nhiều câu chuyện và giai thoại khác là những con vẹt, chim cuốc và những loài chim muôn màu.
Doha 37
पुलक बाटिका बाग बन सुख सुबिहंग बिहारु।माली सुमन सनेह जल सींचत लोचन चारु।।37।।
pulaka bāṭikā bāga bana sukha su-bihaṅga bihāru |mālī sumana saneha jala sīñcata locana cāru ||37||
Cảm giác rờn rợn khắp thân với lông dựng đứng là vườn hoa, vườn cây, và bụi cây, và niềm vui là sự vui đùa của những con chim xinh đẹp. Người làm vườn là tâm trí trong sạch, tưới chúng bằng nước tình yêu qua đôi mắt xinh đẹp.
Chaupai 38.1-5
जे गावहिं यह चरित सँभारे।तेइ एहि ताल चतुर रखवारे।।
सदा सुनहिं सादर नर नारी।तेइ सुरबर मानस अधिकारी।।
अति खल जे बिषई बग कागा।एहिं सर निकट न जाहिं अभागा।।
संबुक भेक सेवार समाना।इहाँ न बिषय कथा रस नाना।।
तेहि कारन आवत हियँ हारे।कामी काक बलाक बिचारे।।
आवत एहिं सर अति कठिनाई।राम कृपा बिनु आइ न जाई।।
कठिन कुसंग कुपंथ कराला।तिन्ह के बचन बाघ हरि ब्याला।।
गृह कारज नाना जंजाला।ते अति दुर्गम सैल बिसाला।।
बन बहु बिषम मोह मद माना।नदीं कुतर्क भयंकर नाना।।
je gāvahiṃ yaha carita saṁbhāre |tei ehi tāla catura rakhavāre ||
sadā sunahiṃ sādara nara nārī |tei surabara mānasa adhikārī ||
ati khala je biṣaī baga kāgā |ehiṃ sara nikaṭa na jāhiṃ abhāgā ||
saṃbuka bheka sevāra samānā |ihāṁ na biṣaya kathā rasa nānā ||
tehi kārana āvata hiyaṁ hāre |kāmī kāka balāka bicāre ||
āvata ehiṃ sara ati kaṭhināī |rāma kṛpā binu āi na jāī ||
kaṭhina kusaṅga kupantha karālā |tinh ke bacana bāgha hari byālā ||
gṛha kāraja nānā jañjālā |te ati durgama saila bisālā ||
bana bahu biṣama moha mada mānā |nadīṃ kutarka bhayaṅkara nānā ||
Những người hát câu chuyện này với sự chú ý cẩn thận là những người canh giữ khôn ngoan của hồ này. Những người nam và nữ luôn luôn lắng nghe nó với lòng thành kính là những vị chúa tể cao quý của hồ Manasa này. Những kẻ cực kỳ xấu xa, những kẻ háo sắc như diệc và quạ, xui xẻo như chúng, không đến gần hồ này. Ở đây không có ốc sên, ếch hay rong rêu, vốn như nhiều loại truyện háo sắc và hương vị của chúng. Vì lý do đó những con quạ và diệc đầy dục vọng mất đi can đảm khi đến. Rất khó khăn để đến được hồ này; không có ân sủng của Rama không ai có thể đến đây. Bạn bè xấu là con đường sai lầm hiểm trở và đáng sợ, và lời nói của những kẻ xấu là hổ, sư tử và rắn của nó. Vấn vương nhiều việc gia đình là những ngọn núi rộng lớn và hoàn toàn không thể vượt qua của nó. Vô minh, kiêu ngạo và tự mãn là những khu rừng rậm rạp và hiểm trở của nó, và lý lẽ sai trái là dòng sông đáng sợ trong nhiều hình thái của nó.
Doha 38
जे श्रद्धा संबल रहित नहि संतन्ह कर साथ।तिन्ह कहुँ मानस अगम अति जिन्हहि न प्रिय रघुनाथ।।38।।
je śraddhā sambala rahita nahiṁ santanha kara sātha |tinha kahuṁ mānasa agama ati jinhahi na priya raghunātha ||38||
Đối với những người không có hành lý đức tin, không có sự giao hảo với các bậc thánh nhân, và với những người không yêu mến Raghunath, Chúa tể dòng Raghu, hồ Manasa này hoàn toàn không thể với tới.
Chaupai 39.1-7
जौं करि कष्ट जाइ पुनि कोई।जातहिं नींद जुड़ाई होई।।
जड़ता जाड़ बिषम उर लागा।गएहुँ न मज्जन पाव अभागा।।
करि न जाइ सर मज्जन पाना।फिरि आवइ समेत अभिमाना।।
जौं बहोरि कोउ पूछन आवा।सर निंदा करि ताहि बुझावा।।
सकल बिघ्न ब्यापहि नहिं तेही।राम सुकृपाँ बिलोकहिं जेही।।
सोइ सादर सर मज्जनु करई।महा घोर त्रयताप न जरई।।
ते नर यह सर तजहिं न काऊ।जिन्ह के राम चरन भल भाऊ।।
जो नहाइ चह एहिं सर भाई।सो सतसंग करउ मन लाई।।
अस मानस मानस चख चाही।भइ कबि बुद्धि बिमल अवगाही।।
भयउ हृदयँ आनंद उछाहू।उमगेउ प्रेम प्रमोद प्रबाहू।।
चली सुभग कबिता सरिता सो।राम बिमल जस जल भरिता सो।।
सरजू नाम सुमंगल मूला।लोक बेद मत मंजुल कूला।।
नदी पुनीत सुमानस नंदिनि।कलिमल तृन तरु मूल निकंदिनि।।
jauṁ kari kasṭa jāi puni koī |jātahiṁ nīṁda juṛāī hoī ||
jaṛatā jāṛa biṣama ura lāgā |gaehuṁ na majjana pāva abhāgā ||
kari na jāi sara majjanu pānā |phiri āvai sameta abhimānā ||
jauṁ bahori kou pūchana āvā |sara niṁdā kari tāhi bujhāvā ||
sakala bighna byāpahi nahiṁ tehī |rāma su-kṛpā̃ bilokahiṁ jehī ||
soi sādara sara majjanu karaī |mahā ghora traya-tāpa na jaraī ||
tē nara yaha sara tajahiṁ na kāū |jinha ke rāma carana bhala bhāū ||
jo nahāi caha ehiṁ sara bhāī |so sat-saṅga karau mana lāī ||
asa mānasa mānasa cakha cāhī |bhai kavi buddhi bimala avagāhī ||
bhayau hṛdayaṁ ānaṁda ucchāhū |umageu prema pramoda prabāhū ||
calī subhaga kabitā saritā so |rāma bimala jasa jala bharitā so ||
sarajū nāma sumaṅgala mūlā |loka beda mata maṁjula kūlā ||
nadī punīta su-mānasa naṁdinī |kali-mala tṛna taru mūla nikaṁdinī ||
Và nếu ai chịu nhiều gian khổ để đến được nơi đó, thì vừa mới đến đã bị buồn ngủ và chứng sốt rét lạnh quắp lấy. Sự tê cói tàn nhẫn và lạnh lẽo của sự ngu muội bóp nghẹt trái tim người đó, kẻ bất hạnh dù đã đến nơi nhưng không thể tắm rửa được. Người đó không thể tắm trong hồ cũng không thể uống nước từ đó, liền quay về mang theo lòng kiêu ngạo của mình. Rồi nếu ai đến hỏi về hồ, người đó bèn chê bai hồ và như thế mà trả lời họ. Mọi chướng ngại ấy không hề bám vào người mà Rama nhìn đến với ân sủng từ bi. Chỉ mình người đó thành kính tắm trong hồ, và không bị thiêu đốt bởi ba nỗi khổ đau khủng khiếp. Những người có lòng chân thành quy y đôi chân Rama sẽ không bao giờ lìa bỏ hồ này. Hỡi người anh em, ai muốn tắm trong hồ này hãy kết giao với những người thiện lành bằng cả tâm trí. Sau khi chiêm ngắm hồ Manasa như vậy bằng con mắt của tâm trí, trí tuệ của thi sĩ trở nên trong sáng và chìm sâu vào trong đó. Niềm hoan hỉ và sự hăng hái tràn ngập tâm hồn, và dòng suối của tình yêu và sự vui sướng tuôn trào và tràn đầy. Từ đó chảy ra dòng sông thi ca tuyệt đẹp, tràn đầy nước vinh quang trong sáng của Rama. Tên nó là Sarayu, gốc rễ của mọi phước lành, với hai bờ đẹp đẽ theo đạo thế gian và Veda. Dòng sông thánh này, con gái của hồ Manasa xinh đẹp, nhổ tận gốc cỏ và cây của sự ô uế thời Kali.
Doha 39
श्रोता त्रिबिध समाज पुर ग्राम नगर दुहुँ कूल।संतसभा अनुपम अवध सकल सुमंगल मूल।।39।।
śrotā tribidha samāja pura grāma nagara duhum̐ kūla |sant-sabhā anupama avadha sakala su-maṅgala mūla ||39||
Ba loại người nghe trong hội chúng là các thị trấn, làng mạc và thành phố ở hai bờ sông; và hội chúng của các bậc thánh là Ayodhya vô song, cội rễ của mọi điều tốt lành.
Frequently Asked Questions
परम्परानुसार यह भूमिका-खण्ड ‘अधिकार-निर्माण’ करता है: श्रद्धा-सत्संग सहित श्रवण से कलि-कलुष, कुतर्क, काम-मद-दंभ का शमन; मन में विवेक-जागरण; और रामनाम/रामध्यान में रुचि स्थिर होती है—‘श्रवन पाइअ बिश्रामा’ का फल।
सामान्य सत्संग-परम्परा में ‘राम’ नाम-संकीर्तन/नामा-स्मरण (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम नाम’ का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; विशेषतः ‘रामचरितमानस’ की भूमिका में ‘राम-नाम’ को ही सार्वभौम सम्पुट माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 4 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
