Shloka 10

Description of the Origin of the Cosmic Egg (Brahmāṇḍa) and the Ocean as King of Tīrthas

Devanagari script

युगादिषु च मन्वादौ व्यतीपाते दिनक्षये । आषाढ्यां चैव कार्तिक्यां माध्यां वान्यशुभे तिथौ ॥ १० ॥

Transliteration

yugādiṣu ca manvādau vyatīpāte dinakṣaye | āṣāḍhyāṃ caiva kārtikyāṃ mādhyāṃ vānyaśubhe tithau || 10 ||

Translation

Lại nữa, vào lúc khởi đầu các Yuga và lúc mở đầu các Manu, vào thời Vyatīpāta, khi ngày sắp tàn, trong các tháng Āṣāḍha và Kārtika, vào giờ chính ngọ, hoặc vào bất kỳ tithi (ngày trăng) cát tường nào khác—(đều là những thời điểm đặc biệt được tán dương cho việc tu phúc).

Word by Word

• युगादिषु: on (occasions like) the beginnings of yugas
• युगादिषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग-आदि (प्रातिपदिक); घटक: युग + आदि
• Form: तत्पुरुष-समास (‘युगस्य आदिः’), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• मन्वादौ: at the beginning of a manvantara
• मन्वादौ: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनु-आदि (प्रातिपदिक); घटक: मनु + आदि
• Form: तत्पुरुष-समास (‘मन्वन्तरस्य आदिः’), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• व्यतीपाते: at the Vyatīpāta (astronomical yoga)
• व्यतीपाते: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्यतीपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दिनक्षये: at day’s end
• दिनक्षये: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन-क्षय (प्रातिपदिक); घटक: दिन + क्षय
• Form: तत्पुरुष-समास (‘दिनस्य क्षयः’), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• आषाढ्याम्: in Āṣāḍhī (Āṣāḍha occasion)
• आषाढ्याम्: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आषाढी/आषाढ्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (आषाढी-पूर्णिमा/आषाढ-मास-सम्बन्धे)

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• एव: indeed
• एव: निपात (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis: ‘indeed/just’)

• कार्तिक्याम्: in Kārtikī (Kārtika occasion)
• कार्तिक्याम्: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (कार्तिकी-पूर्णिमा/कार्तिक-मास-सम्बन्धे)

• माध्याम्: on the Mādhya (mid) occasion
• माध्याम्: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माध्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (माध्य-तिथि/मध्याह्न-सम्बन्धे; पाठभेदसम्भव)

• वा: or
• वा: विकल्प (Vikalpa/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle: ‘or’)

• अन्य-शुभे: on another auspicious (one)
• अन्य-शुभे: अधिकरण-विशेषण (Adhikaraṇa-viśeṣaṇa/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य-शुभ (प्रातिपदिक); घटक: अन्य + शुभ
• Form: कर्मधारय-समास (‘अन्यं शुभं’), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तिथौ इति विशेषण

• तिथौ: on a lunar day (tithi)
• तिथौ: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narada (teaching within a vrata–tithi/kāla discussion)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Manu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights that dharmic acts gain heightened merit when performed at cosmically significant junctions—yuga/manvantara beginnings, special yogas like Vyatīpāta, day’s end, midday, and auspicious tithis—showing the Purana’s emphasis on sacred time (kāla) as a multiplier of punya.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By recommending specific auspicious times, it supports disciplined devotional observances (vrata, pūjā, japa, dāna) where attention to sacred time helps concentrate mind and intention toward the Divine, a practical framework often used in Vishnu-bhakti traditions.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa (Vedāṅga astrology): the verse references yoga (Vyatīpāta), tithi (lunar date), and temporal junctions like dinakṣaya and madhyāhna, all used to determine favorable timings for rituals and vows.