Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

तदष्टादश चैकं च सहस्राणीह पठ्यते । स्वर्णहंससमायुक्तं यो दद्यादयने परे । स सिद्धिं लभते मुख्यां शिवलोके च संस्थितिम्

Transliteration

tadaṣṭādaśa caikaṃ ca sahasrāṇīha paṭhyate | svarṇahaṃsasamāyuktaṃ yo dadyādayane pare | sa siddhiṃ labhate mukhyāṃ śivaloke ca saṃsthitim

Translation

ఇది ఇక్కడ పదెనిమిది వేల ఒక (శ్లోకాలు)గా పఠించబడుతుంది। శుభమైన అయనసంక్రమణ సమయంలో స్వర్ణహంసతో కూడిన దానమిచ్చేవాడు పరమ సిద్ధిని పొంది శివలోకంలో స్థిరస్థానాన్ని పొందుతాడు।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular)

• अष्टादश: eighteen
• अष्टादश: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अष्टादश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular) (संख्यावाचक); द्विगु-समासः (अष्ट + दश)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• सहस्राणि: thousands
• सहस्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (adverb: “here”)

• पठ्यते: is recited/read
• पठ्यते: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), कर्मणि-प्रयोग (Passive)

• स्वर्णहंससमायुक्तम्: accompanied with golden swans
• स्वर्णहंससमायुक्तम्: Karma (Object of ‘दद्यात्’ with implied ‘दानम्/वस्तु’)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक) + हंस (प्रातिपदिक) + समायुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्णहंसैः समायुक्तम् = accompanied by golden swans)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• अयने: at the solstice (ayana)
• अयने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)

• परे: in the later/other (solstice)
• परे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); ‘अयने’ इति विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• सिद्धिम्: attainment; success
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• लभते: obtains
• लभते: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• मुख्याम्: chief; principal
• मुख्याम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); ‘सिद्धिम्’ इति विशेषणम्

• शिवलोके: in Śiva’s world
• शिवलोके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य लोकः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• संस्थितिम्: abode; stable state
• संस्थितिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संस्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At solstice dawn in Prabhāsa, a donor offers a golden swan icon on a tray before a Śiva-liṅga; priests chant; the sea and temple spire glow; the mood is serene and liberative.

Characters & Entities

• Śiva
• ayana (solstitial rite-time)
• svarṇa-haṃsa (golden swan)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right giving (dāna) performed at sacred times, with pure intent, becomes a direct cause for exalted spiritual attainment and proximity to Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is situated within the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, implying the broader sanctity of Prabhāsa as the field where such merits are proclaimed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna at ayana (a solstitial sacred time), specifically a gift ‘accompanied by a golden swan’ (svarṇa-haṃsa-sahita dāna).