Adhyaya 23

Mantra 1

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

หิรัณยครรภะ (Hiraṇyagarbha) อุบัติขึ้นในปฐมกาล; เมื่อบังเกิดแล้ว ทรงเป็นเจ้าองค์เดียวแห่งสรรพสิ่งทั้งปวง. พระองค์ทรงค้ำจุนแผ่นดินนี้และฟากฟ้านั้น. เราทั้งหลายพึงบูชาเทพองค์ใดด้วยเครื่องบูชา (havis)?

Mantra 2

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॒: सूर्य॑स्ते महि॒मा । यस्तेऽह॑न्त्संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ वा॒याव॒न्तरि॑क्षे महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ दि॒वि सूर्ये॑ महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ दे॒वेभ्य॑:

ท่านถูกหยิบขึ้นด้วยอุปยามะ (Upayāma); ข้าพเจ้าหยิบท่านเพื่อประจาปติ (Prajāpati) ในฐานะสิ่งอันเป็นที่พอพระทัย. นี่คือครรภ์ของท่าน (yoni): ดวงอาทิตย์คือมหิมา (mahimā) ของท่าน. มหิมาของท่านซึ่งบังเกิดขึ้นในวันภายในปี; มหิมาของท่านซึ่งบังเกิดขึ้นในลม ในอันตรักษะ (antarikṣa) คือห้วงกลาง; มหิมาของท่านซึ่งบังเกิดขึ้นในสวรรค์ ในดวงอาทิตย์—เพื่อมหิมานั้นของท่าน แด่ประจาปติ ขอสวาหา (svāhā) แด่เหล่าเทพทั้งหลาย.

Mantra 3

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

พระองค์ผู้ด้วยความยิ่งใหญ่ ทรงเป็นราชาองค์เดียวแห่งโลกที่หายใจและกะพริบตา; พระองค์ผู้ทรงปกครองสิ่งนี้—ทั้งผู้มีสองเท้าและผู้มีสี่เท้า. เราทั้งหลายพึงบูชาเทพองค์ใดด้วยเครื่องบูชา (havis)?

Mantra 4

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा । यस्ते॒ रात्रौ॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्य॒: स्वाहा॑

ท่านถูกหยิบขึ้นด้วยอุปยามะ (Upayāma); ข้าพเจ้าหยิบท่านเพื่อพระปรชาปติ (Prajāpati) ในฐานะสิ่งอันเป็นที่พอพระทัย. นี่คือครรภ์ของท่าน: จันทรมา (Candramās) คือมหิมา/เดชานุภาพของท่าน—มหิมาที่บังเกิดขึ้นในราตรีภายในรอบปี; มหิมาที่บังเกิดขึ้นในอัคนี (Agni) บนแผ่นดิน; มหิมาที่บังเกิดขึ้นท่ามกลางหมู่ดาว ในจันทรา. ขอมอบมหิมานั้นเป็นเกียรติแด่ท่าน แด่พระปรชาปติ แด่เหล่าเทพ: svāhā.

Mantra 5

यु॒ञ्जन्ति॑ ब्र॒ध्नम॑रु॒षं चर॑न्तं॒ परि॑ त॒स्थुष॑ः । रोच॑न्ते रोच॒ना दि॒वि

เขาทั้งหลายเทียมแอกผู้มีสีเหลืองปนน้ำตาล ผู้แดงเรื่อ ผู้เคลื่อนไปอยู่เสมอ; รอบเขานั้นบรรดาพลังทั้งหลายยืนรายล้อม. ในสวรรค์ เขตแดนอันส่องสว่างทั้งหลายก็ส่องประกาย

Mantra 6

यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒साह॑सा

เขาทั้งหลายเทียมเพื่อเขา ม้าสองตัวอันเป็นที่ปรารถนา (หริ, hari) ผู้มีสีอ่าว ผู้มีสีข้างกว้าง เข้ากับรถศึก—แดงเรื่อ กล้าหาญ มีฤทธิ์เดชปราบมนุษย์

Mantra 7

यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः

เมื่อวายุ (ลม) นำเหล่าน้ำไปข้างหน้า—อันเป็นที่รักดุจเรือนกายของอินทรา—ด้วยหนทางแห่งบทสรรเสริญนี้ ท่านยังม้าตัวนั้นให้หวนกลับมาสู่พวกเราอีกครั้ง.

Mantra 8

वस॑वस्त्वाञ्जन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा रु॒द्रास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽऽदि॒त्यास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा । भूर्भुव॒: स्वर्ला॒जी३ञ्छा॒ची३न्यव्ये॒ गव्य॑ ए॒तदन्न॑मत्त देवा ए॒तदन्न॑मद्धि प्रजापते

ขอเหล่าวสุทั้งหลายเจิมท่านด้วยฉันทลักษณ์คายตรี (Gāyatrī); ขอเหล่ารุทรทั้งหลายเจิมท่านด้วยฉันทลักษณ์ไตรษฏุภ์ (Triṣṭubh); ขอเหล่าอาทิตยะทั้งหลายเจิมท่านด้วยฉันทลักษณ์ชคตี (Jagatī). แผ่นดิน อากาศ สวรรค์—ข้าวคั่ว (lājā) อันอุดม เพื่อแกะและเพื่อโค: โอ้เทพทั้งหลาย จงเสวยอาหารนี้; โอ้ปรชาปติ (Prajāpati) จงเสวยอาหารนี้.

Mantra 9

कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑ः । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्

ใครเล่าหนอเดินไปโดยลำพัง? ใครกันเล่าจึงบังเกิดขึ้นอีกครั้ง? ยาแก้โรคหนาวนี้คือสิ่งใด? และการหว่านอันยิ่งใหญ่นั้นคืออะไร?

Mantra 10

सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्

สุริยะดำเนินไปโดยลำพัง; จันทรากำเนิดขึ้นอีกครั้ง. อัคนี (Agni) แท้จริงเป็นโอสถแห่งความหนาว; และปฐพีเป็นสถานที่อันยิ่งใหญ่สำหรับการโปรยและการหว่านเมล็ด.

Mantra 11

का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला

แท้จริงแล้ว อะไรคือปัญญาแรกเริ่ม? แท้จริงแล้ว อะไรคือวิหคอันยิ่งใหญ่? แท้จริงแล้ว อะไรคือปิลิปปิลา (Pilippilā)? แท้จริงแล้ว อะไรคือปิศังคิลา (Piśaṅgilā)?

Mantra 12

द्यौरा॑सीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला

สวรรค์เป็นปัญญาแรกเริ่ม; ม้าเป็นนกอันยิ่งใหญ่. แม่แกะชื่อปิลิปปิลา (Pilippilā); ราตรีชื่อปิศังคิลา (Piśaṅgilā).

Mantra 13

वा॒युष्ट्वा॑ पच॒तैर॑व॒त्वसि॑तग्रीव॒श्छागै॑र्न्य॒ग्रोध॑श्चम॒सैः श॑ल्म॒लिर्वृद्ध्या॑ । ए॒ष स्य रा॒थ्यो वृषा॑ प॒ड्भिश्च॒तुर्भि॒रेद॑गन्ब्र॒ह्मा कृ॑ष्णश्च नोऽवतु॒ नमो॒ऽग्नये॑

ขอวายุ (Vāyu) จงคุ้มครองท่านด้วยผู้ปรุง (ผู้หุงต้ม); ขอผู้คอดำ (แพะ) จงคุ้มครองท่านพร้อมด้วยฝูงแพะ; ขอไนยโครธะ (Nyagrodha) จงคุ้มครองท่านด้วยถ้วยบูชา (camasā); ขอศาลมาลี (Śalmali) จงคุ้มครองท่านด้วยความเจริญงอกงาม. โคผู้เป็นพาหนะรถศึกนี้ได้ดำเนินไปด้วยสี่เท้า; ขอพราหมณ์ผู้ดำ (Brahman) จงคุ้มครองเราด้วย. นอบน้อมแด่อัคนี (Agni).

Mantra 14

सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ रथ॒: सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ हय॑: । सᳪशि॑तो अ॒प्स्व॒प्सु॒जा ब्र॒ह्मा सोम॑पुरोगवः

รถศึกถูกลับคมด้วยบังเหียน; ม้าศึกถูกลับคมด้วยบังเหียน. พลังอันเกิดจากน้ำก็ถูกลับคม—พราหมณ์ (Brahman) ผู้มีโสมะ (Soma) เป็นผู้นำหน้า.

Mantra 15

स्व॒यं वा॑जिँस्त॒न्वं॒ कल्पयस्व स्व॒यं य॑जस्व स्व॒यं जु॑षस्व । म॒हि॒मा ते॒ऽन्येन॒ न स॒न्नशे॑

โอ้ผู้ชนะรางวัล (Vājin) ด้วยกำลังของตนเอง จงจัดแต่งกายตนให้สมบูรณ์; ด้วยตนเองจงประกอบยัญ; ด้วยตนเองจงยินดีและรับเครื่องบูชา. ความยิ่งใหญ่ของท่านมิได้เสื่อมเสียเพราะผู้อื่นใด.

Mantra 16

न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ२ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: । यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ ते य॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु

แท้จริงแล้ว ท่านมิได้ตายเพราะสิ่งนี้ และมิได้ถูกทำร้าย; ท่านไปสู่เหล่าเทพด้วยหนทางอันราบรื่นเป็นสุข. ณ ที่ซึ่งผู้กระทำความดีนั่งอยู่ ณ ที่ซึ่งบรรพชนของท่านได้ไปถึง—ขอให้เทพสวิตฤ (Savitar) ประดิษฐานท่านไว้ ณ ที่นั้น.

Mantra 17

अ॒ग्निः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्न॒ग्निः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । वा॒युः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्वा॒युः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । सूर्य॑: प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॒न्त्सूर्य॒: स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः

อัคนิ (Agni) ครั้งหนึ่งเคยเป็นสัตว์บูชายัญ; ด้วยเขานั้นเขาทั้งหลายได้ประกอบยัญ; ด้วยเหตุนั้นเขาจึงชนะโลกนี้—โลกที่อัคนิสถิตอยู่: โลกนั้นจักเป็นของท่าน; ท่านจักชนะมัน—จงดื่มน้ำเหล่านี้. วายุ (Vāyu) ครั้งหนึ่งเคยเป็นสัตว์บูชายัญ; ด้วยเขานั้นเขาทั้งหลายได้ประกอบยัญ; ด้วยเหตุนั้นเขาจึงชนะโลกนี้—โลกที่วายุสถิตอยู่: โลกนั้นจักเป็นของท่าน; ท่านจักชนะมัน—จงดื่มน้ำเหล่านี้. สุริยะ (Sūrya) ครั้งหนึ่งเคยเป็นสัตว์บูชายัญ; ด้วยเขานั้นเขาทั้งหลายได้ประกอบยัญ; ด้วยเหตุนั้นเขาจึงชนะโลกนี้—โลกที่สุริยะสถิตอยู่: โลกนั้นจักเป็นของท่าน; ท่านจักชนะมัน—จงดื่มน้ำเหล่านี้.

Mantra 18

प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ ऽपा॒नाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ । अम्बे॒ अम्बि॒केऽम्बा॑लिके॒ न मा॑ नयति॒ कश्च॒न । सस॑स्त्यश्व॒कः सुभ॑द्रिकां काम्पीलवा॒सिनी॑म्

แด่ปราณะ (Prāṇa) สวาหา (svāhā)! แด่อปาณะ (Apāna) สวาหา! แด่วิยาณะ (Vyāna) สวาหา! แม่เอ๋ย แม่ผู้เมตตาเอ๋ย แม่ผู้น้อยเอ๋ย—แท้จริงแล้ว ไม่มีผู้ใดจะพาข้าพเจ้าไปได้. อัศวกะ (Aśvaka) ผู้ขี่ม้า สรรเสริญสุภัทริกา (Subhadrikā) ผู้อาศัย ณ กัมปีละ (Kāmpīla).

Mantra 19

ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिᳪ हवामहे प्रि॒याणां॑ त्वा प्रि॒यप॑तिᳪ हवामहे नि॒धीनां॑ त्वा॑ निधि॒पति॑ᳪ हवामहे वसो मम । आहम॑जानि गर्भ॒धमा त्वम॑जासि गर्भ॒धम्

เราขออัญเชิญท่าน—ในฐานะคณปติ (Gaṇapati) เจ้าแห่งหมู่คณะ เราอัญเชิญท่านท่ามกลางหมู่คณะ; ในฐานะเจ้าแห่งสิ่งอันเป็นที่รัก เราอัญเชิญท่านท่ามกลางสิ่งอันเป็นที่รัก; ในฐานะเจ้าแห่งขุมทรัพย์ เราอัญเชิญท่านท่ามกลางขุมทรัพย์. โอ วสุ (Vasu) ขอท่านจงเป็นของข้าพเจ้า. ข้าพเจ้าได้รู้จักผู้ทรงครรภ์; ท่านได้ให้กำเนิดผู้ทรงครรภ์.

Mantra 20

ता उ॒भौ च॒तुर॑ः प॒दः सं॒प्रसा॑रयाव स्व॒र्गे लो॒के प्रोर्णु॑वाथां॒ वृषा॑ वा॒जी रे॑तो॒धा रेतो॑ दधातु

ท่านทั้งสอง จงแผ่ขยายก้าวทั้งสี่; จงแผ่ตนออกในโลกสวรรค์. ขอให้พฤษภ—ผู้ทรงพลัง ผู้ทรงไว้ซึ่งพืชพันธุ์ (retodhā)—ประทานพืชพันธุ์ (retas) เถิด.

Mantra 21

उत्स॑क्थ्या॒ अव॑ गु॒दं धे॑हि॒ सम॒ञ्जिं चा॑रया वृषन् । य स्त्री॒णां जी॑व॒भोज॑नः

จากต้นขาส่วนบน จงวางส่วนท้ายลง; โอ้พฤษภ จงทาและแผ่ขยายเครื่องเจิม (añji). ท่านคืออาหารหล่อเลี้ยงชีวิตของสตรีทั้งหลาย.

Mantra 22

य॒कास॒कौ श॑कुन्ति॒काऽऽहल॒गिति॒ वञ्च॑ति । आह॑न्ति ग॒भे पसो॒ निग॑ल्गलीति॒ धार॑का

“Yakāsakau!”—นกน้อยร้องว่า “Āhalagiti” แล้วบินว่อน; ผู้แบกหามทั้งหลายร้องว่า “Nigalgalī!” แล้วตีตัวอ่อนในครรภ์.

Mantra 23

य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः

“yako’sakau!”—นกน้อยร้องว่า “āhalagiti” แล้วโผบินไปมา. ปากของท่านราวกับจะกล่าวถ้อยคำว่า “โอ้ อัธวรยุ (Adhvaryu) อย่าได้กล่าวร้ายต่อพวกเราเลย!”

Mantra 24

मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रं॑ वृ॒क्षस्य॑ रोहतः । प्रति॑ला॒मीति॑ ते पि॒ता ग॒भे मु॒ष्टिम॑तᳪसयत्

มารดาของท่านและบิดาของท่าน—ทั้งสองปีนขึ้นไปถึงยอดไม้. “เราจักยื่นข้ออ้างโต้แย้ง” —บิดาของท่านกล่าวดังนี้; ในครรภ์เขากำหมัดแน่น.

Mantra 25

मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रे॑ वृ॒क्षस्य॑ क्रीडतः । विव॑क्षत इव ते॒ मुखं॒ ब्रह्म॒न्मा त्वं व॑दो ब॒हु

มารดาของท่านและบิดาของท่าน อยู่เบื้องหน้าต้นไม้ พลางเล่นสนุก. ปากของท่านเป็นดุจจะกล่าวถ้อยคำ. โอ พราหมณ์เอ๋ย ท่านอย่าได้กล่าวมากเกินไป.

Mantra 26

ऊ॒र्ध्वमे॑ना॒मुच्छ्रा॑पय गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्यै॒ मध्य॑मेधताᳪ शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व

จงยกนางขึ้นเบื้องบน ดุจผู้แบกภาระขึ้นภูเขา. แล้วจงให้นางส่วนกลางเจริญงอกงาม ดุจผู้ชำระนางในลมหนาว.

Mantra 27

ऊ॒र्ध्वमे॑न॒मुच्छ्र॑यताद्गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्य॒ मध्य॑मेजतु शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व

จงยกเขาขึ้นเบื้องบน ดุจผู้แบกภาระบนภูผา แล้วให้ส่วนกลางของเขาสั่นไหว ราวกับกำลังชำระเขาในลมหนาวอันเย็นยะเยือก

Mantra 28

यद॑स्या अᳪहु॒भेद्या॑: कृ॒धु स्थू॒लमु॒पात॑सत् । मु॒ष्काविद॑स्या एजतो गोश॒फे श॑कु॒लावि॑व

เมื่อเขา/นางพึงหลุดพ้นจากความคับแคบ จงทำให้มันหนาแน่นมั่นคง ดุจเมื่อมันประชิดกดทับ; อัณฑะทั้งสองของเขา/นางย่อมสั่นไหว ประหนึ่งนกสองตัวข้างกีบโค

Mantra 29

यद्दे॒वासो॑ ल॒लाम॑गुं॒ प्र वि॑ष्टी॒मिन॒मावि॑षुः । स॒क्थ्ना दे॑दिश्यते॒ नारी॑ स॒त्यस्या॑क्षि॒भुवो॒ यथा॑

เมื่อเหล่าเทวะได้ทำให้ผู้มีลักษณะหมายและจำแนกได้ปรากฏขึ้น หญิงย่อมถูกชี้ให้เห็นด้วยต้นขา ดุจคิ้วแห่งสัจจะที่อยู่ ณ ดวงตา

Mantra 30

यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं प॒शु मन्य॑ते । शू॒द्रा यदर्य॑जारा॒ न पोषा॑य धनायति

เมื่อกวางกินข้าวบาร์เลย์ มันย่อมไม่ถือว่าสัตว์เลี้ยงที่อ้วนพีเป็นของตน; ฉันใดก็ฉันนั้น ศูทร (Śūdra) เมื่อเป็นชู้รักของหญิงอารยะ (Ārya) ย่อมไม่แสวงความเจริญรุ่งเรือง หากแต่โลภเพียงลาภผล.

Mantra 31

यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं ब॒हु मन्य॑ते । शू॒द्रो यदर्या॑यै जा॒रो न पोष॒मनु॑ मन्यते

เมื่อกวางกินข้าวบาร์เลย์ มันย่อมไม่ถือเอาสัตว์ที่อุดมสมบูรณ์ว่าเป็นทรัพย์อันมากมาย; ฉันใดก็ฉันนั้น ศูทรเมื่อเป็นชู้รักของสตรีอารยะ ย่อมไม่ให้จิตของตนคล้อยตามความรุ่งเรืองและความอุดม (โปษะ)

Mantra 32

द॒धि॒क्राव्णो॑ अकारिषं जि॒ष्णोरश्व॑स्य वा॒जिन॑: । सु॒र॒भि नो॒ मुखा॑ कर॒त्प्र ण॒ आयू॑ᳪषि तारिषत्

ข้าพเจ้าได้รจนาบทสรรเสริญแด่ทัธิกราวัน (Dadhikrāvan) ม้าผู้มีชัยและชนะรางวัล; ขอท่านจงทำให้ปากของเราหอมรื่น และขอท่านจงพาช่วงอายุของเราก้าวไปสู่ความปลอดภัย

Mantra 33

गा॒य॒त्री त्रि॒ष्टुब्जग॑त्यनु॒ष्टुप्प॒ङ्क्त्या स॒ह । बृ॒ह॒त्युष्णिहा॑ क॒कुप्सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा

คายตรี ตริษฏุบห์ ชคตี อนุษฏุบห์ พร้อมด้วยปังกติ; และบริหตี อุษณิห์ คกุภ—ขอฉันทลักษณ์เหล่านี้ด้วยเข็มของตน จงประกอบและเย็บร้อยท่าน ให้ตั้งมั่นแน่นหนา

Mantra 34

द्विप॑दा॒ याश्चतु॑ष्पदा॒स्त्रिप॑दा॒ याश्च॒ षट्प॑दाः । विच्छ॑न्दा॒ याश्च॒ सच्छ॑न्दाः सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा

ขอเหล่าผู้มีสองเท้าและผู้มีสี่เท้า ผู้มีสามเท้าและผู้มีหกเท้า; ทั้งผู้มีฉันทลักษณ์ไม่สม่ำเสมอและผู้มีฉันทลักษณ์สม่ำเสมอ—จงใช้เข็ม (सूची) ของตนเย็บประสาน ปรับให้กลมกลืน และตั้งท่านให้มั่นคงเถิด.

Mantra 35

म॒हाना॑म्न्यो रे॒वत्यो॒ विश्वा॒ आशा॑ः प्र॒भूव॑रीः । मैघी॑र्वि॒द्युतो॒ वाच॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा

ขอเหล่าผู้มีนามอันยิ่งใหญ่ ผู้รุ่งเรือง และทิศทั้งปวงผู้ทรงอำนาจ จงอุปถัมภ์ท่าน. ขออสนีบาตที่บังเกิดจากเมฆ—เหล่า ‘วาจา’—ด้วยเข็มของตน จงประสานและจัดวางท่านให้เป็นระเบียบอันควร.

Mantra 36

नार्य॑स्ते॒ पत्न्यो॒ लोम॒ विचि॑न्वन्तु मनी॒षया॑ । दे॒वानां॒ पत्न्यो॒ दिश॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा

ขอให้สตรีของท่าน คู่ครองของท่าน ด้วยปัญญาอันรอบคอบและความชำนาญ จงคัดแยกเส้นขน; ขอให้ชายาของเหล่าเทพ คือทิศทั้งหลาย ด้วยเข็มของตน จงจัดแต่งท่านและวางท่านไว้ในระเบียบอันถูกต้อง

Mantra 37

र॒ज॒ता हरि॑णी॒ः सीसा॒ युजो॑ युज्यन्ते॒ कर्म॑भिः । अश्व॑स्य वा॒जिन॑स्त्व॒चि सिमा॑ः शम्यन्तु॒ शम्य॑न्तीः

แอกสีเงิน สีเหลืองอมน้ำตาล และสีตะกั่ว ถูกสวมเข้าด้วยการกระทำแห่งพิธีกรรม; บนผิวหนังของม้าอันรวดเร็ว ขอให้รอยต่อและขอบเขตทั้งหลายถูกลูบให้เรียบ—ให้เรียบสนิท เข้าสู่ระเบียบอันสงบ

Mantra 38

कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति

แท้จริงแล้ว ผู้มีข้าวบาร์เลย์ทั้งหลาย มิใช่หรือที่เมื่อแบ่งแล้วก็จัดสรรตามลำดับ ดังที่มนุษย์ให้บาร์เลย์กัน? ณ ที่นี่เอง ณ ที่นี่เอง ขอท่านจงจัดเตรียมส่วนแห่งอาหารให้แก่พวกเขา—แก่ผู้ที่บูชาบนบัรหิส (Barhis) ด้วยความเคารพและด้วยถ้อยคำสรรเสริญที่เปล่งออกมา

Mantra 39

कस्त्वा छ्य॑ति॒ कस्त्वा॒ विशा॑स्ति॒ कस्ते॒ गात्रा॑णि शम्यति । क उ॑ ते शमि॒ता क॒विः

ผู้ใดตัดท่าน? ผู้ใดแต่งท่านให้เป็นรูป? ผู้ใดจัดวางอวัยวะของท่านให้เป็นระเบียบและให้สงบกลมกลืน? และผู้ใดเล่า—ฤๅษีผู้รู้ (kavi)—เป็นผู้จัดระเบียบของท่าน?

Mantra 40

ऋ॒तव॑स्त ऋतु॒था पर्व॑ शमि॒तारो॒ वि शा॑सतु । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा श॒मीभि॑: शम्यन्तु त्वा

ขอให้ฤดูกาลทั้งหลายตามลำดับของตน ประหนึ่งข้อต่อ (แห่งกาลเวลา) ในฐานะผู้ทำให้สงบ จัดวางและปกครองท่านโดยชอบธรรม. ด้วยรัศมีแห่งปี ขอให้เขาทั้งหลายด้วยการทำให้สงบอันเป็นมงคล (śamī) ทำให้ท่านสงบลงและตั้งมั่น.

Mantra 41

अ॒र्ध॒मा॒साः परू॑ᳪषि ते॒ मासा॒ आ च्छ्य॑न्तु॒ शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टᳪ सूदयन्तु ते

ขอให้ปักษ์ทั้งสองเป็นข้อต่อของท่าน; ขอให้เดือนทั้งหลายผู้ยังความสงบมาปกคลุมและห่อหุ้มข้อต่อนั้น. และขอให้กลางวันและกลางคืน—เหล่ามารุต (Marut)—ขับรวบรวมเพื่อท่านสิ่งที่หลวมและตั้งไม่ถูก ให้กลับเข้าที่โดยชอบ.

Mantra 42

दैव्या॑ अध्व॒र्यव॒स्त्वा च्छ्य॑न्तु॒ वि च॑ शासतु । गात्रा॑णि पर्व॒शस्ते॒ सिमा॑: कृण्वन्तु॒ शम्य॑न्तीः

ขอให้เหล่าอัธวรรยุ (Adhvaryu) ผู้เป็นทิพย์มาปกคลุมท่าน และจัดวางท่านให้ถูกต้องตามพิธี. ขอให้เขาทั้งหลายผู้ยังความสงบ สร้างให้ท่านทีละอวัยวะทีละข้อ เป็นเขตแดนและมาตราที่สมควร.

Mantra 43

द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या

ฟ้าและดินและอากาศระหว่างนั้นเป็นของท่าน; ขอให้ลมเติมเต็มรอยแยกนั้นเพื่อท่าน. และขอให้สุริยะพร้อมด้วยหมู่ดาว สร้างโลกหนึ่งให้ท่านโดยชอบ—เป็นที่ตั้งมั่นอันราบรื่น.

Mantra 44

शं ते॒ परे॑भ्यो॒ गात्रे॑भ्य॒: शम॒स्त्वव॑रेभ्यः । शम॒स्थभ्यो॑ म॒ज्जभ्य॒: शम्व॑स्तु त॒न्वै तव॑

ขอความสวัสดีจงมีแก่ส่วนอวัยวะเบื้องบนของท่าน และขอความสวัสดีจงมีแก่ส่วนอวัยวะเบื้องล่างของท่าน ขอความสวัสดีจงมีแก่กระดูกของท่าน และขอความสวัสดีจงมีแก่ไขกระดูกของท่าน ขอความสวัสดีจงมีแก่กายของท่าน แก่ตัวตนทั้งสิ้นของท่าน

Mantra 45

कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्

ใครหนอเดินไปตามวิถีของตนโดยลำพัง? และใครเล่าจึงเกิดขึ้นอีกแล้วอีกเล่า? ยารักษาโรคแห่งความหนาวนี้คืออะไร? และแผ่นดินอันยิ่งใหญ่สำหรับการหว่านเพาะนั้นคืออะไร?

Mantra 46

सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्

สุริยะเดินไปตามวิถีของตนโดยลำพัง; จันทราย่อมเกิดขึ้นอีกแล้วอีกเล่า. อัคนิ (Agni) คือยารักษาโรคแห่งความหนาวนี้; ปฐพีคือแผ่นดินอันยิ่งใหญ่สำหรับการหว่านเพาะ.

Mantra 47

किᳪ स्वि॒त्सूर्य॑समं॒ ज्योति॒: किᳪ स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । किᳪ स्वि॑त्पृथि॒व्यै वर्षी॑य॒: कस्य॒ मात्रा॒ न वि॑द्यते

แสงใดหนอเสมอด้วยสุริยะ? สระใดหนอเสมอด้วยมหาสมุทร? สิ่งใดหนอใหญ่ยิ่งกว่าปฐพี? และของผู้ใดเล่าที่ไม่อาจพบประมาณได้?

Mantra 48

ब्रह्म॒ सूर्य॑समं॒ ज्योति॒र्द्यौः स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । इन्द्र॑: पृथिव्यै॒ वर्षी॑या॒न् गोस्तु मात्रा॒ न वि॑द्यते

พรหมัน (Brahman) คือแสงสว่างดุจดวงอาทิตย์; สวรรค์คือสระดุจมหาสมุทร. อินทรา (Indra) ยิ่งใหญ่กว่าปฐพี; แต่ส่วนโค (Go) นั้น แท้จริงแล้ว หาได้มีมาตรวัดไม่.

Mantra 49

पृ॒च्छामि॑ त्वा चि॒तये॑ देवसख॒ यदि॒ त्वमत्र॒ मन॑सा ज॒गन्थ॑ । येषु॒ विष्णु॑स्त्रि॒षु प॒देष्वेष्ट॒स्तेषु॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेशा३

ข้าพเจ้าถามท่านเพื่อความรู้แจ้ง โอ้สหายแห่งเทพทั้งหลาย หากท่านได้บรรลุสิ่งนั้น ณ ที่นี้ด้วยใจแล้ว. ในสามก้าว (trīṇi padāni) ที่วิษณุ (Viṣṇu) ทรงรับการบูชา ณ ที่นั้น โลกทั้งปวงแห่งภาวะได้เข้าไปสถิตแล้ว.

Mantra 50

अपि॒ तेषु॑ त्रि॒षु प॒देष्व॑स्मि॒ येषु॒ विश्वं॒ भुव॑नमा वि॒वेश॑ । स॒द्यः पर्ये॑मि पृथि॒वीमु॒त द्यामेके॒नाङ्गे॑न दि॒वो अ॒स्य पृ॒ष्ठम्

เราก็อยู่ในสามก้าวนั้นด้วย ในก้าวทั้งสามนั้นเอง โลกทั้งปวงแห่งภาวะได้เข้าไปสถิตแล้ว. ทันใดนั้นเราครอบคลุมแผ่นดิน และครอบคลุมสวรรค์ด้วย; ด้วยอวัยวะเพียงหนึ่ง เราสัมผัสแผ่นหลังแห่งฟากฟ้านั้น.

Mantra 51

केष्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ कान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तद्ब्र॑ह्म॒न्नुप॑ वल्हामसि त्वा॒ किᳪ स्वि॑न्न॒: प्रति॑ वोचा॒स्यत्र॑

บุรุษ (puruṣa) ได้เข้าไปสถิตอยู่ภายในสิ่งใด? และสิ่งใดบ้างถูกผูกตรึงไว้ภายในบุรุษ? โอ พราหมณ์ (Brahman) เราเข้าไปใกล้เพื่อถามท่านถึงข้อนี้: ณ ที่นี้ ท่านจักประกาศตอบเราอย่างไรเล่า?

Mantra 52

प॒ञ्चस्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ तान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तत्त्वात्र॑ प्रतिमन्वा॒नो अ॑स्मि॒ न मा॒यया॑ भव॒स्युत्त॑रो॒ मत्

ปุรุษะ (Puruṣa) ได้เสด็จเข้าสู่สิ่งทั้งห้า; สิ่งเหล่านั้นทั้งปวงถูกผูกและสถิตไว้ภายในปุรุษะ. ฉะนั้น ณ ที่นี้ ข้าพเจ้ารู้จำแนกท่านโดยแท้: ขอท่านอย่าได้สูงกว่าข้าพเจ้าด้วยมายา (māyā) อันลวงล่อ.

Mantra 53

का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला

ขอถามเถิด: อะไรเล่าคือปูรวจิตติ (pūrvacitti) คือปัญญาแรกเริ่ม? อะไรเล่าคือพรหัททฺวยะ (bṛhadvaya) ผู้มีปีกอันยิ่งใหญ่? อะไรเล่าคือปิลิปปิลา (Pilippilā)? อะไรเล่าคือปิศังคิลา (Piśaṅgilā)?

Mantra 54

द्यौ॑रासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला

ท้องฟ้า (Dyauḥ) คือปูรวจิตติ (pūrvacitti) คือปัญญาแรกเริ่ม; ม้า (Aśva) คือพรหัททฺวยะ (bṛhadvaya) ผู้มีปีกอันยิ่งใหญ่. แกะ (Avi) คือปิลิปปิลา (Pilippilā); ราตรี (Rātri) คือปิศังคิลา (Piśaṅgilā).

Mantra 55

का ई॑मरे पिशङ्गि॒ला का ईं॑ कुरुपिशङ्गि॒ला । क ई॑मा॒स्कन्द॑मर्षति॒ क ईं॒ पन्थां॒ वि स॑र्पति

ขอถามเถิด ผู้มีลายด่างสีเหลืองน้ำตาลนั้นคือผู้ใด? และผู้มีลายด่างสีเหลืองน้ำตาลแห่งกุรุนั้นคือผู้ใด? ผู้ใดพุ่งปราดในคราวเริ่มต้น และผู้ใดเลื้อยคลานไปตามหนทาง?

Mantra 56

अ॒जारे॑ पिशङ्गि॒ला श्वा॒वित्कु॑रुपिशङ्गि॒ला । श॒श आ॒स्कन्द॑मर्ष॒त्यहि॒: पन्थां॒ वि स॑र्पति

โอ้ ผู้ไม่แก่ชรา ผู้มีลายด่างสีเหลืองน้ำตาล; เม่นคือผู้มีลายด่างสีเหลืองน้ำตาลแห่งกุรุ. กระต่ายพุ่งปราดในคราวเริ่มต้น; งูเลื้อยคลานไปตามหนทาง.

Mantra 57

कत्य॑स्य वि॒ष्ठाः कत्य॒क्षरा॑णि॒ कति॒ होमा॑सः कति॒धा समि॑द्धः । य॒ज्ञस्य॑ त्वा वि॒दथा॑ पृच्छ॒मत्र॒ कति॒ होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति

ที่ประทับของท่านมีกี่แห่ง? พยางค์ของท่านมีกี่พยางค์? เครื่องบูชาของท่านมีกี่อย่าง และท่านถูกจุดให้ลุกด้วยกี่วิธี? ข้าพเจ้าถามท่าน ณ ที่นี้ ถึงบทบัญญัติแห่งยัญญะ (yajña) และพิธีบัญญัติ (vidatha): โหตฤ (Hotṛ) ผู้บูชาตามลำดับฤดูกาล (ṛtuśas) มีกี่คน?

Mantra 58

षड॑स्य वि॒ष्ठाः श॒तम॒क्षरा॑ण्यशी॒तिर्होमा॑: स॒मिधो॑ ह ति॒स्रः । य॒ज्ञस्य॑ ते वि॒दथा॒ प्र ब्र॑वीमि स॒प्त होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति

เขามีที่ตั้งหกประการ มีพยางค์หนึ่งร้อย มีเครื่องบูชาแปดสิบ และฟืนบูชา (สมิธ, samidh) แท้จริงมีสาม. ข้าพเจ้าขอกล่าวบัญญัติแห่งยัญญะ (yajña) แก่ท่านว่า: โหตฤ (Hotṛ) เจ็ดองค์ บูชาตามลำดับฤดูกาล.

Mantra 59

को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः

ผู้ใดเล่ารู้ ‘สะดือ’ แห่งโลกนี้? ผู้ใดรู้ฟ้ากับดิน ผู้ใดรู้ห้วงกลาง (antarikṣa)? ผู้ใดรู้สถานกำเนิดแห่งสุริยะอันยิ่งใหญ่? ผู้ใดรู้ว่าจันทราเกิดมาจากแหล่งใด?

Mantra 60

वेदा॒हम॒स्य भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ वेद॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । वेद॒ सूर्य॑स्य बृह॒तो ज॒नित्र॒मथो॑ वेद च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः

ข้าพเจ้ารู้ ‘สะดือ’ แห่งภพโลกนี้; รู้ฟ้าและดิน รู้แดนกลาง (antarikṣa). รู้แหล่งกำเนิดแห่งสุริยะอันยิ่งใหญ่; และรู้ด้วยว่าจันทรานั้นบังเกิดจากแหล่งใด.

Mantra 61

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

ข้าพเจ้าถามท่านถึงที่สุดปลายแห่งแผ่นดิน; ข้าพเจ้าถามว่า ‘สะดือ’ แห่งภพโลกอยู่ ณ ที่ใด. ข้าพเจ้าถามท่านถึงเชื้อแห่งม้าอันทรงพลัง; ข้าพเจ้าถามถึงวาจา (Vāc) ว่าสวรรค์อันสูงสุดของนางอยู่ที่ใด.

Mantra 62

इ॒यं वेदि॒: परो॒ अन्त॑: पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । अ॒यᳪ सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

แท่นบูชานี้คือปลายสุดอันไกลโพ้นของแผ่นดิน; พิธีบูชานี้คือสะดือของโลก. โสมะนี้คือพืชพันธุ์แห่งม้าอัศวะผู้ทรงพลัง; พรหมันนี้คือเวหาสอันสูงสุดแห่งวาจา (วาจ์).

Mantra 63

सु॒भूः स्व॑य॒म्भूः प्र॑थ॒मोऽन्तर्म॑ह॒त्य॒र्ण॒वे । द॒धे ह॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ यतो॑ जा॒तः प्र॒जाप॑तिः

ผู้เป็นมงคล ผู้ดำรงอยู่ด้วยตน ผู้บังเกิดด้วยตน เป็นปฐมภายในห้วงน้ำอันไพศาล. เขาได้ตั้งครรภ์แห่งพิธีกรรมไว้โดยแท้; จากนั้นเอง ปรชาปติ (Prajāpati) จึงบังเกิด.

Mantra 64

होता॑ यक्षत्प्र॒जाप॑ति॒ᳪ सोम॑स्य महि॒म्नः । जु॒षतां॒ पिब॑तु॒ सोम॒ᳪ होत॒र्यज॑

ขอให้โหตฤ (Hotṛ) บูชาปรชาปติ (Prajāpati) ด้วยมหิทธิฤทธิ์แห่งโสมะ. ขอให้ท่านทรงโปรดรับ; ขอให้ท่านเสวยโสมะ. โอ โหตฤเอ๋ย จงประกอบยัญญะ!