Adhyaya 2

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथाया लक्षणं ब्रूहि गुणदोषान्सविस्तरान् । आर्षेयपौरुषेयाणां काव्यचिह्नपरीक्षणम् । कथं ज्ञेयं महाबुद्धे श्रोतुमिच्छामहे वयम्

ఋషులు పలికిరి—కథ యొక్క లక్షణమును చెప్పుము; దాని గుణదోషములను విస్తారంగా వివరించుము; ఆర్షేయము మరియు పౌరుషేయము అయిన రచనలను కావ్యచిహ్నాల ద్వారా ఎలా పరీక్షించవలెనో చెప్పుము। ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, ఇది యథార్థంగా ఎలా తెలిసికొనవలెను? మేము వినదలచితిమి।

Verse 2

सूत उवाच । अथ संक्षेपतो वक्ष्ये पुराणानामनुक्रमम् । लक्षणं चैव संख्यां च उक्तभेदांस्तथैव च

సూతుడు పలికెను—ఇప్పుడు నేను సంక్షేపంగా పురాణముల అనుక్రమమును, వాటి లక్షణమును, సంఖ్యను మరియు ప్రసిద్ధ భేదములను కూడా చెప్పుదును।

Verse 3

पुरा तपश्चचारोग्रममराणां पितामहः । आविर्भूतास्ततो वेदाः सषडंगपदक्रमाः

ప్రాచీనకాలమున అమరుల పితామహుడు ప్రజాపతి బ్రహ్మ ఘోర తపస్సు చేసెను; తదనంతరం షడ్వేదాంగములతో, పదక్రమసహితముగా వేదములు అవిర్భవించెను।

Verse 4

ततः पुराणमखिलं सर्वशास्त्रमयं ध्रुवम् । नित्यशब्दमयं पुण्यं शत कोटिप्रविस्तरम्

తదనంతరం సమస్త శాస్త్రసారమయమైన, ధ్రువప్రామాణ్యముగల, నిత్యశబ్దమయమైన, పుణ్యస్వరూపమైన, శతకోటి విస్తారముగల అఖిల పురాణము అవిర్భవించెను।

Verse 5

निर्गतं ब्रह्मणो वक्त्राद्ब्राह्मं वैष्णवमेव च । शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम्

బ్రహ్ముని ముఖమునుండి పురాణములు ప్రాదుర్భవించెను—బ్రాహ్మం, వైష్ణవం, శైవం, భాగవతం, భవిష్యం, నారదీయం।

Verse 6

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च । लैङ्गं तथा च वाराहं स्कांदं वामनमेव च

అలాగే మార్కండేయం, ఆగ్నేయం, బ్రహ్మవైవర్తం, లైంగం, వారాహం, స్కాందం, వామనం—ఇవీ (పురాణములు) ప్రాదుర్భవించెను।

Verse 7

कौर्म्यं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् । अष्टादशं समुद्दिष्टं सर्वपातकनाशनम्

కౌర్మం, మాత్స్యం, గారుడం మరియు అనంతరం వాయవీయం—ఇలా అష్టాదశ మహాపురాణములు ప్రకటింపబడి, సమస్త పాతకనాశకములు।

Verse 8

एकमेव पुरा ह्यासीद्ब्रह्माण्डं शतकोटिधा

పూర్వకాలమున బ్రహ్మాండం (బ్రహ్మాండ-పురాణం) ఒక్కటే ఉండెను; అయితే దాని విస్తృతి శతకోటి పరిమాణముగా ఉండెను।

Verse 9

ततोऽष्टादशधा कृत्वा वेदव्यासो युगेयुगे । प्रख्यापयति लोकेऽस्मिन्साक्षान्नारायणांशजः

అనంతరం దానిని అష్టాదశ భాగములుగా విభజించి, వేదవ్యాసుడు యుగయుగములలో ఈ లోకమున ప్రకటించుచున్నాడు—ఆయన సాక్షాత్ నారాయణుని అంసావతారుడు।

Verse 10

अन्यान्युपपुराणानि मुनिना कथितानि तु । तानि वः कथयिष्यामि संक्षेपादवधार्यताम्

మునిచే మరికొన్ని ఉపపురాణములు కూడా ఉపదేశింపబడినవి. వాటిని నేను మీకు సంక్షేపంగా చెప్పుదును—సావధానంగా గ్రహించుడి.

Verse 11

आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिंहमतः परम् । तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेणानुभाषितम्

మొదటిది సనత్కుమారుడు చెప్పినది; తదుపరి నారసింహమతము. మూడవది స్కాన్దమని ప్రకటించబడినది, దానిని కుమారుడు మరల వివరించాడు.

Verse 12

चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् । दुर्वाससोक्तमाश्चर्य्यं नारदोक्तमतः परम्

నాలుగవది ‘శివధర్మ’ అనే పేరు గలది, దానిని స్వయంగా నందీశుడు ఉపదేశించాడు. తరువాత దుర్వాసుడు చెప్పిన ‘ఆశ్చర్య’; ఆపై నారదుడు చెప్పినది.

Verse 13

कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् । ब्रह्माण्डं वारुणं चान्यत्कालिकाह्वयमेव च

కాపిలము, మానవము, అలాగే ఉశనసుడు ఉపదేశించినది; ఇంకా బ్రహ్మాండము, వారుణము, మరియు ‘కాలికా’ అనే మరొకటి కూడా ఉన్నాయి.

Verse 14

माहेश्वरं तथा सांबं सौरं सर्वार्थसंचयम् । पराशरोक्तं परमं मारीचं भार्गवाह्वयम्

మాహేశ్వరము, సాంబము, సౌరము—ఇవి సర్వార్థసంచయములు; అలాగే పరాశరుడు చెప్పిన పరమము, మారీచము, మరియు ‘భార్గవ’ అనే పేరుగలదీ ఉన్నాయి.

Verse 15

एतान्युपपुराणानि कथितानि द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! ఈ ఉపపురాణములు ప్రకటింపబడినవి.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । पुराणसंख्यामाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात् । दानधर्ममशेषज्ञ यथावदनुपूर्वशः

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! పురాణాల సంఖ్యను క్రమముగా విస్తారంగా చెప్పుము; హే దానధర్మమంతటినీ తెలిసినవాడా! యథావిధిగా అనుపూర్వంగా వివరించుము।

Verse 17

सूत उवाच । इदमेव पुराणेऽस्मिन्पुराणपुरुषस्तदा । यदुक्तवान्स विश्वात्मा मनवे तन्निबोधत

సూతుడు పలికెను—ఈ పురాణములోనే పూర్వకాలమున పురాణపురుషుడు, విశ్వాత్ముడు మనువుకు యదుక్తమో, దానిని వినుడి, గ్రహించుడి।

Verse 18

पुराणं सर्वशास्त्राणां ब्रह्माण्डं प्रथमं स्मृतम् । अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः

సర్వశాస్త్రములలో బ్రహ్మాండ పురాణము ప్రథమమని స్మరింపబడును; అనంతరం ఆయన ముఖముల నుండి వేదములు ప్రబవించెను।

Verse 19

पुराणमेकमेवासीत्तस्मिन्कल्पान्तरेतथा । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

ఆ పూర్వ కల్పాంతరమున పురాణము నిజముగా ఒక్కటే ఉండెను; అది పుణ్యమయము, త్రివర్గసాధనము, శతకోటివిస్తారముగలది।

Verse 20

विनिर्दग्धेषु लोकेषु कृष्णेनानन्तरूपिणा । साङ्गांश्च चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम्

ప్రళయకాలంలో లోకములన్నీ దగ్ధమైనప్పుడు, అనంతరూపుడైన శ్రీకృష్ణుడు సాంగముగా నాలుగు వేదములను, న్యాయవిధి ప్రకారం విస్తరించిన పురాణమును మరల ప్రదర్శించాడు।

Verse 21

मीमांसां धर्मशास्त्रं च परिगृह्यात्मसात्कृतम् । मत्स्यरूपेण च पुनः कल्पादावुदकार्णवे

ఆయన మీమాంసా మరియు ధర్మశాస్త్రాలను స్వీకరించి తనలోనే లీనముగా చేసుకున్నాడు; మరల కల్పారంభంలో ఆ జలమయ మహాసముద్రంలో మత్స్యరూపాన్ని ధరించాడు।

Verse 22

अशेषमेव कथितं ब्रह्मणे दिव्यचक्षुषे । ब्रह्मा जगाद च मुनींस्त्रिकालज्ञानदर्शनः

ఇది సమస్తమును అవశేషము లేకుండా దివ్యదృష్టి గల బ్రహ్మకు ఉపదేశించబడింది; అనంతరం త్రికాలజ్ఞుడైన బ్రహ్మ మునులకు దానిని ప్రకటించాడు।

Verse 23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः

అనంతరం అక్కడినుండే సమస్త శాస్త్రాల ప్రవృత్తి ఏర్పడింది; అలాగే పురాణ పరంపర కూడా లోకమండలంలో విస్తరించింది।

Verse 24

ततः कालक्रमेणासौ व्यासरूपधरो हरिः । अष्टादशपुराणानि संक्षेप्स्यति युगेयुगे

తదుపరి కాలక్రమంలో ఆ హరి వ్యాసరూపాన్ని ధరించి, యుగయుగాలలో అష్టాదశ పురాణాలను సంక్షిప్తం చేయును।

Verse 25

चतुर्लक्षप्रमाणानि द्वापरेद्वापरे सदा । तदाष्टादशधा कृष्णा भूर्लोकेऽस्मिन्प्रभाषते

ప్రతి ద్వాపరయుగంలో దీని పరిమాణం ఎల్లప్పుడూ నాలుగు లక్షల (శ్లోకాలు); ఆపై శ్రీకృష్ణుడు దీనిని ఈ భూలోకంలో అష్టాదశ విభాగాలుగా ప్రకటిస్తాడు।

Verse 26

अद्याऽपि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदर्थोऽत्र चतुर्लक्षः संक्षेपेण निवेशितः

ఇప్పటికీ దేవలోకంలో దీని విస్తారం శతకోటి వరకు ఉంది; కాని ఇక్కడ దాని అర్థం సంక్షేపంగా నాలుగు లక్షల (శ్లోకాల)లో స్థాపించబడింది।

Verse 27

पुराणानि दशाष्टौ च सांप्रतं तदिहोच्यते । नामतस्तानि वक्ष्यामि संख्यां च मुनिसत्तमाः

ఇప్పుడు ఇక్కడ అష్టాదశ పురాణాలు చెప్పబడుతున్నాయి. ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, నేను వాటి పేర్లను మరియు శ్లోకసంఖ్యను కూడా వివరిస్తాను।

Verse 28

ब्रह्मणाऽभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये । ब्राह्मं तद्दशसाहस्रं पुराणं तदिहोच्यते

పూర్వం బ్రహ్మదేవుడు మరిచికి ఏ పరిమాణంలో ఉపదేశించాడో, అదే ఇక్కడ ‘బ్రాహ్మ పురాణం’గా చెప్పబడుతుంది; అది దశ సహస్ర (శ్లోకాలు) కలది।

Verse 29

लिखित्वा तच्च यो दद्याज्जलधेनुसमन्वितम् । वैशाख्यां पौर्णमास्यां च ब्रह्मलोके महीयते

ఎవడు దీనిని వ్రాయించి ‘జలధేను’తో కూడ దానం చేసి, వైశాఖ పౌర్ణమినాడు అర్పిస్తాడో, అతడు బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 30

एतदेव यदा पद्ममभूद्धैरण्मयं जगत् । तद्वृत्तांताश्रयांतं तत्पाद्ममित्युच्यते बुधैः

ఇదే ఆ వృత్తాంతము—పద్మము ఉద్భవించినప్పుడు జగత్తు హిరణ్మయమై స్వర్ణమయమైంది. ఆ కథనంపై ఆధారముండుటచేత జ్ఞానులు దీనిని ‘పాద్మం’ (పద్మపురాణం) అని పిలుస్తారు.

Verse 31

पाद्मं तत्पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणीह पठ्यते । तत्पुराणं च यो दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम् । ज्येष्ठे मासि तिलैर्युक्तं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ఇక్కడ పాద్మపురాణం యాభై ఐదు వేల శ్లోకాలుగా పఠింపబడుతుంది. ఎవడు స్వర్ణకమలాలతో కూడిన ఆ పురాణాన్ని దానం చేసి, జ్యేష్ఠమాసంలో తిలాలతో యుక్తంగా సమర్పిస్తాడో, అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 32

वाराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य परात्परः । यत्राह धर्मानखिलांस्तदुक्तं वैष्णवं विदुः

వారాహకల్ప వృత్తాంతాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, అందులో పరాత్పర పరమేశ్వరుడు సమస్త ధర్మాలను ఉపదేశించే గ్రంథాన్ని జ్ఞానులు ‘వైష్ణవ’ (పురాణం) అని తెలుసుకుంటారు.

Verse 33

चरितैरञ्चितं विष्णोस्तल्लोके वैष्णवं विदुः । त्रयोविंशतिसाहस्रं पुराणं तत्प्रकीर्तितम्

విష్ణువు యొక్క చరిత్రలతో అలంకరింపబడిన పురాణాన్ని లోకంలో ‘వైష్ణవం’ అని అంటారు. ఆ పురాణం ఇరవై మూడు వేల శ్లోకాలుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 34

तदाषाढे च यो दद्याद्घृतधेनुसमन्वितम् । पौर्णमास्यां विशुद्धायां सं पदं याति वैष्णवम्

ఆషాఢమాసంలో శుద్ధ పౌర్ణమి రోజున ఘృతధేనువు (నెయ్యి-గోవు)తో కూడి ఆ దానాన్ని ఎవడు ఇస్తాడో, అతడు పరమ వైష్ణవ పదాన్ని చేరుతాడు.

Verse 35

श्रुतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान्वायुरथाब्रवीत् । यत्र तद्वायवीयं स्याद्रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्

శ్రుతకల్ప సందర్భంలో వాయువు ధర్మతత్త్వాలను ఉపదేశించాడు. రుద్రమాహాత్మ్యంతో కూడి ఈ వృత్తాంతం ఉన్న గ్రంథమే ‘వాయవీయం’ (పురాణం) అని ప్రసిద్ధి.

Verse 36

चतुर्विंशतिसाहस्रं नाना वृत्तान्तसंयुतम् । धर्मार्थकाममोक्षैश्च साधुवृत्तसमन्वितम्

ఇది ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకాల పరిమాణముతో, అనేక వృత్తాంతాలతో నిండినదని చెబుతారు. ధర్మార్థకామమోక్ష ఉపదేశాలతో, సద్గుణుల ఆచారంతో కూడి ఉంది.

Verse 37

श्रावण्यां श्रावणे मासि गुडधेनुसमन्वितम् । यो दद्याद्दधिसंयुक्तं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । शिवलोके स पूतात्मा कल्पमेकं वसेन्नरः

శ్రావణ మాసంలోని శ్రావణీ (పౌర్ణమి) నాడు, ‘గుడధేను’తో కూడి దధి-సంయుక్త దానాన్ని గృహస్థ బ్రాహ్మణునికి ఎవడు ఇస్తాడో, ఆ పుణ్యాత్ముడు శివలోకంలో ఒక కల్పం నివసిస్తాడు.

Verse 38

पुनः संजायते मर्त्यो ब्राह्मणो वेदवित्तमः । वेदविद्यार्थतत्त्वज्ञो व्याख्यातत्त्वार्थवित्तमः

అతడు మళ్లీ మానవలోకంలో బ్రాహ్మణుడిగా జన్మించి, వేదవేత్తలలో అగ్రగణ్యుడవుతాడు. వేదార్థతత్త్వాన్ని తెలిసి, నిజమైన అర్థాన్ని నిర్ణయించి వివరిచే వాడిగా ప్రసిద్ధి పొందుతాడు.

Verse 39

यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्मविस्तरः । वृत्रासुरवधोपेतं तद्भागवतमुच्यते

గాయత్రిని ఆధారంగా చేసుకొని ధర్మవిస్తారాన్ని వర్ణించి, వృత్రాసురవధ ప్రసంగాన్ని కూడా కలిగి ఉన్న గ్రంథమే ‘భాగవతం’ (పురాణం) అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 40

सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्नरामराः । तद्वृत्तान्तोद्भवं पुण्यं पुण्योद्वाहसमन्वितम्

సారస్వత కల్పమధ్యంలో ఉన్న నరులు మరియు అమరులు—వారి వృత్తాంతముల నుండే పుణ్యప్రదమైన కథ జన్మిస్తుంది; అది శుభోద్వాహాది పవిత్ర కర్మాచారాలతో సమన్వితమై ఉంటుంది.

Verse 41

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमसिंहसमन्वितम् । पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम्

ఆ గ్రంథాన్ని వ్రాయించి, స్వర్ణసింహాసనంతో కూడ దానం చేసే వాడు ప్రౌష్ఠపద మాసపు పౌర్ణమి నాడు పరమగతిని—అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితిని—ప్రాప్తిస్తాడు.

Verse 42

अष्टादशसहस्राणि पुराणं तत्प्रकीर्तितम्

ఆ పురాణం అష్టాదశ సహస్ర (శ్లోకములు) కలదని ప్రకటించబడింది.

Verse 43

यत्राह नारदो धर्मान्बृहत्कल्पाश्रयांस्त्विह । पञ्चविंशत्सहस्राणि नारदीयं तदुच्यते

ఇక్కడ నారదుడు బృహత్-కల్పాశ్రిత ధర్మాలను ఉపదేశించిన పురాణం ‘నారదీయం’ అని చెప్పబడుతుంది; అది పంచవింశతి సహస్ర (శ్లోకములు) కలది.

Verse 44

तदिषे पञ्चदश्यां तु यो दद्याद्धेनुसंयुतम् । उत्तमां सिद्धिमाप्नोति इह लोके परत्र च । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ఇషే (ఆశ్విన) మాసపు పంచదశి నాడు గోవుతో కూడ దానం చేసే వాడు ఇహలోకంలోను పరలోకంలోను ఉత్తమ సిద్ధిని పొందుతాడు. అతడు సమస్త కోరికలను పొందుతాడు; ఇందులో సందేహానికి చోటు లేదు.

Verse 45

यत्राधिकृत्य शकुनीन्धर्माधर्मविचारणम् । पुराणं नवसाहस्रं मार्कण्डेयं तदुच्यते

పక్షులను ఆధారంగా చేసుకొని ధర్మాధర్మ విచారణను వివరించే ఆ పురాణమే తొమ్మిది వేల శ్లోకాలతో ‘మార్కండేయం’ అని పిలువబడుతుంది।

Verse 46

परिलिख्य च यो दद्यात्सौवर्णकरिसंयुतम् । कार्तिक्यां पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलभाग्भवेत्

దానిని నియమంగా ప్రతిలిపి చేయించి, స్వర్ణహస్తితో కూడ దానం చేసే వాడు కార్తిక మాసంలో పౌండరీక యజ్ఞఫలంలో భాగస్వామి అవుతాడు।

Verse 47

यत्तदीशानकल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च । वशिष्ठायाऽग्निना प्रोक्तमाग्नेयं तत्प्रचक्षते

ఈశాన కల్ప వృత్తాంతాన్ని విషయంగా చేసుకొని అగ్ని వశిష్ఠునికి ఉపదేశించిన పురాణమే ‘ఆగ్నేయం’ అని ప్రసిద్ధి।

Verse 48

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमपद्मसमन्वितम् । मार्गशीर्षे विधानेन तिलधेनुयुतं तथा । तच्च षोडशसाहस्रं सर्वक्रतुफलप्रदम्

ఆ గ్రంథాన్ని వ్రాయించి స్వర్ణపద్మంతో కూడ దానం చేసి, మార్గశీర్ష మాసంలో నియమప్రకారం తిలధేనువుతో కూడ అర్పించే వాడు—ఆ శాస్త్రం పదహారు వేల శ్లోకాల పరిమాణమై, సమస్త యజ్ఞఫలాలను ప్రసాదించేదిగా చెప్పబడింది।

Verse 49

यत्राधिकृत्य माहात्म्यमादित्यस्य चतुर्मुखः । अघोरकल्पवृत्तान्तप्रसंगेन जगत्पतिः । मनवे कथयामास भूतग्रामस्य लक्षणम्

ఏ పురాణంలో జగత్పతి చతుర్ముఖ బ్రహ్ముడు ఆదిత్య మహాత్మ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, అఘోర కల్ప వృత్తాంత ప్రసంగంలో మనువుకు భూతసమూహ లక్షణాలను వివరించాడో—

Verse 50

चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्चशतानि च । भविष्यचरितप्रायं भविष्यं तदिहोच्यते

పద్నాలుగు వేల మరియు అదనంగా ఐదు వందల (శ్లోకాలు)—ఇదే ఇక్కడ ‘భవిష్య’మని చెప్పబడుతుంది; ఇది ప్రధానంగా రాబోయే వృత్తాంతాలను వివరిస్తుంది।

Verse 51

तत्पौषमासि यो दद्यात्पौर्णमास्यां विमत्सरः । गुडकुम्भसमायुक्तमग्निष्टोमफलं लभेत्

పౌష మాసపు పౌర్ణమి నాడు అసూయలేకుండా గుడ్డు నింపిన కుంభాన్ని దానం చేసే వాడు, అగ్నిష్టోమ యాగఫలంతో సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 52

रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च । सावर्णिना नारदाय कृष्णमाहात्म्यसंयुतम् । प्रोक्तं ब्रह्मवराहस्य चरितं वर्ण्यतेऽत्र च

రథంతర కల్ప వృత్తాంతాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని సావర్ణి నారదునికి కృష్ణమాహాత్మ్యంతో కూడిన ఉపదేశం చేశాడు; ఇక్కడ బ్రహ్మ-వరాహుని చరిత్ర కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 53

तदष्टादशसाहस्रं ब्रह्मवैवर्तमुच्यते । पुराणं ब्रह्मवैवर्तं यो दद्याद्ब्राह्मणोत्तमे । माघमासे पौर्णमास्यां ब्रह्मलोके महीयते

అది పద్దెనిమిది వేల (శ్లోకాల) గ్రంథం ‘బ్రహ్మవైవర్తం’ అని పిలువబడుతుంది। మాఘ మాసపు పౌర్ణమి నాడు ఉత్తమ బ్రాహ్మణునికి బ్రహ్మవైవర్త పురాణాన్ని దానం చేసే వాడు బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 54

यत्राग्निलिङ्गमध्यस्थः प्राह देवो महेश्वरः । धर्मार्थकाममोक्षार्थानाग्नेयमधिकृत्य च

అక్కడ అగ్ని-లింగమధ్యంలో ఆసీనుడైన భగవాన్ మహేశ్వరుడు పలికాడు—ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలను ప్రసాదించే ‘ఆగ్నేయం’ను విషయంగా చేసుకొని।

Verse 55

कल्पं तल्लैङ्गमित्युक्तं पुराणं ब्रह्मणा स्वयम्

ఆ కల్పాన్ని స్వయంగా బ్రహ్మ ‘లైంగ’—అంటే లింగపురాణం—అని పేర్కొన్నాడు।

Verse 56

तदेकादशसाहस्रं फाल्गुन्यां यः प्रयच्छति । तिलधेनुसमायुक्तं स याति शिवसात्म्यताम्

ఫాల్గుణ మాసంలో ఆ ఏకాదశ సహస్ర (శ్లోకాల) గ్రంథాన్ని తిలధేనుతో కూడి దానం చేసే వాడు శివసాత్మ్యత—శివభావం—ను పొందుతాడు।

Verse 57

महावराहस्य पुनर्माहात्म्यमधिकृत्य च । विष्णुनाऽभिहितं क्षोण्यै तद्वाराहमिहोच्यते

మహావరాహ మహాత్మ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, విష్ణువు భూమికి చెప్పినదే ఇక్కడ ‘వారాహ’ (పురాణం/ఉపదేశం) అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 58

मानवस्य प्रसंगेन धन्यस्य मुनिसत्तमाः । चतुर्विंशत्सहस्राणि तत्पुराणमिहोच्यते

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, ధన్యమైన మానవ (మనుసంబంధ) ప్రసంగ సందర్భంలో, ఆ పురాణం ఇక్కడ చతుర్వింశతి సహస్ర (శ్లోకాల)దిగా చెప్పబడింది।

Verse 59

काञ्चनं गरुडं कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम् । पौर्णमास्यामथो दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । वाराहस्यप्रसादेन पदमाप्नोति वैष्णवम्

బంగారు గరుడాన్ని తయారు చేసి, తిలధేనుతో కూడి, పౌర్ణమి నాడు గృహస్థ బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి; వారాహ ప్రసాదంతో వైష్ణవ పదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 61

स्कांदं नाम पुराणं तदेकाशीति निगद्यते । सहस्राणि शतं चैकमिति मर्त्येषु पठ्यते

‘స్కాంద’ నామక పురాణము ఎనభై ఒక వేల (శ్లోకములు) అని ప్రకటించబడింది; అయితే మానవలోకంలో అది ‘ఒక లక్ష ఒక వేల’ అని పఠించబడుతుంది.

Verse 62

परिलेख्य च यो दद्याद्धेमशूलसमन्वितम् । शैवं स पदमाप्नोति मकरोपगमे रवेः

విధివిధానంగా లేఖనం/ప్రతిమను గుర్తించి, స్వర్ణ త్రిశూలంతో కూడ దానం చేయువాడు—సూర్యుడు మకరంలో ప్రవేశించునప్పుడు—పరమ శైవ పదాన్ని పొందును.

Verse 63

त्रिविक्रमस्य माहात्म्यमधिकृत्य चतुर्मुखः । त्रिवर्गमभ्यधात्तत्तु वामनं परिकीर्तितम्

త్రివిక్రమ మహిమను ఆధారంగా చేసుకొని చతుర్ముఖ బ్రహ్మ త్రివర్గం (ధర్మ-అర్థ-కామ)ను ఉపదేశించాడు; ఆ కథనే ‘వామన’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 64

पुराणं दशसाहस्रं कौर्मकल्पानुगं शिवम्

ఇది పది వేల శ్లోకముల పురాణము; శివమయమైనది, కూర్మకల్పానుగుణమైనది.

Verse 65

यः शरद्विषुवे दद्याद्धेमवस्त्रसमन्वितम् । क्षौमावृतं युतं धेन्वा स पदं याति वैष्णवम्

శరద్విషువ దినమున స్వర్ణవస్త్రముతో కూడ దానం చేసి, క్షౌమ (నార) వస్త్రముతో కప్పబడిన ఆవును కూడ సమర్పించువాడు—పరమ వైష్ణవ పదాన్ని పొందును.

Verse 66

यच्च धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च रसातले । माहात्म्यं कथयामास कूर्मरूपी जनार्दनः

రసాతలంలో ధర్మార్థకామములకును మోక్షమునకును సంబంధించిన మహాత్మ్యాన్ని కూర్మరూపుడైన జనార్దనుడు వివరించాడు।

Verse 67

इन्द्रद्युम्नप्रसंगेन ऋषीणां शक्रसन्निधौ । सप्तदशसहस्राणि लक्ष्मीकल्पानुषङ्गिकम्

ఇంద్రద్యుమ్నప్రసంగ సందర్భంగా, శక్రసన్నిధిలో ఋషుల సమక్షంలో, లక్ష్మీకల్పానుబంధమైన పదిహేడు వేల (శ్లోకాల) వృత్తాంతం చెప్పబడింది।

Verse 68

यो दद्यादयने कौर्मं हेमकूर्मसमन्वितम् । गोसहस्रप्रदानस्य स फलं प्राप्नुयान्नरः

అయనకాలంలో స్వర్ణకూర్మంతో కూడిన ‘కౌర్మ’ దానాన్ని ఎవడు ఇస్తాడో, ఆ మనిషి వెయ్యి గోవులను దానం చేసినంత పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 69

श्रुतीनां यत्र कल्पादौ प्रवृत्त्यर्थं जनार्दनः । मत्स्यरूपी च मनवे नरसिंहोपवर्णनम्

కల్పారంభంలో శ్రుతులు ప్రవృత్తించుటకై జనార్దనుడు మత్స్యరూపం ధరించి మనువుకు నరసింహోపాఖ్యానాన్ని వివరించిన స్థలం అది।

Verse 70

अधिकृत्याब्रवीत्सप्तकल्पवृत्तं मुनिव्रताः । तन्मात्स्यमिति जानीध्वं सहस्राणि चतुदर्श

ఓ మునివ్రతులారా! ఆయన ఏడు కల్పాల వృత్తాంతాన్ని వివరించాడు; దానినే ‘మాత్స్య’మని తెలుసుకోండి—అది పద్నాలుగు వేల (శ్లోకాల) గ్రంథం।

Verse 71

विषुवे हैममत्स्येन धेन्वा क्षौमयुगान्वितम् । यो दद्यात्पृथिवी तेन दत्ता भवति चाखिला

విషువకాలంలో స్వర్ణమత్స్యంతో కూడి, క్షౌమవస్త్రయుగంతో అలంకృతమైన గోవును ఎవడు దానం చేస్తాడో, అతనిచేత సమస్త భూమియే దానమైనట్లవుతుంది।

Verse 72

यदा वा गरुडे कल्पे विश्वाण्डाद्गरुडोऽभवत् । अधिकृत्याब्रवीत्कृष्णो गारुडं तदिहोच्यते

గరుడకల్పంలో విశ్వాండం నుండి గరుడుడు ఉద్భవించినప్పుడు, అతనిని విషయంగా చేసుకొని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన వృత్తాంతమే ఇక్కడ ‘గారుడం’ అని పిలువబడుతుంది।

Verse 73

तदष्टादश चैकं च सहस्राणीह पठ्यते । स्वर्णहंससमायुक्तं यो दद्यादयने परे । स सिद्धिं लभते मुख्यां शिवलोके च संस्थितिम्

ఇది ఇక్కడ పదెనిమిది వేల ఒక (శ్లోకాలు)గా పఠించబడుతుంది। శుభమైన అయనసంక్రమణ సమయంలో స్వర్ణహంసతో కూడిన దానమిచ్చేవాడు పరమ సిద్ధిని పొంది శివలోకంలో స్థిరస్థానాన్ని పొందుతాడు।

Verse 74

ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रवीत्पुनः । तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं द्विशताधिकम्

మళ్లీ బ్రహ్ముడు బ్రహ్మాండ మహాత్మ్యాన్ని గురించి ఉపదేశించాడు; ఆ బ్రహ్మాండ (పురాణం) పన్నెండు వేల శ్లోకాలతో, అదనంగా రెండు వందల శ్లోకాలు కలిగినదని చెప్పబడింది।

Verse 76

यो दद्यात्तु व्यतीपात ऊर्णायुगसमन्वितम् । राजसूयसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

వ్యతీపాత సమయంలో ఎవడు ఊర్ణవస్త్రయుగంతో కూడిన దానమిస్తాడో, ఆ మనిషి సహస్ర రాజసూయ యాగాల ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 77

हेमधेन्वायुतं तच्च ब्रह्मलोकफलप्रदम् । चतुर्लक्षमिदं प्रोक्तं व्यासेनाद्भुतकर्मणा

ఆ దానం పదివేల స్వర్ణధేనువులకు సమానమై బ్రహ్మలోకఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అద్భుతకర్మలైన వ్యాసుడు ఈ నాలుగు లక్షల (శ్లోకాల) సంగ్రహాన్ని ప్రకటించాడు.

Verse 78

इदं लोकहितार्थाय संक्षिप्तं द्वापरे द्विजाः

హే ద్విజులారా, లోకహితార్థంగా ద్వాపరయుగంలో దీనిని సంక్షిప్తం చేశారు.

Verse 79

भविष्याणां च कल्पानां श्रूयते यत्र विस्तरः । तद्ब्रह्माण्डं पुराणं तु ब्रह्मणा समुदाहृतम्

భవిష్యత్ కల్పాల విస్తార వివరణ ఎక్కడ వినబడుతుందో, అదే బ్రహ్మాండ పురాణం; దానిని బ్రహ్మదేవుడు ప్రకటించాడు.

Verse 80

पाद्मे पुराणे यत्प्रोक्तं नारसिंहोपवर्णनम् । तच्चाष्टादशसाहस्रं नारसिंहमिहोच्यते

పద్మపురాణంలో చెప్పబడిన నరసింహోపాఖ్యానం అష్టాదశ సహస్ర (శ్లోకాల) పరిమాణమై, ఇక్కడ ‘నారసింహ’ (పురాణం/ఖండం) అని పిలువబడుతుంది.

Verse 81

नन्दिने यत्र माहात्म्यं कार्तिकेयेन वर्णितम् । लोके नन्दिपुराणं वै ख्यातमेतद्द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా, నందికి కార్తికేయుడు మహాత్మ్యాన్ని వివరించిన గ్రంథమే లోకంలో ‘నంది పురాణం’గా ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 82

यत्र साम्बं पुरस्कृत्य भविष्यति कथानकम् । प्रोच्यते तत्पुनर्लोके सांबमेव मुनिव्रताः

ఓ దృఢవ్రత మునులారా! సామ్బుని ముందుంచి చెప్పబడబోయే ఆ కథ, లోకంలో మళ్లీ ‘సామ్బ’ అనే పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందుతుంది।

Verse 83

एवमादित्यसंज्ञं तु तत्रैव परिपठ्यते । अष्टादशभ्यस्तु पृथक्पुराणं यच्च दृश्यते । विजानीध्वं द्विजश्रेष्ठास्तदेतेभ्यो विनिर्गतम्

ఇలా అక్కడే అది ‘ఆదిత్య’ అనే పేరుతో పఠించబడుతుంది. అలాగే అష్టాదశ పురాణాలకు భిన్నంగా కనిపించే ఏ ప్రత్యేక పురాణమైనా—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! అది వీటినుంచే ఉద్భవించిందని తెలుసుకోండి।

Verse 84

पञ्चाङ्गानि पुराणस्य चाख्यानमितरत्स्मृतम् । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुवंशचरितं पुराणं पञ्चलक्षणम्

పురాణానికి ఐదు అంగాలు ఉన్నాయి; వీటికి మించినది ఉపాఖ్యానంగా స్మరించబడుతుంది. సర్గం, ప్రతిసర్గం, వంశం, మన్వంతరాలు, వంశానువంశ చరితం—ఇవే పురాణానికి ఐదు లక్షణాలు।

Verse 85

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां माहात्म्यं भुवनस्य च । संहारश्च प्रदृश्येत पुराणं पञ्चलक्षणम्

అందులో బ్రహ్మ, విష్ణు, అర్క (సూర్య) మరియు రుద్రుల మహాత్మ్యం, అలాగే భువనాల స్వరూపం మరియు సంహారమూ దర్శింపబడతాయి—అందుకే పురాణం పంచలక్షణమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 86

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च परिकीर्त्यते । सर्वेष्वपि पुराणेषु तद्विरूढे च यत्फलम्

ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం—ఇవి అన్నీ అన్ని పురాణాలలో ప్రకటించబడతాయి; అలాగే ఆ బోధనలు సరిగా పెంపొందించి ఆచరించినప్పుడు కలిగే ఫలమూ చెప్పబడుతుంది।

Verse 87

सात्विकेषु च कल्पेषु माहात्म्यमधिकं हरेः । राजसेषु च माहात्म्यमधिकं ब्रह्मणो विदुः

సాత్త్విక కల్పములలో హరియొక్క మహాత్మ్యం అధికము; రాజస కల్పములలో బ్రహ్మయొక్క మహాత్మ్యం అధికమని విద్వాంసులు చెప్పుదురు।

Verse 88

तद्वदग्रे च माहात्म्यं तामसेषु शिवस्य हि । संकीर्णे च सरस्वत्याः पितॄणां च निगद्यते

అదేవిధంగా తామస కల్పములలో శివుని మహాత్మ్యమే అగ్రగణ్యము; సంకీర్ణ కల్పములో సరస్వతీదేవి మరియు పితృదేవతల మహిమ చెప్పబడుతుంది।

Verse 89

चतुर्भिर्भगवान्विष्णुर्द्वाभ्यां ब्रह्मा तथा रविः । अष्टादशपुराणेषु शेषेषु भगवाञ्छिवः

పద్దెనిమిది పురాణములలో నాలుగింటిలో భగవాన్ విష్ణువు ప్రధానంగా స్తుతింపబడెను; రెండింటిలో బ్రహ్మ, అలాగే రెండింటిలో రవి (సూర్యుడు); మిగిలినవాటిలో భగవాన్ శివుడు।

Verse 90

वेदवन्निश्चलं मन्ये पुराणं वै द्विजोत्तमाः । वेदाः प्रतिष्ठिताः सर्वे पुराणे नात्र संशयः

హే ద్విజోత్తమా! నేను పురాణాన్ని వేదమువలె అచలమైన ప్రమాణముగా భావించుచున్నాను. సమస్త వేదములు పురాణములోనే ప్రతిష్ఠితమైయున్నవి—ఇందులో సందేహము లేదు।

Verse 91

बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं चालयिष्यति । इतिहासपुराणैस्तु निश्चलोऽयं कृतः पुरा

వేదము అల్పశ్రుతుని చూచి భయపడును—‘ఇతడు నన్ను చలింపజేయును’ అని. కాని ఇతిహాస-పురాణములచే ఇది పూర్వమే స్థిరముగా, అచలముగా చేయబడెను।

Verse 92

यन्न दृष्टं हि वेदेषु न दृष्टं स्मृतिषु द्विजाः । उभयोर्यत्र दृष्टं च तत्पुराणेषु गीयते

హే ద్విజులారా! వేదాలలో కనబడనిది, స్మృతులలోనూ కనబడనిది; అలాగే రెండింటిలోనూ ఉన్నదిగా దర్శింపబడేది—అదే పురాణాలలో గేయమై ఉపదేశింపబడుతుంది।

Verse 93

यो वेद चतुरो वेदान्सांगोपनिषदो द्विजः । पुराणं नैव जानाति न च स स्याद्विचक्षणः

సాంగాలతో కూడిన నాలుగు వేదాలను, ఉపనిషత్తులతో సహా తెలిసిన ద్విజుడు కూడా—పురాణాన్ని తెలియకపోతే అతడు నిజంగా విచక్షణుడని చెప్పబడడు।

Verse 94

अष्टादशपुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः । भारताख्यानमकरोद्वेदार्थैरुपबृंहितम्

సత్యవతీ సుతుడు (వ్యాసుడు) అష్టాదశ పురాణాలను రచించి, అనంతరం వేదార్థాలతో సమృద్ధమైన ‘భారత’ాఖ్యానాన్ని నిర్మించాడు।

Verse 95

लक्षेणैकेन तत्प्रोक्तं द्वापरान्ते महात्मना । वाल्मीकिना च यत्प्रोक्तं रामोपाख्यानमुत्तमम्

ఆ మహాత్ముడు ద్వాపరయుగాంతంలో దానిని ఒక లక్ష శ్లోకాల పరిమాణంలో ప్రకటించాడు; అలాగే వాల్మీకి కూడా ఉత్తమమైన రామోపాఖ్యానాన్ని వర్ణించాడు।

Verse 96

ब्रह्मणा विहितं यच्च शतकोटिप्रविस्तरम् । आह तन्नारदायैव तेन वाल्मीकये पुनः

బ్రహ్మదేవుడు శతకోటి విస్తారంగా ఏర్పాటు చేసినదాన్ని ఆయన నారదునికి చెప్పాడు; నారదుడు మళ్లీ అదే వాల్మీకికి వివరించాడు।

Verse 97

वाल्मीकिना च लोके तु धर्मकामार्थसाधकम्

వాల్మీకియే లోకహితార్థం దానిని ధర్మ–కామ–అర్థసాధకమని ప్రకటించాడు।

Verse 98

एवं सपादाः पञ्चैते लक्षाः पुण्याः प्रकीर्तिताः । पुरातनस्य कल्पस्य पुराणे तु विदुर्बुधाः

ఇలా సవ్వా ఐదు లక్షల సంఖ్య పుణ్యమని కీర్తించబడింది; పురాణంలో జ్ఞానులు దానిని ప్రాచీన కల్పానికి చెందినదిగా తెలుసుకొంటారు.

Verse 99

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते काल गौरवात् । स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं पुराणं लैङ्गमेव च

కాలభారముచేత ఇతిహాసాలు, పురాణాలు విభజింపబడతాయి; అలాగే స్కాందం, బ్రహ్మాండ పురాణం మరియు లైంగ (లింగ) పురాణమూ విభిన్న విభాగాలుగా కనిపిస్తాయి.

Verse 100

वाराहकल्पे विप्रेन्द्रास्तेषां भेदः प्रवर्तते । अष्टादशप्रकारेण ब्रह्माण्डं भिन्नमेव हि

ఓ విప్రేంద్రులారా! వారాహకల్పంలో వాటి విభాగాలు ప్రవర్తిస్తాయి; నిజంగా బ్రహ్మాండ పురాణం పద్దెనిమిది విధాలుగా విభజించబడింది.

Verse 101

अष्टादशपुराणानि तेन जातानि भूतले । लैङ्गमेकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम्

ఆయన వలన భూతలంలో పద్దెనిమిది పురాణాలు ప్రాదుర్భవించాయి; శుభమైన లైంగ (లింగ) పురాణం ద్వాపరయుగంలో పదకొండు విధాలుగా విస్తారంగా విభజించబడింది.

Verse 102

स्कान्दं तु सप्तधा भिन्नं वेद व्यासेनधीमता । एकाशीतिसहस्राणि शतं चैकं तु संख्यया

ధీమంతుడైన వ్యాసుని ప్రకారం స్కందపురాణం ఏడు విభాగాలుగా విభజించబడింది; సంఖ్య ప్రకారం అందులో ఎనభై ఒక వేల నూరు శ్లోకాలు ఉన్నాయి।

Verse 103

तस्याऽद्यो यो विभागस्तु स्कन्दमाहात्म्यसंयुतः । माहेश्वरः समाख्यातो द्वितीयो वैष्णवः स्मृतः

ఆ పురాణంలోని మొదటి విభాగం స్కందమాహాత్మ్యంతో యుక్తమై ‘మాహేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి; రెండవది ‘వైష్ణవ’మని స్మరించబడుతుంది।

Verse 104

तृतीयो ब्रह्मणः प्रोक्तः सृष्टिसंक्षेपसूचकः । काशीमाहात्म्यसंयुक्तश्चतुर्थः परिपठ्यते

మూడవ విభాగం బ్రహ్మదేవునికి సంబంధించినదిగా చెప్పబడింది; అది సృష్టి యొక్క సంక్షిప్త వివరణను సూచిస్తుంది. నాలుగవది కాశీమాహాత్మ్యంతో యుక్తమై పఠించబడుతుంది।

Verse 105

रेवायाः पञ्चमो भागः सोज्जयिन्याः प्रकीर्तितः । षष्ठः कल्पो नागरश्च तीर्थमाहात्म्यसूचकः

ఐదవ భాగం రేవా (నర్మదా) మరియు ఉజ్జయినీకి సంబంధించినదిగా ప్రకటించబడింది; ఆరవది ‘నాగర కల్పం’, ఇది తీర్థమాహాత్మ్యాన్ని సూచిస్తుంది।

Verse 106

सप्तमो यो विभागोऽयं स्मृतः प्राभासिको द्विजाः । सर्वे द्वादशसाहस्रा विभागाः संप्रकीर्तिताः

హే ద్విజులారా, ఈ ఏడవ విభాగం ‘ప్రాభాసిక’మని స్మరించబడుతుంది; ఈ విధంగా పన్నెండు వేల శ్లోకాల పరిమాణమైన అన్ని విభాగాలు సమ్యకుగా పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 107

अस्मिन्प्राभासिकः सर्वो वर्ण्यते क्षेत्रविस्तरः । तीर्थानां चैव माहात्म्यं माहात्म्यं शंकरस्य च

ఈ ప్రాభాసిక ఖండంలో ఈ పుణ్యక్షేత్రపు సమస్త విస్తారం వర్ణించబడింది; అలాగే తీర్థాల మహిమ, శంకరుడు (శివుడు) యొక్క మహాత్మ్యమూ చెప్పబడింది।

Verse 108

अन्येषां चैव देवानां माहात्म्यं च प्रकीर्त्यते । इति भेदः पुराणानां संक्षेपात्कथितो द्विजाः

ఇతర దేవతల మహిమ కూడా ఇక్కడ ప్రకటించబడుతుంది. ఈ విధంగా, ఓ ద్విజులారా, పురాణాల భేదం సంక్షేపంగా చెప్పబడింది।

Verse 109

इममष्टादशानां तु पुराणानामनुक्रमम् । यः पठेद्धव्यकव्येषु स याति भवनं हरेः

దేవార్పణలు మరియు పితృకార్యాలలో అష్టాదశ పురాణాల ఈ క్రమాన్ని ఎవడు పఠిస్తాడో, అతడు హరి (విష్ణు) ధామాన్ని చేరుతాడు।