Description of the Origin of the Cosmic Egg (Brahmāṇḍa) and the Ocean as King of Tīrthas

Verse 1

वसुरुवाच । एवं संपूज्य विधिवद्भक्त्या तं पुरुषोत्तमम् । प्रणम्य शिरसा पश्चात्सागरं च प्रसादयेत् ॥ १ ॥

Vasu nói: “Như vậy, sau khi phụng thờ đúng nghi thức Đấng Tối Thượng (Puruṣottama) với lòng bhakti, người ấy nên cúi đầu đảnh lễ; rồi sau đó cũng nên làm cho Đại Dương được hoan hỷ (cầu ân).”

Verse 2

प्राणस्त्वं सर्वभूतानां विश्वस्मिन्सरितां पते । तीर्थराज नमस्तेऽस्तु त्राहि मामच्युतप्रिय ॥ २ ॥

Ngài là hơi thở sinh mệnh của muôn loài, ô Chúa tể các dòng sông trong thế gian. Ôi Tīrtharāja, Vua của các thánh độ, con xin đảnh lễ—xin cứu độ con, hỡi Đấng được Acyuta (Viṣṇu) yêu mến.

Verse 3

स्नात्वैवं सागरे सम्यक् तस्मिन् क्षेत्रवरे शुभे । तीरे चाभ्यर्च्य विधिवन्नारायणमनामयम् ॥ ३ ॥

Sau khi tắm gội đúng pháp trong biển tại thánh địa tối thắng và cát tường ấy, rồi trên bờ, người ta nên phụng thờ Nārāyaṇa vô nhiễm theo nghi thức đã định.

Verse 4

रामं कृष्णं सुभद्रां च प्रणिपत्य च सागरम् । शतानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ४ ॥

Đảnh lễ Rāma, Kṛṣṇa và Subhadrā, lại kính bái biển cả (Sāgara), người ấy đạt công đức ngang với một trăm lễ tế Aśvamedha.

Verse 5

सर्वपापिविनिर्मुक्तः सर्वदुःखविवर्जितः । वृंदारकहरिः श्रीमाचूपयौवनगर्वितः ॥ ५ ॥

Người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi, lìa xa mọi khổ não—Hari, niềm hoan hỷ của chư thiên, rực rỡ vinh quang, kiêu hãnh trong tuổi xuân không phai.

Verse 6

विमानेनार्कवर्णेन दिव्यगंधर्वनादिना । कुलेकविंशतिं धृत्वा विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ६ ॥

Được đưa đi trên cỗ thiên xa rực sáng như mặt trời, vang dội nhạc Gandharva nhiệm mầu, người ấy nâng đỡ hai mươi mốt đời dòng tộc mình rồi tiến về cõi Viṣṇu.

Verse 7

भुक्त्वा तत्र वरान्भोगाक्रीडित्वा च सुरैस्सह । च्युतस्तस्मादिहायातो ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः ॥ ७ ॥

Sau khi hưởng thụ tại đó những lạc thú thượng hạng và vui chơi cùng chư thiên, vị Bà-la-môn ấy—bậc tối thượng thông đạt Phạm (Brahman)—đã rơi khỏi cảnh giới ấy và đến cõi đời này.

Verse 8

यशस्वी मतिमाञ्छ्रीमान्सत्यवादी जितेंद्रियः । वेदशास्त्रार्थविद्विप्रो भवेत्पश्चात्तु वैष्णवः ॥ ८ ॥

Về sau, ông trở nên lừng danh, trí tuệ và phú quý; nói lời chân thật và chế ngự các căn. Vị Bà-la-môn ấy, tinh thông ý nghĩa Veda và các śāstra, rồi sau đó trở thành một Vaiṣṇava (người sùng kính Viṣṇu).

Verse 9

योगं च वैष्णवं प्राप्य ततो मोक्षमवाप्नुयात् । ग्रहोपरागे संक्रांत्यामयने विषुवे तथा ॥ ९ ॥

Khi đã đạt được Vaiṣṇava-yoga, người ấy liền chứng đắc mokṣa (giải thoát). (Điều này đặc biệt được tán dương) vào lúc nhật/nguyệt thực, khi saṅkrānti (thái dương nhập cung), vào các kỳ ayana (chí), và cả vào viṣuva (phân).

Verse 10

युगादिषु च मन्वादौ व्यतीपाते दिनक्षये । आषाढ्यां चैव कार्तिक्यां माध्यां वान्यशुभे तिथौ ॥ १० ॥

Lại nữa, vào lúc khởi đầu các Yuga và lúc mở đầu các Manu, vào thời Vyatīpāta, khi ngày sắp tàn, trong các tháng Āṣāḍha và Kārtika, vào giờ chính ngọ, hoặc vào bất kỳ tithi (ngày trăng) cát tường nào khác—(đều là những thời điểm đặc biệt được tán dương cho việc tu phúc).

Verse 11

ये त्वत्र दानं विप्रेभ्यः प्रयच्छंतिसुमेधसः । फलं सहस्रगुणतमन्यतीर्थाल्लभंति ते ॥ ११ ॥

Nhưng những bậc trí tuệ, tại nơi này, đem bố thí cho các Bà-la-môn, thì nhận được quả báo gấp ngàn lần so với điều đạt được ở các thánh địa khác.

Verse 12

पितॄणां ये प्रयच्छंति पिंडं तत्र विधानतः । अक्षयां पितरस्तेषां तृप्तिं संप्राप्नुवंति वै ॥ १२ ॥

Ai ở nơi thánh địa ấy mà dâng piṇḍa (bánh cúng) cho các Pitṛ (tổ tiên) đúng theo nghi thức—thì các Pitṛ của họ quả thật đạt được sự mãn nguyện bền lâu, không hề cạn kiệt.

Verse 13

एवं स्नानफलं सम्यक् सागरस्य मयेरितम् । दानस्य च फलं देवि पिंडदानस्य चैव हि ॥ १३ ॥

Như vậy, ta đã nói đúng đắn về quả báo của việc tắm trong đại dương; và cũng thế, hỡi Devi, quả báo của bố thí và của việc dâng piṇḍa (lễ vật cho tổ tiên) cũng đã được nêu rõ.

Verse 14

धर्मार्थमोक्षफलदमायुः कीर्तियशस्करम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् ॥ १४ ॥

Điều ấy ban quả của dharma, artha và mokṣa; làm tăng thọ mạng, danh tiếng và tiếng thơm. Đối với con người, nó cho cả hưởng thụ thế gian lẫn giải thoát; thật cát tường và diệt trừ ác mộng.

Verse 15

सर्वपापाहरं पुण्यं सर्वकामफलप्रदम् । नास्तिकाय न वक्तव्यं शठाय कृपणाय च ॥ १५ ॥

Pháp này thanh tịnh, trừ sạch mọi tội lỗi và ban thành quả cho mọi điều mong cầu. Không nên nói cho kẻ vô tín (nāstika), cũng không nên nói cho kẻ gian trá hay kẻ keo kiệt.

Verse 16

तावद्गर्ज्जंति तीर्थानि माहात्म्यैः स्वैः पृथक् पृथक् । यावन्न तीर्थराजस्य माहात्म्यं वर्ण्यते द्विजैः ॥ १६ ॥

Các thánh địa (tīrtha) cứ vang rền, mỗi nơi một vẻ, tự xưng tụng sự vĩ đại của mình—cho đến khi các bậc dvija (Bà-la-môn) tán dương và mô tả sự vĩ đại của “Vua của các tīrtha”.

Verse 17

पुष्करादीनि तीर्थानि प्रयच्छंति स्वकं फलम् । तीर्थराजः समुद्रस्तु सर्वतीर्थफलप्रदः ॥ १७ ॥

Các thánh địa hành hương như Puṣkara ban cho quả báo riêng của mình; nhưng đại dương—vua của các tīrtha—ban trọn quả phúc của mọi thánh địa.

Verse 18

भूतले यानि तीर्थानि सरितश्च सरांसि च । विशंति सागरे तानि तेन वै श्रेष्ठतां गतः ॥ १८ ॥

Mọi tīrtha trên mặt đất, cùng các sông và hồ, rốt cuộc đều đổ vào đại dương; vì thế đại dương quả thật đạt địa vị tối thượng.

Verse 19

राजा समस्ततीर्थानां सागरः सरितां पतिः । तस्मात्समस्ततीर्थेभ्यः श्रेष्ठोऽसौ सर्वकामदः ॥ १९ ॥

Đại dương là vua của mọi tīrtha, là chúa tể các dòng sông. Vì vậy, giữa mọi tīrtha, đại dương là tối thượng, ban sự thành tựu mọi ước nguyện.

Verse 20

तमो नाशं यथाभ्येति भास्करेऽभ्युदिते सति । कोट्यो नवनवत्यस्तु यत्र तीर्थानि संति वै ॥ २० ॥

Như bóng tối bị tiêu tan khi mặt trời mọc, cũng vậy, tại thánh xứ ấy quả thật có chín mươi chín koṭi tīrtha (99 crores thánh địa).

Verse 21

तस्मात्स्नानं च दानं च होमं जप्यं सुरार्चनम् । यत्किञ्चित्क्रियते तत्र तदक्षयमितीरितम् ॥ २१ ॥

Vì thế, tắm gội, bố thí, cúng lửa (homa), tụng niệm thần chú, và thờ phụng chư thiên—bất cứ việc gì làm tại đó—đều được tuyên dạy là công đức bất hoại (akṣaya).

Verse 22

मोहिन्युवाच । सर्वेषु तु समुद्रेषु क्षारोऽयं सरितां पतिः । कथं जातो गुरो ब्रूहि सर्वज्ञोऽसि यतो द्विज ॥ २२ ॥

Mohinī nói: “Trong mọi đại dương, vị chúa của các dòng sông này lại mặn. Ôi bậc thầy, xin hãy nói cho ta—vì sao (vị mặn) ấy sinh ra? Bởi ngài là bậc toàn tri, hỡi người hai lần sinh.”

Verse 23

वसुरुवाच । श्रृणु वक्ष्यामि सुभगे क्षारत्वं चास्य वारिधेः । यथा प्राप्तः पुरासीच्च मात्रास्य जगतामपि ॥ २३ ॥

Vasu nói: “Hỡi người nữ cát tường, hãy lắng nghe—ta sẽ giảng cho nàng về sự mặn của đại dương này thuở xưa, và cả về lượng độ (mức rộng) của các thế giới nữa.”

Verse 24

पुरा सृष्टिक्रमे जाताः समुद्राः सप्त मोहिनि । राधिका गर्भसंभूता दिव्यदेहाः पृथग्विधाः ॥ २४ ॥

“Hỡi Mohinī, trong trình tự sáng tạo thuở xưa đã sinh ra bảy đại dương; và Rādhikā, sinh từ thai tạng, hiển lộ thành nhiều hình tướng khác nhau với thân thể thần diệu.”

Verse 25

एकदा राधिकानाथः कांतया सह संगतः । आस्ते वृन्दावने साक्षाद्गोपगोपीगवांपतिः ॥ २५ ॥

“Một lần, Chúa tể của Rādhikā ở cùng người yêu dấu. Chính Ngài—bậc chủ của các gopa, các gopī và đàn bò—an trú tại Vṛndāvana.”

Verse 26

रासमंडलमध्ये तु सुदीप्ते मणिमण्डपे । सुस्निग्धया समायुक्तः श्रृंगारे कांतया तया ॥ २६ ॥

“Giữa vòng tròn vũ khúc rāsa, trong mạn-đà-la bảo điện rực sáng, Ngài hòa hợp với người yêu ấy trong niềm hoan lạc ái tình; nàng rạng ngời, dịu dàng, thấm đượm ân tình.”

Verse 27

ते सप्त सागरा बालाः स्तन्यपानकृतक्षणाः । ततस्ते सर्वतो दृष्ट्वा मातरं तां जगत्प्रसूम् ॥ २७ ॥

Bảy đại dương ấy như những hài nhi, mới chỉ bú sữa trong khoảnh khắc. Rồi họ nhìn khắp bốn phương và thấy Mẹ—Đấng cưu mang thế gian, sinh thành vũ trụ.

Verse 28

क्षुधार्ताश्च रुदंतस्तु आसेदुर्मणिमंडपम् । तत्र जग्मुस्तु ते सर्वे स्तन्यपान कृतेक्षणाः ॥ २८ ॥

Bị đói hành hạ và khóc lóc, họ đến Maṇimaṇḍapa—điện đường châu báu. Tất cả đều tiến vào đó, mắt chỉ chăm chăm mong được bú sữa.

Verse 29

सर्वे निवारिताश्चापि द्वारस्थैर्वल्लवीगणैः । विविशुश्च भृशं क्रुद्धा बालकास्ते स्तनार्थिनः ॥ २९ ॥

Tất cả đều bị các nhóm phụ nữ chăn bò canh ở cửa ngăn lại. Nhưng những hài nhi khát sữa ấy vẫn xông vào bên trong, giận dữ tột cùng.

Verse 30

उपेक्षिता गोपिकाभिर्मातुरुत्संगवर्तिनः । ततस्तु प्ररुदन्तो वै ते गत्वा मणिमंडपम् ॥ ३० ॥

Bị các thiếu nữ chăn bò thờ ơ, những đứa trẻ đang ngồi trong lòng mẹ liền bật khóc. Rồi chúng nức nở, đi đến Maṇimaṇḍapa—điện đường châu báu.

Verse 31

उच्चैः प्रचुक्रुशुद्रेवि मातः क्वासीतिवादिनः । यदा नाह्वयते माता बालकांस्तान्स्तनार्थिनः ॥ ३१ ॥

Ôi Nữ Thần, những đứa trẻ khát sữa mẹ đã kêu khóc vang lên: “Mẹ ơi, mẹ ở đâu?” mỗi khi người mẹ không gọi chúng.

Verse 32

तदा कनिष्ठः सर्वेषां विवेशायं रतिस्थलम् । तं दृष्ट्वा स्वसुतं राधा मुग्धं श्रृंगारभंगदम् ॥ ३२ ॥

Bấy giờ người nhỏ nhất trong tất cả bước vào chốn ái tình này. Thấy chính con trai mình ở đó—ngây thơ và bối rối—Rādhā cảm nhận sự hiện diện ấy làm gián đoạn phép tắc của cuộc vui tình ái.

Verse 33

शशाप क्षुभिता भद्रे भूर्लोकं यात मा चिरम् । यतः श्रृंगारभंगं तु मम कर्तुं समुद्यताः ॥ ३३ ॥

Bị khuấy động, nàng nguyền rủa: “Hỡi kẻ thân yêu, hãy mau xuống cõi người, chớ chần chừ; vì các ngươi đã dấy lên với ý định phá hoại sự trang sức và niềm hoan lạc của ái tình ta.”

Verse 34

ततो यूयं भुवं गत्वा स्थास्यथैकाकिनः सुताः । तच्छ्रुत्वा वचनं मातुर्जगद्धात्र्या विरंचिजे ॥ ३४ ॥

“Rồi các con, khi xuống cõi đất, sẽ ở đó trong cô độc.” Nghe lời của mẹ—đấng nâng đỡ thế gian—họ liền thưa với Virañci (Phạm Thiên Brahmā).

Verse 35

अत्युच्चै रुरुदुः सर्वे वियोगभयकातराः । ततः प्रसन्नो भगवाञ्छ्रीकृष्णः प्रणतार्तिहा ॥ ३५ ॥

Tất cả đều khóc lớn, khổ sở vì sợ chia lìa. Bấy giờ Đức Bhagavān Śrī Kṛṣṇa—đấng xóa khổ cho người cúi lạy Ngài—liền trở nên hoan hỷ và ban ân.

Verse 36

मा भैष्ट पुत्रास्तिष्ठामि समीपे भवतामहम् । द्रवरूपा भवंतस्तु पृथग्रूपचराः सदा ॥ ३६ ॥

“Đừng sợ, hỡi các con; Ta đứng ở gần các con. Nhưng các con sẽ trở nên mềm chảy trong hình tướng, và luôn du hành, mỗi người mang một dạng riêng.”

Verse 37

वर्तध्वं क्षारतां यातु कनिष्ठोऽभ्यंतरे स्थितः । एवमुक्त्वा जगन्नाथो बालकान्विससर्ज ह ॥ ३७ ॥

“Hãy lên đường; để người nhỏ nhất, đang ở bên trong, đạt đến trạng thái ‘kṣāra’ (mặn/kiềm).” Nói vậy xong, Jagannātha—Đấng Chúa Tể của vũ trụ—liền cho các cậu bé lui ra.

Verse 38

तेषां तु सांत्वनोर्थाय समीपस्थः सदाभवत् । यः प्रविष्टो रतिगृहं स क्षारोदो बभूव ह । अन्ये तु द्रवरूपा वै क्षीरोदाद्याः पृथक् स्थिताः ॥ ३८ ॥

Nhưng để an ủi họ, có một vị luôn ở gần bên. Vị đã bước vào “phòng hoan hỷ” thì trở thành Biển Mặn; còn những vị khác, mang hình thái chất lỏng—khởi từ Biển Sữa—đứng riêng ở những nơi của mình.

Verse 39

मोहिन्युवाच । का राधा भवता प्रोक्ता गुरो लोकप्रसूः सती । तस्यास्तत्वं समाख्याहि श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ ३९ ॥

Mohinī thưa: “Bạch Thầy, Rādhā mà Thầy đã nói là người mẹ hiền đức sinh ra các thế giới ấy là ai? Xin giảng cho con chân tánh của Ngài, vì lòng con khởi lên niềm háo hức muốn được nghe.”

Verse 40

पुराणेषु रहस्यं तु राधामाधववर्णनम् । यतः सर्वं भवान्वेत्ति याथातथ्येन सुव्रत ॥ ४० ॥

“Trong các Purāṇa, bí mật chân thật chính là lời thuật về Rādhā và Mādhava; bởi Thầy, bậc giữ giới cao quý, biết mọi sự đúng như thật.”

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं भूपते स वसुर्महान् । अतीव भक्तो गोविंदे निमग्रहृदयोऽभवत् ॥ ४१ ॥

Vasiṣṭha thưa: “Tâu Đại vương, nghe những lời quyến rũ của Mohinī, bậc đại Vasu liền khởi lòng sùng kính mãnh liệt đối với Govinda; tâm ông hoàn toàn chìm sâu trong Ngài.”

Verse 42

पुलकांकितसर्वांगः प्रहृष्टहृदयो मुदा । उवाच मोहमापन्नो मोहिनीं द्विजसत्तमः ॥ ४२ ॥

Toàn thân ông rùng mình nổi gai ốc; lòng hân hoan trong niềm mừng vui—nhưng đã sa vào mê vọng—vị tối thượng trong hàng nhị sinh liền cất lời với Mohinī.

Verse 43

वसुरुवाच । श्रृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् । सुगोप्यं कृष्णचरितं ब्रह्मैकत्वविधायकम् ॥ ४३ ॥

Vasu nói: “Xin lắng nghe, hỡi Nữ Thần. Ta sẽ tuyên bày điều bí mật nhất trong mọi bí mật—hạnh tích của Kṛṣṇa được gìn giữ sâu kín, điều xác lập chân lý về sự nhất thể của Brahman.”

Verse 44

प्रकृतेः पुरुषस्यापि नियंतारं विधेर्विधिम् । संहर्तारं च संहर्तुर्भगवंतं नतोऽस्म्यहम् ॥ ४४ ॥

Con cúi lạy Đấng Bhagavān—Đấng điều ngự cả Prakṛti và Puruṣa, Đấng định luật ngay cả cho Vidhi (Brahmā), và cũng là Đấng hủy diệt cả kẻ hủy diệt (Rudra).

Verse 45

देवि सर्वेऽवतारास्तु ब्रह्मणः कृष्णरूपिणः । अवतारी स्वयं कृष्णः सगुणो निर्गुणः स्वयम् ॥ ४५ ॥

Hỡi Nữ Thần, mọi hóa thân đều là sự hiển lộ của Brahman trong hình tướng Kṛṣṇa; nhưng Đấng nguồn của mọi hóa thân chính là Kṛṣṇa tự thân—Ngài một mình vừa là saguṇa vừa là nirguṇa.

Verse 46

स एव रामः कृष्णश्च वस्तुतो गुणतः पृथक् । सर्वे प्राकृतिका लोका गोलोको निर्गुणः स्वयम् ॥ ४६ ॥

Chính Ngài là Rāma và cũng là Kṛṣṇa—một về thực thể, song khác biệt theo những phẩm tính hiển lộ. Mọi thế giới khác đều thuộc Prakṛti; còn Goloka, tự tánh vốn vượt ngoài các guṇa, là cõi nirguṇa.

Verse 47

गावस्तेजोंऽशवो भद्रे वेदविद्भिर्निरूपिताः । ब्रह्मविष्णुशिवाद्यास्तु प्राकृता गुणनिर्मिताः ॥ ४७ ॥

Ôi hiền nữ cát tường, các bậc thông đạt Veda đã tuyên rằng bò là những phần của thần quang (tejas). Nhưng Brahmā, Viṣṇu, Śiva và các thần khác, trong hình tướng hiển lộ, là sản phẩm của Prakṛti—được tạo thành bởi các guṇa.

Verse 48

तत्तेजः सर्वदा देवि निर्गुणं गुणकृन्मतम् । गुणास्तदंशवो भद्रे सर्वे व्याकृतरूपिणः ॥ ४८ ॥

Ôi Nữ Thần, Thần Quang tối thượng ấy luôn vượt ngoài mọi phẩm tính (nirguṇa), nhưng vẫn được xem là Đấng làm phát sinh các guṇa. Hỡi người cát tường, mọi guṇa đều là phần của Ngài, hiển lộ thành những hình tướng sai biệt.

Verse 49

व्याकृतोत्पादका ज्ञेया रजः सत्त्वतमोभिधाः । अव्याकृतस्य पुंसो हि गुणा विज्ञापकाः शुभे ॥ ४९ ॥

Hãy biết rằng các phẩm tính gọi là rajas, sattva và tamas là những yếu tố tạo ra cái hiển lộ (vyākṛta). Ôi người cát tường, chính các guṇa ấy là dấu chỉ để nhận biết Puruṣa vô hiển (avyākṛta).

Verse 50

देहभूताः स्मृतास्तस्य तच्छक्तिः प्रकृतिर्मता । प्रधानप्रकृतिं प्राहुः कार्यकारणरूपिणीम् ॥ ५० ॥

Các guṇa ấy được ghi nhớ như hợp thành thân thể của Ngài; năng lực ấy của Ngài được xem là Prakṛti. Nó được gọi là Pradhāna-Prakṛti, mang hình thái vừa là nhân vừa là quả.

Verse 51

साक्षिणं पुरुषं प्राहुर्निर्गुणं तु सनातनम् । पुरुषो वीर्यमाधत्त प्रकृत्यां च ततो गुणाः ॥ ५१ ॥

Họ tuyên rằng Puruṣa là Đấng Chứng Tri (sākṣin), vĩnh hằng và vượt ngoài các guṇa. Puruṣa đặt năng lực của mình vào Prakṛti, và từ đó các guṇa phát sinh.

Verse 52

सत्त्वाद्या ह्यभवंस्तेभ्यो महत्तत्वं समुद्गतम् । पुरुषस्येच्छया तत्तु व्याकृतं समभूदहम् ॥ ५२ ॥

Từ các yếu tố ấy, quả thật các phẩm tính bắt đầu từ sattva đã sinh khởi; và từ các phẩm tính ấy, nguyên lý Mahat xuất hiện. Rồi theo ý chí của Puruṣa, Mahat ấy được phân biệt, và “ta” liền hiện hữu trong cõi hiển lộ.

Verse 53

तत्त्रिधा समभूद्भद्रे द्रव्यज्ञानक्रियात्मकम् । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ ५३ ॥

Hỡi bậc cát tường, nguyên lý ấy trở thành ba phần—mang bản tính của vật chất, tri thức và hành động. Vì thế “ta” cũng có ba dạng: vaikārika, taijasa và tāmasa.

Verse 54

वैकारिकान्मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश ॥ ५४ ॥

Từ phần sāttvika (vaikārika) đã sinh ra manas (tâm ý); và mười vị thiên thần cùng thuộc loại vaikārika cũng được sinh khởi.

Verse 55

दिग्वातार्कप्रचेतोश्विब्रंह्मेंद्रोपेंद्रमित्रकाः । तैजसानींद्रियाण्याहुर्ज्ञानकर्ममयानि च ॥ ५५ ॥

Các vị thần của các phương (Dik), Thần Gió (Vāta), Thần Mặt Trời (Arka), Varuṇa (Pracetas), đôi Aśvin, Brahmā, Indra, Upendra (Viṣṇu) và Mitra được tuyên xưng là những vị chủ trì các căn rực sáng (taijasa)—những căn vừa là khí cụ của tri thức, vừa là khí cụ của hành động.

Verse 56

श्रोत्रत्वग्घ्राणदृग्जिह्वाविज्ञानेंद्रियरूपकाः । कर्मेंद्रियाणि सुभगे वाग्वोर्मेढ्रांघ्रिपायवः ॥ ५६ ॥

Các căn của tri giác được cấu thành là tai, da, mũi, mắt, lưỡi và manas (tâm như năng lực nhận biết). Hỡi bậc cát tường, các căn của hành động là lời nói, đôi tay, cơ quan sinh dục, đôi chân và hậu môn.

Verse 57

शब्दस्तु तामसाज्जज्ञे तस्मादाकाश एव च । आकाशादभवत्स्पर्शस्तस्माद्वायुरभूत्सति ॥ ५७ ॥

Từ phần tāmasa (tính trì trệ) phát sinh âm thanh; từ đó quả thật sinh ra hư không (ākāśa). Từ hư không sinh ra xúc chạm, rồi theo thứ lớp, gió (vāyu) hiện hữu.

Verse 58

वायोरभूत्ततो रूपं तस्मात्तेजो व्यजायत । तेजसस्तु रसस्तस्मादापः समभवन्सति ॥ ५८ ॥

Từ gió (vāyu) phát sinh sắc tướng (rūpa); từ đó lửa—tejas—được sinh ra. Từ tejas phát sinh vị/nhựa (rasa), và từ đó các thủy (āpaḥ) hiện hữu.

Verse 59

अद्भ्यो गंधः समुत्पन्नो गंधात्क्षितिरजायत । चराचरस्य निष्ठा तु भूमावेव प्रदृश्यते ॥ ५९ ॥

Từ các thủy (āpaḥ) phát sinh hương (gandha); từ hương ấy đất (kṣiti/bhūmi) được sinh ra. Quả thật, chỗ nương cuối cùng của mọi loài—động và bất động—đều thấy ở nơi đất mà thôi.

Verse 60

आकाशादिषु तत्वेषु एकद्वित्रिचतुर्गुणाः । भूमौ पंच गुणाः प्रोक्ता विशेषस्तु ततः क्षितेः ॥ ६० ॥

Trong các nguyên lý bắt đầu từ hư không (ākāśa), lần lượt có một, hai, ba và bốn phẩm tính. Còn nơi đất (bhūmi) được tuyên nói có năm phẩm tính; do đó địa đại mang nét đặc thù.

Verse 61

कालमायांशलिंगेभ्य एतेभ्योंऽडमचेतनम् । समभूच्चेतनं जातं दरेण विशता सति ॥ ६१ ॥

Từ các nguyên lý ấy—Kāla (Thời gian), Māyā (huyễn lực vũ trụ), và các phần của nguyên lý liṅga—một trứng vũ trụ vô tri được hình thành. Khi Đấng Chúa ngự bên trong đi vào đó, nó trở nên hữu tri và sống động.

Verse 62

तस्मादंडाद्विराड् जज्ञे सोऽशयिष्ट जलांतरे । मुखादीन्यस्य जातानि विराजोऽवयवा अपि ॥ ६२ ॥

Vì thế, từ trứng vũ trụ ấy, Virāṭ được sinh ra. Ngài nằm giữa nước; và từ Ngài, ngay cả các chi thể của Virāṭ—khởi đầu từ miệng—đều hiển lộ.

Verse 63

वचनादेश्च सिद्ध्यर्थं सलिलस्थस्य भामिनि । तस्य नाभ्यामभूत्पद्मं सहस्रार्कोरुदीधितिः ॥ ६३ ॥

Hỡi người đẹp, để lời và mệnh lệnh ấy được thành tựu, khi Ngài còn nằm trên nước, từ rốn Ngài vươn lên một đóa sen, rực sáng như ngàn mặt trời.

Verse 64

तस्मिन्स्वयंभूः समभूल्लोकानां प्रपितामहः । तेन तप्त्वा तपस्तीव्रं पुंसोऽनुज्ञामवाप्य च ॥ ६४ ॥

Từ Ngài ấy phát sinh Svayambhū (Brahmā), bậc tổ phụ của các thế giới. Sau khi tu khổ hạnh nghiêm mật, Ngài cũng nhận được sự chuẩn thuận của Đấng Tối Thượng (Puruṣa).

Verse 65

लोकाश्च लोकपालाश्च कल्पिता ब्रह्मणा सति । कट्यादिभिरधः सप्त सप्तोर्द्धं जघनादिभिः ॥ ६५ ॥

Trong cuộc sáng tạo ấy, Brahmā đã an bài các thế giới và các vị hộ thế (Lokapāla): bảy cõi phía dưới, tính từ hông trở xuống; và bảy cõi phía trên, tính từ thắt lưng trở lên.

Verse 66

चतुर्दशभिरेभिस्तु लोकैर्ब्रह्मांडमीरितम् । तस्मिन्ससर्ज भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ ६६ ॥

Brahmāṇḍa (trứng vũ trụ) này được nói là gồm mười bốn thế giới ấy; trong đó, Đấng Tạo Hóa đã sinh ra muôn loài—cả bất động lẫn hữu động.

Verse 67

ब्रह्मणो मनसो जाताश्वत्वारः सनकादयः । देहाद्भावादयो देवि यैरिदं वर्द्धितं जगत् ॥ ६७ ॥

Ôi Nữ Thần, từ tâm của Phạm Thiên (Brahmā) sinh ra Aśvatvāra cùng các hiền thánh bắt đầu từ Sanaka; từ thân thể sinh ra Bhāva và các vị khác—nhờ họ mà thế giới này được mở rộng và gìn giữ.

Verse 68

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे पुरुषोत्तममाहात्म्ये ब्रह्माण्डोत्पत्तिवर्णनं नामाष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायाः ॥ ५८ ॥

Như vậy kết thúc chương thứ năm mươi tám, mang tựa đề “Mô tả sự khởi nguyên của Trứng Vũ Trụ (Brahmāṇḍa)”, thuộc phần Uttara-bhāga của Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, trong cuộc đối thoại giữa Mohinī và Vasu, ở mục tôn vinh Puruṣottama.