Adhyaya 89

Verse 1

संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप जब वहाँ शंख और भेरियोंकी गम्भीर ध्वनि होने लगी, उस समय वहाँ श्वेत घोड़ोंवाले दोनों नरश्रेष्ठ वैकर्तन कर्ण और अर्जुन युद्धके लिये एक-दूसरेकी ओर बढ़े

Sanjaya thưa: Tâu Đại vương! Sau đó—do hậu quả của lời mưu tính sai lầm của bệ hạ—khi trên chiến địa ấy vang lên tiếng tù và và tiếng trống lớn trầm hùng, thì hai bậc anh kiệt giữa loài người, Vaikartana Karna và Arjuna, đều cưỡi ngựa trắng, tiến về phía nhau để giao chiến.

Verse 2

(आशीविषावग्निमिवापधूमं वैरं मुखाभ्यामभिनि:श्वसन्तौ । यशस्विनौ जज्वलतुर्मधे तदा घृतावसिक्ताविव हव्यवाहौ ।।) वे दोनों यशस्वी वीर उस समय दो विषधर सर्पोके समान लंबी साँस खींचकर मानो अपने मुखोंसे धूमरहित अग्निके सदृश वैरभाव प्रकट कर रहे थे। वे घीकी आहुतिसे प्रज्वलित हुई दो अग्नियोंकी भाँति युद्धभूमिमें देदीप्यमान होने लगे। यथा गजौ हैमवतोौ प्रभिन्नौ प्रवृद्धदन्ताविव वासितार्थ । तथा समाजम्मतुरुग्रवीर्यो धनंजयश्चाधिरथिक्ष वीरौ,जैसे मदकी धारा बहानेवाले हिमाचलप्रदेशके बड़े-बड़े दाँतोंवाले दो हाथी किसी हथिनीके लिये लड़ रहे हों, उसी प्रकार भयंकर पराक्रमी वीर अर्जुन और कर्ण युद्धके लिये एक-दूसरेके सामने आये

Sanjaya thưa: Bấy giờ hai dũng sĩ lừng danh ấy thở gấp, như đôi rắn độc, tựa hồ từ miệng phun ra ngọn lửa thù hận không khói. Giữa chiến địa, họ bừng sáng như hai ngọn lửa tế tự được nhóm lên bởi lễ rưới bơ tinh khiết. Như hai voi lớn vùng Hi-mã-lạp sơn, ngà dài, say cuồng tuôn dòng, tranh nhau một voi cái, cũng vậy Arjuna và Karna—hai anh hùng uy mãnh đáng sợ—đã đến đối diện nhau để giao chiến.

Verse 3

बलाहकेनेव महाबलाहको यदृच्छया वा गिरिणा यथा गिरि: । तथा धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनै: समीयतुस्ताविषुवर्षवर्षिणौ,जैसे महान्‌ मेघ किसी दूसरे मेघके साथ अथवा दैवेच्छासे एक पर्वत दूसरे पर्वतके साथ टक्कर लेनेके लिये उद्यत हो, उसी प्रकार धनुषकी प्रत्यंचा, हथेली तथा रथके पहियोंकी गम्भीर ध्वनिके साथ बाणोंकी वर्षा करते हुए वे दोनों वीर एक-दूसरेके सामने आये

Sanjaya thưa: Như mây lớn gặp mây lớn, hoặc như núi này theo vận mệnh xô đẩy lao tới va núi kia, cũng vậy hai dũng sĩ—trút xuống mưa tên—tiến đến đối mặt nhau giữa những âm vang trầm hùng của dây cung bật, bàn tay vỗ, và bánh xe chiến xa lăn rền.

Verse 4

प्रवृद्धशुद्रद्रमवीरुदोष धी प्रवृद्धनानाविधनिर्सरौकसौ । यथाचलौ वा चलितौ महाबलौ तथा महास्त्रैरितरेतरं हत:,जिनके शिखर, वृक्ष, लता-गुल्म और ओषधि सभी विशाल एवं बढ़े हुए हों तथा जो नाना प्रकारके बड़े-बड़े झरनोंके उद्गमस्थान हों, ऐसे दो पर्वतके समान वे महाबली कर्ण और अर्जुन आगे बढ़कर अपने महान्‌ अस्त्रोंद्वारा एक-दूसरेपर आघात करने लगे

Sanjaya thưa: Như hai ngọn núi hùng vĩ—đỉnh cao, cây cối, dây leo, bụi rậm và thảo dược đều sum suê, lại là nguồn của bao thác lớn—cũng vậy Karna và Arjuna, sức mạnh vô song, tiến lên và dùng những thần khí tối thượng đánh nhau, giáng đòn qua lại không ngừng.

Verse 5

स संनिपातस्तु तयोर्महान भूत्‌ सुरेशवैरोचनयोर्यथा पुरा । शरैविंनुन्नाड्शनियन्तृवाहयो: सुदुःसहो<न्यै: कठुशोणितोदक:,उन दोनोंका वह संग्राम वैसा ही महान्‌ था, जैसा कि पूर्वकालमें इन्द्र और बलिका युद्ध हुआ था। बाणोंके आघातसे उन दोनोंके शरीर, सारथि और घोड़े क्षत-विक्षत हो गये थे और वहाँ कटु रक्तरूपी जलका प्रवाह बह रहा था। वह युद्ध दूसरोंके लिये अत्यन्त दुःसह था

Sanjaya thưa: Cuộc giao tranh giữa hai người ấy trở nên mênh mông, như trận chiến thuở xưa giữa Indra—chúa tể chư thiên—và Bali, con của Virocana. Bị những loạt tên xé nát, thân thể họ—cùng người đánh xe và ngựa—đều tan tác, và nơi đó dòng máu chảy ra cay gắt như nước. Trận chiến ấy khiến kẻ khác không sao chịu nổi, dù chỉ để chứng kiến.

Verse 6

प्रभूतपद्मोत्पलमत्स्यकच्छपौ महाह्दौ पक्षिगणैरिवावृतौ । सुसंनिकृष्टावनिलोद्धतौ यथा तथा रथौ तौ ध्वजिनौ समीयतु:,जैसे प्रचुर पद्म, उत्पल, मत्स्य और कच्छपोंसे युक्त तथा पक्षिसमूहोंसे आवृत दो अत्यन्त निकटवर्ती विशाल सरोवर वायुसे संचालित हो परस्पर मिल जाये, उसी प्रकार ध्वजोंसे सुशोभित उनके वे दोनों रथ एक-दूसरेसे भिड़ गये थे

Sañjaya said: Like two vast lakes lying close together—abounding in lotuses and water-lilies, filled with fish and turtles, and covered as if by flocks of birds—when stirred by the wind they surge and meet, so too those two bannered chariots, splendid with their standards, were driven into one another in the press of battle. The image underscores how the clash of warriors, though propelled by human will, also moves with the irresistible momentum of forces set in motion by war and fate.

Verse 7

उभौ महेन्द्रस्य समानविक्रमा- वुभौ महेन्द्रप्रतिमौ महारथौ । महेन्द्रवज्प्रतिमै श्व॒ सायकै- महेन्द्रवृत्राविव सम्प्रजघ्नतु:,वे दोनों वीर इन्द्रके समान पराक्रमी और उन्हींके सदृश महारथी थे। इन्द्रके वज्रतुल्य बाणोंसे इन्द्र और वृत्रासुरके समान वे एक-दूसरेको चोट पहुँचाने लगे

Sañjaya said: Both warriors were equal in prowess to Mahendra (Indra), both great chariot-fighters resembling Indra himself. With arrows like Indra’s thunderbolt, they struck at one another, like Indra and Vṛtra locked in combat—each meeting the other’s might without yielding.

Verse 8

सनागप्त्त्यश्वरथे उभे बले विचित्रवर्माभरणाम्बरायुधे । चकम्पतुर्विस्मयनीयरूपे वियद्गताश्चार्जुनकर्णसंयुगे,विचित्र कवच, आभूषण, वस्त्र और आयुध धारण करनेवाली, हाथी, घोड़े, रथ और पैदलोंसहित उभय पक्षकी चतुरंगिणी सेनाएँ अर्जुन और कर्णके उस युद्धमें भयके कारण आश्चवर्यजनकरूपसे काँपने लगीं तथा आकाशवर्ती प्राणी भी भयसे थर्रा उठे

Sañjaya said: Both armies—complete with elephants, horses, chariots, and infantry—adorned with variegated armor, ornaments, garments, and weapons, began to tremble in astonishment and fear at the duel between Arjuna and Karṇa. Even beings moving in the sky were shaken, as the clash of those two heroes made the battlefield itself seem to quiver.

Verse 9

भुजा: सवस्त्राडगुलय: समुच्छिता: ससिंहनादैर्हषितैर्दिदृक्षुभि: । यदर्जुनो मत्त इव द्विपो द्विपं समभ्ययादाधिरथिं जिघांसया,जैसे मतवाला हाथी किसी हाथीपर आक्रमण करता है, उसी प्रकार अर्जुन जब कर्णके वधकी इच्छासे उसपर धावा करने लगे, उस समय दर्शकोंने आनन्दित हो सिंहनाद करते हुए अपने हाथ ऊपर उठा दिये और अंगुलियोंमें वस्त्र लेकर उन्हें हिलाना आरम्भ किया

Sañjaya said: When Arjuna, intent on killing Ādhiratha (Karna), charged at him like a maddened elephant rushing upon another elephant, the onlookers—eager to witness the clash—were thrilled. With lion-like shouts they raised their arms aloft and began waving cloths held in their fingers, exulting at the impending encounter.

Verse 10

(ततः कुरूणामथ सोमकानां शब्दो महान्‌ प्रादुरभूत्‌ समन्तात्‌ | यदार्जुनं सूतपुत्रो5पराह्ने महाहवे शैलमिवाम्बुदो<र्छत्‌ ।। तदैव चासीद्‌ रथयो: समागमो महारणे शोणितमांसकर्दमे ।।) जब महासमरमें अपराह्नके समय पर्वतपर जानेवाले मेघके समान सूतपुत्र कर्णने अर्जुनपर आक्रमण किया, उस समय कौरवों और सोमकोंका महान्‌ कोलाहल सब ओर प्रकट होने लगा। उसी समय उन दोनों रथोंका संघर्ष आरम्भ हुआ। उस महायुद्धमें रक्त और मांसकी कीच जम गयी थी। उदक्रोशन्‌ सोमकास्तत्र पार्थ पुर:सराशक्षार्जुन भिन्धि कर्णम्‌ । छिन्ध्यस्य मूर्धानमलं चिरेण श्रद्धां च राज्याद्‌ धृतराष्ट्रसूनो:,उस समय सोमकोंने आगे बढ़कर वहाँ कुन्तीकुमारसे पुकार-पुकारकर कहा--'अर्जुन! तुम कर्णको मार डालो। अब देर करनेकी आवश्यकता नहीं है। कर्णके मस्तक और दुर्योधनकी राज्य-प्राप्तिकी आशा दोनोंको एक साथ ही काट डालो”

Sañjaya said: Then, on every side, a great roar arose among the Kurus and the Somakas, when the charioteer’s son Karṇa, in the late afternoon of that mighty battle, rushed upon Arjuna like a rain-cloud surging toward a mountain. At that very moment the clash of the two chariots began in the great fight, in a field turned to mire with blood and flesh. There the Somakas, pressing forward, cried out to Pārtha again and again: “Arjuna, strike down Karṇa at once. Enough of delay—sever his head, and cut off, together with it, the son of Dhṛtarāṣṭra’s hope of gaining the kingdom.”

Verse 11

तथास्माकं बहवस्तत्र योधा: कर्ण तथा याहि याहीत्यवोचन्‌ । जहार्जुनं कर्ण शरै: सुती3्ष: पुनर्वनं यान्तु चिराय पार्था:,इसी प्रकार हमारे पक्षके बहुत-से योद्धा कर्णको प्रेरित करते हुए बोले--“कर्ण! आगे बढ़ो, आगे बढ़ो। अपने पैने बाणोंसे अर्जुनको मार डालो, जिससे कुन्तीके सभी पुत्र पुनः दीर्घकालके लिये वनमें चले जायेँ”

Sañjaya nói: “Cũng như vậy, tại đó nhiều chiến binh phe ta đã thúc giục Karṇa, hô vang: ‘Karṇa, tiến lên—tiến lên!’ ‘Hãy dùng những mũi tên sắc như dao cạo của ngươi mà hạ Arjuna, để các con trai của Kuntī lại một lần nữa bị đẩy vào rừng sâu trong thời gian dài.’”

Verse 12

ततः कर्ण: प्रथम तत्र पार्थ महेषुभिवर्दशभि: प्रत्यविध्यत्‌ । तं॑ चार्जुन: प्रत्यविद्धयच्छिताग्रै: कक्षान्तरे दशभि: सम्प्रहस्य

Sañjaya nói: Rồi Karṇa ra tay trước trong cuộc giáp chiến ấy, dùng mười mũi tên mạnh mẽ đâm xuyên Pārtha (Arjuna). Arjuna bật cười đáp lại, bắn trả mười mũi tên đầu nhọn, ghim vào vùng nách của đối thủ.

Verse 13

तदनन्तर वहाँ कर्णने पहले दस विशाल बाणोंद्वारा अर्जुनको बींध डाला, तब अर्जुनने भी हँसकर तीखी धारवाले दस बाणोंसे कर्णकी काँखमें प्रहार किया ।। परस्पर तौ विशिखेै: सुपुड्खै- स्ततक्षतु: सूतपुत्रोर्डर्जुनश्व । परस्परं तौ बिभिदुर्विमर्दे सुभीममभ्यापततुश्च हृष्टी,सूतपुत्र कर्ण और अर्जुन दोनों उस युद्धमें अत्यन्त हर्षमें भरकर सुन्दर पंखवाले बाणोंद्वारा एक-दूसरेको क्षत-विक्षत करने लगे। वे परस्पर क्षति पहुँचाते और भयानक आक्रमण करते थे

Rồi Karṇa trước hết dùng mười mũi tên lớn đâm xuyên Arjuna; Arjuna mỉm cười, bắn trả mười mũi tên sắc bén, đánh vào vùng nách của Karṇa. Trong cuộc đụng độ dữ dội ấy, Karṇa—con của người đánh xe—và Arjuna, lòng hăng hái dâng trào, dùng những mũi tên lông vũ đẹp đẽ mà làm đối phương rách nát; họ gây thương tổn cho nhau và liên tiếp tung ra những đòn công kích ghê gớm.

Verse 14

ततोअर्जुन: प्रासृजदुग्रधन्वा भुजावुभौ गाण्डिवं चानुमृज्य । नाराचनालीकवराहकर्णान्‌ क्षुरांस्तथा साउ्जलिकार्धथचन्द्रान्‌,तत्पश्चात्‌ भयंकर धनुषवाले अर्जुनने अपनी दोनों भुजाओं तथा गाण्डीव धनुषको पोंछकर नाराच, नालीक, वराहकर्ण, क्षुर, अंजलिक तथा अर्धचन्द्र आदि बाणोंका प्रहार आरम्भ किया

Sañjaya nói: Bấy giờ Arjuna, cung thủ dữ dội, lau sạch cả hai cánh tay và cây cung Gāṇḍīva, rồi bắt đầu phóng ra một trận mưa tên ghê gớm—nārāca, nālīka, varāhakarṇa, kṣura, añjalika và những mũi tên hình bán nguyệt.

Verse 15

ते सर्वतः समकीर्यन्त राजन्‌ पार्थेषव: कर्णरथं विशन्त: । अवाडूमुखा: पक्षिगणा दिनान्ते विशन्ति केतार्थमिवाशु वृक्षम्‌,राजन! वे अर्जुनके बाण कर्णके रथमें घुसकर सब ओर बिखर जाते थे। ठीक उसी तरह, जैसे संध्याके समय पक्षियोंके झुंड बसेरा लेनेके लिये नीचे मुख किये शीघ्र ही किसी वृक्षपर जा बैठते हैं

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, những mũi tên của Pārtha (Arjuna) từ bốn phía lao vào chiến xa của Karṇa, tản ra và cắm dày quanh đó. Tựa như đàn chim lúc cuối ngày, mỏ cúi xuống, vội vã sà vào một cây để tìm chỗ đậu ngủ.

Verse 16

यानर्जुन: सभ्रुकुटीकटाक्षं कर्णाय राजन्नसृजज्जितारि: । तान्‌ सायकैग्र॑सते सूतपुत्र: क्षिप्तान्‌ क्षिप्तान्‌ पाण्डवस्याशु संघान्‌

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, những loạt tên mà Arjuna—mày chau, ánh nhìn dữ dằn—bắn về phía Karṇa, kẻ chinh phục quân thù, thì Karṇa, con của người đánh xe, đã dùng chính tên mình nuốt chửng, phá tan thật mau, hết lần này đến lần khác, mỗi khi Pāṇḍava phóng ra từng cụm.

Verse 17

नरेश्वर! शत्रुविजयी अर्जुन भौंहें टेढ़ी करके कटाक्षपूर्वक देखते हुए कर्णपर जिन-जिन बाणोंका प्रहार करते थे, पाण्डुपुत्र अर्जुनके चलाये हुए उन सभी बाणसमूहोंको सूतपुत्र कर्ण शीघ्र ही नष्ट कर देता था ।। ततोअस्त्रमाग्नेयममित्रसा धनं मुमोच कर्णाय महेन्द्रसूनु: । भूम्यन्तरिक्षे च दिशो<र्कमार्ग प्रावृत्य देहो5स्य बभूव दीप्त:,तब इन्द्रकुमार अर्जुनने कर्णपर शत्रुनाशक आग्नेयास्त्रका प्रयोग किया। उस आगेनेयास्त्रका स्वरूप पृथ्वी, आकाश, दिशा तथा सूर्यके मार्गको व्याप्त करके वहाँ प्रज्वलित हो उठा

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, Arjuna—kẻ chinh phục quân thù—mày chau, liếc nhìn sắc lạnh, liên tiếp giáng xuống Karṇa những loạt tên; nhưng Karṇa, con của người đánh xe, đã mau chóng phá hủy mọi cụm tên do con trai Pāṇḍu bắn ra. Rồi Arjuna, con của Indra, phóng vào Karṇa vũ khí Agneya diệt địch. Nó lan trùm mặt đất và trung không, che phủ bốn phương, thậm chí cả lộ trình của mặt trời; hình thể rực cháy của nó bùng lên trong ánh sáng dữ dội.

Verse 18

योधाश्व सर्वे ज्वलिताम्बरा भूृशं प्रदुद्रवुस्तत्र विदग्धवस्त्रा: । शब्दश्न घोरोडतिबभूव तत्र यथा वने वेणुवनस्य दहुत:

Sañjaya thưa: Tại đó, mọi chiến binh và ngựa, áo quần bốc cháy và bị thiêu sém, đều hoảng loạn tháo chạy. Một tiếng ồn ghê rợn dậy lên, như tiếng gầm trong rừng khi một lũy tre đang bốc lửa.

Verse 19

इससे वहाँ समस्त योद्धाओंके वस्त्र जलने लगे। कपड़े जल जानेसे वे सब-के-सब वहाँसे भाग चले। जैसे जंगलके बीच बाँसके वनमें आग लगनेपर जोर-जोरसे चटकनेकी आवाज होती है, उसी प्रकार आगकी लपटमें झुलसते हुए सैनिकोंका अत्यन्त भयंकर आर्तनाद होने लगा ।। तद्‌ वीक्ष्य कर्णो ज्वलनास्त्रमुद्यतं स वारुणं तत्प्रशमार्थमाहवे । समुत्सूजन्‌ सूतसुतः प्रतापवान्‌ स तेन वल्लिं शमयाम्बभूव

Sañjaya thưa: Vì thế, y phục của toàn thể chiến binh nơi ấy đều bốc cháy; áo quần cháy rụi khiến họ đồng loạt bỏ chạy. Như tiếng nổ lách tách vang dội trong rừng khi lũy tre bùng lửa, tiếng kêu gào thảm thiết của binh sĩ bị ngọn lửa liếm cháy cũng nổi lên ghê rợn. Thấy hỏa khí rực cháy được giương lên và phóng ra, Karṇa—dũng mãnh, con của người đánh xe—liền trong trận chiến tung vũ khí Vāruṇa để dập tắt. Nhờ phản khí ấy, ông chế ngự được ngọn lửa đang lan rộng.

Verse 20

प्रतापी सूतपुत्र कर्णने उस आग्नेयास्त्रको उद्दीप्त हुआ देखकर रणक्षेत्रमें उसकी शान्तिके लिये वारुणास्त्रका प्रयोग किया और उसके द्वारा उस आगको बुझा दिया ।। बलाहकौघश्न दिशस्तरस्वी चकार सर्वास्तिमिरेण संवृता: । ततो धरित्रीधरतुल्यरोधस: समनततो वै परिवार्य वारिणा,फिर तो बड़े वेगसे मेघोंकी घटा घिर आयी और उसने सम्पूर्ण दिशाओंको अन्धकारसे आच्छादित कर दिया। दिशाओंका अन्तिम भाग काले पर्वतके समान दिखायी देने लगा। मेघोंकी घटाओंने वहाँका सारा प्रदेश जलसे आप्लावित कर दिया था

Sañjaya thưa: Thấy vũ khí Agneya rực cháy trên chiến địa, Karṇa dũng mãnh—con của người đánh xe—dùng vũ khí Varuṇa để làm dịu và dập tắt ngọn lửa ấy. Rồi những khối mây dày kéo đến với sức mạnh dữ dội, phủ bóng tối lên khắp bốn phương; chân trời trông như những dãy núi đen, và vùng đất chung quanh bị nước đổ tràn ngập bởi những dòng mưa xối xả.

Verse 21

उन मेघोंने वहाँ पूर्वोक्तरूपसे बढ़ी हुई अति प्रचण्ड आगको बड़े वेगसे बुझा दिया। फिर समस्त दिशाओं और आकाशकमें वे ही छा गये

Sañjaya nói: Những đám mây ấy đã mau lẹ dập tắt ngọn lửa cực kỳ dữ dội, vốn bùng lên theo cách đã thuật trước đó. Rồi chính chúng lan tràn, phủ kín mọi phương và cả bầu trời.

Verse 22

तथा च सर्वास्तिमिरेण वै दिशो मेघैर्व॒ता न प्रदृश्येत किंचित्‌ । अथापोवाह्या भ्रसंघान्‌ समस्तान्‌ वायव्यास्त्रेणापतत: स कर्णात्‌,मेघोंसे घिरकर सारी दिशाएँ अन्धकाराच्छन्न हो गयीं; अतः कोई भी वस्तु दिखायी नहीं देती थी। तदनन्तर कर्णकी ओरसे आये हुए सम्पूर्ण मेघ-समूहोंको वायव्यास्त्रसे छिन्न-भिन्न करके शत्रुओंके लिये अजेय अर्जुनने गाण्डीव धनुष, उसकी प्रत्यंचा तथा बाणोंको अभिमन्त्रित करके अत्यन्त प्रभावशाली वच्ञास्त्रको प्रकट किया, जो देवराज इन्द्रका प्रिय अस्त्र है

Sañjaya nói: Khi những khối mây dồn dập kéo đến, mọi phương đều bị bóng tối che phủ, đến nỗi không còn thấy được bất cứ vật gì. Bấy giờ, toàn bộ đám mây do Karṇa phóng ra đã bị Vũ-khí Gió (Vāyavya-astra) xé tan, khiến tầm nhìn trên chiến địa được khôi phục.

Verse 23

ततोअप्यस्त्रं दयितं देवराज्ञ: प्रादुश्षक्रे वज्मतिप्रभावम्‌ । गाण्डीवं ज्यां विशिखांश्चानुमन्त्रय धनंजय: शत्रुभिरप्रधृष्य:,मेघोंसे घिरकर सारी दिशाएँ अन्धकाराच्छन्न हो गयीं; अतः कोई भी वस्तु दिखायी नहीं देती थी। तदनन्तर कर्णकी ओरसे आये हुए सम्पूर्ण मेघ-समूहोंको वायव्यास्त्रसे छिन्न-भिन्न करके शत्रुओंके लिये अजेय अर्जुनने गाण्डीव धनुष, उसकी प्रत्यंचा तथा बाणोंको अभिमन्त्रित करके अत्यन्त प्रभावशाली वच्ञास्त्रको प्रकट किया, जो देवराज इन्द्रका प्रिय अस्त्र है

Sañjaya nói: Dẫu vậy, Dhanañjaya—kẻ thù không sao khuất phục—đã triệu thỉnh vũ khí yêu quý của Chúa tể chư thiên, một thứ phi tiễn có uy lực như lôi đình. Sau khi trì chú gia hộ cho cung Gāṇḍīva, dây cung và những mũi tên, chàng hiển lộ thần khí hùng mạnh ấy, vốn được Indra đặc biệt ưa chuộng.

Verse 24

तत: क्षुरप्राञ्जलिकार्धचन्द्रा नालीकनाराचवराहकर्णा: । गाण्डीवत: प्रादुरासन्‌ सुतीक्ष्णा: सहस्रशो वज़्ञसमानवेगा:,उस गाण्डीव धनुषसे क्षुरप्र, अंजलिक, अर्धचन्द्र, नालीक, नाराच और वराहकर्ण आदि तीखे अस्त्र हजारोंकी संख्यामें छूटने लगे। वे सभी अस्त्र वज्धके समान वेगशाली थे

Sañjaya nói: Rồi từ cung Gāṇḍīva bắn vọt ra, hàng ngàn mũi tên sắc như dao: kṣura, prāñjalika, phi tiễn hình bán nguyệt (ardhacandra), nālīka, nārāca, và loại varāhakarṇa (tựa tai lợn rừng). Tất cả đều được mài bén và lao đi nhanh như lôi đình của Indra.

Verse 25

ते कर्णमासाद्य महाप्रभावा: सुतेजना गार्ध्रपत्रा: सुवेगा: । गात्रेषु सर्वेषु हयेषु चापि शरासने युगचक्रे ध्वजे च,वे महाप्रभावशाली गीधके पंखोंसे युक्त, तेज धारवाले और अतिशय वेगवान्‌ अस्त्र कर्णके पास पहुँचकर उसके समस्त अंगोंमें, घोड़ोंपर, धनुषमें तथा रथके जूओं, पहियों और ध्वजोंमें जा लगे

Sañjaya nói: Những mũi tên ấy—uy lực lớn, lưỡi sắc, gắn lông kền kền và nhanh như gió—đã bay tới Karṇa và cắm trúng khắp nơi: vào các chi thể của chàng, vào cả những con ngựa, và cả cây cung; chúng còn ghim vào ách xe, bánh xe và lá cờ trên chiến xa của chàng.

Verse 26

निर्भिद्य तूर्ण विविशु: सुतीक्षणा- स्ताक्ष्यत्रस्ता भूमिमिवोरगास्ते । शराचिताड़ो रुधिरारद्रगात्र: कर्णस्तदा रोषविवृत्तनेत्र:

Sañjaya nói: Những mũi tên sắc như dao, sau khi xuyên phá, liền lao vào chàng thật mau—như rắn sợ Garuḍa, trườn lẩn xuống lòng đất. Khi ấy Karṇa đứng vững, thân mình tua tủa tên, tứ chi đẫm máu, đôi mắt mở rộng vì phẫn nộ.

Verse 27

जैसे गरुड़से डरे हुए सर्प धरती छेदकर उसके भीतर घुस जाते हैं, उसी प्रकार वे तीखे अस्त्र उपर्युक्त वस्तुओंको विदीर्ण कर शीघ्र ही उनके भीतर धँस गये। कर्णके सारे अंग बाणोंसे भर गये। सम्पूर्ण शरीर रक्तसे नहा उठा। इससे उसके नेत्र उस समय क्रोधसे घूमने लगे ।। दृढ्ज्यमानाम्य समुद्रघोषं प्रादुश्षक्रे भार्गवास्त्रं महात्मा । महेन्द्रशस्त्राभिमुखान्‌ विमुक्तां- श्छित्त्वा कर्ण: पाण्डवस्येषुसंघान्‌,उस महामनस्वी वीरने अपने धनुषको जिसकी प्रत्यंचा सुदृढ़ थी, झुकाकर समुद्रके समान गम्भीर गर्जना करनेवाले भार्गवास्त्रको प्रकट किया और अर्जुनके महेन्द्रास्त्रसे प्रकट हुए बाणसमूहोंके टुकड़े-टुकड़े करके अपने अस्त्रसे उनके अस्त्रको दबाकर युद्धस्थलमें रथों, हाथियों और पैदलसैनिकोंका संहार कर डाला। अमर्षशील कर्ण उस महासमरमें भार्गवास्त्रके प्रतापसे देवराज इन्द्रके समान पराक्रम प्रकट कर रहा था

Sañjaya nói: Như rắn sợ Garuḍa, xé đất mà lẩn vào lòng sâu, những mũi tên sắc bén ấy cũng phá tan mọi phòng thủ đã kể và cắm phập vào chàng thật nhanh. Tứ chi Karṇa bị tên ghim dày đặc; toàn thân tắm trong máu; đôi mắt đảo cuồng vì giận dữ. Rồi vị đại dũng sĩ ấy, ghì chặt cây cung đã lên dây vững chắc, gầm vang trầm như biển cả, hiển lộ Bhārgava-astra. Chàng chém vụn những loạt tên phóng tới từ Mahendra-astra của Arjuna, lấy vũ khí mình áp chế vũ khí địch, và trên chiến địa gieo thảm sát giữa chiến xa, voi trận và bộ binh. Trong cuộc giao tranh mênh mông ấy, Karṇa bất khuất, nhờ uy lực Bhārgava-astra, phô bày dũng mãnh như chính Indra.

Verse 28

तस्यास्त्रमस्त्रेण निहत्य सो5थ जघान संख्ये रथनागपत्तीन्‌ | अमृष्यमाणश्न महेन्द्रकर्मा महारणे भार्गवास्त्रप्रतापात्‌,उस महामनस्वी वीरने अपने धनुषको जिसकी प्रत्यंचा सुदृढ़ थी, झुकाकर समुद्रके समान गम्भीर गर्जना करनेवाले भार्गवास्त्रको प्रकट किया और अर्जुनके महेन्द्रास्त्रसे प्रकट हुए बाणसमूहोंके टुकड़े-टुकड़े करके अपने अस्त्रसे उनके अस्त्रको दबाकर युद्धस्थलमें रथों, हाथियों और पैदलसैनिकोंका संहार कर डाला। अमर्षशील कर्ण उस महासमरमें भार्गवास्त्रके प्रतापसे देवराज इन्द्रके समान पराक्रम प्रकट कर रहा था

Sañjaya nói: Dùng vũ khí mình đánh bật vũ khí đối phương, rồi giữa trận tiền chàng bắt đầu quật ngã các chiến sĩ xa, voi trận và bộ binh. Không chịu nổi sự kháng cự, bừng bừng phẫn nộ, Karṇa—được uy lực Bhārgava-astra nâng đỡ—đã làm những việc như Indra trong cuộc giao chiến lớn lao ấy.

Verse 29

पज्चालानां प्रवरांश्षापि योधान्‌ क्रोधाविष्ट: सूतपुत्रस्तरस्वी । बाणैरविव्याधाहवे सुप्रमुक्ति: शिलाशितै रुक्मपुड्खै: प्रसहा,क्रोधमें भरे हुए वेगशाली सूतपुत्र कर्णने अच्छी तरह छोड़े गये और शिलापर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले बाणोंद्वारा युद्धस्थलमें हठपूर्वक मुख्य-मुख्य पांचालयोद्धाओंको घायल कर दिया

Sañjaya nói: Bị cơn giận xâm chiếm, Karṇa—người con của kẻ đánh xe, nhanh như gió và mạnh mẽ—đã dùng những mũi tên phóng ra chuẩn xác, đầu nhọn mài trên đá, đuôi tên điểm ánh vàng, mà đâm xuyên một cách quyết liệt vào các dũng sĩ hàng đầu của Pāñcāla trên chiến địa.

Verse 30

तत्पञ्चाला: सोमकाश्चापि राजन्‌ कर्णेनाजौ पीड्यमाना: शरौचै: । क्रोधाविष्टा विव्यधुस्तं समन्तात्‌ तीक्षणैर्बाणै: सूतपुत्र॑ं समेता:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, quân Pāñcāla và Somaka, bị Karṇa dồn ép trong trận chiến bởi những loạt tên dày đặc, liền bừng lên giận dữ. Họ tụ lại một chỗ và từ mọi phía đánh vào người con của kẻ đánh xe bằng những mũi tên sắc bén.

Verse 31

राजन! समरांगणमें कर्णके बाणसमूहोंसे पीड़ित होते हुए पांचाल और सोमक योद्धा भी क्रोधपूर्वक एकत्र हो अपने पैने बाणोंसे सूतपुत्र कर्णको बींधने लगे ।। तान्‌ सूतपुत्रो निजघान बाणै: पज्चालानां रथनागाश्चसंघान्‌ | अभ्यर्दयद्‌ बाणगणै: प्रसहा विद्ध्वा हर्षात्‌ सड़रे सूतपुत्र:,किंतु उस रणक्षेत्रमें सूतपुत्र कर्णने बाणसमूहोंद्वारा हर्ष और उत्साहके साथ पांचालोंके रथियों, हाथीसवारों और घुड़सवारोंको घायल करके बड़ी पीड़ा दी और उन्हें बाणोंसे मार डाला

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương! Dẫu bị những loạt tên của Karṇa hành hạ trên chiến địa, các chiến binh Pāñcāla và Somaka, bừng bừng phẫn nộ, vẫn tụ lại và bắt đầu dùng những mũi tên sắc nhọn đâm xuyên Karṇa—người con của sūta. Nhưng Karṇa liền đánh trả: bằng mưa tên dày đặc, chàng cưỡng bức áp đảo các đội ngũ Pāñcāla gồm kỵ xa, tượng binh và kỵ mã. Giữa tiếng va chạm của chiến tranh, với niềm hân hoan và khí thế bừng cháy, sūtaputra gây đau đớn khốc liệt, và dùng tên mình giết ngã rất nhiều người.”

Verse 32

ते भिन्नदेहा व्यसवो निपेतु: कर्णेषुभिर्भूमितले स्वनन्त: । क्रुद्धेन सिंहेन यथेभयूथा महावने भीमबलेन तद्वत्‌

Sañjaya thưa: Thân thể họ tan nát, hơi thở sự sống đã dứt; họ ngã xuống đất, những vòng trang sức nơi tai va leng keng khi chạm nền—như bầy voi trong khu rừng lớn bị một con sư tử đang cuồng nộ, sức mạnh ghê gớm, quật ngã vậy.

Verse 33

कर्णके बाणोंसे उनके शरीरोंके टुकड़े-टुकड़े हो गये और वे प्राणशून्य होकर कराहते हुए पृथ्वीपर गिर पड़े। जैसे विशाल वनमें भयानक बलशाली और क्रोधमें भरे हुए सिंहसे विदीर्ण किये गये हाथियोंके झुंड धराशायी हो जाते हैं, वैसी ही दशा उन पांचालयोद्धाओंकी भी हुई ।। पज्चालानां प्रवरान्‌ संनिहत्य प्रसह्य योधानखिलानदीन: । ततः स राजन्‌ विरराज कर्णो यथाम्बरे भास्कर उग्ररश्मि:,राजन! पांचालोंके समस्त श्रेष्ठ योद्धाओंका बलपूर्वक वध करके उदार वीर कर्ण आकाशकमें प्रचण्ड किरणोंवाले सूर्यके समान प्रकाशित होने लगा

Sañjaya thưa: “Bị tên của Karṇa bắn trúng, thân thể họ bị chém thành từng mảnh; mất mạng, họ rên rỉ rồi ngã xuống đất. Như trong khu rừng lớn, một con sư tử đáng sợ, sức mạnh phi thường, căng phồng vì giận dữ, xé nát bầy voi khiến chúng gục ngã, số phận các chiến binh Pāñcāla cũng vậy. Sau khi cưỡng bức giết sạch những dũng sĩ ưu tú nhất của Pāñcāla, Karṇa—vị anh hùng không nao núng—bừng sáng, tâu Đại vương, như mặt trời trên trời cao với những tia sáng dữ dội.”

Verse 34

कर्णस्य मत्वा तु जयं त्वदीया: परां मुदं सिंहनादांश्व चक्कुः । सर्वे हामन्यन्त भूशाहतौ च कर्णेन कृष्णाविति कौरवेन्द्र,उस समय आपके सैनिक कर्णकी विजय समझकर बड़े प्रसन्न हुए और सिंहनाद करने लगे। कौरवेन्द्र! उन सबने यही समझा कि कर्णने श्रीकृष्ण और अर्जुनको बहुत घायल कर दिया है

Sañjaya thưa: “Tin rằng Karṇa đã thắng, quân sĩ của bệ hạ tràn ngập hoan hỷ tột bậc và cất tiếng gầm như sư tử. Hỡi chúa tể nhà Kuru, tất cả đều kết luận rằng Karṇa đã làm Kṛṣṇa và Arjuna bị thương nặng.”

Verse 35

तत्‌ तादृशं प्रेक्ष्य महारथस्य कर्णस्य वीर्य च परैरसहाम्‌ । दृष्टवा च कर्णेन धनंजयस्य तथा5डजिमध्ये निहतं तदस्त्रम्‌,महारथी कर्णका वह शत्रुओंके लिये असहा वैसा पराक्रम दृष्टिपथमें लाकर तथा रणभूमिमें कर्णद्वारा अर्जुनके उस अस्त्रको नष्ट हुआ देखकर अमर्षशील वायुपुत्र भीमसेन हाथ-से-हाथ मलने लगे। उनके नेत्र क्रोधसे प्रज्वलित हो उठे। हृदयमें अमर्ष और क्रोधका प्रादुर्भाव हो गया; अतः वे सत्यप्रतिज्ञ अर्जुनसे इस प्रकार बोले--

Sañjaya thưa: “Thấy uy lực của đại xa thủ Karṇa—một sức mạnh khiến kẻ thù không sao chịu nổi—và lại thấy giữa trận mạc Karṇa đã hóa giải vũ khí ấy của Dhanañjaya (Arjuna), Bhīmasena, người con của thần Gió, không thể nhẫn chịu, liền bứt rứt vì giận. Mắt chàng bừng cháy lửa phẫn nộ; uất hận và cuồng nộ dâng trào trong lòng, và chàng nói với Arjuna, người giữ lời thệ nguyện vững bền, như sau.”

Verse 36

ततस्त्वमर्षी क्रोधसंदीप्तनेत्रो वातात्मज: पाणिना पाणिमार्च्छत्‌ । भीमोअब्रवीदर्जुनं सत्यसंध- ममर्षितो नि:श्वसज्जातमन्यु:,महारथी कर्णका वह शत्रुओंके लिये असहा वैसा पराक्रम दृष्टिपथमें लाकर तथा रणभूमिमें कर्णद्वारा अर्जुनके उस अस्त्रको नष्ट हुआ देखकर अमर्षशील वायुपुत्र भीमसेन हाथ-से-हाथ मलने लगे। उनके नेत्र क्रोधसे प्रज्वलित हो उठे। हृदयमें अमर्ष और क्रोधका प्रादुर्भाव हो गया; अतः वे सत्यप्रतिज्ञ अर्जुनसे इस प्रकार बोले--

Sañjaya nói: Khi ấy Bhīma, con của thần gió Vāyu—không sao chịu nổi sự xúc phạm—đôi mắt bừng cháy vì giận dữ, liền xoa hai bàn tay vào nhau. Uất hận sôi lên, thở gấp nặng nề khi cơn phẫn nộ dâng trong lòng, chàng cất lời với Arjuna, người kiên định giữ trọn lời thệ. Khoảnh khắc ấy phơi bày thế căng đạo lý của chiến tranh: khi tài nghệ của đồng đội bị chặn đứng và phe mình chịu một bước lùi, quyết tâm chính nghĩa phải được gìn giữ để không sụp đổ thành cơn cuồng nộ mất kiểm soát.

Verse 37

कथं नु पापोदयमपेतध धर्म: सूतात्मज: समरेउद्य प्रसहा । पज्चालानां योधमुख्याननेकान्‌ निजघ्निवांस्तव जिष्णो समक्षम्‌

Sañjaya nói: “Sao có thể như vậy—rằng con của người đánh xe, kẻ tội lỗi đã trỗi dậy và lìa xa dharma, hôm nay giữa trận mạc lại dùng sức liều lĩnh mà giết hại biết bao dũng tướng hàng đầu của Pāñcāla ngay trước mặt Jiṣṇu (Arjuna), đối thủ của con ngài?” Cảnh ấy cho thấy sự đảo lộn nghiệt ngã của chiến tranh: sức mạnh và cơn cuồng nộ dường như thắng thế ngay cả khi chính nghĩa bị che khuất.

Verse 38

“विजयी अर्जुन आज समरांगणमें धर्मसे दूर रहनेवाले इस पापी सूतपुत्र कर्णने तुम्हारी आँखोंके सामने अनेक प्रमुख पांचालयोद्धाओंका वध कैसे कर डाला? ।। पूर्व देवेरजितं कालकेयै: साक्षात्‌ स्थाणोर्बाहुसंस्पर्शमेत्य । कथं नु त्वां सूतपुत्र: किरीटि- न्नथेषुभिर्दशभि: प्रागविद्धयत्‌,“किरीटधारी अर्जुन! तुम्हें तो पूर्वकालमें देवता भी नहीं जीत सके थे। कालकेय दानव भी नहीं परास्त कर सके थे। तुम साक्षात्‌ भगवान्‌ शंकरकी भुजाओंसे टक्कर ले चुके हो तो भी इस सूतपुत्रने तुम्हें पहले ही दस बाण मारकर कैसे बींध डाला?

Sañjaya nói: “Arjuna, bậc chiến thắng không ngừng, sao hôm nay giữa chiến địa, Karṇa tội lỗi—con của người đánh xe, kẻ đứng xa dharma—lại có thể ngay trước mắt ngươi mà giết hại nhiều dũng tướng hàng đầu của Pāñcāla? Thuở trước, ngay cả chư thiên cũng không khuất phục được ngươi; bọn quỷ Kālakeya cũng chẳng thể đánh bại. Ngươi còn từng trực tiếp chạm đến cánh tay của Sthāṇu (Śiva) nữa. Vậy cớ sao, hỡi người đội mũ miện, con của sūta ấy lại có thể bắn trước mười mũi tên xuyên trúng ngươi?”

Verse 39

त्वया क्षिप्तांश्षाग्रसद्‌ बाणसंघा- नाश्चर्यमेतत्‌ प्रतिभाति मेडद्य । कृष्णापरिक्लेशमनुस्मर त्वं यथाब्रवीत्‌ षण्ढतिलान्‌ सम वाच:,“तुम्हारे चलाये हुए बाणसमूहोंको इसने नष्ट कर दिया, यह तो आज मुझे बड़े आश्चर्यकी बात जान पड़ती है। सव्यसाची अर्जुन! कौरव-सभामें द्रौपदीको दिये गये उन क्लेशोंको तो याद करो। इस पापबुद्धि दुरात्मा सूतपुत्रने जो निर्भय होकर हमलोगोंको थोथे तिलोंके समान नपुंसक बताया था और बहुत-सी अत्यन्त तीखी एवं रूखी बातें सुनायी थीं, उन सबको यहाँ याद करके तुम पापी कर्णको शीघ्र ही युद्धमें मार डालो

Sañjaya nói: “Việc hắn phá tan những loạt tên dày đặc ngươi bắn ra—hôm nay đối với ta quả thật là điều kinh ngạc. Hỡi Savyasācin Arjuna, hãy nhớ những khổ nhục đã giáng xuống Kṛṣṇā (Draupadī) trong hội trường Kaurava. Hãy nhớ kẻ con của người đánh xe ấy, lòng đầy tội ác và hiểm độc, đã ngang nhiên gọi chúng ta là ‘bất lực như hạt mè rỗng,’ rồi ném ra bao lời cay nghiệt, sắc như dao. Ghi khắc tất cả điều đó, hãy mau giết tên tội đồ Karṇa trong chiến trận.”

Verse 40

रूक्षा: सुतीक्ष्णाश्न हि पापबुद्धिः सूतात्मजो<यं गतभीर्दुरात्मा । संस्मृत्य सर्व तदिहाद्य पापं जह्याशु कर्ण युधि सव्यसाचिन्‌,“तुम्हारे चलाये हुए बाणसमूहोंको इसने नष्ट कर दिया, यह तो आज मुझे बड़े आश्चर्यकी बात जान पड़ती है। सव्यसाची अर्जुन! कौरव-सभामें द्रौपदीको दिये गये उन क्लेशोंको तो याद करो। इस पापबुद्धि दुरात्मा सूतपुत्रने जो निर्भय होकर हमलोगोंको थोथे तिलोंके समान नपुंसक बताया था और बहुत-सी अत्यन्त तीखी एवं रूखी बातें सुनायी थीं, उन सबको यहाँ याद करके तुम पापी कर्णको शीघ्र ही युद्धमें मार डालो

Sañjaya nói: “Tên con của người đánh xe này, lòng dạ tội lỗi và bản tính đê hèn, đã thốt ra những lời thô bạo, sắc như lưỡi dao; nay hắn đã gạt bỏ sợ hãi mà đứng trước ngươi. Hãy nhớ ngay hôm nay, tại đây, mọi điều tội lỗi ấy—nhất là những nhục hình giáng xuống Draupadī trong triều hội Kaurava. Hãy nhớ tên Karṇa tội đồ đã ngang nhiên nhạo báng chúng ta, gọi chúng ta ‘bất lực như vỏ mè rỗng,’ và ném ra bao lời sỉ nhục tàn nhẫn. Ghi khắc tất cả điều đó, hỡi Savyasācin, hãy mau giết Karṇa trong chiến trận.”

Verse 41

कस्मादुपेक्षां कुरुषे किरीटि- नुपेक्षितुं नायमिहाद्य काल: । यया धृत्या सर्वभूतान्यजैषी- ग्रांसं ददत्‌ खाण्डवे पावकाय

Sañjaya nói: “Hỡi Kirīṭin (Arjuna), vì sao ngươi lại tỏ ra thờ ơ? Hôm nay không phải lúc để thờ ơ. Chính bằng nghị lực kiên định ấy mà xưa kia ngươi đã khuất phục muôn loài—khi ở rừng Khāṇḍava, ngươi dâng phần của Ngài cho Thần Lửa—thì nay cũng là lúc hành động với cùng một dũng khí không lay chuyển.”

Verse 42

अथाब्रवीद्‌ वासुदेवो5पि पार्थ दृष्टवा रथेषून्‌ प्रतिहन्यमानान्‌,तदनन्तर वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णने भी अर्जुनके रथसम्बन्धी बाणोंको कर्णके द्वारा नष्ट होते देख उनसे इस प्रकार कहा “किरीटधारी अर्जुन! यह क्या बात है? तुमने अबतक जितने बार प्रहार किये हैं, उन सबमें कर्णने तुम्हारे अस्त्रको अपने अस्त्रोंद्वारा नष्ट कर दिया है। वीर! आज तुमपर कैसा मोह छा रहा है? तुम सावधान क्‍यों नहीं होते? देखो, ये तुम्हारे शत्रु कौरव अत्यन्त हर्षमें भरकर सिंहनाद कर रहे हैं!

Sañjaya nói: Rồi Vasudeva (Krishna) cũng lên tiếng với Pārtha (Arjuna). Thấy những mũi tên nhắm vào chiến xa liên tiếp bị đánh bật, đức Krishna, con của Vasudeva, nhận ra Karna đang phá hủy các mũi tên của Arjuna hướng về chiến xa, liền nói: “Hỡi Arjuna đội vương miện—chuyện gì thế này? Mỗi lần ngươi ra đòn, Karna đều dùng vũ khí của mình đối địch và triệt tiêu vũ khí của ngươi. Hỡi dũng sĩ, hôm nay cơn mê muội nào phủ lên ngươi? Sao ngươi không tỉnh táo cảnh giác? Hãy nhìn—bọn Kaurava, kẻ thù của ngươi, đang gầm như sư tử trong niềm hân hoan!”

Verse 43

अमीमृदत्‌ सर्वपातेडद्य कर्णो हास्त्रैरस्त्र किमिदं भो किरीटिन्‌ | स वीर कि मुहा[सि नावधत्से नदन्त्येते कुरव: सम्प्रहृष्टा:,तदनन्तर वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णने भी अर्जुनके रथसम्बन्धी बाणोंको कर्णके द्वारा नष्ट होते देख उनसे इस प्रकार कहा “किरीटधारी अर्जुन! यह क्या बात है? तुमने अबतक जितने बार प्रहार किये हैं, उन सबमें कर्णने तुम्हारे अस्त्रको अपने अस्त्रोंद्वारा नष्ट कर दिया है। वीर! आज तुमपर कैसा मोह छा रहा है? तुम सावधान क्‍यों नहीं होते? देखो, ये तुम्हारे शत्रु कौरव अत्यन्त हर्षमें भरकर सिंहनाद कर रहे हैं!

Sañjaya nói: “Hôm nay Karna đã dùng vũ khí của mình nghiền nát mọi loạt tên của ngươi. Hỡi Kirīṭin (Arjuna), chuyện gì vậy? Hỡi dũng sĩ, cơn mê muội nào khiến ngươi không còn tỉnh táo cảnh giác? Hãy nhìn—bọn Kuru, kẻ thù của ngươi, đang gầm vang trong chiến thắng, hân hoan tột độ!”

Verse 44

कर्ण पुरस्कृत्य विदुर्हि सर्वे तवास्त्रमस्त्रैविनिपात्यमानम्‌ । यया धृत्या निहतं तामसास्त्र युगे युगे राक्षसाश्चापि घोरा:

Sañjaya nói: “Tất thảy họ đều biết rõ rằng, khi Karna được đặt ở tuyến đầu, mũi tên của ngươi bị các mũi tên đối nghịch đánh bật. Chính bằng nghị lực kiên định ấy, vũ khí Tāmasa u tối và mê hoặc đã từng bị phá hủy; và qua hết kiếp này đến kiếp khác, cả những Rākṣasa ghê gớm cũng đã bị khuất phục.”

Verse 45

अनेन चास्य क्षुरनेमिनाद्य संछिन्धि मूर्धानमरे: प्रसहा

Sañjaya nói: “Với vũ khí sắc bén như lưỡi dao cạo này, hãy lập tức chém đứt đầu kẻ thù—hãy áp đảo hắn và làm ngay, không chút do dự.”

Verse 46

किरातरूपी भगवान्‌ सुधृत्या त्वया महात्मा परितोषितो5भूत्‌

Sañjaya nói: Nhờ ý chí kiên định và sự bền bỉ không lay chuyển của ngươi, Đấng Thế Tôn—vị đã hóa thân thành Kirāta (thợ săn núi)—bậc Đại Hồn, đã hoàn toàn hoan hỷ với ngươi. Câu này nhấn mạnh rằng ân sủng thiêng liêng không đến từ sức mạnh đơn thuần, mà từ sự chịu đựng có kỷ luật và ý hướng bất khuất hòa hợp với bổn phận (dharma).

Verse 47

ततो महीं सागरमेखलां त्वं सपत्तनां ग्रामवर्ती समृद्धाम्‌

Rồi ngươi sẽ nắm giữ trái đất—được đại dương bao bọc như vành đai—phồn thịnh với thành thị và thôn làng, dồi dào của cải, dù vẫn còn những kẻ tranh quyền xưng bá. Câu này gợi lên lý tưởng trách nhiệm vương quyền: trị vì không chỉ được đo bằng chinh phục, mà bằng khả năng duy trì một cõi nước hưng thịnh giữa thế lực còn tranh chấp.

Verse 48

प्रयच्छ राज्ञे निहतारिसंघां यशश्च पार्थातुलमाप्त॒हि त्वम्‌ । 'पार्थ! तत्पश्चात्‌ समुद्रसे घिरी हुई नगरों और गाँवोंसे युक्त तथा शत्रुसमुदायसे शून्य यह समृद्धिशालिनी पृथ्वी राजा युधिष्ठिरको दे दो और अनुपम यश प्राप्त करो” ।। स एवमुक्तो5तिबलो महात्मा चकार बुद्धिं हि वधाय सौते:,भीमसेन और श्रीकृष्णके इस प्रकार प्रेरणा देने और कहनेपर अत्यन्त बलशाली महात्मा अर्जुनने सूतपुत्रके वधका विचार किया। उन्होंने अपने स्वरूपका स्मरण करके सब बातोंपर दृष्टिपात किया और इस युद्धभूमिमें अपने आगमनके प्रयोजनको समझकर श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा--

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha! Sau khi đã tiêu diệt đạo quân địch, hãy trao trái đất phồn thịnh này—đầy thành thị và thôn làng, được đại dương và núi non làm ranh giới, nay đã sạch bóng thù quân—cho vua Yudhiṣṭhira, và nhờ đó đạt danh tiếng vô song.” Được nói như vậy, Arjuna, bậc đại hùng lực vô song, liền quyết ý giết con của Sūta (Karna). Nhớ lại bản nguyện chân thật của mình và xét khắp tình thế, chàng hiểu mục đích của việc đến chiến địa này, rồi bèn thưa với Kṛṣṇa như sau.

Verse 49

स चोदितो भीमजनार्दनाभ्यां स्मृत्वा तथा55त्मानमवेक्ष्य सर्वम्‌ । इहात्मनश्नलागमने विदित्वा प्रयोजन केशवमित्युवाच,भीमसेन और श्रीकृष्णके इस प्रकार प्रेरणा देने और कहनेपर अत्यन्त बलशाली महात्मा अर्जुनने सूतपुत्रके वधका विचार किया। उन्होंने अपने स्वरूपका स्मरण करके सब बातोंपर दृष्टिपात किया और इस युद्धभूमिमें अपने आगमनके प्रयोजनको समझकर श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा--

Sañjaya nói: Được Bhīma và Janārdana (Kṛṣṇa) thúc giục như thế, Arjuna hùng lực liền nhớ lại lời thệ nguyện chân thật của mình và xét khắp toàn cục. Biết rõ mục đích khiến chàng đến chiến địa này—và rằng chàng không thể rút lui—chàng bèn thưa với Keśava (Kṛṣṇa) như vậy.

Verse 50

प्रादुष्करोम्येष महास्त्रमुग्रं शिवाय लोकस्य वधाय सौते: । तन्मे5नुजानातु भवान्‌ सुराश्च ब्रह्मा भवो वेदविदश्न सर्वे,'प्रभो! मैं जगत्‌के कल्याण और सूतपुत्रके वधके लिये अब एक महान्‌ एवं भयंकर अस्त्र प्रकट कर रहा हूँ। इसके लिये आप, ब्रह्माजी, शंकरजी, समस्त देवता तथा सम्पूर्ण ब्रह्मवेत्ता मुझे आज्ञा दें!

Sañjaya nói: “Nay ta sẽ phô bày vũ khí vĩ đại và khủng khiếp này—vì phúc lợi của thế gian và để giết con của Sūta (Karna). Xin ngài, cùng Brahmā, Bhava (Śiva), hết thảy chư thiên và mọi bậc thông hiểu Veda, ban cho ta sự cho phép.”

Verse 51

इत्युच्य देव॑ स तु सव्यसाची नमस्कृत्वा ब्रह्मणे सोडमितात्मा । तदुत्तमं ब्राह्ममसहामस्त्र प्रादुक्षक्रे मनसा यद्‌ विधेयम्‌,भगवान्‌ श्रीकृष्णसे ऐसा कहकर अमितात्मा सव्यसाची अर्जुनने ब्रह्माजीको नमस्कार करके जिसका मनसे ही प्रयोग किया जाता है, उस असहा एवं उत्तम ब्रह्मास्त्रको प्रकट किया

Sañjaya nói: Nói xong như vậy, Savyasācin Arjuna—cung thủ thiện xạ dùng được cả hai tay, tâm lực vô biên—kính cẩn đảnh lễ Brahmā. Rồi chàng hiển lộ vũ khí tối thượng, không thể kháng cự: Brahmāstra, thứ chỉ được vận dụng bằng chính tâm niệm. Khoảnh khắc ấy nhấn mạnh rằng ngay giữa chiến tranh, những quyền năng nghiêm trọng nhất cũng phải được triệu dụng bằng tiết chế, tôn kính và kỷ luật nội tâm, chứ không phải bằng cơn giận mù quáng.

Verse 52

तदस्य हत्वा विरराज कर्णो मुक्त्वा शरान्‌ मेघ इवाम्बुधारा: । समीक्ष्य कर्णेन किरीटिनस्तु तथा55जिमध्ये निहतं तदस्त्रम्‌

Sañjaya nói: Sau khi đánh tan (đòn/thế) ấy của chàng, Karṇa rực sáng, tuôn mưa tên như mây đổ những dải mưa dày. Thấy mũi tên của chính mình đã bị Karṇa phá hủy giữa trận tiền, Arjuna đội mũ miện phải đối diện trực tiếp với uy lực của Karṇa. Cảnh ấy cho thấy tài nghệ và ý chí nơi chiến địa có thể lật ngược cả mưu thế đáng gờm, trong khi các dũng sĩ vẫn bị ràng buộc bởi bổn phận mình đã chọn, dưới sức nặng đạo lý của cuộc chiến huynh đệ tương tàn.

Verse 53

ननु त्वाहुर्वेदितारं महास्त्रं ब्राह्मं विधेयं परमं जनास्तत्‌

Sañjaya nói: “Hẳn người đời vẫn bảo rằng vũ khí tối thượng của Brahmā—đại thần khí trên trời—chỉ nên được vận dụng bởi kẻ thực sự thông hiểu nó.” Câu này nhấn mạnh sự tiết chế đạo lý trong chiến tranh: quyền cầm nắm sức mạnh cao nhất, hủy diệt nhất không thể tách rời tri thức có kỷ luật và ý hướng có trách nhiệm, chứ không phải chỉ là sở hữu hay tham vọng.

Verse 54

तस्मादन्यद्‌ योजय सव्यसाचि- ज्लिति स्मोक्तोड्योजयत्‌ सव्यसाची । ततो दिश: प्रदिशश्चापि सर्वा: समावृणोत्‌ सायकैर्भूरितेजा:

Sañjaya nói: “Vậy nên, hỡi Savyasācin, hãy vận dụng một thứ khác!” Được thúc giục như thế, Savyasācin liền khởi động một thần khí khác. Rồi chiến binh rực lửa ấy phủ kín mọi phương và các hướng xen giữa bằng một trận mưa tên dày đặc—một sự gia tăng sức mạnh để lấy lực đối lực, theo đạo lý nghiệt ngã của sự tất yếu nơi chiến địa.

Verse 55

गाण्डीवमुक्तैर्भुजगैरिवो ग्रै- दिवाकरांशुप्रतिमैज्वलद्धि: | “सव्यसाचिन्‌! सब लोग कहते हैं कि तुम परम उत्तम एवं मनके द्वारा प्रयोग करनेयोग्य महान ब्रह्मास्त्रके ज्ञाता हो; इसलिये तुम दूसरे किसी श्रेष्ठ अस्त्रका प्रयोग करो।” उनके ऐसा कहनेपर सव्यसाची अर्जुनने दूसरे दिव्यास्त्रका प्रयोग किया। इससे महातेजस्वी अर्जुनने अपने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए सर्पोके समान भयंकर और सूर्य-किरणोंके तुल्य तेजस्वी बाणोंद्वारा सम्पूर्ण दिशाओंको आच्छादित कर दिया, कोना-कोना ढक दिया || ५३-५४ || सृष्टास्तु बाणा भरतर्षभेण शतं शतानीव सुवर्णपुड्खा:

Sañjaya nói: Từ cây cung Gāṇḍīva, Arjuna phóng ra những mũi tên như rắn dữ—bừng cháy, rực rỡ như tia nắng mặt trời—khiến bốn phương như bị phủ kín mọi bề. Rồi, hỡi bậc tráng sĩ trong dòng Bharata, những mũi tên chàng bắn ra kéo đến hàng trăm, hàng trăm nữa, mỗi chiếc đều gắn lông vũ vàng. Cảnh ấy cho thấy: sự tinh thông thần khí tuy khiến người kinh sợ, nhưng càng làm nặng thêm gánh đạo lý của việc sử dụng chúng; tài nghệ và quyền lực vẫn phải trả lời trước sự tiết chế và mục đích chính đáng.

Verse 56

प्राच्छादयन्‌ कर्णरथं क्षणेन युगान्तवहन्यर्ककरप्रकाशा: । भरतश्रेष्ठ अर्जुनके छोड़े हुए प्रलयकालीन सूर्य और अग्निकी किरणोंके समान प्रकाशित होनेवाले दस हजार बाणोंने क्षणभरमें कर्णके रथको आच्छादित कर दिया ।। ततश्न शूलानि परश्चधानि चक्राणि नाराचशतानि चैव

Chỉ trong khoảnh khắc, mười nghìn mũi tên do Arjuna—bậc anh hùng kiệt xuất của dòng Bharata—phóng ra, rực sáng như tia mặt trời và lửa vào thời tận diệt, đã che phủ kín cỗ chiến xa của Karṇa. Rồi tiếp đó, giáo mác, rìu chiến, lưỡi đĩa và hàng trăm mũi nārāca cũng hiện ra nối tiếp.

Verse 57

निश्चक्रमुर्घोरतराणि योधा- स्ततो हााहन्यन्त समन्ततो<डपि । उस दिव्यास्त्रसे शूल, फरसे, चक्र और सैकड़ों नाराच आदि घोरतर अस्त्र-शस्त्र प्रकट होने लगे, जिनसे सब ओरके योद्धाओंका विनाश होने लगा ।। छिन्नं शिर: कस्यचिदाजिम ध्ये पपात योधस्य परस्य कायात्‌,उस युद्धस्थलमें किसी शरत्रुपक्षीय योद्धाका सिर धड़से कटकर धरतीपर गिर पड़ा। उसे देखकर दूसरा भी भयके मारे धराशायी हो गया। उसको गिरा हुआ देख तीसरा योद्धा वहाँसे भाग खड़ा हुआ। किसी दूसरे योद्धाकी हाथीकी सुँड़ेके समान मोटी दाहिनी बाँह तलवारसहित कटकर गिर पड़ी

Sañjaya nói: Khi ấy các chiến binh phóng ra những vũ khí càng lúc càng ghê rợn; khắp bốn phía vang dậy tiếng kêu thảm khi người người bị quật ngã. Từ thần khí ấy, giáo, rìu, lưỡi đĩa và hàng trăm mũi nārāca hiện ra, gieo diệt vong cho quân sĩ mọi hướng. Giữa chiến địa, đầu của một chiến binh phe đối địch bị chém lìa khỏi thân và rơi xuống đất. Thấy vậy, kẻ khác gục xuống vì kinh hãi; thấy người ấy ngã, kẻ thứ ba bỏ chạy khỏi nơi đó. Ở chỗ khác, cánh tay phải dày như vòi voi của một chiến binh bị chặt phăng, vẫn nắm chặt thanh kiếm, rồi rơi xuống đất.

Verse 58

भयेन सो<प्याशु पपात भूमा- वन्य: प्रणष्ट: पतितं विलोक्य । अन्यस्य सासिर्निपपात कृत्तो योधस्य बाहु: करिहस्ततुल्य:,उस युद्धस्थलमें किसी शरत्रुपक्षीय योद्धाका सिर धड़से कटकर धरतीपर गिर पड़ा। उसे देखकर दूसरा भी भयके मारे धराशायी हो गया। उसको गिरा हुआ देख तीसरा योद्धा वहाँसे भाग खड़ा हुआ। किसी दूसरे योद्धाकी हाथीकी सुँड़ेके समान मोटी दाहिनी बाँह तलवारसहित कटकर गिर पड़ी

Sañjaya nói: Bị nỗi sợ đánh gục, chiến binh ấy cũng lập tức ngã xuống đất. Kẻ khác thấy người ngã liền mất hết can đảm mà bỏ chạy. Và với một chiến sĩ nữa, cánh tay—dày như vòi voi—bị chém lìa, rơi xuống đất cùng thanh kiếm. Thế là trên chiến địa, kinh hoàng lan truyền và làm tan rã ý chí.

Verse 59

अन्यस्य सव्य: सह वर्मणा च क्षुरप्रकृत्त: पतितो धरण्याम्‌ | एवं समस्तानपि योधमुख्यान्‌ विध्वंसयामास किरीटमाली

Sañjaya nói: Một chiến binh khác, cánh tay trái cùng áo giáp bị một mũi tên sắc như dao cạo chém lìa và rơi xuống đất. Cứ như thế, vị anh hùng đội mũ miện (Kiritamālī) tiếp tục tiêu diệt cả những thủ lĩnh hàng đầu của quân sĩ.

Verse 60

दूसरेकी बायीं भुजा क्षुरोंद्वारा कवचके साथ कटकर भूमिपर गिर गयी। इस प्रकार किरीटधारी अर्जुनने शत्रुपक्षके सभी मुख्य-मुख्य योद्धाओंका संहार कर डाला ।। शरै: शरीरान्तकरै: सुघोरै- दौर्योधनं सैन्यमशेषमेव । वैकर्तनेनापि तथा55जिमध्ये सहस््रशो बाणगणा विसृष्टा:,उन्होंने शरीरका अन्त कर देनेवाले घोर बाणोंद्वारा दुर्योधनकी सारी सेनाका विध्वंस कर दिया। इसी प्रकार वैकर्तन कर्णने भी समरांगणमें सहस्रों बाणसमूहोंकी वर्षा की

Sañjaya nói: Bằng một mũi tên sắc như dao cạo, cánh tay trái của một chiến binh bị chém lìa cùng áo giáp và rơi xuống đất. Thế là Arjuna, người đội mũ miện, đã giết sạch những dũng tướng hàng đầu của phe địch. Với những mũi tên cực kỳ ghê rợn, có thể kết liễu thân mạng, chàng nghiền nát toàn bộ quân đội của Duryodhana không còn sót lại; và cũng như vậy, Karṇa—Vaikartana—giữa chiến địa đã phóng ra từng loạt tên hàng nghìn mũi như mưa.

Verse 61

ते घोषिण: पाण्डवमभ्युपेयु: पर्जन्यमुक्ता इव वारिधारा: । ततः स कृष्णं च किरीटिनं च वृकोदरं चाप्रतिमप्रभाव:

Sañjaya nói: Với tiếng gầm vang dội, họ ào tới con trai của Pāṇḍu như những dòng mưa xối xả vừa được mây mưa trút xuống. Rồi chiến sĩ có uy lực vô song ấy tiến thẳng chống lại Kṛṣṇa, Arjuna đội miện, và Vṛkodara (Bhīma), thúc trận chiến dâng cao bằng tinh thần công kích không ngơi—nơi dũng lực và ý chí bị thử thách dưới sức nặng đạo lý của cuộc chiến huynh đệ tương tàn.

Verse 62

त्रिभिस्त्रिभिर्भीमबलो निहत्य ननाद घोरं महता स्वरेण । वे बाण मेघोंकी बरसायी हुई जलधाराओंके समान शब्द करते हुए पाण्डुपुत्र अर्जुनको जा लगे। तत्पश्चात्‌ अप्रतिम प्रभावशाली और भयंकर बलवान्‌ कर्णने तीन-तीन बाणोंसे श्रीकृष्ण, अर्जुन और भीमसेनको घायल करके बड़े जोरसे भयानक गर्जना की || ६१ ई ।। स कर्णबाणाभिहत: किरीटी भीम तथा प्रेक्ष्य जनार्दनं॑ च

Sañjaya nói: Sau khi quật ngã đối thủ theo từng bộ ba, Bhīma lực lưỡng gầm lên ghê rợn bằng giọng vang lớn. Rồi Arjuna đội miện và Bhīma—cả hai đều bị thương bởi mũi tên của Karṇa—đều nhìn về Janārdana (Kṛṣṇa). Giữa cơn chiến trận, tiếng thét và mưa tên không chỉ phô bày sức mạnh thân xác, mà còn bộc lộ nỗi căng thẳng đạo lý của cuộc chiến, nơi ngay cả người chính nghĩa cũng phải chịu thương tích và bất định, nương tựa vào sự chỉ dẫn kiên định.

Verse 63

अमृष्यमाण: पुनरेव पार्थ: शरान्‌ दशाष्टौ च समुद्धबर्ह । कर्णके बाणोंसे घायल हुए किरीटधारी कुन्तीकुमार अर्जुन भीमसेन तथा भगवान्‌ श्रीकृष्णको भी उसी प्रकार क्षत-विक्षत देखकर सहन न कर सके; अतः उन्होंने अपने तरकससे पुन: अठारह बाण निकाले ।। ६२ $ ।। स केतुमेकेन शरेण विद्ध्वा शल्यं चतुर्भिस्त्रिभिरेव कर्णम्‌

Sañjaya nói: Không chịu nổi thêm nữa, Pārtha (Arjuna)—người đội miện, con của Kuntī—vốn đã bị thương bởi mũi tên Karṇa, lại thấy Bhīmasena và ngay cả đức Thế Tôn Śrī Kṛṣṇa cũng bị chém rách như thế. Chàng không thể chịu đựng. Vì vậy, chàng lại rút từ ống tên ra mười tám mũi. Rồi với một mũi, chàng hạ lá cờ; với bốn mũi, chàng xuyên Śalya; và với ba mũi, chàng làm Karṇa bị thương.

Verse 64

ततः स मुक्तिर्दशभिर्जघान सभापति काज्चनवर्मनद्धम्‌ । एक बाणसे कर्णकी ध्वजाको बींधकर अर्जुनने चार बाणोंसे शल्यको और तीनसे कर्णको घायल कर दिया। तत्पश्चात्‌ उन्होंने दस बाण छोड़कर सुवर्णमय कवच धारण करनेवाले सभापति नामक राजकुमारको मार डाला ।। स राजपुत्रो विशिरा विबाहु- विवाजिसूतो विधनुर्विकेतु:

Sañjaya nói: Rồi Arjuna hạ sát hoàng tử tên Sabhāpati bằng mười mũi tên, dẫu hắn mặc giáp vàng. Với một mũi, chàng xuyên qua phù hiệu trên cờ của Karṇa; với bốn mũi, chàng làm Śalya bị thương; và với ba mũi, chàng làm Karṇa bị thương. Sau đó, vị vương tử ấy ngã xuống—đầu và tay bị chém lìa, người đánh xe và ngựa bị giết, cung bị gãy, cờ bị phá—phơi bày sự tàn khốc leo thang của chiến địa, nơi tài nghệ và bổn phận được khẳng định bằng sát chiêu.

Verse 65

पुनश्च कर्ण त्रिभिरष्टभिश्न द्वाभ्यां चतुर्भिर्देशभिश्व विद्ध्वा

Sañjaya nói: Và lại nữa, hỡi Karṇa—bị đánh trúng ba chỗ, tám chỗ, rồi hai, rồi bốn, và nhiều huyệt yếu khác—chàng vẫn bị thương liên tiếp không ngừng. Lời kể nhấn mạnh sự bạo liệt dai dẳng, có tính toán của chiến địa, nơi tài nghệ binh khí được dùng để gây thương tích kéo dài chứ không phải để kiềm chế.

Verse 66

सहस्रशो<श्चांक्ष पुन: स सादी- नष्ट सहस््राणि च पत्तिवीरान्‌

Sañjaya nói: Hết lần này đến lần khác, chàng quật ngã ngựa hàng nghìn con cùng kỵ sĩ, và cũng tiêu diệt hàng nghìn bộ binh. Lời thuật ấy nhấn mạnh quy mô ghê rợn của sự tàn sát nơi chiến địa—khi dũng lực không bị lòng từ bi kiềm chế, chiến trường hóa thành cảnh hủy diệt hàng loạt.

Verse 67

कर्ण ससूतं सरथं सकेतु- मदृश्यमण्जोगतिभश्ि: प्रचक्रे । तदनन्तर सवारोंसहित हजारों घोड़ों और सहस््रों पैदल वीरोंको मारकर रथ, सारथि और ध्वजसहित कर्णको भी शीघ्रगामी बाणोंद्वारा ढककर अदृश्य कर दिया ।। अथाक्रोशन्‌ कुरवो वध्यमाना धनंजयेनाधिरथिं समन्तात्‌

Sañjaya nói: Arjuna đã dùng những mũi tên bay vun vút che phủ Karṇa—cùng người đánh xe, chiến xa và cờ hiệu—đến nỗi chàng khuất khỏi tầm mắt. Trước đó, chàng đã hạ hàng nghìn kỵ binh cùng chiến mã và hàng nghìn bộ binh. Khi quân của Karṇa bị Dhanañjaya chém giết tứ phía, quân Kaurava kêu gào trong thống khổ. Cảnh ấy phơi bày đạo lý nghiệt ngã của bổn phận nơi chiến địa: dũng lực được thi triển không do dự, nhưng nỗi đau của muôn người lập tức trở thành gánh nặng luân lý của chiến tranh.

Verse 68

स चोदित: सर्वयत्नेन कर्णो मुमोच बाणान्‌ सुबहूनभीक्षणम्‌

Sañjaya nói: Được thúc giục như vậy, Karṇa dốc hết sức mình, liên tiếp phóng ra vô số mũi tên—dồn ép thế công không một khắc ngơi trong cơn nóng lửa của trận chiến.

Verse 69

ते पाण्डुपज्चालगणान्‌ निजघ्नु- मर्मच्छिद: शोणितपांसुदिग्धा: । इस प्रकार प्रेरणा मिलनेपर कर्णने सारी शक्ति लगाकर बारंबार बहुत-से बाण छोड़े। रक्त और धूलमें सने हुए वे मर्मभेदी बाण पाण्डव और पांचालोंका विनाश करने लगे ।। तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ

Sañjaya nói: Bị thúc giục, Karṇa dốc trọn sức lực và hết lần này đến lần khác phóng ra nhiều mũi tên. Những mũi tên xuyên phá yếu huyệt, lấm máu và bụi, bắt đầu chém ngã các toán quân Pāṇḍava và Pañcāla. Giữa cơn tàn sát ấy, hai cung thủ bậc nhất trong hàng ngũ những người cầm cung—mạnh mẽ phi thường, đủ sức đương đầu mọi đối thủ—đã nổi bật lên (khi trận chiến tiếp tục dồn ép).

Verse 70

अथोपयातत्त्वरितो दिदृक्षु- मन्त्रौषधीभिर्निरुजो विशल्य:

Sañjaya nói: Rồi chàng vội vã tiến lên, nóng lòng muốn gặp người ấy—nay đã hết đau đớn, mũi tên được rút ra, được phục hồi nhờ thần chú và dược thảo. Câu này cho thấy: ngay giữa sự tàn bạo của chiến tranh, sự chăm sóc, tri thức và cứu trợ kịp thời vẫn có thể trong chốc lát kéo một chiến binh bị thương ra khỏi khổ đau.

Verse 71

तथोपयातं युधि धर्मराजं दृष्टवा मुदा सर्वभूतान्यनन्दन्‌

Sañjaya nói: Thấy vua công chính Yudhiṣṭhira đến giữa chiến địa, muôn loài đều hân hoan vui mừng—một điềm lành trước sự hiện diện của bậc quân vương lấy dharma làm đường dẫn, dẫu đang ở giữa bạo liệt của chiến tranh.

Verse 72

राहोर्विमुक्तं विमल॑ समग्रं चन्द्र यथैवा भ्युदितं तथैव । धर्मराजको युद्धस्थलमें आया हुआ देख समस्त प्राणी बड़ी प्रसन्नताके साथ उनका अभिनन्दन करने लगे। ठीक उसी तरह, जैसे राहुके ग्रहणसे छूटे हुए निर्मल एवं सम्पूर्ण चन्द्रमाको उदित देख सब लोग बड़े प्रसन्न होते हैं ।। दृष्टवा तु मुख्यावथ युध्यमानौ दिदृक्षव: शूरवरावरिघ्नौ

Sañjaya nói: “Như vầng trăng tròn thanh khiết, thoát khỏi bóng nuốt của Rāhu, lại vươn lên với ánh sáng trọn vẹn, cũng vậy: khi thấy vua công chính Yudhiṣṭhira bước vào chiến trường, muôn loài hân hoan và nghênh đón bằng tiếng reo mừng. Rồi khi thấy hai dũng tướng bậc nhất đang giao chiến—những kẻ diệt trừ các chiến tướng của địch—mọi người, khao khát được chứng kiến, đều dồn mắt dõi theo họ.”

Verse 73

स कार्मुकज्यातलसंनिपात: सुमुक्तबाणस्तुमुलो बभूव

Sañjaya nói: Tiếng dây cung quất vào thân cung, cùng những mũi tên được phóng ra chuẩn xác, dâng lên thành một trận âm vang dữ dội, hỗn loạn—bức phong cảnh âm thanh điềm gở của chiến trường, nơi kỹ nghệ và bạo lực hòa làm một.

Verse 74

घ्नतोस्तथान्योन्यमिषुप्रवेकै- रधनंजयस्याधिरयथेश्ष तत्र । उस समय वहाँ अर्जुन और कर्ण उत्तम बाणोंद्वारा एक-दूसरेको चोट पहुँचा रहे थे। उनके धनुष, प्रत्यंचा और हथेलीका संघर्ष बड़ा भयंकर होता जा रहा था और उससे उत्तमोत्तम बाण छूट रहे थे || ७३ $ ।। ततो धनुर्ज्या सहसातिकृष्टा सुघोषमच्छिद्यत पाण्डवस्य

Sañjaya nói: Tại đó, Dhananjaya (Arjuna) và con của Adhiratha (Karna) bắn vào nhau những mũi tên tuyệt hảo, xuyên thấu. Cuộc tranh hùng của họ—cung chạm cung, dây chạm dây, tay chạm tay—càng lúc càng ghê rợn, và từ đó tuôn ra những loạt tên tinh tuyển nhất. Rồi khi người Pāṇḍava giật dây cung bằng sức mạnh đột ngột, dây bật đứt với tiếng “phựt” vang rền—cho thấy trong chiến tranh, ngay cả tài nghệ và dũng lực cũng bị thử thách bởi sức căng, bởi ngẫu nhiên, và bởi hệ quả không ngừng của mối thù đã chọn.

Verse 75

निर्मुक्तसर्पप्रतिमैरभी क्षणं तैलप्रधौतै: खगपत्रवाजै:

Sañjaya nói: Hết lần này đến lần khác, hắn bị những mũi tên đánh trúng—lóe sáng như rắn vừa lột da, bóng như thể được rửa bằng dầu—nhanh như cánh chim. Hình ảnh ấy nhấn mạnh sức ép không ngừng, vô danh của chiến tranh: nơi kỹ nghệ và cuồng nộ biến vũ khí thành một cơn công kích liên miên gần như tự nhiên, thử thách sức chịu đựng và ý chí giữa lúc trật tự đạo lý thường ngày sụp đổ.

Verse 76

पूषात्मजो मर्मसु निर्बिभेद मरुत्सुतं चायुतश: शराग्रयै:

Sañjaya said: The son of Pūṣan struck the son of the Wind again and again in his vital points with countless arrow-tips, pressing the battle with relentless force and intent to disable his foe in the midst of the war’s harsh demands.

Verse 77

प्राच्छादयंस्ते विशिखै: पृषत्कै- जीमूतसंघा नभसीव सूर्यम्‌

Sañjaya said: With their sharp arrows and darts they so completely covered him, as masses of clouds in the sky cover the sun—an image of the battlefield’s moral darkness, where valor is tested amid overwhelming force and the light of life is momentarily obscured.

Verse 78

आगच्छतस्तान्‌ विशिखैरनेकै- व्यष्टम्भयत्‌ सूतपुत्र: कृतास्त्र: । तब जैसे मेघोंके समूह आकाशमें सूर्यको ढक लेते हैं, उसी प्रकार सोमकोंने अपने बाणोंद्वारा कर्णको आच्छादित कर दिया; परंतु सूतपुत्र अस्त्रविद्याका महान्‌ पण्डित था, उसने अनेक बाणोंद्वारा अपने ऊपर आक्रमण करते हुए सोमकोंको जहाँ-के-तहाँ रोक दिया ।। तैरस्तमस्त्र विनिहत्य सर्व जघान तेषां रथवाजिनागान्‌

Sanjaya said: As the Somakas advanced, the son of the charioteer—fully trained in weapons—checked them with countless arrows. Just as masses of clouds in the sky veil the sun, so the Somakas covered Karna with their shafts. Yet Karna, a master of the science of arms, held those attackers in their very places with a storm of arrows; and after neutralizing all their missiles, he struck down their chariots, horses, and elephants. The passage highlights the grim ethic of battlefield skill: prowess becomes a shield against overwhelming force, even as the war’s momentum turns living beings and war-animals into instruments and casualties.

Verse 79

ते भिन्नदेहा व्यसवो निपेतु: कर्णेषुभिर्भूमितले स्वनन्त:

Sanjaya said: Their bodies, torn apart, fell lifeless to the ground, while the arrows lodged in their ears rang out upon the earth—an image of war’s ruthless momentum, where valor and life are severed in an instant.

Verse 80

सिंहेन क्रुद्धेन यथा श्वयूथ्या महाबला भीमबलेन तद्वत्‌ । उन सबके शरीर कर्णके बाणोंसे विदीर्ण हो गये और वे आर्तनाद करते हुए प्राणशून्य हो पृथ्वीपर गिर पड़े। जैसे क्रोधमें भरे हुए भयंकर बलशाली सिंहने कुत्तोंक महाबली समुदायको मार गिराया हो, वही दशा सोमकोंकी हुई ।। पुनश्चन पाउ्चालवरास्तथान्ये तदन्तरे कर्णधनंजया भ्याम्‌

Sañjaya said: As a furious lion of dreadful might strikes down a pack of dogs, so did the mighty Bhīma. Their bodies were torn open by Karṇa’s arrows; crying out in agony, they fell to the earth bereft of life. Such was the fate of the Somakas. And again, in the midst of that turmoil, other foremost Pāñcālas too were struck down by Karṇa and Dhanañjaya (Arjuna).

Verse 81

जयं मत्वा विपुलं वै त्वदीया- स्तलान्‌ निजष्नु: सिंहनादांश्व नेदु:

Sañjaya nói: Nghĩ rằng đại thắng đã nắm chắc trong tay, quân sĩ của ngài liền đánh trống trận và gầm vang tiếng hò như sư tử. Trong cơn say men chiến thắng còn chưa tới, họ phô bày sự tự tin hơn là dè dặt—điềm báo cho thấy kiêu mạn có thể dâng trào giữa cõi mờ mịt của đạo lý nơi chiến trường.

Verse 82

ततो धनुज्यामवनाम्य शीघ्र शरानस्तानाधिरथेर्विंधम्य

Sañjaya nói: Rồi lập tức hạ thấp dây cung, hắn đặt mũi tên nhắm thẳng vào chiến sĩ trên chiến xa—một động tác gấp gáp của nghệ thuật chiến trận, cho thấy giữa cơn dồn ép của chiến tranh, tài nghệ và tốc độ bị dồn vào công việc lạnh lùng là hạ gục đối phương.

Verse 83

सुसंरब्ध: कर्णशरक्षताड़े रणे पार्थ: कौरवानू प्रत्यगृह्नात्‌ । तब कर्णके बाणोंसे जिनका अंग-अंग क्षत-विक्षत हो गया था, उन कुन्तीकुमार अर्जुनने रणभूमिमें अत्यन्त कुपित हो शीघ्र ही धनुषकी प्रत्यंचाको झुकाकर चढ़ा दिया और कर्णके चलाये हुए बाणोंको छिन्न-भिन्न करके कौरवोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया ।। ज्यां चानुमृज्या भ्यहनत्‌ ततनत्रे बाणान्धकारं सहसा च चक्रे

Sañjaya nói: Trên chiến địa, Arjuna—thân thể bị tên của Karṇa đâm xé rách nát—bừng lên quyết tâm dữ dội. Chàng lập tức uốn và giương cung, bẻ gãy những mũi tên Karṇa bắn tới, chặn bước quân Kaurava đang dồn lên. Rồi lau dây cung, chàng liên tiếp giáng những loạt bắn trên cây cung căng, và trong khoảnh khắc tạo nên một “bóng tối mũi tên”—một trận mưa tên phản kích áp đảo, khiến đà tiến của địch phải lùi lại.

Verse 84

न पक्षिणो बश्रमुरन्तरिक्षे तदा महास्त्रेण कृतेडन्धकारे

Sañjaya nói: Khi vũ khí hùng mạnh ấy được tung ra và bóng tối phủ kín bầu trời, đến cả chim chóc cũng không thể bay lượn giữa không trung—một màn che mù ominous do uy lực astral lớn lao gây nên trong chiến tranh.

Verse 85

शल्यं च पार्थों दशश्ि: पृषत्कै- भुशं तनुत्रे प्रहसन्नविध्यत्‌

Sañjaya nói: Rồi Pārtha (Arjuna), mỉm cười với vẻ điềm tĩnh đầy tự tin, giáng mạnh vào Śalya bằng mười mũi tên sắc, xuyên qua áo giáp của ông—một hành động nêu bật bổn phận không khoan nhượng của chiến binh và sự chính xác lạnh lùng mà chiến tranh theo dharma đòi hỏi.

Verse 86

स पार्थबाणासनवेगमुक्ति- दृढाहतः पत्रिभिरुग्रवेगै:,अर्जुनके धनुषसे वेगपूर्वक छूटे हुए भयंकर वेगशाली बाणोंद्वारा गहरी चोट खाकर कर्णके सारे अंग विदीर्ण हो गये। वह खूनसे नहा उठा और रौद्र मुहूर्तमें श्मशानके भीतर क्रीड़ा करते हुए, बाणोंसे व्याप्त एवं रक्तसे भीगे शरीरवाले रुद्रदेवके समान प्रतीत होने लगा

Sañjaya said: Struck hard by the fierce, swift arrows released from Arjuna’s bow with irresistible force, Karṇa’s limbs were torn and split. Bathed in blood, he appeared—at that dreadful moment—like Rudra himself sporting in a cremation-ground: his body bristling with arrows and drenched in gore. The passage heightens the moral gravity of the war by portraying heroic endurance amid devastation, while invoking Rudra to mark the scene as both terrifying and awe-inspiring rather than merely triumphant.

Verse 87

विभिन्नगात्र: क्षतजोक्षिताड़: कर्णो बभौ रुद्र इवाततेषु: । प्रक्रीडमानो5थ श्मशानमध्ये रौद्रे मुहुर्ते रुधिरा्द्रगात्र:,अर्जुनके धनुषसे वेगपूर्वक छूटे हुए भयंकर वेगशाली बाणोंद्वारा गहरी चोट खाकर कर्णके सारे अंग विदीर्ण हो गये। वह खूनसे नहा उठा और रौद्र मुहूर्तमें श्मशानके भीतर क्रीड़ा करते हुए, बाणोंसे व्याप्त एवं रक्तसे भीगे शरीरवाले रुद्रदेवके समान प्रतीत होने लगा

Sañjaya said: Karṇa, his limbs torn asunder and his body drenched with blood from his wounds, shone forth like Rudra amid the tumult of battle. Sporting, as it were, in the midst of a cremation-ground at the dread ‘Raudra’ moment, his body soaked in gore and surrounded by arrows, he appeared like the fierce Lord himself—an image of terrifying valor under the crushing force of Arjuna’s shafts.

Verse 88

ततस्त्रिभिस्तं त्रिदशाधिपोपमं शरैरबिभिदाधिरथिर्धनंजयम्‌ । शरांश्व पञ्च ज्वलितानिवोरगान्‌ प्रवेशयामास जिघांसयाच्युतम्‌,तदनन्तर अधिरथपुत्र कर्णने देवराज इन्द्रके समान पराक्रमी अर्जुनको तीन बाणोंसे बींध डाला और श्रीकृष्णको मार डालनेकी इच्छासे उनके शरीरमें प्रजजलित सर्पोके समान पाँच बाण घुसा दिये

Sanjaya said: Then Karna, the son of Adhiratha, pierced Dhananjaya (Arjuna)—who was like the lord of the gods—with three arrows. And, desiring to slay Achyuta (Krishna), he drove five more arrows into him, like blazing serpents. The verse underscores the war’s ruthless intensity: even Krishna, the charioteer and moral anchor of the Pandavas, becomes a direct target, revealing how vengeance and the thirst for victory can eclipse restraint on the battlefield.

Verse 89

ते वर्म भित्त्वा पुरुषोत्तमस्य सुवर्णचित्रा न्यपतन्‌ सुमुक्ता: | वेगेन गामाविविशु: सुवेगा: सस्‍्नात्वा च कर्णाभिमुखा: प्रतीयु:,अच्छी तरह छोड़े हुए वे सुवर्णजटित वेगशाली बाण पुरुषोत्तम श्रीकृष्णके कवचको विदीर्ण करके बड़े वेगसे धरतीमें समा गये और पातालगंगामें नहाकर पुनः कर्णकी ओर जाने लगे इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णार्जुनद्वैरथे एकोननवतितमो<ध्याय:

Sañjaya said: Those well-released, swift arrows, inlaid with gold, pierced the armor of Puruṣottama (Śrī Kṛṣṇa) and, with tremendous force, sank into the earth. As though they had bathed in the subterranean Gaṅgā, they then seemed to turn back again, facing Karṇa. The passage heightens the moral tension of the war: even the Lord’s charioteer is not beyond the reach of violence, and yet the narrative frames the event with a sense of cosmic order and inevitability, where weapons move as if guided by fate and the momentum of adharma-driven conflict.

Verse 90

तान्‌ पञ्च भल्लैर्दशभि: सुमुक्ति- स्त्रिधा त्रिधैकेकमथोच्चकर्त । धनंजयास्त्रैन्यपतन्‌ पृथिव्यां महाहयस्तक्षकपुत्रपक्षा:

Sañjaya said: With five sharp bhalla arrows—well released—he cut them down, splitting them again and again, and then severed one more. Struck by Arjuna’s missiles, the great horses—swift as the offspring of Takṣaka—fell upon the earth. The verse underscores the grim precision of martial skill: in war, mastery of weapons becomes decisive, yet its fruits are the immediate suffering and collapse of living beings on the battlefield.

Verse 91

वे बाण नहीं, तक्षकपुत्र अश्वसेनके पक्षपाती पाँच विशाल सर्प थे। अर्जुनने सावधानीसे छोड़े गये दस भल्लोंद्वारा उनमेंसे प्रत्येकके तीन-तीन टुकड़े कर डाले। अर्जुनके बाणोंसे मारे जाकर वे पृथ्वीपर गिर पड़े ।। ततः प्रजज्वाल किरीटमाली क्रोधेन कक्ष प्रदहन्निवाग्नि: । तथा विनुन्नाड्भमवेक्ष्य कृष्णं सर्वेषुभि: कर्णभुजप्रसृष्टे:,कर्णके हाथोंसे छूटे हुए उन सभी बाणोंद्वारा श्रीकृष्णके श्रीअंगोंको घायल हुआ देख किरीटधारी अर्जुन सूखे काठ या घास-फूसके ढेरको जलानेवाली आगके समान क्रोधसे प्रज्वलित हो उठे

Sañjaya nói: Những mũi tên ấy không phải là tên thường, mà là năm con đại xà—Aśvasena, con của Takṣaka—nghiêng về một phía. Arjuna thận trọng phóng mười mũi bhalla, chém mỗi con thành ba đoạn; bị tên của Arjuna giết, chúng rơi xuống mặt đất. Rồi Arjuna, bậc chiến sĩ đội mũ miện, bừng cháy cơn thịnh nộ như lửa thiêu đống củi khô hay cỏ khô. Thấy thân thể Kṛṣṇa bị thương bởi tất cả những mũi tên tuôn ra từ đôi tay hùng mạnh của Karṇa, cơn giận của Arjuna bùng lên—một quyết tâm bảo hộ đầy chính nghĩa dành cho người đánh xe và bậc dẫn đường của mình giữa đòi hỏi tàn khốc của chiến tranh.

Verse 92

स कर्णमाकर्णविकृष्टसूष्टै: शरै: शरीरान्तकरैज्वलडद्धि: | मर्मस्वविध्यत्‌ स चचाल दुःखाद्‌ दैवादवातिष्ठत धैर्यबुद्धिः,उन्होंने कानतक खींचकर छोड़े गये शरीरनाशक प्रज्वलित बाणोंद्वारा कर्णके मर्मस्थानोंमें गहरी चोट पहुँचायी। कर्ण दुःखसे विचलित हो उठा; परन्तु किसी तरह मनमें धैर्य धारण करके दैवयोगसे रणभूमिमें डटा रहा

Sañjaya nói: Với những mũi tên rực cháy, kéo căng đến tận tai rồi phóng đi bằng toàn lực—những mũi tên có thể kết liễu sinh mạng—Arjuna đâm trúng các yếu huyệt của Karṇa, gây thương tích sâu. Karṇa chao đảo vì đau đớn; nhưng, gom lại sự vững lòng và bị vận mệnh níu giữ, ông vẫn đứng vững trên chiến địa.

Verse 93

ततः शरौघै: प्रदिशो दिशश्न रवे: प्रभा कर्णरथश्न राजन्‌ | अदृश्यमासीत्‌ कुपिते धनंजये तुषारनीहारखूतं यथा नभ:,राजन! तत्पश्चात्‌ क्रोधमें भरे हुए अर्जुनने बाणसमूहोंका ऐसा जाल फैलाया कि दिशाएँ, विदिशाएँ, सूर्यकी प्रभा और कर्णका रथ सब कुछ कुहासेसे ढके हुए आकाशकी भाँति अदृश्य हो गया

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, rồi khi Dhanañjaya (Arjuna) nổi giận, ông trút xuống những dòng thác tên, giăng thành một màn lưới khiến các phương và các hướng phụ, ánh rạng của mặt trời, và cả chiến xa của Karṇa đều trở nên vô hình—như bầu trời bị sương giá và màn sương dày che phủ.

Verse 94

स चक्ररक्षानथ पादरक्षान्‌ पुर:सरान्‌ पृष्ठगोपांश्व॒ सर्वान्‌ दुर्योधनेनानुमतानरिध्न: समुद्यतान्‌ स रथान्‌ सारभूतान्‌,नरेश्वर! कुरुकुलके श्रेष्ठ पुरुष अद्वितीय वीर शत्रुनाशक सव्यसाची अर्जुनने कर्णके चक्ररक्षक, पादरक्षक, अग्रगामी और पृष्ठरक्षक सभी कौरवदलके सारभूत प्रमुख वीरोंको, जो दुर्योधनकी आज्ञाके अनुसार चलनेवाले युद्धके लिये सदा उद्यत रहनेवाले थे तथा जिनकी संख्या दो हजार थी, एक ही क्षणमें रथ, घोड़ों और सारथियोंसहित कालके गालमें भेज दिया

Sañjaya nói: Tâu bậc chúa tể loài người, khi ấy Arjuna—Savyasācī, vị anh hùng vô song, kẻ diệt thù—trong khoảnh khắc đã quét ngã toàn bộ những chiến sĩ Kaurava ưu tú làm quân hộ vệ cho Karṇa: kẻ giữ bánh xe, kẻ giữ bộ, đội tiên phong và đội hậu vệ. Được Duryodhana chuẩn thuận và sai khiến, luôn sẵn sàng xung trận và là cốt lõi của đạo quân Kaurava, họ bị đưa vào cõi chết cùng với chiến xa, ngựa và người đánh xe.

Verse 95

द्विसाहस्रान्‌ समरे सव्यसाची कुरुप्रवीरानृषभ: कुरूणाम्‌ | क्षणेन सर्वान्‌ सरथाश्वसूतान्‌ निनाय राजन्‌ क्षयमेकवीर:,नरेश्वर! कुरुकुलके श्रेष्ठ पुरुष अद्वितीय वीर शत्रुनाशक सव्यसाची अर्जुनने कर्णके चक्ररक्षक, पादरक्षक, अग्रगामी और पृष्ठरक्षक सभी कौरवदलके सारभूत प्रमुख वीरोंको, जो दुर्योधनकी आज्ञाके अनुसार चलनेवाले युद्धके लिये सदा उद्यत रहनेवाले थे तथा जिनकी संख्या दो हजार थी, एक ही क्षणमें रथ, घोड़ों और सारथियोंसहित कालके गालमें भेज दिया

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, Arjuna—Savyasācī, vị anh hùng vô song, “con bò mộng” đứng đầu hàng Kuru—trong một khoảnh khắc đã xô đẩy đến chỗ diệt vong hai nghìn chiến sĩ Kuru lừng danh trên chiến địa, đưa họ—cùng chiến xa, ngựa và người đánh xe—đến tận cùng số phận.

Verse 96

ततो5पलायन्त विहाय कर्ण तवात्मजा: कुरवो ये5वशिष्टा: । हतानपाकीर्य शरक्षतांश्न लालप्यमानांस्तनयान्‌ पितृश्च

Sañjaya nói: Rồi những người Kuru còn lại—các con trai của bệ hạ—đã bỏ chạy, bỏ mặc Karṇa. Họ rải xác người chết lại phía sau, còn bản thân thì bị tên bắn thương tích, cứ thế lao đi, kêu khóc trong đau đớn, gọi tên con mình và cha mình.

Verse 97

तदनन्तर जो मरनेसे बच गये थे, वे आपके पुत्र और कौरव-सैनिक कर्णको छोड़कर तथा मारे गये और बाणोंसे घायल हो सगे-सम्बन्धियोंको पुकारनेवाले अपने पुत्रों एवं पिताओंकी भी उपेक्षा करके वहाँसे भाग गये ।। (सर्वे प्रणेशु: कुरवो विभिन्ना: पार्थेषुभि: सम्परिकम्पमाना: । सुयोधनेनाथ पुनर्वरिष्ठा: प्रचोदिता: कर्णरथानुयाने ।। अर्जुनके बाणोंसे संतप्त और क्षत-विक्षत हो समस्त कौरवयोद्धा जब वहाँसे भाग खड़े हुए, तब दुर्योधनने उनमेंसे श्रेष्ठ वीरोंको पुन: कर्णके रथके पीछे जानेके लिये आज्ञा दी। दुर्योधन उवाच भो क्षत्रिया: शूरतमास्तु सर्वे क्षात्रे च धर्मे निरता: स्थ यूयम्‌ । न युक्तरूपं भवतां समीपात्‌ पलायन कर्णमिह प्रहाय ।। दुर्योधन बोला--क्षत्रियो! तुम सब लोग शूरवीर हो, क्षत्रियधर्ममें तत्पर रहते हो। यहाँ कर्णको छोड़कर उसके निकटसे भाग जाना तुम्हारे लिये कदापि उचित नहीं है। संजय उवाच तवात्मजेनापि तथोच्यमाना: पार्थेषुभि: सम्परितप्यमाना: । नैवावतिष्ठन्त भयाद्‌ विवर्णा: क्षणेन नष्टा: प्रदिशो दिशश्ष ।।) संजय कहते हैं--राजन्‌! आपके पुत्रके इस प्रकार कहनेपर भी वे योद्धा वहाँ खड़े न हो सके। अर्जुनके बाणोंसे उन्हें बड़ी पीड़ा हो रही थी। भयसे उनकी कान्ति फीकी पड़ गयी थी; इसलिये वे क्षणभरमें दिशाओं और उनके कोनोंमें जाकर छिप गये। स सर्वतः प्रेक्ष्य दिशो विशून्या भयावदीर्ण: कुरुभिविहीन: । न विव्यथे भारत तत्र कर्ण: प्रह्दष्ट एवार्जुनम भ्यधावत्‌,भारत! भयसे भागे हुए कौरवयोद्धाओंसे परित्यक्त हो सम्पूर्ण दिशाओंको सूनी देखकर भी वहाँ कर्ण अपने मनमें तनिक भी व्यथित नहीं हुआ। उसने पूरे हर्ष और उत्साहके साथ ही अर्जुनपर धावा किया

Sañjaya nói: Dẫu con trai bệ hạ đã nói như thế, các chiến binh ấy—bị những mũi tên của các con Pṛthā thiêu đốt và hành hạ—vẫn không thể đứng vững. Sắc mặt họ tái nhợt vì sợ hãi, và chỉ trong khoảnh khắc họ đã tan tác, biến mất về các phương và các hướng xen giữa. Bấy giờ Karṇa nhìn quanh, thấy bốn phía trống vắng—bị bỏ lại bởi đám Kuru hoảng loạn bỏ chạy—mà không hề nao núng, hỡi Bhārata. Trái lại, lòng hân hoan và ý chí kiên quyết, chàng lao thẳng vào Arjuna.

Verse 231

तैश्वातिवेगात्‌ स तथाविधो5पि नीत: शमं वल्लिरतिप्रचण्ड: । बलाहकैरेव दिगन्तराणि व्याप्तानि सर्वाणि यथा नभशक्ष

Sañjaya nói: Bị sức xô đẩy dữ dội của họ, ngay cả chàng—dẫu hùng mãnh đến thế—cũng bị chặn lại, như một dây leo cuồng nộ bỗng bị dập tắt. Tựa như mọi phương trời đều bị mây giông phủ kín, không còn hướng nào không bị che lấp.

Verse 416

तया धृत्या सूतपुत्रं जहि त्व- महं चैनं गदया पोथयिष्ये । “किरीटथधारी पार्थ! तुम क्‍यों इसकी उपेक्षा करते हो? आज यहाँ यह उपेक्षा करनेका समय नहीं है। तुमने जिस धैर्यसे खाण्डववनमें अग्निदेवको ग्रास समर्पित करते हुए समस्त प्राणियोंपर विजय पायी थी, उसी धीर्यके द्वारा सूतपुत्रको मार डालो। फिर मैं भी इसे अपनी गदासे कुचल डालूँगा'

Sañjaya nói: “Với chính nghị lực bền gan ấy, hãy đánh hạ con trai người đánh xe. Còn ta, ta sẽ nghiền nát hắn bằng chùy của ta.”

Verse 443

दम्भोद्धवाश्वासुराश्चाहवेषु तया धृत्या जहि कर्ण त्वमद्य | “कर्णको आगे करके सब लोग यही समझ रहे हैं कि तुम्हारा अस्त्र उसके अस्त्रोंद्वारा नष्ट होता जा रहा है। तुमने जिस धैर्यसे प्रत्येक युगमें घोर राक्षस्ोंका, उनके मायामय तामस अस्त्रका तथा दम्भोद्धव नामवाले असुरोंका युद्धस्थलोंमें विनाश किया है, उसी धैर्यसे आज तुम कर्णको भी मार डालो

Sañjaya nói: “Với chính lòng dũng cảm bền bỉ ấy, nhờ đó xưa kia ngươi đã diệt Dambhoddhava, các Aśva Asura và bao kẻ thù hung bạo trên nhiều chiến địa, hãy đánh hạ Karṇa ngay hôm nay.”

Verse 456

मया विसृष्टेन सुदर्शनेन वज्नेण शक्रो नमुचेरिवारे: । “तुम मेरे दिये हुए इस सुदर्शनचक्रके द्वारा जिसके नेमिभागमें (किनारे) क्षुर लगे हुए हैं, आज बलपूर्वक शत्रुका मस्तक काट डालो। जैसे इन्द्रने वज्ञके द्वारा अपने शत्रु नमुचिका सिर काट दिया था

Sañjaya nói: “Với đĩa Sudarśana ta đã phóng đi—vành sắc bén như lưỡi dao—hãy dùng sức mà đánh gục kẻ thù và chém đầu hắn ngay hôm nay, như Indra (Śakra) thuở trước đã dùng lôi chùy (vajra) chặt đầu kẻ thù Namuci.”

Verse 466

तां त्वं पुनर्वीर धृतिं गृहीत्वा सहानुबन्धं जहि सूतपुत्रम्‌ “वीर! तुमने अपने जिस उत्तम धैर्यके द्वारा किरातरूपधारी महात्मा भगवान्‌ शंकरको संतुष्ट किया था, उसी धैर्यको पुनः अपनाकर सगे-सम्बन्धियोंसहित सूतपुत्रका वध कर डालो

Sañjaya nói: “Hỡi dũng sĩ, hãy một lần nữa nắm lấy nghị lực kiên định ấy; rồi cùng với bè đảng và thân thuộc gần gũi của hắn, hãy giết ‘con của người đánh xe’.”

Verse 526

ततोअमर्षी बलवान्‌ क्रोधदीप्तो भीमोडब्रवीदर्जुनं सत्यसंधम्‌ । परंतु जैसे मेघ जलकी धारा गिराता है, उसी प्रकार बाणोंकी बौछारसे कर्ण उस अस्त्रको नष्ट करके बड़ी शोभा पाने लगा। रणभूमिमें किरीटधारी अर्जुनके उस अस्त्रको कर्णद्वारा नष्ट हुआ देख अमर्षशील बलवान्‌ भीमसेन पुन: क्रोधसे जल उठे और सत्यप्रतिज्ञ अर्जुनसे इस प्रकार बोले--

Sañjaya nói: Bấy giờ Bhīma, khí phách dữ dội, sức mạnh phi thường, bừng cháy trong cơn thịnh nộ, đã lên tiếng với Arjuna—người kiên định nơi chân thật. Vì như mây đổ xuống những dòng nước, Karṇa cũng vậy: bằng một trận mưa tên, hắn phá tan mũi pháp khí ấy và càng thêm rực rỡ. Thấy trên chiến địa rằng pháp khí của Arjuna đội mũ miện đã bị Karṇa hóa giải, Bhīmasena—kẻ không chịu nổi sự sỉ nhục—lại bốc lên giận dữ và nói với Arjuna, người giữ lời thề chân thật, như sau—

Verse 643

हतो रथाग्रादपतत्‌ स रुग्ण: परश्वधै: शाल इवावकृत्त: | वह राजकुमार मस्तक, भुजा, घोड़े, सारथि, धनुष और ध्वजसे रहित हो मरकर रथके अग्रभागसे नीचे गिर पड़ा, मानो फरसोंसे काटा गया शालवृक्ष टूटकर धराशायी हो गया हो

Sañjaya nói: Bị đánh gục, hắn rơi khỏi phần đầu cỗ chiến xa—tan tác và bất lực—như cây śāla bị rìu đốn ngang, đổ ầm xuống đất.

Verse 656

चतुः:शतान्‌ द्विरदान्‌ सायुधान्‌ वै हत्वा रथानष्टशताञ्जघान । इसके बाद अर्जुनने पुनः तीन, आठ, दो, चार और दस बाणोंद्वारा कर्णको बारंबार घायल करके अस्त्र-शस्त्रधारी सवारोंसहित चार सौ हाथियोंको मारकर आठ सौ रथोंको नष्ट कर दिया

Sañjaya nói: Sau khi giết bốn trăm voi chiến có vũ trang, chàng lại phá hủy tám trăm chiến xa.

Verse 673

मुज्चाभिविद्धयर्जुनमाशु कर्ण बाणै: पुरा हन्ति कुरून्‌ समग्रान्‌ । अर्जुनकी मार खाते हुए कौरव-सैनिक चारों ओरसे कर्णको पुकारने लगे--'कर्ण! शीघ्र बाण छोड़ो और अर्जुनको घायल कर डालो। कहीं ऐसा न हो कि ये पहले ही समस्त कौरवोंका वध कर डालें”

Sañjaya nói: Khi bị Arjuna chém giết tan tác, quân Kaurava từ bốn phía kêu gào Karṇa: “Karṇa! Mau phóng tên và làm Arjuna bị thương! Nếu không, hắn sẽ giết sạch toàn bộ Kaurava trước mất!” Cảnh ấy phơi bày nỗi hoảng loạn của một đạo quân đang sụp đổ và sự lệ thuộc khẩn thiết vào một dũng tướng duy nhất để chặn đà tàn phá của Arjuna.

Verse 693

निजघ्नतुश्चाहितसैन्यमुग्र- मन्योन्यमप्यस्त्रविदौ महास्त्रै: वे दोनों सम्पूर्ण धनुर्धरोंमें श्रेष्ठ महाबली, सारे शत्रुओंका सामना करनेमें समर्थ और अस्त्रविद्याके विद्वान्‌ थे; अतः भयंकर शत्रुसेनाको तथा आपसमें भी एक-दूसरेको महान्‌ अस्त्रोंद्वारा घायल करने लगे

Sañjaya nói: Hai dũng tướng ấy—đứng đầu mọi cung thủ, đủ sức đối diện mọi kẻ thù, tinh thông binh pháp và vũ khí—bắt đầu đánh tan đạo quân địch hung bạo; và họ cũng làm nhau bị thương bằng những đại khí giới như thiên tiễn. Cảnh ấy cho thấy trong chiến tranh, tài nghệ và dũng lực có thể làm sức tàn phá tăng lên, biến cả bản lĩnh vô song thành thương tổn lẫn nhau khi dharma bị che khuất bởi cơn thúc bách phải giành thắng lợi.

Verse 706

कृत: सुहद्धिर्भिषजां वरिष्ठै- युधिष्ठिरस्तत्र सुवर्णवर्मा । तत्पश्चात्‌ शिविरमें हितैषी वैद्यशिरोमणियोंने मन्त्र और ओषधियोंद्वारा राजा युधिष्ठिरके शरीरसे बाण निकालकर उन्हें रोगरहित (स्वस्थ) कर दिया; इसलिये वे बड़ी उतावलीके साथ सुवर्णमय कवच धारण करके वहाँ युद्ध देखनेके लिये आये

Sañjaya nói: Tại đó, những danh y bậc nhất đã tận tình giúp đỡ Yudhiṣṭhira, người khoác giáp vàng. Rồi với lòng thiện chí, các bậc thầy y thuật ấy dùng thần chú và dược thảo rút những mũi tên khỏi thân thể vua Yudhiṣṭhira, khiến ngài hồi phục. Vì thế, đầy nôn nóng và quyết tâm, ngài mặc áo giáp vàng và đến nơi để chứng kiến trận chiến.

Verse 723

कर्ण च पार्थ च विलोकयन्तः खस्था महीस्थाश्न जनावतस्थु: । परस्पर जूझते हुए उन दोनों शत्रुनाशक एवं प्रधान शूरवीर कर्ण और अर्जुनको देखकर उन्हींकी ओर दृष्टि लगाये आकाश और भूतलमें ठहरे हुए सभी दर्शक अपनी-अपनी जगह स्थिरभावसे खड़े रहे

Sañjaya nói: Khi họ nhìn thấy Karṇa và Pārtha (Arjuna) đang giằng co trong cuộc quyết đấu, mọi người chứng kiến—kẻ ở trên trời và người ở dưới đất—đều dán mắt vào hai vị anh hùng bậc nhất, những kẻ diệt thù. Bị sức nặng của trận đấu phủ trùm, ai nấy đứng bất động tại chỗ mình, như thể cả thế gian cũng dừng lại để chứng kiến cuộc va chạm giữa tài năng và định mệnh.

Verse 743

तस्मिन्‌ क्षणे पाण्डवं सूतपुत्र: समाचिनोत्‌ क्षुद्रकाणां शतेन । इसी समय पाण्डुपुत्र अर्जुनके धनुषकी डोरी अधिक खींची जानेके कारण सहसा भारी आवाजके साथ टूट गयी। उस अवसरपर सूतपुत्र कर्णने पाण्डुकुमार अर्जुनको सौ बाण मोर

Sañjaya nói: Ngay lúc ấy, con của người đánh xe (Karṇa) bắn trúng người Pāṇḍava (Arjuna) bằng một trăm mũi tên nhỏ, nhanh như chớp. Trong cơn dồn ép dữ dội của chiến trận, khi dây cung của Arjuna vì kéo quá sức mà đứt phựt với tiếng nổ lớn, Karṇa chớp lấy khe hở và trút mưa tên—cho thấy trong chiến tranh, sự cảnh giác và điềm tĩnh bị thử thách khi khí giới và vận may bỗng chốc phản bội con người.

Verse 753

षष्ट्या बिभेदाशु च वासुदेव- मनन्तरं फाल्गुमष्टभि श्व । फिर तेलके धोये और पक्षियोंके पंख लगाये गये, केंचुल छोड़कर निकले हुए सर्पोंके समान भयंकर साठ बाणोंद्वारा वसुदेवनन्दन श्रीकृष्णको भी तुरंत ही क्षत-विक्षत कर दिया। इसके बाद पुनः अर्जुनको आठ बाण मारे

Sañjaya nói: Với sáu mươi mũi tên, hắn lập tức xuyên thấu Kṛṣṇa—con của Vāsudeva—khiến Người bị thương nặng; rồi lại bắn thêm tám mũi vào Phālguna (Arjuna). Lời thuật ấy nêu bật sự hung bạo của chiến trường: ngay cả người đánh xe—đấng được tôn kính như kẻ dẫn đường của dharma—cũng phải chịu thương tích thân xác, còn ý chí của chiến sĩ bị thử thách giữa bạo lực dồn dập không ngừng.

Verse 763

कृष्णं च पार्थ च तथा ध्वजं च पार्थनुजान्‌ सोमकान्‌ पातयंश्र । तदनन्तर सूर्यकुमार कर्णने दस हजार उत्तम बाणोंद्वारा वायुपुत्र भीमसेनके मर्मस्थानोंपर गहरा आघात किया। साथ ही, श्रीकृष्ण, अर्जुन और उनके रथकी ध्वजाको, उनके छोटे भाइयोंको तथा सोमकोंको भी उसने मार गिरानेका प्रयत्न किया

Sañjaya nói: Khi mưa tên trút xuống, Karṇa toan đánh gục Kṛṣṇa, Arjuna, cả lá cờ trên chiến xa, các em của Arjuna và cả quân Somaka nữa. Rồi con của Thần Mặt Trời là Karṇa, với mười nghìn mũi tên thượng hạng, giáng một đòn sâu và hiểm vào Bhīmasena—con của Thần Gió—đánh trúng những yếu huyệt. Đồng thời, hắn dồn ép thế công với ý định quật ngã Kṛṣṇa, Arjuna, kỳ hiệu chiến xa, các Pāṇḍava trẻ và quân Somaka—cho thấy trong cơn cuồng nộ của chiến tranh, mục tiêu không còn là giao chiến đơn thuần mà là truy cầu sự tiêu diệt quyết định, lạnh lùng và tàn nhẫn.

Verse 786

तथा तु सैन्यप्रवरांश्व राज- न्नभ्यर्दयन्मार्गणै: सूतपुत्र: । राजन! उनके चलाये हुए सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रोंका नाश करके सूतपुत्रने उनके बहुत-से रथों, घोड़ों और हाथियोंका भी संहार कर डाला और अपने बाणोंद्वारा शत्रुपक्षके प्रधान- प्रधान योद्धाओंको पीड़ा देना प्रारम्भ किया

Sañjaya nói: Rồi, tâu Đại vương, con của người đánh xe đã dồn ép dữ dội những chiến tướng ưu tú nhất của đạo quân bằng những loạt tên liên tiếp. Sau khi phá tan mọi vũ khí và phi tiễn họ phóng ra, hắn tiêu diệt nhiều chiến xa, ngựa và voi của họ, rồi bắt đầu hành hạ các dũng tướng đầu đàn của phe địch bằng mũi tên của mình. Đoạn này nhấn mạnh đà tiến tàn nhẫn của chiến trận: tài nghệ võ chiến trở thành sức mạnh vừa che chở một bên, vừa gieo đau đớn khốc liệt cho bên kia.

Verse 803

प्रस्कन्दन्तो बलिना साधुमुक्ति: कर्णेन बाणैर्निहता: प्रसहय । पांचालोंके प्रधान-प्रधान सैनिक तथा दूसरे योद्धा पुनः कर्ण और अर्जुनके बीचमें आ पहुँचे; परंतु बलवान्‌ कर्णने अच्छी तरह छोड़े हुए बाणोंद्वारा उन सबको हठपूर्वक मार गिराया

Sañjaya nói: Khi những binh sĩ tinh nhuệ của Pāñcāla và các chiến binh khác lại xông lên, chen vào giữa Karṇa và Arjuna, thì Karṇa—mạnh mẽ và không khuất phục—đã dùng những mũi tên ngắm chuẩn, phóng đúng độ, mà cưỡng bức chém ngã tất cả. Cảnh ấy phơi bày đạo lý u ám của chiến địa: dũng khí và kỹ nghệ, một khi đã tung ra, trở thành khí cụ hủy diệt không thể cưỡng, bất kể giá trị của kẻ nào đứng chắn đường.

Verse 816

सर्वे ह्मन्यन्त वशे कृतौ तौ कर्णेन कृष्णाविति ते विमर्दे फिर तो आपके सैनिक कर्णकी बड़ी भारी विजय मानकर ताली पीटने और सिंहनाद करने लगे। उन सबने यह समझ लिया कि “इस युद्धमें श्रीकृष्ण और अर्जुन कर्णके वशमें हो गये”

Sañjaya nói: Trong cuộc giáp chiến dữ dội ấy, mọi chiến binh đều tin rằng Kṛṣṇa và Arjuna đã bị đặt dưới quyền Karṇa. Xem lợi thế thoáng qua của Karṇa như một đại thắng, quân sĩ vỗ tay, đập tay và gầm vang như sư tử—bộc lộ rằng trong chiến tranh, tâm trí dễ lầm một khúc quanh nhất thời của trận thế là chiến thắng chung cuộc.

Verse 833

कर्ण च शल्यं च कुरूंश्व॒ सर्वान्‌ बाणैरविध्यत्‌ प्रसभं किरीटी | तत्पश्चात्‌ किरीटधारी अर्जुनने धनुषकी प्रत्यंचाको हाथसे रगड़कर कर्णके दस्तानेपर आघात किया और सहसा बाणोंका जाल फैलाकर वहाँ अन्धकार कर दिया। फिर कर्ण, शल्य और समस्त कौरवोंको अपने बाणोंद्वारा बलपूर्वक घायल किया

Sañjaya nói: Arjuna, dũng sĩ đội mũ miện, đã dùng mưa tên xuyên mạnh vào Karṇa, Śalya và toàn thể người Kuru. Rồi Arjuna mang vương miện, miết dây cung vào tay, đánh trúng miếng hộ thủ nơi tay Karṇa; trong khoảnh khắc, chàng giăng một lưới tên khiến chiến địa tối sầm như bị che phủ. Sau đó, chàng lại làm Karṇa, Śalya và toàn quân Kaurava bị thương bởi những loạt tên không sao cưỡng nổi.

Verse 853

ततः कर्ण द्वादशश्रि: सुमुक्तै- विंद्ध्वा पुन: सप्तभिरभ्यविद्धयत्‌ | इसी समय कुन्तीकुमार अर्जुनने हँसते-हँसते दस बाणोंसे शल्यको गहरी चोट पहुँचायी और उनके कवचको कछिज्न-भिन्न कर डाला। फिर अच्छी तरह छोड़े हुए बारह बाणोंसे कर्णको घायल करके पुन: उसे सात बाणोंसे बींध डाला

Sañjaya nói: Bấy giờ Arjuna, con của Kuntī, vừa chiến đấu vừa mỉm cười, bắn mười mũi tên vào Śalya, gây vết thương sâu và xé rách áo giáp của ông. Sau đó, với mười hai mũi tên được phóng chuẩn xác, chàng làm Karṇa bị thương, rồi lại xuyên chàng thêm bảy mũi nữa.

Verse 8436

वायुर्वियत्स्थैरीरितो भूतसंघै- रुवाह दिव्य: सुरभिस्तदानीम्‌ | अर्जुनके महान्‌ अस्त्रोंद्रारा आकाशमें घोर अन्धकार फैल जानेसे उस समय वहाँ पक्षी भी नहीं उड़ पाते थे। तब अन्तरिक्षमें खड़े हुए प्राणिसमूहोंसे प्रेरित होकर तत्काल वहाँ दिव्य सुगन्धित वायु चलने लगी

Bấy giờ, do các loài hữu tình đứng giữa hư không thúc giục, một luồng gió thiêng thơm ngát liền thổi đến. Khi những đại vũ khí của Arjuna khiến bầu trời phủ kín bóng tối ghê gớm, đến nỗi chim chóc cũng không thể bay, thì ngay lúc ấy gió thơm thần diệu đã nổi lên tại nơi đó.