Adhyaya 20

Verse 1

ऋषय ऊचुः कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत् भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः

Các bậc hiền triết thưa rằng: Trong thời đại Hoa Sen xưa (Pādma-kalpa), Brahmā—đấng sinh từ hoa sen—đã xuất hiện như thế nào? Brahmā ấy đã chiêm kiến Bhava (Śiva) ra sao? Và hơn nữa, làm thế nào Ngài nhận ra/chiêm kiến được Đấng Tối Thượng (Puruṣottama)?

Verse 2

एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि सूत उवाच आसीदेकार्णवं घोरम् अविभागं तमोमयम्

Xin ngài nay hãy giảng giải tất cả điều ấy một cách đặc biệt, tường tận. Sūta nói: Khi ấy tồn tại một đại hải duy nhất, đáng sợ—chưa phân chia, chỉ là một khối u tối—khi mọi sai biệt đều đã tan vào sự tiêu dung.

Verse 3

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश् च किरीटी श्रीपतिर्हरिः

Giữa đại hải duy nhất ấy đứng Hari—đấng cầm ốc, đĩa, chùy; sẫm màu như mây mưa, mắt như hoa sen, đội vương miện, là phu quân của Śrī. Theo cách hiểu của truyền thống Śaiva, thị kiến về Hari này khởi lên trong chính trường hiển lộ của Pati (Śiva), báo trước sự khai mở có trật tự của tạo hóa từ biển nước vô biên.

Verse 4

नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते

Từ miệng Nārāyaṇa phát ra Đấng Tối Thượng—Đấng Tự Ngã ở trong muôn loài. Ngài có tám tay, ngực rộng lớn, được tuyên xưng là thai tạng (nguồn nhân) của các thế giới.

Verse 5

किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित् फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्

An trú trong định lực Yoga, bậc thông đạt Yoga chiêm kiến một hình tướng tuyệt đối bất khả tư nghị—lấy Yoga làm tự tánh—được trang nghiêm bởi ngàn mũ rắn, rực sáng không gì sánh kịp.

Verse 6

महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम् तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः

Sau khi trải đúng đắn chiếc sàng cao quý của Chúa Tể đại lạc, Đấng Tối Thượng ngự nằm trên chiếc giường mênh mông ấy giữa đại dương duy nhất của vũ trụ—an trụ siêu việt, lìa mọi dây trói (pāśa), là Pati tối thượng.

Verse 7

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा

Vì thế, nơi ấy trên thủy giới vũ trụ, Viṣṇu—đấng hùng lực trong sự hiển lộ—an nhiên nằm nghỉ. Ngài tự vui trong Tự Ngã, tự mãn viên thành; chỉ vì līlā mà khởi dụng, không gắng sức, không nhiễm nghiệp. Theo Shaiva, sự nhiếp trì vô công ấy chỉ thuộc về Pati (Śiva), còn paśu hành động dưới dây trói pāśa.

Verse 8

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्

Từ rốn hiện ra Puṣkara—đóa sen—rộng đến trăm yojana, rạng như mặt trời mới mọc, cuống như trượng kim cang và vươn cao mênh mông. Đây là dấu ấn của sự khai sinh có trật tự dưới sự nhiếp trì của Pati (Śiva), khiến cõi paśu trở nên thích hợp cho sự hiển lộ tiếp theo.

Verse 9

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः

Khi Đấng Chúa—xứng đáng được chư thiên tán dương—đang vui chơi trong cuộc hí lạc thiêng liêng như thế, Phạm Thiên (Brahmā), sinh từ trứng vũ trụ bằng vàng, sắc vàng rực rỡ, vượt ngoài các giác quan, liền tiến đến gần Ngài.

Verse 10

चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना

Đấng bốn mặt, mắt rộng, tình cờ đến gặp—được trang nghiêm bởi quang huy thần diệu, đẹp đẽ tuyệt vời và hương thơm thanh khiết—đầy đủ śrī cát tường, như một dấu hiệu thiêng liêng hé lộ Pati (Chúa Tể).

Verse 11

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम् सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा

Thấy Đấng Cát Tường, ánh nhìn hiền hòa, đang vui đùa với đóa sen, Phạm Thiên kinh ngạc tiến đến và thưa với lời lẽ nhu hòa, đoan nhã.

Verse 12

प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्य् आश्रितो मध्यमम्भसाम् अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः

Phạm Thiên nói: “Ngài là ai, nằm đây giữa những làn nước này, nương tựa ngay trong lòng nước?” Bấy giờ Acyuta (Viṣṇu) nghe lời cát tường của Phạm Thiên liền đáp lại—tiếp nối cuộc vấn hỏi về Pati Tối Thượng, vượt ngoài thế giới tạo thành bị trói buộc bởi pāśa.

Verse 13

उदतिष्ठत पर्यङ्काद् विस्मयोत्फुल्ललोचनः प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः

Ngài đứng dậy khỏi sàng, đôi mắt mở rộng vì kinh ngạc, rồi đáp lời thích đáng—khẳng định rằng trong mỗi kiếp (kalpa), Pati vẫn là nơi nương tựa và chốn an nghỉ không hề sai chạy của muôn loài paśu.

Verse 14

कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः

Dù là điều còn phải làm, điều đã làm xong, hay điều đang làm—cùng với trời, trung giới và đất—Ta chính là cảnh giới tối thượng vượt ngoài mọi thế giới, là Đấng Pati siêu việt.

Verse 15

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः

Nói với ngài như thế xong, Đức Thế Tôn Viṣṇu lại nói: “Ngài là ai thật vậy, bậc đáng tôn kính đã đến gần? Bạch Bhagavān, Ngài từ đâu mà đến?”

Verse 16

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया

“Từ đây ta còn phải đi đâu nữa, và nơi nương tựa của Ngài là gì? Ngài thật là ai—hỡi Đấng mang hình tướng của toàn vũ trụ? Và ta phải làm gì cho Ngài?”

Verse 17

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्

Khi Vaikuṇṭha nói như vậy, Pitāmaha (Brahmā) đáp lại—bị Māyā của Śambhu che lấp, nên không nhận ra Janārdana (Viṣṇu) đúng như thật tướng của Ngài.

Verse 18

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः यथा भवांस्तथैवाहम् आदिकर्ता प्रजापतिः

“Vị Deva ấy—bị Māyā làm mê lầm—đã không nhận ra bậc Đại Hồn. Như Ngài thế nào, ta cũng như thế: ta là Đấng Tạo Hóa nguyên sơ, Prajāpati.”

Verse 19

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः

Nghe lời kỳ diệu của Phạm Thiên—đấng điều hòa trật tự thế gian—Vaikuṇṭha, bậc Chúa tể, nguồn sinh của vũ trụ, cũng ban lời chuẩn thuận, ôi bậc Tôn Chủ.

Verse 20

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् इमानष्टादश द्वीपान् ससमुद्रान् सपर्वतान्

Vì lòng hiếu kỳ, bậc Đại Du-già đi vào miệng Phạm Thiên và chiêm kiến mười tám châu (dvīpa) ấy, cùng các đại dương và núi non—tỏ bày vũ trụ trật tự nằm trong sự hiển lộ của Đấng Tạo Hóa.

Verse 21

प्रविश्य सुमहातेजाश् चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान्

Ngài đi vào bảy cõi vĩnh hằng, rực sáng bởi đại quang minh, đầy đủ bốn varṇa, trải dài đến tận trụ vũ trụ của Phạm Thiên—thánh lệnh của Chúa tể thấm khắp tất cả.

Verse 22

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा च पुनः पुनः

Thấy hết thảy trong bụng Phạm Thiên, Viṣṇu, bậc đại lực, liền thốt lên mãi: “Ôi! Uy lực của tapas nơi Ngài thật lớn lao biết bao!”

Verse 23

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा

Viṣṇu đã du hành qua muôn cõi, nương tựa vào nhiều cảnh giới và chỗ trụ khác nhau; nhưng đến khi một ngàn năm trôi qua, Ngài vẫn chẳng thấy bờ cùng của trụ vô tận ấy.

Verse 24

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत्

Bấy giờ, từ miệng Ngài hiện ra Nārāyaṇa—Đấng nâng giữ các thế giới, ngự nơi chúa tể loài rắn (Śeṣa)—và Ngài cất lời với Pitāmaha Brahmā.

Verse 25

भगवानादिरङ्कश् च मध्यं कालो दिशो नभः नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ

Ôi Đấng Thế Tôn cát tường! Ngài là khởi nguyên, là chỗ nương tựa và là trung tâm; Ngài là Thời gian, là các phương và chính bầu trời. Nhưng, ô Đấng vô nhiễm, con chẳng thấy được tận cùng của thân thể mênh mông của Ngài.

Verse 26

एवमुक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम्

Nói vậy xong, Bhagavān Hari lại bảo Pitāmaha (Brahmā): “Ta cũng như thế; thai tạng—nguồn phát sinh của Ta—quả thật là thường hằng.”

Verse 27

प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् अनौपम्यान्सुरोत्तम ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च

Hỡi bậc tối thượng trong chư thiên, hãy vào các thế giới ấy mà chiêm ngưỡng những cõi giới vô song. Rồi khi nghe lời thiêng ban hỷ lạc, ngài kính cẩn tán thán và thuận nhận.

Verse 28

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः तानेव लोकान् गर्भस्थान् अपश्यत् सत्यविक्रमः

Rồi Pitāmaha (Brahmā) lại bước vào bụng của Śrīpati (Viṣṇu). Tại đó, bậc dũng mãnh chân thật thấy chính những thế giới ấy đang ở trong trạng thái thai tạng, ẩn mật—như hạt giống chưa hiển lộ của công cuộc sáng tạo, được gìn giữ trong Thánh Chủ.

Verse 29

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तो ऽहमिति प्रचिन्त्य

Dẫu lang thang tìm kiếm, Hari (Viṣṇu) vẫn không thấy được tận cùng của Lin-ga thần thánh ấy. Biết rõ lộ trình của Pitāmaha (Phạm Thiên), Viṣṇu—đấng trùm khắp—đóng kín mọi ngả đường của sự truy cầu hướng ngoại, rồi lập tức quyết định an định tâm mình, tự niệm: “Ta sẽ an nghỉ trong an lạc.”

Verse 30

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत

Bấy giờ, thấy mọi cửa ngõ quả thật đều bị niêm kín, Ngài khiến thân mình trở nên vi tế và tìm ra một lối mở nơi rốn—biểu tượng cho đạo lộ yoga: khi các đường thường bị trói buộc bởi pāśa, linh hồn bị hệ phược (paśu) tìm lối thoát, nhưng chỉ có Đấng Chủ Tể (Pati) mới ban con đường chân thật.

Verse 31

पद्मसूत्रानुसारेण चान्वपश्यत्पितामहः उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

Theo sợi tơ vi tế của hoa sen, Pitāmaha (Phạm Thiên) dõi nhìn theo lộ trình của nó; rồi bậc bốn mặt ấy kéo ra và hiển lộ hình thể của chính mình từ hồ sen Puṣkara.

Verse 32

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाञ् जगद्योनिः पितामहः

Ngự trên đóa sen rực rỡ, tỏa sáng với quang huy của “thai sen”, Brahmā—Đấng Tự Sinh (Svayambhū), bậc Bhagavān, nguồn thai của muôn thế giới, vị Tổ Phụ (Pitāmaha)—hiện ra trong vẻ huy hoàng.

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे ताभ्याम् एकैकस्य तु कृत्स्नशः वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्यार्णवस्य तु

Trong khi ấy, khi hai vị thần ấy mỗi người đều dốc trọn uy lực, cuộc giao tranh dữ dội đang diễn ra ngay giữa lòng đại dương vũ trụ.

Verse 34

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां प्रभुरीश्वरः शूलपाणिर्महादेवो हेमवीरांबरच्छदः

Từ một nguồn gốc không thể dò biết, Ngài—tự thể vô lượng, không thể đo lường—là Chúa tể và Đấng Tối Thượng của muôn loài, đã hiển lộ thành Mahādeva, Đấng cầm Tam Xoa, khoác chiến y anh hùng sắc vàng rực.

Verse 35

अगच्छद्यत्र सो ऽनन्तो नागभोगपतिर् हरिः शीघ्रं विक्रमतस्तस्य पद्भ्याम् आक्रान्तपीडिताः

Hari—Ananta, Đấng ngự trên giường rắn—tiến bước mau lẹ; và bởi chính đôi chân của bước tiến thần tốc ấy, những kẻ ở trên đường đi bị giẫm ép, chịu khổ não.

Verse 36

उद्भूतास्तूर्णमाकाशे पृथुलास्तोयबिन्दवः अत्युष्णश्चातिशीतश् च वायुस्तत्र ववौ पुनः

Bấy giờ, trên hư không, những giọt nước lớn bỗng nhiên hiện khởi; rồi lại có một luồng gió thổi—khi thì nóng dữ dội, khi thì lạnh buốt—báo hiệu sự cuộn dậy của tạo hóa dưới quyền nhiếp trì vô hình của Pati, Chúa tể Śiva.

Verse 37

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं ब्रह्मा विष्णुमभाषत अब्बिन्दवश् च शीतोष्णाः कम्पयन्त्यंबुजं भृशम्

Thấy điều kỳ diệu lớn lao ấy, Brahmā nói với Viṣṇu: “Những giọt nước này—khi lạnh, khi nóng—đang làm rung chuyển dữ dội đóa sen.”

Verse 38

एतन्मे संशयं ब्रूहि किं वा त्वन्यच्चिकीर्षसि एतदेवंविधं वाक्यं पितामहमुखोद्गतम्

Xin hãy giải tỏa mối nghi này cho ta: rốt cuộc ngươi còn định thực hiện điều gì khác? Bởi lời nói như thế đã phát ra từ miệng của Pitāmaha (Brahmā).

Verse 39

श्रुत्वाप्रतिमकर्मा हि भगवानसुरान्तकृत् किं नु खल्वत्र मे नाभ्यां भूतमन्यत्कृतालयम्

Nghe vậy, Đấng Thế Tôn—bậc có công hạnh vô song, kẻ diệt trừ A-tu-la—trầm tư: “Vậy rốt cuộc đây là gì đã phát sinh từ rốn ta nơi này, một hữu thể khác đã lấy chốn này làm nơi nương trú?”

Verse 40

वदति प्रियमत्यर्थं मन्युश्चास्य मया कृतः इत्येवं मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाचेदमुत्तरम्

Ngài tự quán trong lòng: “Người ấy nói lời êm đẹp, nhưng cơn phẫn nộ của ta đối với người ấy đã dấy lên.” Nghĩ như vậy trong tâm, rồi Ngài đáp lại bằng lời sau đây.

Verse 41

किमत्र भगवानद्य पुष्करे जातसंभ्रमः किं मया च कृतं देव यन्मां प्रियमनुत्तमम्

“Vì sao, bạch Đấng Thế Tôn, hôm nay tại Puṣkara lại dấy lên sự gấp gáp đột ngột như thế? Con đã làm gì, bạch Deva, mà Ngài xem con là người yêu dấu vô thượng của Ngài?”

Verse 42

भाषसे पुरुषश्रेष्ठ किमर्थं ब्रूहि तत्त्वतः एवं ब्रुवाणं देवेशं लोकयात्रानुगं ततः

Hỡi bậc tối thắng trong loài hữu tình, vì mục đích gì mà Ngài nói như thế? Xin hãy nói đúng theo chân lý, theo tánh thật. Nói vậy với Đấng Chúa tể chư thiên—bậc hành xử thuận theo đạo trình của các cõi—rồi họ tiếp tục thưa hỏi.

Verse 43

प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः यो ऽसौ तवोदरं पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वदिच्छया

Phạm Thiên Brahmā—bậc Chúa tể, kho tàng của các Veda—đáp với đấng mắt như hoa sen: “Chính ta là kẻ trước đây đã đi vào thai tạng của Ngài, theo chính ý nguyện của Ngài.”

Verse 44

यथा ममोदरे लोकाः सर्वे दृष्टास्त्वया प्रभो तथैव दृष्टाः कार्त्स्न्येन मया लोकास्तवोदरे

Ôi Chúa Tôn, như Ngài đã thấy tất cả các thế giới trong bụng con, thì con cũng đã thấy—trọn vẹn, không sót một mảy—tất cả các thế giới trong bụng Ngài.

Verse 45

ततो वर्षसहस्रात्तु उपावृत्तस्य मे ऽनघ त्वया मत्सरभावेन मां वशीकर्तुमिच्छता

Rồi sau đó, ô bậc vô tội, khi con trở về sau một ngàn năm, Ngài—do tâm đố kỵ (matsara)—đã muốn khuất phục và đặt con dưới quyền Ngài.

Verse 46

आशु द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समन्ततः ततो मया महाभाग संचिन्त्य स्वेन तेजसा

Nhanh chóng, mọi cánh cửa đều bị đóng kín bốn phía. Khi ấy, ô bậc đại phúc, con suy niệm và quyết hành động bằng chính nội quang (tejas) của mình.

Verse 47

लब्धो नाभिप्रदेशेन पद्मसूत्राद्विनिर्गमः मा भूत्ते मनसो ऽल्पो ऽपि व्याघातो ऽयं कथंचन

“Sự vươn ra của cuống sen đã đạt được qua vùng rốn. Xin đừng để trong tâm ngươi khởi lên dù chỉ một chút xao động nào—chớ để chướng ngại này xảy ra bằng bất cứ cách nào.”

Verse 48

इत्येषानुगतिर्विष्णो कार्याणाम् औपसर्पिणी यन्मयानन्तरं कार्यं ब्रूहि किं करवाण्यहम्

“Vậy đó, ô Viṣṇu, đây là đường lối hành động nối tiếp các việc ấy, theo đúng trình tự đang đến gần. Xin hãy nói cho con biết việc kế tiếp con phải làm là gì—con nên làm gì đây?”

Verse 49

ततः परममेयात्मा हिरण्यकशिपो रिपुः अनवद्यां प्रियामिष्टां शिवां वाणीं पितामहात्

Bấy giờ, kẻ thù của Hiraṇyakaśipu—Đấng có tự tánh vượt ngoài mọi đo lường—đã nhận từ Đấng Tổ Phụ (Phạm Thiên Brahmā) lời phán ban phước vô tỳ vết, đáng yêu, được ước nguyện nhất và cát tường.

Verse 50

श्रुत्वा विगतमात्सर्यं वाक्यमस्मै ददौ हरिः न ह्येवमीदृशं कार्यं मयाध्यवसितं तव

Nghe lời ông, nay đã lìa tâm ganh ghét, Hari (Viṣṇu) nói với ông: “Quả thật, ta không hề quyết định để ngươi làm một việc như thế này.”

Verse 51

त्वां बोधयितुकामेन क्रीडापूर्वं यदृच्छया आशु द्वाराणि सर्वाणि घाटितानि मयात्मनः

Vì muốn đánh thức ngươi, và như một khúc dạo đầu mang tính trò chơi—một cách tự nhiên—ta đã mau chóng khiến mọi cửa ngõ trong chính nơi ở của ta đều khép lại.

Verse 52

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यः पूज्यश् च मे भवान् सर्वं मर्षय कल्याण यन्मयापकृतं तव

Ngươi chớ hiểu theo cách nào khác: đối với ta, ngươi đáng được tôn kính và thờ phụng. Hỡi bậc hiền thiện, xin hãy hoàn toàn tha thứ mọi điều lỗi lầm ta đã gây ra cho ngươi.

Verse 53

अस्मान् मयोह्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो नाहं भवन्तं शक्नोमि सोढुं तेजोमयं गुरुम्

Ôi Chúa Tể, Ngài đang áp đảo chúng con bằng hào quang rực rỡ—xin Ngài hạ xuống, bậc Chủ Tôn, từ tòa sen. Con không thể chịu nổi Ngài, vị Guru kết thành từ ánh sáng thuần tịnh, chói lòa.

Verse 54

स होवाच वरं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो पुत्रो भव ममारिघ्न मुदं प्राप्स्यसि शोभनाम्

Ngài nói: “Hãy chọn một ân phúc, hỡi Đấng Tôn Chủ. Xin giáng xuống từ hoa sen, hỡi Bậc Chúa Tể; xin làm con của ta, hỡi Đấng diệt kẻ thù. Như vậy, Ngài sẽ đạt niềm hoan hỷ cát tường, rực rỡ.”

Verse 55

सद्भाववचनं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो स त्वं च नो महायोगी त्वमीड्यः प्रणवात्मकः

Hỡi Đấng sinh từ hoa sen, xin nói lời phát xuất từ thiện ý chân thật. Chính Ngài là Đại Du-gi của chúng con, đáng tôn xưng; tự tánh Ngài là âm tiết thiêng Oṃ (Praṇava).

Verse 56

अद्यप्रभृति सर्वेशः श्वेतोष्णीषविभूषितः पद्मयोनिरिति ह्येवं ख्यातो नाम्ना भविष्यसि

“Từ hôm nay trở đi, hỡi Đấng Chúa Tể muôn loài, được trang sức bằng khăn đội đầu trắng, Ngài sẽ được xưng danh là ‘Padmayoni’—‘Đấng sinh từ hoa sen’.”

Verse 57

पुत्रो मे त्वं भव ब्रह्मन् सप्तलोकाधिपः प्रभो ततः स भगवान्देवो वरं दत्त्वा किरीटिने

“Hỡi Brahman, hãy làm con của ta, hỡi Đấng Tôn Chủ; hãy làm bậc chủ tể của bảy cõi.” Nói vậy xong, vị Thần linh Chí Phúc ấy ban ân phúc cho người đội vương miện.

Verse 58

एवं भवतु चेत्युक्त्वा प्रीतात्मा गतमत्सरः प्रत्यासन्नम् अथायान्तं बालार्काभं महाननम्

Nói: “Xin được như vậy,” lòng ông hoan hỷ, dứt sạch ganh tỵ; rồi ông thấy một bậc dung nhan vĩ đại đang tiến đến gần, rạng ngời như mặt trời vừa mới mọc.

Verse 59

भवमत्यद्भुतं दृष्ट्वा नारायणमथाब्रवीत् अप्रमेयो महावक्त्रो दंष्ट्री ध्वस्तशिरोरुहः

Chiêm ngưỡng Bhava (Śiva) trong hình tướng kỳ diệu khôn lường, Nārāyaṇa liền cất lời: “Ngài thật vô lượng, dung nhan rộng lớn, nanh răng nổi bật, và mái tóc đã bị thiêu rụi hoàn toàn.”

Verse 60

दशबाहुस्त्रिशूलाङ्को नयनैर्विश्वतः स्थितः लोकप्रभुः स्वयं साक्षाद् विकृतो मुञ्जमेखली

Ngài hiện ra với mười cánh tay, mang dấu ấn tam xoa; đôi mắt ở khắp mọi phương, tầm nhìn bao trùm vũ trụ. Ngài là Chúa tể các thế giới—chính Śiva hiển lộ trực tiếp—thị hiện hình tướng kỳ diệu, thắt đai bằng cỏ muñja.

Verse 61

मेण्ढ्रेणोर्ध्वेन महता नर्दमानो ऽतिभैरवम् कः खल्वेष पुमान् विष्णो तेजोराशिर् महाद्युतिः

Ngài gầm vang vô cùng kinh khiếp, với uy lực nam tính hùng mãnh vươn lên. Viṣṇu thốt lên: “Người này là ai? Một khối lửa rực của thần quang, ánh sáng vĩ đại khôn cùng!”

Verse 62

व्याप्य सर्वा दिशो द्यां च इत एवाभिवर्तते तेनैवमुक्तो भगवान् विष्णुर्ब्रह्माणमब्रवीत्

Nó lan khắp mọi phương và cả cõi trời, rồi lại quay về ngay từ điểm này. Được nói như thế, Đức Viṣṇu liền ngỏ lời với Brahmā.

Verse 63

पद्भ्यां तलनिपातेन यस्य विक्रमतो ऽर्णवे वेगेन महताकाशे ऽप्युत्थिताश् च जलशयाः

Bởi sức dậm chân khi Ngài sải bước, đại dương cuộn dâng dữ dội; đến nỗi cả những lớp nước đang yên nghỉ cũng bị hất tung lên bầu trời mênh mông. Đó là uy lực không gì cưỡng nổi của Đấng Tối Thượng (Pati), trước Ngài muôn đại đều chuyển động.

Verse 64

स्थूलाद्भिर् विश्वतो ऽत्यर्थं सिच्यसे पद्मसंभव घ्राणजेन च वातेन कम्प्यमानं त्वया सह

Hỡi Đấng sinh từ hoa sen (Phạm Thiên), ngài bị những dòng nước thô nặng tưới đẫm khắp bốn phương; và cùng với ngài, tất cả cõi này rung chuyển bởi luồng gió phát sinh từ năng lực của mùi hương—các đại chủng khuấy động thế giới hiển lộ.

Verse 65

दोधूयते महापद्मं स्वच्छन्दं मम नाभिजम् समागतो भवानीशो ह्य् अनादिश्चान्तकृत्प्रभुः

Đóa sen lớn sinh từ rốn ta tự nhiên run rẩy. Rồi Chúa tể của Bhavānī—Śiva, bậc Vô thủy, Đấng Chủ tể uy nghi, người khiến muôn sự quy về tịch tĩnh—đã hiện đến.

Verse 66

भवानहं च स्तोत्रेण उपतिष्ठाव गोध्वजम् ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम्

“Ngài và ta, bằng bài tán tụng, đã kính cẩn đứng hầu trước Đấng mang cờ hình Bò (Śiva). Rồi Phạm Thiên nổi giận, cất lời với Keśava (Viṣṇu), bậc có đôi mắt như hoa sen.”

Verse 67

भवान्न नूनमात्मानं वेत्ति लोकप्रभुं विभुम् ब्रह्माणं लोककर्तारं मां न वेत्सि सनातनम्

Hẳn là ngài chưa thật biết chính Tự Ngã của mình—Đấng Chúa tể trùm khắp các thế giới. Ngài cũng không nhận ra ta, Đấng vĩnh cửu, là Phạm Thiên, bậc tạo dựng và an bài muôn cõi.

Verse 68

को ह्यसौ शङ्करो नाम आवयोर्व्यतिरिच्यते तस्य तत्क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा हरिरभाषत

“Ai là kẻ mang danh Śaṅkara, lại khác với hai chúng ta?” Nghe lời nói phát sinh từ cơn giận ấy, Hari (Viṣṇu) liền đáp lời.

Verse 69

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः महायोगेन्धनो धर्मो दुराधर्षो वरप्रदः

Hỡi bậc cát tường, chớ nói như thế—chớ buông lời phỉ báng đấng Đại Tâm. Dharma, chính là nhiên liệu của Đại Du-già (Mahāyoga), bất khả xâm phạm và ban phúc; nhờ Dharma ấy, Paśu được dẫn vượt khỏi trói buộc, hướng về ân sủng của Pati.

Verse 70

हेतुरस्याथ जगतः पुराणपुरुषो ऽव्ययः बीजी खल्वेष बीजानां ज्योतिरेकः प्रकाशते

Ngài chính là nhân của vũ trụ này—Đấng Nhân Cổ Xưa, bất hoại. Ngài là nguồn mang hạt giống của mọi hạt giống; như chỉ một Ánh Sáng, Ngài chiếu rạng làm sự soi sáng cho tất cả.

Verse 71

बालक्रीडनकैर्देवः क्रीडते शङ्करः स्वयम् प्रधानमव्ययो योनिर् अव्यक्तं प्रकृतिस्तमः

Thần Śaṅkara tự mình vui đùa, như đùa với đồ chơi trẻ nhỏ. Pradhāna nguyên sơ là lòng mẹ bất hoại; đó là Vô Hiển (Avyakta)—Prakṛti, nguyên lý của bóng tối (tamas).

Verse 72

मम चैतानि नामानि नित्यं प्रसवधर्मिणः यः कः स इति दुःखार्तैर् दृश्यते यतिभिः शिवः

Đây quả là những danh xưng của Ta, luôn mang bản tính sinh khởi sự hiển lộ (các thế giới). Khi chúng sinh bị khổ não và hỏi: “Ngài là ai—Ngài là gì?”, chính Śiva ấy, Pati (Chúa Tể), được các yati (bậc khổ hạnh thấy đạo) chiêm kiến.

Verse 73

एष बीजी भवान्बीजम् अहं योनिः सनातनः स एवमुक्तो विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुमपृच्छत

“Ngài là Đấng mang Hạt Giống; ngươi là hạt giống; Ta là lòng mẹ vĩnh cửu.” Được nói như vậy, Brahmā—tự ngã của vũ trụ—lại hỏi Viṣṇu thêm nữa.

Verse 74

भवान् योनिरहं बीजं कथं बीजी महेश्वरः एतन्मे सूक्ष्ममव्यक्तं संशयं छेत्तुमर्हसि

Ngài là yoni (tử cung), còn con là bīja (hạt giống) — vậy vì sao Maheśvara lại được gọi là Đấng mang hạt giống? Điều này đối với con thật vi tế, chưa hiển lộ; xin Ngài xứng đáng chặt đứt mối nghi của con.

Verse 75

ज्ञात्वा च विविधोत्पत्तिं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः इमं परमसादृश्यं प्रश्नम् अभ्यवदद्धरिः

Sau khi thấu hiểu những cách thức sinh khởi đa dạng của Phạm Thiên (Brahmā), bậc điều hành trật tự thế gian, Hari liền nêu lên câu hỏi này—cực kỳ thích đáng và tương ưng gần kề với chân lý tối thượng (tattva).

Verse 76

अस्मान्महत्तरं भूतं गुह्यमन्यन्न विद्यते महतः परमं धाम शिवम् अध्यात्मिनां पदम्

Vượt trên nguyên lý (hiển lộ) này, không còn Thực tại bí mật nào khác. Vượt khỏi Mahat là Thánh sở tối thượng—Śiva—đích đến nội tâm của những bậc tri kiến về Ngã (Ātman).

Verse 77

द्विविधं चैवमात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः निष्कलस्तत्र यो ऽव्यक्तः सकलश् च महेश्वरः

Như vậy, Ngài phân định chính Tự ngã của mình thành hai và an trụ vững vàng: là Niṣkala—vô phần, bất hiển; và cũng là Sakala—Đấng có hình tướng, hiển lộ—Maheśvara.

Verse 78

यस्य मायाविधिज्ञस्य अगम्यगहनस्य च पुरा लिङ्गोद्भवं बीजं प्रथमं त्वादिसर्गिकम्

Đối với Ngài, Đấng thấu triệt pháp tắc của Māyā, sâu thẳm và bất khả tư nghì—thuở ban sơ, hạt giống phát sinh thành Liṅga đã trở thành nguyên lý đầu tiên của cuộc sáng tạo nguyên thủy.

Verse 79

मम योनौ समायुक्तं तद्बीजं कालपर्ययात् हिरण्मयमकूपारे योन्यामण्डमजायत

Khi hạt giống ấy hợp nhất với thai tạng của Ta, theo vòng chuyển của Thời gian, trong thai tạng vô biên ấy liền sinh ra Quả Trứng Vũ Trụ bằng vàng rực.

Verse 80

शतानि दश वर्षाणाम् अण्डम् अप्सु प्रतिष्ठितम् अन्ते वर्षसहस्रस्य वायुना तद्द्विधा कृतम्

Trong một ngàn năm, Quả Trứng Vũ Trụ an trụ trên mặt nước. Đến cuối thiên niên ấy, Vāyu—Gió vũ trụ—chẻ nó làm hai, khởi động sự khai triển có trật tự của tạo hóa dưới quyền Chúa Tể (Pati).

Verse 81

कपालमेकं द्यौर्जज्ञे कपालमपरं क्षितिः उल्बं तस्य महोत्सेधो यो ऽसौ कनकपर्वतः

Từ chiếc “bát sọ” (kapāla) của Quả Trứng Vũ Trụ ấy, một phần hóa thành trời, phần kia hóa thành đất. Từ khối trung tâm của nó vươn lên đỉnh cao vĩ đại—chính Núi Vàng này—như một dấu hiệu hiển lộ trong vũ trụ được Shiva an bài.

Verse 82

ततश् च प्रतिसंध्यात्मा देवदेवो वरः प्रभुः हिरण्यगर्भो भगवांस् त्व् अभिजज्ञे चतुर्मुखः

Rồi bấy giờ, Đấng Tối Thượng—Thần của chư thần, Bậc Chủ Tể tối thắng—vốn là bản tính tái hợp vũ trụ nơi giao điểm giữa tan rã và khai sinh, đã hiển lộ thành Hiraṇyagarbha cát tường, Brahmā bốn mặt.

Verse 83

आ तारार्केन्दुनक्षत्रं शून्यं लोकमवेक्ष्य च को ऽहमित्यपि च ध्याते कुमारास्ते ऽभवंस्तदा

Nhìn các cõi như trống rỗng—cho đến tận sao trời, mặt trời, mặt trăng và các chòm tinh tú—và nhập định với niệm: “Ta là ai?”, các bậc hiền triết ấy liền trở thành các Kumāra ngay lúc đó.

Verse 84

प्रियदर्शनास्तु यतयो यतीनां पूर्वजास् तव भूयो वर्षसहस्रान्ते तत एवात्मजास्तव

Những vị khổ hạnh ấy, dung nghi khả ái, đã trở thành tiền tổ của dòng dõi các bậc du-già. Và rồi, vào lúc mãn một ngàn năm, chính từ họ mà các người con của ngài lại được sinh ra lần nữa.

Verse 85

भुवनानलसंकाशाः पद्मपत्रायतेक्षणाः श्रीमान्सनत्कुमारश् च ऋभुश्चैवोर्ध्वरेतसौ

Rực rỡ như lửa vũ trụ, đôi mắt dài như cánh lá sen, bậc hiển quý Sanatkumāra và Ṛbhu—cả hai đều là bậc ūrdhva-retas, giữ tinh lực hướng thượng—đã hiện ra như những thân tướng chói ngời của uy lực khổ hạnh Śaiva.

Verse 86

सनकः सनातनश्चैव तथैव च सनन्दनः उत्पन्नाः समकालं ते बुद्ध्यातीन्द्रियदर्शनाः

Sanaka, Sanātana, và cũng vậy Sanandana đều sinh ra đồng thời—những bậc hiền triết có thị kiến siêu vượt giác quan, được chứng ngộ nhờ trí tuệ tỉnh thức thanh tịnh.

Verse 87

उत्पन्नाः प्रतिभात्मानो जगतां स्थितिहेतवः नारप्स्यन्ते च कर्माणि तापत्रयविवर्जिताः

Sinh ra như những hữu thể rạng ngời, tự giác tự tri, họ trở thành nhân duyên cho sự an trụ của thế gian; và vì lìa ba thứ khổ, họ sẽ không rơi vào nghiệp trói buộc.

Verse 88

अल्पसौख्यं बहुक्लेशं जराशोकसमन्वितम् जीवनं मरणं चैव संभवश् च पुनः पुनः

Đời sống hữu thân ở thế gian chỉ cho chút ít an lạc mà chất chứa nhiều khổ não; lại gắn liền với già nua và sầu muộn—sống và chết, và tái sinh hết lần này đến lần khác.

Verse 89

अल्पभूतं सुखं स्वर्गे दुःखानि नरके तथा विदित्वा चागमं सर्वम् अवश्यं भवितव्यताम्

Biết rằng niềm vui nơi thiên giới chỉ là ít ỏi, còn khổ đau nơi địa ngục cũng thật có; và đã thấu hiểu trọn ý nghĩa của các Āgama, người ấy nên nhận ra tính tất yếu của điều phải xảy đến—vì vậy hãy hướng tâm về Śiva, bậc Pati, làm nơi nương tựa chân thật vượt khỏi pasha (xiềng buộc).

Verse 90

ऋभुं सनत्कुमारं च दृष्ट्वा तव वशे स्थितौ त्रयस्तु त्रीन् गुणान् हित्वा चात्मजाः सनकादयः

Thấy Ṛbhu và Sanatkumāra an trụ dưới quyền uy tối thượng của Ngài, ba người con sinh từ tâm—Sanaka và các vị khác—cũng từ bỏ ba guṇa và được an lập trong cùng cảnh giới cao thượng ấy.

Verse 91

ववर्तेन तु ज्ञानेन प्रवृत्तास्ते महौजसः ततस्तेषु प्रवृत्तेषु सनकादिषु वै त्रिषु

Nhưng nhờ sự khai mở của chân tri, các bậc đại oai lực ấy đã dấn thân vào công hạnh được định phần. Rồi khi ba vị—Sanaka và các vị kia—đã bước vào hoạt dụng ấy, câu chuyện thiêng liêng tiếp tục chuyển sang giai đoạn kế của sự sáng tạo và giáo huấn.

Verse 92

भविष्यसि विमूढस्त्वं मायया शङ्करस्य तु एवं कल्पे तु वैवृत्ते संज्ञा नश्यति ते ऽनघ

Bởi Māyā của Śaṅkara, ngươi sẽ trở nên mê muội hoàn toàn. Vì thế, khi kalpa này xoay vần tiếp diễn, hỡi người vô tội, ngay cả sự nhận biết (chánh tri) của ngươi cũng sẽ mất đi.

Verse 93

कल्पे शेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च सर्वेषां ह्यैश्वरी माया जागृतिः समुदाहृता

Vào thời điểm của một kalpa, các hữu tình còn lại—cả vi tế lẫn mang hình thể đất—đều được nói là ở trong trạng thái tỉnh thức, vì Māyā tối thượng của Đấng Chúa Tể vận hành bao trùm lên tất cả.

Verse 94

यथैष पर्वतो मेरुर् देवलोको ह्युदाहृतः तस्य चेदं हि माहात्म्यं विद्धि देववरस्य ह

Như ngọn núi này được tuyên xưng chính là Meru—cõi của chư Thiên—cũng vậy, hãy hiểu đây là mahātmya chân thật của Đấng Tối Thượng giữa các thần: đức linh thiêng nâng chúng sinh hướng về thánh trú xứ và điềm lành của Ngài.

Verse 95

ज्ञात्वा चेश्वरसद्भावं ज्ञात्वा मामंबुजेक्षणम् महादेवं महाभूतं भूतानां वरदं प्रभुम्

Khi đã biết chân trạng của quyền chủ tể nơi Đấng Íśvara, và đã biết Ta—Đấng mắt như hoa sen—là Mahādeva, Đại Hữu Thể, Chúa Tể ban ân cho mọi loài, thì người ấy đạt tri kiến sáng tỏ về bản tính của Pati (Śiva), vượt ngoài pāśa trói buộc paśu (linh hồn cá thể).

Verse 96

प्रणवेनाथ साम्ना तु नमस्कृत्य जगद्गुरुम् त्वां च मां चैव संक्रुद्धो निःश्वासान्निर्दहेदयम्

Sau khi đảnh lễ bằng Pranava (Om) và thánh ca Atharva‑Sāman lên bậc Đạo Sư của vũ trụ, kẻ ấy—khi nổi giận—sẽ thiêu rụi cả ngươi lẫn ta bằng ngọn lửa từ chính hơi thở của mình.

Verse 97

एवं ज्ञात्वा महायोगम् अभ्युत्तिष्ठन्महाबलम् अहं त्वामग्रतः कृत्वा स्तोष्याम्यनलसप्रभम्

Vì thế, sau khi thấu hiểu Đại Yoga, ta sẽ đứng dậy với đại lực; đặt Ngài ở tiền diện trong tâm, ta sẽ tán dương Ngài—lạy Chúa có hào quang như lửa, Pati tháo gỡ pāśa trói buộc paśu.