Adhyaya 72

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपदे वृष्णिवंशानुकीर्त्तनं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः // ७१// सूत उवाच मनुष्यप्रकृतीन्देवान्कीर्त्यमानान्निबोधत / संकर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः सांब एव च

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగమున ‘వృష్ణివంశానుకీర్తనం’ నామ ఏకసప్తతితమో అధ్యాయము. సూతుడు పలికెను—మనుష్యప్రకృతిగల దేవుల కీర్తనను వినుడి: సంకర్షణుడు, వాసుదేవుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు.

Verse 2

अनिरुद्धश्च पञ्चैते वंशवीराः प्रकीर्त्तिताः / सप्तर्ष्यः कुबेरश्च यज्ञे मणिवरस्तथा

అనిరుద్ధుడుతో కూడిన ఈ ఐదుగురు వంశవీరులని కీర్తించబడినారు; అలాగే సప్తర్షులు, కుబేరుడు, యజ్ఞంలో మణివరుడును।

Verse 3

शालूकिर्नारदश्चैव विद्वान्धन्वन्तरिश्तथा / नन्दिनश्च महादेवः सालकायन एव च / आदिदेव स्तदा विष्णुरेभिश्च सह दैवतैः

శాలూకి, నారదుడు, విద్యావంతుడైన ధన్వంతరి; నందినుడు, మహాదేవుడు, సాలకాయనుడు—మరియు ఆదిదేవుడు విష్ణువు కూడా ఆ దేవతలతో కలిసి।

Verse 4

ऋषय ऊचुः विष्णुः किमर्थं संभूतः स्मृताः संभूतयः कति / भविष्याः कति चान्ये च प्रादुर्भावा महात्मनः

ఋషులు పలికిరి—విష్ణువు ఏ కారణంతో అవతరించెను? స్మృతిలో చెప్పబడిన అవతారాలు ఎన్ని? భవిష్యత్తులో ఎన్ని, ఇంకా ఇతర మహాత్ముని ప్రాదుర్భావాలు ఏవి?

Verse 5

ब्रह्मक्षत्रेषु शस्तेषु किमर्थमिह जायते / पुनः पुनर्मनुष्येषु तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्

శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణ-క్షత్రియులలో ఆయన ఇక్కడ ఏ హేతువుతో జన్మించుచున్నాడు? మానవులలో పునఃపునః ఎందుకు అవతరించుచున్నాడు—మేము అడుగుచున్నాము, మాకు చెప్పుము।

Verse 6

विस्तरेणैव सर्वाणि कर्माणि रिपुघातिनः

శత్రుఘాతకుడైన ఆయన సమస్త కర్మలను విస్తారంగా వివరించుము।

Verse 7

श्रोतुमिच्छामहे सम्यग्वद कृष्णस्य धीमतः / कर्मणामानुपूर्वीं च प्रादुर्भावाश्च ये प्रभो

హే ప్రభో! ధీమంతుడైన శ్రీకృష్ణుని కర్మల క్రమాన్ని, అలాగే ఆయనకు జరిగిన ప్రాదుర్భావాలను సమ్యకంగా చెప్పుము; మేము వినదలచుకున్నాము.

Verse 8

या वास्य प्रकृतिस्तात तां चास्मान्वक्तुमर्हसि / कथं स भगवान्विष्णुः सुरेष्वरिनिषूदनः

హే తాత! ఆయన యొక్క ప్రకృతి (స్వరూపశక్తి) ఏదో అది కూడా మాకు చెప్పవలసినది; అలాగే దేవేశ్వరుల శత్రువులను సంహరించే ఆ భగవాన్ విష్ణువు ఎలా (అవతరించాడు)?

Verse 9

वसुदेवकुले धीमान्वासुदेवत्वमागतः / अमरैरावृतं पुण्यं पुण्यकृद्भिरलङ्कृतम्

ఆ ధీమంతుడు వసుదేవుని కులంలో వాసుదేవత్వాన్ని పొందుతూ ప్రాదుర్భవించాడు; ఆ పుణ్యస్థానం అమరులచే ఆవరించబడి, పుణ్యకర్ములు అలంకరించినదై ఉండెను.

Verse 10

देवलोकं किमुत्सृज्य मर्त्यलोकमिहागतः / देवमानुषयोर्नेता धातुर्यः प्रसवो हरिः

దేవలోకాన్ని విడిచి ఆయన ఇక్కడ మర్త్యలోకానికి ఎందుకు వచ్చెను? దేవమానవుల నాయకుడు, ధాతకూ కారణమైన ప్రసవస్వరూపుడు హరి కదా!

Verse 11

किमर्थं दिव्यमात्मानं मानुष्ये समवेशयत् / यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मनुष्याणां मनोमयम्

ఆయన తన దివ్యాత్మస్వరూపాన్ని మానుష్యంలో ఎందుకు సమావేశం చేసెను? మనుష్యుల మనోమయ చక్రాన్ని నడిపించేది ఆయన ఒక్కడే కదా.

Verse 12

मानुष्ये स कथं बुद्धिं चक्रे चक्रभृतां वरः / गोपायन यः कुरुते जगतः सर्वकालिकम्

మానవ రూపంలో చక్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రభువు ఎలా బుద్ధిని ధరించాడు? యెవడు జగత్తును సర్వకాలం రక్షిస్తాడో.

Verse 13

स कथं गां गतो विष्णुर्गोपत्वमकरोत्प्रभुः / महाभूतानि भूतात्मा यो दधार चकार ह

విష్ణు ప్రభువు భూమికి వచ్చి గోపత్వాన్ని ఎలా స్వీకరించాడు? భూతాత్ముడై మహాభూతాలను ధరించినవాడు.

Verse 14

श्रीगर्भः स कथं गर्भे स्त्रिया भूचरया वृतः / येन लोकान्क्रमैर्जित्वा सश्रीकास्त्रिदशाः कृताः

శ్రీగర్భుడైన ప్రభువు భూమిపై సంచరించే స్త్రీ గర్భంలో ఎలా ఆవరించబడ్డాడు? యెవడు క్రమంగా లోకాలను జయించి దేవతలను శ్రీమంతులుగా చేశాడో.

Verse 15

स्थापिता जगतो मार्गास्त्रिक्रमं वपुराहृतम् / ददौ जितां वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः

జగత్తు మార్గాలు స్థాపించబడ్డాయి; త్రిక్రముని దివ్య వపువు అవతరించింది. దేవుల్లో శ్రేష్ఠుడు జయించిన భూమిని దేవతలకు ప్రసాదించాడు.

Verse 16

येन सैंहं वपुः कृत्वा द्विधाकृत्वा च तत्पुनः / पूर्वदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुर्हतः

యెవడు సింహ వపువును ధరించి, దానిని మరల రెండుగా చీల్చాడో—ఆ పూర్వ దైత్య మహావీరుడు హిరణ్యకశిపుడు హతుడయ్యాడు.

Verse 17

यः पुरा ह्यनलो भूत्वा त्वौर्वः संवर्त्तको विभुः / पातालस्थोर्ऽणवगतः पपौ तोयमयं हविः

యెవడు పూర్వం అగ్నిరూపుడై, విభువైన ఔర్వ సంవర్తకుడై, పాతాళస్థ అర్ణవంలోకి వెళ్లి జలమయ హవిని పానంచేశాడో।

Verse 18

सहस्रचरणं देवं सहस्रांशुं सहस्रशः / सहस्रशिरसं देवं यमाहुर्वै युगे युगे

వెయ్యి పాదములు గల దేవుడు, వెయ్యి కిరణములు గలవాడు, వెయ్యి శిరస్సులు గల దేవుడని—యుగయుగాలలో ఆయనను అలా అంటారు।

Verse 19

नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम् / एकार्णवगते लोके तत्पङ्कजमपङ्कजम्

యావనికి పితామహుని గృహం నాభి-అరణ్యములోనుండి ఉద్భవించిందో; లోకం ఏకార్ణవంలో లీనమైనప్పుడు ఆ పద్మం మలినరహితమైన పద్మమైంది।

Verse 20

येन ते निहता दैत्याः संग्रामे तारकामये / सर्वदेवमयं कृत्वा सर्वायुधधरं वपुः

తారకామయ సంగ్రామంలో, సర్వదేవమయమైన, సర్వాయుధధారియైన రూపాన్ని ధరించి ఆయన ఆ దైత్యులను సంహరించాడు।

Verse 21

महाबलेन वोत्सिक्तः कालनेमिर्निपातितः / उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्यामृतोदधेः / यः शेतेशश्वतं योगमाच्छाद्य तिमिरं महत्

మహాబలంతో ఉన్మత్తుడైన కాలనేమి పడగొట్టబడెను; క్షీరోద అనే అమృతసముద్రపు ఉత్తర భాగంలో, మహత్తర తిమిరాన్ని ఆవరించి, ఆయన శాశ్వత యోగంలో శయనిస్తాడు।

Verse 22

सुरारणीगर्भमधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाददितिः पुरायम् / शक्रं च यो दैत्यगणं च रूद्धं गर्भावमानेन भृशं चकार ह

పూర్వకాలంలో అదితి తన మహత్తపస్సు ప్రభావంతో దివ్యమైన సురారణీ-గర్భాన్ని ధరించింది; గర్భావమాన కారణంగా అతడు శక్రుని మరియు దైత్యగణాన్ని తీవ్రంగా నిరోధించాడు।

Verse 23

पदानि यो लोकपदानि कृत्वा चकार दैत्यान्सलिलेशयांस्तान् / कृत्वा च देवांस्त्रिदिवस्य देवांश्चक्रे सुरेशं पुरुहूतमेव

లోకవ్యవస్థకు తగిన పాదాలను స్థాపించి ఆ దైత్యులను జలశయులుగా చేసినవాడు; దేవులను త్రిదివ దేవులుగా చేసి పురుహూతుడైన ఇంద్రునే సురేశుడిగా నియమించాడు।

Verse 24

गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा

గార్హపత్య విధానంతో, అన్వాహార్య కర్మ ప్రకారం।

Verse 25

अग्निमाहवनीयं च वेदीं चैव कुशं स्रुवम् / प्रोक्षणीयं श्रुतं चैव आवभृथ्यं तथैव च

ఆహవనీయ అగ్ని, వేదిక, కుశ, స్రువ; ప్రోక్షణీయ జలం, శ్రుత (మంత్రోచ్ఛారణ) మరియు ఆవభృథ్య—ఇవన్నీ కూడా యథావిధిగా సిద్ధం చేశాడు।

Verse 26

अथर्षींश्चैव यश्चक्रे हव्यभागप्रदान्मखे / हव्यादांश्च सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄनपि / भोगार्थं यज्ञविधिना यो यज्ञो यज्ञकर्मणि

యజ్ఞంలో హవ్యభాగ ప్రదానంతో ఋషులను నియమించినవాడు; హవ్యభోజులైన సురులను, కవ్యభోజులైన పితృదేవతలను కూడా స్థాపించినవాడు; యజ్ఞకర్మలో యజ్ఞవిధి ప్రకారం భోగార్థం జరిగే యజ్ఞం ఆయనే।

Verse 27

यूपान्समित्स्रुवं सोमं पवित्रं परिधीनपि / यज्ञियानि च द्रव्याणि यज्ञियांश्च तथानलान्

యూపములు, సమిధలు, స్రువము, సోమము, పవిత్రము, పరిధులు—మరియు యజ్ఞయోగ్య ద్రవ్యములు, యజ్ఞీయ అగ్నులు కూడ।

Verse 28

सदस्यान्यजमानांश्च ह्यश्वमेधान्क्रतुत्तमान् / विचित्रान्राजसूयदीन्पारमेष्ठ्येन कर्मणा

సదస్యులు, యజమానులు, శ్రేష్ఠమైన అశ్వమేధ క్రతువులు; అలాగే విచిత్రమైన రాజసూయాది—ఇవి పారమేష్ఠ్య కర్మచేత.

Verse 29

उद्गात्रादींश्च यः कृत्वा यज्ञांल्लोकाननुक्रमम् / क्षणा निमेषाः काष्ठाश्च कलास्त्रैकाल्यमेव च

ఉద్గాత మొదలైన ఋత్వికులను ఏర్పరచి, యజ్ఞములు మరియు లోకముల క్రమాన్ని నియమించినవాడు; అలాగే క్షణ, నిమేష, కాష్ఠ, కళ మరియు త్రికాలమును కూడా.

Verse 30

मुहूर्त्तास्तिथयो मासा दिनं संवत्सरं तथा / ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं त्रिविधं त्रिषु

ముహూర్తములు, తిథులు, మాసములు, దినము, సంవత్సరము; అలాగే ఋతువులు, కాలయోగములు—మూడు లోకాలలో ప్రమాణం త్రివిధముగా స్థాపితమైంది.

Verse 31

आयुः क्षेत्राण्यथ बलं क्षणं यद्रूपसौष्ठवम् / मेधावित्वं च शौर्यं च शास्त्रस्येव च पारणम्

ఆయుష్షు, క్షేత్రములు, బలము, రూపసౌష్టవమున్న ఆ క్షణము; మేధావిత్వము, శౌర్యము, అలాగే శాస్త్రపారాయణమును కూడా.

Verse 32

त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पावकास्त्रयः / त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि तिस्रो मात्रा गुणास्त्रयः

మూడు వర్ణాలు, మూడు లోకాలు, త్రైవిద్యం, మూడు పావకాలు; త్రికాలం, మూడు కర్మలు, మూడు మాత్రలు, మూడు గుణాలు।

Verse 33

सृष्टा लोकेश्वराश्चैव येन येन च कर्मणा / सर्वभूतगणाः सृष्टाः सर्वभूतगणात्मना

ఏ ఏ కర్మముచే లోకేశ్వరులు సృష్టింపబడ్డారో, ఆ సర్వభూతగణాత్ముడే సమస్త జీవగణాలను సృష్టించాడు।

Verse 34

क्षणं संधाय पूर्वेण योगेन रमते च यः / गतागतानां यो नेता सर्वत्र विविधेश्वरः

పూర్వోక్త యోగముచే క్షణమాత్రం సంధానమై ఆనందించువాడు; గమనాగమనముల నాయకుడు, సర్వత్ర నానారూపేశ్వరుడు।

Verse 35

यो गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मणाम् / चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ధర్మయుక్తులకు ఆయనే గతి, పాపకర్ములకు అగతి; ఆయనే చాతుర్వర్ణ్యానికి ప్రభవము, చాతుర్వర్ణ్యానికి రక్షకుడు।

Verse 36

चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराशम्यसंश्रयः / दिगन्तरं नभो भूमिरापो वायुर्विभावसुः

చతుర్విద్యను తెలిసినవాడు, నాలుగు ఆశ్రమాలకు ఆశ్రయమైనవాడు; ఆయనే దిశల విస్తారం, ఆకాశం, భూమి, జలం, వాయువు, విభావసు (అగ్ని) ।

Verse 37

चन्द्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशाः क्षणदाचराः / यः परं श्रुयते देवो यः परं श्रूयते तपः

చంద్రసూర్యుల ద్వయజ్యోతి, యుగాధీశులు, క్షణమాత్రంలో సంచరించువారు. యే పరమ దేవుడని శ్రుతి చెబుతుందో, యే పరమ తపస్సని శ్రుతి చెబుతుందో ఆయనే।

Verse 38

यः परं तमसः प्राहुर्यः परं परमात्मवान् / आदित्यादिस्तु यो देवो यश्च दैत्यान्तको विभुः

యే తమస్సుకు అతీతుడని చెప్పబడుతాడో, యే పరమాత్మస్వరూపుడైన పరముడో. ఆదిత్యులకు ఆదిదేవుడైనవాడు, దైత్యాంతకుడైన విభువు ఆయనే।

Verse 39

युगान्तेष्वन्तको यश्च यश्च लोकान्तकान्तकः / सेतुर्यो लोकसेतूनां मेधो यो मध्यकर्मणाम्

యుగాంతంలో అంతకుడైనవాడు, లోకాంతకాంతకుడైనవాడు. లోకసేతువులకు సేతువైనవాడు, మధ్యకర్మములకు మేధస్సైనవాడు ఆయనే।

Verse 40

वेद्यो यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् / सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतो ऽग्निवर्चसाम्

వేదవిదులకు వేద్యుడైనవాడు, ప్రభవాత్ములకు ప్రభువైనవాడు. భూతములకు సోమస్వరూపుడై, అగ్నివర్చసులకు అగ్నిస్వరూపుడై ఉన్నవాడు ఆయనే।

Verse 41

मनुष्याणां मनुर्भूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् / विनयो नयतृप्तानां तेजस्तेजस्विनामपि

మనుష్యులకు మనువై, తపస్వులకు తపస్సై ఉంటాడు. నయంతో తృప్తులైనవారికి వినయమై, తేజస్వులకు తేజమై కూడా ఉంటాడు।

Verse 42

विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि / आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः

సర్వ విగ్రహాలకు విగ్రహమై, గమనమున్నవారికీ పరమగతియైనవాడు; ఆకాశమునుండి వాయువు పుడుతుంది, వాయువునుండి ప్రాణము, ప్రాణమునుండి హుతాశనుడు (అగ్ని) ఉద్భవిస్తాడు.

Verse 43

देवा हुताशनप्राणाः प्राणो ऽग्नेर्मधुसूदनः / रसाच्छोणितसंभूतिः शोणितान्मासमुच्यते

దేవతలు హుతాశనుడు (అగ్ని) యొక్క ప్రాణములు; అగ్నికి ప్రాణము మధుసూదనుడు (విష్ణువు). రసమునుండి శోణితము పుడుతుంది; శోణితమునుండి మాంసము అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 44

मांसात्त मेदसो जन्म मेदसो ऽस्थि निरुच्यते / अस्य्नो मज्जा समभवन्मज्जातः शुक्रसंभवः

మాంసమునుండి మేదస్సు (కొవ్వు) జన్మిస్తుంది; మేదస్సునుండి అస్తి (ఎముక) అని చెప్పబడుతుంది. అస్తినుండి మజ్జా పుడుతుంది; మజ్జానుండి శుక్రము ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 45

शुक्राद्गर्भः समाभव द्रसमूलेन कर्मणा / तत्रापां प्रथमावापः स सौम्यो राशिरुच्यते

శుక్రమునుండి గర్భము రసమూలమైన కర్మచేత ఉద్భవిస్తుంది. అక్కడ జలముల మొదటి సంయోగము జరుగుతుంది; అదే సౌమ్య రాశి అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 46

गर्भो ऽश्मसंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते / शुक्रं सोमात्मकं विद्यादार्त्तवं पावकात्मकम्

గర్భము అశ్మము (పాషాణ/స్థూలత) నుండి సంభవించినదని తెలుసుకోవాలి; అది రెండవ రాశి అని చెప్పబడుతుంది. శుక్రము సోమాత్మకమని, ఆర్తవము (రజస్సు) పావకాత్మకమని (అగ్నిస్వరూపమని) గ్రహించాలి.

Verse 47

भावौ रसानुगावेतौ वीर्ये च शशिपावकौ / कफवर्गे भवेच्छुक्रं पित्तवर्गे च शोणितम्

భావములు రసానుగాములు అని చెప్పబడినవి; వీర్యంలో చంద్రుడు మరియు అగ్ని స్వరూపములు. కఫవర్గంలో శుక్రం, పిత్తవర్గంలో శోణితం (రక్తం) కలుగును.

Verse 48

कफस्य त्दृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् / देहस्य मध्ये त्दृदयं स्थानं तु मनसः स्मृतम्

కఫానికి హృదయం స్థానం; నాభిలో పిత్తం స్థిరంగా ఉంటుంది. దేహమధ్యంలోని హృదయమే మనస్సు స్థానం అని కూడా స్మరించబడుతుంది.

Verse 49

नाभिश्चोदर संस्था तु तत्र देवो हुताशनः / मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते

నాభి ఉదరంలో స్థితమై ఉంది; అక్కడ దేవుడు హుతాశనుడు (అగ్ని) నివసిస్తాడు. మనస్సును ప్రజాపతి అని తెలుసుకోవాలి; కఫాన్ని సోమస్వరూపంగా భావించాలి.

Verse 50

पित्तमग्निः स्मृतो ह्येतदग्नीषोमात्मकं जगत् / एवं प्रवर्त्तिते गर्भे वृत्ते कर्कन्धुसंनिभे

పిత్తం అగ్ని అని స్మరించబడింది; ఈ జగత్తు అగ్ని-సోమాత్మకం. ఈ విధంగా గర్భం ప్రవర్తించి, కర్కంధు (రేగు) వలె గుండ్రంగా ఉంటుంది.

Verse 51

वायुः प्रवेशनं चक्रे संगतः परमात्मना / स पञ्चधा शरीरस्थो विद्यते वर्द्धयेत्पुनः

పరమాత్మతో సంగమించి వాయువు (గర్భంలో) ప్రవేశం చేసింది. ఆ వాయువు శరీరంలో ఐదు విధాలుగా స్థితమై, మరల వృద్ధి కలిగిస్తుంది.

Verse 52

प्राणापानौ समानश्च ह्युदानो व्यान एव च / प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्द्धयन्परिवर्त्तते

ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యానములు—ఇవన్నీ; ప్రాణమే దీనిలో పరమాత్మతత్త్వాన్ని వృద్ధి చేస్తూ నిరంతరం పరిభ్రమిస్తుంది.

Verse 53

अपानः पश्चिमं कायमु दानो ऽर्द्धं शरीरिणः / व्यानो व्यानीयते येन समानः सर्वसंधिषु

అపానము శరీరపు పశ్చిమ భాగంలో ఉంటుంది; ఉదానము దేహధారியின் అర్ధభాగంలో; వ్యానము దాని ద్వారా సర్వత్ర వ్యాప్తమై నడిపించబడుతుంది; సమానము అన్ని సంధులలో స్థితి చెందుతుంది.

Verse 54

भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतेन्द्रियगोचरा / पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्

ఆ తరువాత అతనికి ఇంద్రియగోచరమైన భూతాల ప్రాప్తి కలుగుతుంది—పృథివి, వాయువు, ఆకాశము, ఆపః (జలము) మరియు ఐదవది తేజస్సు.

Verse 55

सर्वेद्रियनिविष्टास्ते स्वस्वयोगं प्रचक्रिरे / पार्थिवं देहमाहुस्तु प्राणात्मानं च मारुतम्

అవి అన్నీ ఇంద్రియాలలో ప్రవేశించి తమ తమ యోగాన్ని నిర్వహిస్తాయి; దేహాన్ని పార్థివమని, ప్రాణాత్మను మారుతమని (వాయుమయమని) అంటారు.

Verse 56

छिद्राण्याकाशयोनीनि जलात्स्रावः प्रवर्त्तते / ज्योतिश्चक्षुषि कोष्ठो ऽस्मात्तेषां यन्नामतः स्मृतम्

రంధ్రాలు ఆకాశయోనులైనవి; జలమునుండి స్రావము ప్రవహిస్తుంది; నేత్రంలో తేజస్సు ఉంది—అందువల్లనే వాటి నామాలు ఇలా స్మరించబడినవి.

Verse 57

संग्राह्य विषयांश्चैव यस्य वीर्यात्प्रवर्तिताः / इत्येतान्पुरुषः सर्वान्सृजत्येकः सनातनः

య whose వీర్యమునుండి గ్రాహ్య విషయములు ప్రవృత్తమగునో, ఆ ఏక సనాతన పురుషుడే ఇవన్నీ సృష్టించుచున్నాడు.

Verse 58

नैधने ऽस्मिन्कथं लोके नरत्वं विष्णुरागतः / एष नः संशयो धीमन्नेष वै विस्मयो महान्

హే ధీమన్! ఈ నశ్వర లోకంలో విష్ణువు ఎలా మనుష్యత్వాన్ని పొందాడు? ఇదే మా సందేహం; ఇది మహా ఆశ్చర్యం.

Verse 59

कथं गतिर्गतिमतामापन्नो मानुषीं तनुम् / श्रोतुमिच्छामहे विष्णोः कर्माणि च यथाक्रमम्

గతిమంతుల పరమ గతి అయిన విష్ణువు ఎలా మానవ దేహాన్ని ధరించాడు? విష్ణువు కర్మములను యథాక్రమంగా వినదలచుకున్నాము.

Verse 60

आश्चर्यं परमं विष्णुर्वेदैर्देवश्चै कथ्यते / विष्णोरुत्पत्तिमाश्चय कथयस्व महामते

వేదములు విష్ణువును పరమ ఆశ్చర్యమని, దేవుడని చెప్పుచున్నవి. హే మహామతే! విష్ణువు యొక్క ఆశ్చర్యకర ఉద్భవాన్ని వివరించుము.

Verse 61

एतदाश्चर्यमाख्यातं कथ्यतां वै सुखावहम् / प्रख्यातबलवीर्यस्य प्रादुर्भावन्महात्मनः / कर्मणाश्चर्यभूतस्य विष्णोः सत्त्वमिहोच्यते

ఈ ఆశ్చర్యకథను చెప్పుము; అది నిశ్చయంగా సుఖావహం. ప్రసిద్ధ బలవీర్యముగల మహాత్ముని ప్రాదుర్భావమును, కర్మములచేత ఆశ్చర్యభూతుడైన విష్ణువు సత్త్వమును ఇక్కడ చెప్పుచున్నారు.

Verse 62

सूत उवाच अहं वः कीर्त्तयिष्यामि प्रादुर्भावं महात्मनः

సూతుడు పలికెను—ఆ మహాత్ముని అవతరణను మీకు నేను కీర్తించెదను।

Verse 63

यथा बभूव भगवान्मानुषेषु महातपाः / भृगुस्त्रीवधदोषेण भृगुशापेन मानुषे

ఎట్లా ఆ భగవాన్ మహాతపస్వి మనుష్యులలో అవతరించెనో—భృగువు స్త్రీవధదోషముచేత, భృగుశాపముచేత, మానవదేహమున।

Verse 64

जायते च युगान्तेषु देवकार्यार्थसिद्धये / तस्य दिव्यां तनुं विष्णोर्गदतो मे निबोधत

యుగాంతములలో దేవకార్యసిద్ధికై ఆయన జన్మించును; విష్ణువின் ఆ దివ్య దేహాన్ని నేను చెప్పుచుండగా వినుడి।

Verse 65

युगधर्मे परावृत्ते काले च शिथिले प्रभुः / कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानं जायते मानुषेष्विह / भृगोः शापनिमित्तेन देवासुरकृतेन च

యుగధర్మం విపరీతమై కాలం శిథిలమైనప్పుడు ప్రభువు ధర్మవ్యవస్థను స్థాపించుటకు మనుష్యులలో జన్మించును—భృగుశాపనిమిత్తముచేతను, దేవాసురకృత కారణముచేతను।

Verse 66

ऋषय ऊचुः कथं देवासुरकृते तद्व्याहारमवाप्तवान् / एतद्वेदितुमिच्छामो वृत्तं देवासुरं कथम्

ఋషులు పలికిరి—దేవాసురుల కారణంగా ఆ వ్యవహారం ఆయనకు ఎలా సంభవించెను? దేవాసురుల వృత్తాంతం ఎలా జరిగెనో మేము తెలుసుకొనదలచితిమి।

Verse 67

सूत उवाच देवासुरं यथावृत्तं ब्रुवतस्तन्निबोधत

సూతుడు పలికెను—దేవాసురుల యథావృత్తాంతాన్ని నా వాక్యమున వినుడి, గ్రహించుడి।

Verse 68

हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यं प्राक्प्रशासति / बलिनाधिष्ठितं राज्यं पुनर्लोकत्रये क्रमात्

మునుపు దైత్యుడు హిరణ్యకశిపుడు త్రిలోకమును పాలించెను; తరువాత క్రమముగా మూడు లోకాలలో బలిచే అధిష్ఠిత రాజ్యము ఏర్పడెను।

Verse 69

सख्यमासीत्परं तेषां देवानामसुरैः सह / युगाख्या दश संपूर्णा ह्यासीदव्याहतं जगत्

అప్పుడు దేవులకు అసురులతో పరమ సఖ్యత ఉండెను; ‘యుగ’ అనే పది కాలములు పూర్తై, జగత్తు అవిఘ్నముగా నిలిచెను।

Verse 70

निदेशस्थायिनश्चैव तयोर्देवासुराभवन् / बद्धे बलौ विवादो ऽथ संप्रवृत्तः सुदारुणः

వారు ఇద్దరి ఆజ్ఞలో నిలిచిన దేవాసురులే; బలి బంధింపబడిన తరువాత ఘోరమైన వివాదము ప్రారంభమైంది।

Verse 71

देवासुराणां च तदा घोरः क्षयकरो महान् / तेषां द्वीपनिमित्तं वै संग्रामा बहवो ऽभवेन्

అప్పుడు దేవాసురుల మధ్య ఘోరమైన, మహత్తరమైన, క్షయకరమైన యుద్ధము జరిగింది; ద్వీపాల కారణంగా వారి అనేక సంగ్రామములు కలిగెను।

Verse 72

वराहे ऽस्मिन्दश द्वौ च षण्डामर्कान्तगाः स्मृताः / नामतस्तु समासेन शृणुध्वं तान्विवक्षतः

ఈ వరాహకల్పంలో ‘షండామర్కాంత’ అని పిలువబడే పన్నెండు (దశ-ద్వౌ) అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. నేను చెప్పబోయే వాటి నామాలను సంక్షేపంగా వినండి.

Verse 73

प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयश्चापि वामनः / तृतीयः स तु वाराहश्चतुर्थो ऽमृतमन्थनः

మొదటిది నరసింహం, రెండవది వామనం; మూడవది వరాహం, నాలుగవది అమృతమంథనం అని చెప్పబడింది.

Verse 74

संग्रामः पञ्चमश्चैव सुघोरस्तारकामयः / षष्ठो ह्याडीबकस्तेषां सप्तमस्त्रैपुरः स्मृतः

ఐదవది ‘సంగ్రామం’—అత్యంత ఘోరం, తారకాసంబంధమైనది; ఆరవది ‘ఆడీబక’, ఏడవది ‘త్రైపుర’ అని స్మృతిలో ఉంది.

Verse 75

अन्धकारो ऽष्टमस्तेषां ध्वजश्च नवमः स्मृतः / वार्त्रश्च दशमो घोरस्ततो हालाहलः स्मृतः

ఎనిమిదవది ‘అంధకారం’, తొమ్మిదవది ‘ధ్వజం’. పదవది ‘వార్త్ర’ అత్యంత ఘోరం; ఆపై ‘హాలాహలం’ అని స్మృతిలో ఉంది.

Verse 76

स्मृतो द्वादशकस्तेषां घोरः कोलाहलो ऽपरः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यो नरसिंहेन सूदितः

ఇవే వారి ద్వాదశకం అని స్మృతిలో ఉంది; మరొకటి ‘కోలాహలం’ కూడా ఘోరం. హిరణ్యకశిపు అనే దైత్యుడు నరసింహునిచే సంహరించబడెను.

Verse 77

वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे कृते / हिरण्याक्षो हतो द्वन्द्वे प्रतिवादे च दैवते

వామనుడు త్రిలోకాక్రమణం చేసి బలిని బంధించాడు; దేవతల ప్రతివాదంలో ద్వంద్వయుద్ధంలో హిరణ్యాక్షుడు హతుడయ్యాడు।

Verse 78

महाबलो महासत्त्वः संग्रामेष्वपराजितः / दंष्ट्रया तु वराहेण स दैत्यस्तु द्विधाकृतः

మహాబలుడు, మహాసత్త్వుడు, యుద్ధాల్లో అపరాజితుడైన ఆ దైత్యుణ్ని వరాహుడు తన దంష్ట్రతో చీల్చి రెండుగా చేశాడు।

Verse 79

प्रह्लादो निर्जितो युद्धे इन्द्रेणामृतमन्थने / विरोचनस्तु प्राह्लादिर्नित्यमिन्द्रवधोद्यतः

అమృతమథన సమయంలో యుద్ధంలో ఇంద్రుడు ప్రహ్లాదుణ్ని జయించాడు; ప్రహ్లాదపుత్రుడు విరోచనుడు నిత్యం ఇంద్రవధకు సిద్ధంగా ఉండేవాడు।

Verse 80

इन्द्रेणैव स विक्रम्य निहतस्तारकामये / भवादवध्यतां प्राप्य विशेषास्त्रादिभिस्तु यः

తారకామయ యుద్ధంలో ఇంద్రుడే పరాక్రమించి అతన్ని హతమార్చాడు; శివుని నుండి అవధ్యత్వం పొందినా ప్రత్యేకాస్త్రాలతో చివరకు నశించినవాడు అతడే।

Verse 81

स जंभो निहतः षष्ठे शक्राविष्टेन विष्णुना / अशक्नुवत्सु देवेषु परं सोढुमदैवतम्

ఆరవ (యుద్ధ)ంలో జంభుడు శక్రావిష్టుడైన విష్ణువిచే హతుడయ్యాడు; ఎందుకంటే దేవతలు ఆ పరమ దైత్యబలాన్ని భరించలేకపోయారు।

Verse 82

निहता दानवाः सर्वे त्रिपुरे त्र्यंबकेण तु / अथ दैत्याः सुराश्चैव राक्षसास्त्वन्धकारिके

త్రిపురంలో త్ర్యంబకుడు (శివుడు) సమస్త దానవులను సంహరించాడు. ఆపై అంధకార యుద్ధంలో దైత్యులు, దేవులు, రాక్షసులూ చేరారు.

Verse 83

जिता देवमनुष्येस्ते पितृभिश्चैव संगताः / सवृत्रान्दानवांश्चैव संगतान्कृत्स्नशश्च तान्

దేవులు, మనుష్యులు పితృదేవతలతో కలిసి వారిని జయించారు; వృత్రునితో కూడిన సమస్త దానవులను, సమవేతులైన వారందరినీ పూర్తిగా ఓడించారు.

Verse 84

जघ्ने विष्णुसहायेन महेन्द्रस्तेन वर्द्धितः / हतो ध्वजे महेन्द्रेण मयाछत्रश्च योगवित्

విష్ణు సహాయంతో బలవంతుడైన మహేంద్రుడు వారిని సంహరించాడు. మహేంద్రుని ధ్వజప్రహారంతో యోగవేత్త మయాఛత్రుడూ హతుడయ్యాడు.

Verse 85

ध्वजलक्षं समाविश्य विप्रचित्तिः महानुजः / दैत्यांश्च दानवांश्चैव संहतान्कृत्स्नशश्च तान्

ధ్వజలక్ష్యంలో ప్రవేశించిన మహానుజుడు విప్రచిత్తి, సమవేతులైన ఆ సమస్త దైత్యదానవులను పూర్తిగా జయించాడు.

Verse 86

जयद्धालाहले सर्वैर्देवैः परिवृतो वृषा / रजिः कोलाहले सर्वान्दैत्यान्परिवृतो ऽजयत्

జయధ్వనులు, హాలాహల కోలాహల మధ్య, సమస్త దేవులతో చుట్టుముట్టబడిన వృషుడు విజయం సాధించాడు. అలాగే కోలాహలంలో దైత్యులతో చుట్టబడిన రజి కూడా అందరినీ జయించాడు.

Verse 87

यज्ञस्यावभृथे जित्वा षण्डामकारै तु दैवतैः / एते देवासुरा वृत्ताः संग्रामा द्वादशैव तु

యజ్ఞావభృథస్నానంలో షండామకార అనే దేవతలచే జయము పొందిన తరువాత, దేవాసురుల మధ్య ఈ పన్నెండు సంగ్రామాలు జరిగాయి.

Verse 88

सुरासुरक्षयकराः प्रजाना मशिवश्च ह / हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ

ఆ యుద్ధాలు దేవాసురుల క్షయాన్ని కలిగించేవి, ప్రజలకు అశుభకరమూ అయ్యాయి; రాజు హిరణ్యకశిపుడు ఒక అర్బుద సంవత్సరాలు ప్రభావంతో నిలిచెను.

Verse 89

तथा शतसहस्राणि ह्यधिकानि द्विसफतिः / अशीतिश्च सहस्राणि त्रैलोक्यस्येश्वरो ऽभवत्

అదే విధంగా, అదనంగా రెండెబ్బై మరియు ఎనభై వేల సంవత్సరాలు అతడు త్రిలోకాధిపతిగా అయ్యెను.

Verse 90

पारंपर्येण राजा तु बलिर्वर्षार्बुधं पुनः / षष्टिश्चैव सहस्राणि त्रिंशच्च नियुतानि च

పరంపరగా రాజు బలియు మళ్లీ ఒక అర్బుద సంవత్సరాలు, ఇంకా అరవై వేల మరియు ముప్పై నియుతాలు (లక్షలు) కాలం రాజ్యము చేసెను.

Verse 91

बले राज्याधिकारस्तु यावत्कालं बभूव ह / प्रह्लादो निर्जितो ऽभूच्च तावत्कालं सहासुरैः

బలికి రాజ్యాధికారం ఉన్నంతకాలం, అంతకాలం ప్రహ్లాదుడు కూడా అసురులతో కలిసి పరాజితుడై ఉండెను.

Verse 92

इन्द्रास्त्रयस्ते विख्याता ह्यसुराणां महौ जसः / दैत्यसंस्थमिदं सर्वमासीद्दशयुगं किल

నీ ఇంద్రాస్త్రాలు ప్రసిద్ధమైనవి; అవి మహాబలులైన అసురులను కూడా వణికించేవి. కధనం ప్రకారం, ఈ సమస్తం దశయుగాల పాటు దైత్యాధీనంగా ఉండెను.

Verse 93

अशपत्तु ततः शुक्रो राष्ट्रं दशयुगं पुनः / त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेन्द्रो ह्यभ्ययाद्बलेः

అప్పుడు శుక్రాచార్యుడు రాజ్యాన్ని మళ్లీ దశయుగాలపాటు శపించాడు. మహేంద్రుడు బలితో యుద్ధానికి బలప్రయోగంతో దూసుకొచ్చెను; త్రిలోకం అప్పుడు నిర్భయంగా ఉండెను.

Verse 94

प्रह्लादस्य हृते तस्मिंस्त्रैलोक्ये कालपर्ययात् / पर्यायेणैव संप्राप्तं त्रैलोक्यं पाकशासनम्

ప్రహ్లాదుని హితార్థంగా, కాలపరిణామం వల్ల అదే త్రిలోకాధిపత్యం క్రమంగా పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు)కు లభించింది.

Verse 95

ततो ऽसुरान्परित्यज्य यज्ञो देवानुपागमत् / यज्ञे देवानथ गते काव्यं ते ह्यसुरां ब्रुवन्

అప్పుడు యజ్ఞం అసురులను విడిచి దేవతలవద్దకు వెళ్లెను. యజ్ఞం దేవతల వద్దకు చేరగానే కావ్యుడు (శుక్రుడు) అసురులతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 96

किं तन्नो मिषतां राष्ट्रं त्यक्त्वा यज्ञः सुरान्गतः / स्थातुं न शक्रुमो ह्यद्य प्रविशाम रसातलम्

మన కళ్లముందే యజ్ఞం మన రాజ్యాన్ని విడిచి దేవతలవద్దకు వెళ్లిపోయింది—ఇప్పుడు మనం ఇక్కడ నిలువలేం; రసాతలంలో ప్రవేశిద్దాం.

Verse 97

एवमुक्तो ऽब्रवीदेतान्विषण्णः सांत्वयन्गिरा / माभैष्ट धारयिष्यामि तेजसा स्वेन वः सुराः

ఈ విధంగా పలికిన తరువాత, ఆయన విచారంతో ఉన్నప్పటికీ, మాటలతో ఓదారుస్తూ వారితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ సురులారా, భయపడకండి, నా తేజస్సుతో మిమ్మల్ని ధరిస్తాను.'

Verse 98

वृष्टिरोषधयश्चैव रसा वस्तु च यत्परम् / कृत्स्नानि ह्यपि तिष्ठन्तु पापस्तेषां सुरेषु वै

వర్షము, ఔషధులు, రసములు మరియు ఏది పరమ వస్తువో, అవన్నీ (నా వద్ద) ఉండుగాక; వాటి పాపము (లేమి) సురుల (దేవతల) యందు ఉండుగాక.

Verse 99

युष्मदर्थं प्रदास्यामि तत्सर्व धार्यते मया / ततो देवासुरान्दृष्ट्वा धृतान्काव्येन धीमता

మీ కొరకు నేను నాచే ధరించబడినదంతా ప్రసాదిస్తాను. అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన కావ్యునిచే (శుక్రాచార్యునిచే) ధరించబడిన దేవాసురులను చూసి...

Verse 100

अमन्त्रयंस्तदा ते वै संविघ्ना विजिगीषया / एष काव्य इदं सर्वं व्यावर्त्तयति नो बलात्

అప్పుడు వారు (దేవతలు) విఘ్నములతో కూడినవారై, జయించాలనే కోరికతో ఆలోచించారు: 'ఈ కావ్యుడు (శుక్రుడు) బలవంతంగా మన ప్రయత్నమంతటినీ తిప్పికొడుతున్నాడు.'

Verse 101

साधु गच्छामहे तूर्णं यावन्नाप्याययेत्तु तान् / प्रसह्य हत्वा शिष्टांस्तु पातालं प्रापयामहे

సరే, అతడు వారిని పోషించకముందే మనం త్వరగా వెళ్దాం. మిగిలిన వారిని బలవంతంగా చంపి, మనం వారిని పాతాళానికి పంపిద్దాం.

Verse 102

ततो देवास्तु संरब्धा दानवानभिसृत्य वै / जघ्नुस्तैर्वध्यमानास्ते काव्यमेवाभिदुद्रुवुः

అప్పుడు దేవతలు కోపంతో ఉప్పొంగి దానవులపై దూకి వారిని సంహరించసాగారు; దెబ్బలు తింటూ దానవులు కావ్యుడు (శుక్రాచార్యుడు) వద్దకే పరుగెత్తారు.

Verse 103

ततः काव्यस्तु तान्दृष्ट्वा तूर्णं देवैरभिद्रुतान् / समारक्षत संत्रस्तान्देवेभ्यस्तान्दितेः सुतान्

అప్పుడు కావ్యుడు దేవతలు తరుముతున్న వారిని చూసి, భయపడిన దితి సుతులను దేవతల నుండి వెంటనే కాపాడాడు.

Verse 104

काव्यो दृष्ट्वा स्थितान्देवांस्तत्र दैवमचिन्तयत् / तानुवाच ततो ध्यात्वा पूर्ववृत्तमनुस्मरन्

కావ్యుడు అక్కడ నిలిచిన దేవతలను చూసి దైవాన్ని ఆలోచించాడు; తరువాత ధ్యానించి పూర్వవృత్తాన్ని స్మరించుకుంటూ వారితో పలికాడు.

Verse 105

त्रैलोक्यं विजितं सर्वं वामनेन त्रिभिःक्रमैः / बलिर्बद्धो हतो जंभो निहतश्च विरोचनः

వామనుడు తన మూడు అడుగులతో సమస్త త్రిలోకాన్ని జయించాడు; బలి బంధించబడ్డాడు, జంభుడు హతుడయ్యాడు, విరోచనుడూ నిహతుడయ్యాడు.

Verse 106

महासुरा द्वादशसु संग्रामेषु सुरैर्हताः / तैस्तैरुपायैर्भूयिष्ठा निहता ये प्रधानतः

పన్నెండు సంగ్రామాలలో మహాసురులు దేవతల చేత హతమయ్యారు; ముఖ్యులైన వారు అనేక ఉపాయాలతో ఎక్కువగా నశింపబడ్డారు.

Verse 107

किञ्चिच्छिष्टास्तु वै यूयं युद्धे स्वल्पे तु वै स्वयम् / नीतिं वो हि विधास्यामि कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्

మీరు స్వల్ప యుద్ధంలో మీరే కొంతమంది మిగిలారు. నేను మీకు నీతిని ఏర్పాటు చేస్తాను; కొంతకాలం వేచిచూడండి.

Verse 108

यास्याम्यहं महादेवं मन्त्रार्थे विजयाय च / अग्निमाप्याययेद्धोता मेत्रैरेष दहिष्यति

మంత్రార్థం మరియు విజయార్థం కోసం నేను మహాదేవుని వద్దకు వెళ్తాను. హోతా అగ్నిని ప్రబలింపజేయాలి; ఇది నా మంత్రాలతో దహించును.

Verse 109

ततो यास्याम्यहं देवं मन्त्रार्थे नीललोहितम् / युष्माननुग्रहीष्यामि पुनः पश्चादिहागतः

తర్వాత మంత్రార్థం కోసం నేను నీలలోహిత దేవుని వద్దకు వెళ్తాను. తరువాత ఇక్కడికి తిరిగి వచ్చి మీపై అనుగ్రహం చూపుతాను.

Verse 110

यूयं तपश्चरध्वं वै संवृता वल्कलैर्वने / न वै देवा वाधिष्यन्ति यावदागमनं मम

మీరు వనంలో వల్కలాలు ధరించి తపస్సు చేయండి. నేను తిరిగి వచ్చే వరకు దేవతలు మీకు ఆటంకం కలిగించరు.

Verse 111

अप्रतीपांस्ततो मन्त्रान्देवात्प्राप्य महेश्वरात् / योत्स्यामहे पुनर्देवांस्ततः प्राप्स्यथ वै जयम्

తర్వాత మహేశ్వర దేవుని నుండి అప్రతిహత మంత్రాలను పొందిన తరువాత, మేము దేవతలతో మళ్లీ యుద్ధం చేస్తాము; అప్పుడు మీరు నిశ్చయంగా విజయాన్ని పొందుతారు.

Verse 112

ततस्ते कृतसंवादा देवानूचुस्ततो ऽसुराः / न्यस्तशस्त्रा वयं सर्वे लोकान्यूयं क्रमन्तु वै

అప్పుడు సంభాషణ పూర్తయిన తరువాత అసురులు దేవులకు ఇలా అన్నారు—మేమందరం ఆయుధాలు విడిచాము; మీరు నిశ్చయంగా లోకాలలో సంచరించండి।

Verse 113

वयं तपश्चरिष्यामः संवृत्ता वल्कलैर्वने / प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्यानुव्यात्दृतं तु तत्

మేము వనంలో వల్కలాలు ధరించి తపస్సు చేస్తాము; ప్రహ్లాదుని వాక్యాన్ని విని సత్యానుసరణకు దృఢంగా నిలిచాము।

Verse 114

ततो देवा न्यवर्त्तन्त विज्वरा मुदिताश्च ह / न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु स्वान्वै जग्मुर्यथागतान्

అప్పుడు దేవులు భయరహితులై ఆనందంతో తిరిగి వెళ్లారు; దైత్యులు ఆయుధాలు విడిచినందున వారు వచ్చినట్లే తమ తమ ధామాలకు చేరారు।

Verse 115

ततस्तानब्रवीत्काव्यः कञ्चित्कालं प्रतीक्ष्यताम् / निरुत्सुकास्तपोयुक्ताः कालः कार्यार्थसाधकः

అప్పుడు కావ్యుడు (శుక్రాచార్యుడు) వారితో అన్నాడు—కొంతకాలం వేచిచూడండి; ఆసక్తిలేక తపస్సులో నిమగ్నులై ఉండండి, కాలమే కార్యసిద్ధిని కలిగించేది।

Verse 116

पितुर्ममाश्रमस्था वै संप्रतीक्षत दानवाः / स संदिश्यसुरान्काव्यो महोदेवं प्रपद्य च

ఓ దానవులారా, నా తండ్రి ఆశ్రమంలో ఉండి వేచిచూడండి; కావ్యుడు దేవులకు సందేశం పంపి మహాదేవుని శరణు పొందాడు।

Verse 117

प्रणम्यैवमुवाचायं जगत्प्रभवमीश्वरम् / मन्त्रानिच्छामि हे देव ये न संति बृहस्पतौ

ప్రణమించి అతడు జగత్కారణమైన ఈశ్వరునితో ఇలా అన్నాడు— హే దేవా, బృహస్పతిలో లేని మంత్రాలను నేను కోరుతున్నాను।

Verse 118

पराभवाय देवानामसुरेष्वभयावहान् / एवमुक्तो ऽब्रवीद्देवो मन्त्रानिच्छसि वै द्विज

దేవతల విజయార్థం, అసురులకు భయాన్ని కలిగించేవి— ఇలా చెప్పబడగా దేవుడు అన్నాడు— ఓ ద్విజా, నీవు మంత్రాలను కోరుతున్నావా?

Verse 119

व्रतं चर मयोद्दिष्टं ब्रह्मचारी समाहितः / पूर्मं वर्षसहस्रं वै कुण्डधूममवाक्शिराः

నేను నిర్దేశించిన వ్రతాన్ని ఆచరించు; బ్రహ్మచారిగా సమాహితుడై ఉండు. ముందుగా వెయ్యేళ్లు కుండ ధూమంలో తలక్రిందులుగా నిలుచు.

Verse 120

यदि पास्यति भद्रं ते मत्तो मन्त्रमवाप्स्यसि / तथोक्तो देवदेवेन स शुक्रस्तु महातपाः

నీవు దీనిని నెరవేర్చగలిగితే, నీకు మంగళం— అప్పుడు నీవు నన్నుంచి మంత్రాన్ని పొందుతావు. దేవదేవుడు ఇలా చెప్పగా మహాతపస్వి శుక్రుడు…

Verse 121

पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यभाषत / व्रतं चराम्यहं देव यथोद्दिष्टो ऽस्मि वैप्रभो

దేవుని పాదాలను స్పృశించి అతడు అన్నాడు— తప్పక. హే దేవా, హే ప్రభో, మీరు నిర్దేశించినట్లే నేను వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాను।

Verse 122

ततो नियुक्तो देवेन कुण्डधारो ऽस्य धूमकृत् / असुराणां हितार्थाय तस्मिञ्छुक्रे गते तदा

అప్పుడు దేవునిచే నియమింపబడిన కుండధారుడు, ధూమం కలిగించువాడు, అసురుల హితార్థమై, ఆ సమయంలో శుక్రుడు వెళ్లిన తరువాత, కార్యంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 123

मन्त्रार्थं तत्र वसति ब्रह्म चर्यं महेश्वरे / तद्बुद्ध्वा नीतिपूर्वं तु राष्ट्रं न्यस्तं तदासुरैः

మంత్రార్థమై అతడు అక్కడ మహేశ్వరుని సన్నిధిలో బ్రహ్మచర్య వ్రతంతో నివసించెను; అది తెలిసి అసురులు నీతిపూర్వకంగా అప్పుడే రాజ్యాన్ని అప్పగించిరి।

Verse 124

तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षाद्देवास्तान्समभिद्रवन् / प्रगृहीतायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः

ఆ చిద్రాన్ని చూసి, ఆగ్రహంతో దేవతలు వారిపై దాడి చేసిరి; అందరూ ఆయుధాలు పట్టుకొని, బృహస్పతి ముందుండెను।

Verse 125

दृष्ट्वासुरगणा देवान्प्रगृहीतायुधान्पुनः / उत्पेतुः सहसा सर्वे संत्रस्तास्ते ततो ऽभवन्

దేవతలను మళ్లీ ఆయుధధారులుగా చూచి, అసురగణములు అకస్మాత్తుగా ఎగిరిపడ్డవి; అప్పుడు వారు అందరూ భయాక్రాంతులయ్యారు।

Verse 126

न्यस्ते शस्त्रे ऽभये दत्ते ह्याचार्ये व्रतमास्थिते / संत्यज्य समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः

శస్త్రాలు వదిలి, అభయం ఇచ్చి, ఆచార్యుడు వ్రతస్థుడై ఉన్నప్పటికీ, ప్రత్యర్థులను సంహరించాలనే కోరికతో దేవతలు ఒప్పందాన్ని విస్మరించిరి।

Verse 127

अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसे स्थिताः / चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः

హే శుభమయులారా, మేము ఆచార్యులులేకున్నా విశ్వాసంతో తపస్సులో స్థితులమై ఉన్నాము. చీర, వల్కల, అజినం ధరించి, క్రియారహితులమై, పరిగ్రహరహితులమై ఉన్నాము.

Verse 128

रणे विजेतुं देवान्वै न शक्ष्यामः कथञ्चन / अयुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम्

యుద్ధంలో దేవతలను మేమెట్టి పరిస్థితుల్లోనూ జయించలేము. అందుకే యుద్ధం చేయకుండా కావ్యమాత (సరస్వతి) శరణు పొందుదాం.

Verse 129

प्रापद्यन्त ततो भीतास्तया चैव तदाभयम् / दत्तं तेषां तु भीतानां दैत्यानामभयार्थिनाम्

అప్పుడు వారు భయంతో ఆమె శరణు చేరారు; భయనివృత్తిని కోరిన ఆ దైత్యులకు ఆమె వెంటనే అభయాన్ని ప్రసాదించింది.

Verse 130

तया चाभ्युपपन्नांस्तान्दृष्ट्वा देवास्तदासुरान् / अभिजघ्नुः प्रसह्यैतान्विचार्य च बलाबलम्

ఆమె ఆశ్రయానికి వచ్చిన ఆ అసురులను చూసి దేవతలు బలాబలాన్ని విచారించి, వారిని బలవంతంగా సంహరించారు.

Verse 131

तत स्तान्वध्यमानांस्तु देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा / देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्

అప్పుడు దేవతల చేత ఆ అసురులు వధింపబడుతున్నట్లు చూసి దేవి కోపించి పలికింది—“నేను వీరిని ఇంద్రత్వరహితులుగా చేస్తాను.”

Verse 132

संस्तभ्य शीघ्रं संरंभादिन्द्रं साभ्यचरत्ततः / ततः संस्तंभितं दृष्ट्वा शक्रं देवास्तु मूढवत्

అప్పుడు ఆమె కోపావేశంతో వేగంగా ఇంద్రుని మీదికి దూసుకెళ్లింది. శక్రుడు స్థంభించిపోయినట్లు చూసి దేవతలు మూర్ఖులవలె నిలిచిపోయారు.

Verse 133

व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् / गतेषु सुरसंघेषु विष्मुरिन्द्रमभाषत

శక్రుడు వశీకృతుడై ఉన్నాడని చూసి వారు భయంతో పారిపోయారు. దేవసంఘాలు వెళ్లిన తరువాత విష్ము ఇంద్రునితో పలికాడు.

Verse 134

मां त्वं प्रविश भद्रं ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर / एवमुक्तस्ततो विष्णुः प्रविवेश पुरन्दरः

అతడు అన్నాడు—“నీకు మంగళం కలుగుగాక; నీవు నాలో ప్రవేశించు. ఓ సురేశ్వరా, నేను నిన్ను తీసుకెళ్తాను.” అలా చెప్పగానే పురందరుడు విష్ణువులో ప్రవేశించాడు.

Verse 135

विष्मुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचो ऽवदत् / एषा त्वां विष्णुना सार्द्ध दहामि मघवन्बलात्

విష్ము రక్షిస్తున్నాడని చూసి దేవి కోపంతో పలికింది—“ఓ మఘవన్, నేను బలవంతంగా నిన్ను విష్ణుతో కూడ దహించివేస్తాను.”

Verse 136

मिषता सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् / तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्राविष्णू जजल्पतुः

సర్వభూతాలు చూస్తుండగా ఆమె—“నా తపోబలాన్ని చూడండి!” అని చెప్పి వారిని అధిగమించింది. అప్పుడు ఇంద్రుడు, విష్ణువు అనే ఆ ఇద్దరు దేవులు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.

Verse 137

कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत / इन्द्रो ऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नो न दहे द्विभो

విష్ణువు ఇంద్రునితో, 'మనమిద్దరం ఎలా రక్షించబడతాము?' అని అడిగాడు. ఇంద్రుడు, 'ఓ ప్రభూ! ఆమె మనలను దహించకముందే ఆమెను సంహరించు' అని బదులిచ్చాడు.

Verse 138

विशेषेणाभिभूतो ऽहमिमां तज्जहि माचिरम् / ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः

'నేను ఆమె చేత పూర్తిగా ఓడించబడ్డాను, కనుక ఆలస్యం చేయకుండా ఆమెను చంపు.' అప్పుడు ఆమెను చూసి, విష్ణువు స్త్రీ హత్య చేయడానికి నిశ్చయించుకున్నాడు.

Verse 139

अभिध्याय ततश्शक्रमापन्नं सत्वरं प्रभुः / तस्याः संत्वरमाणायाः शीघ्रङ्कारी मुरारिहा

ఆపదలో ఉన్న ఇంద్రుని గురించి ఆలోచించి, ప్రభువు త్వరపడ్డాడు. ఆమె వేగంగా వస్తుండగా, మురారి (విష్ణువు) మరింత వేగంగా స్పందించాడు.

Verse 140

त्रिधा विष्णुस्ततो देवः क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम् / क्रुद्धस्तदस्त्रमाविध्य शिरश्चिच्छेद माधवः

అప్పుడు విష్ణువు ఆమె క్రూరమైన ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి, కోపంతో తన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించి, మాధవుడు ఆమె శిరస్సును ఖండించాడు.

Verse 141

तं दृष्ट्वा स्त्रीवधं घोरं चुकोप भृगुरीश्वरः / ततो ऽभिशप्तो भृगुणा विष्णुर्भार्यावधे तदा

ఆ ఘోరమైన స్త్రీ హత్యను చూసి, సమర్థుడైన భృగువు కోపించాడు. అప్పుడు తన భార్యను చంపినందుకు భృగువు విష్ణువును శపించాడు.

Verse 142

यस्मात्ते जानता धर्ममवध्या स्त्री निषूदिता / तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मनुष्येषु प्रपद्यसे

ధర్మాన్ని తెలిసికొని కూడా నీవు వధించరాని స్త్రీని సంహరించావు; అందుచేత నీవు ఏడు సార్లు మనుష్యలోకంలో జన్మిస్తావు।

Verse 143

ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः / सर्वलोक हितार्थाय जायते मानुषेष्विह

ఆ శాపం వల్ల ధర్మం మళ్లీ మళ్లీ నశిస్తుంది; అయినా సమస్త లోకాల హితార్థం కోసం అతడు ఇక్కడ మనుష్యులలో జన్మిస్తాడు।

Verse 144

अनुव्याहृत्य विष्मुं स तदादाय शिरः स्वयम् / समानीय ततः काये समायोज्येदमब्रवीत्

విష్ణుని నామం ఉచ్చరిస్తూ అతడు స్వయంగా ఆ శిరస్సును తీసుకున్నాడు; తరువాత దేహానికి దగ్గరికి తెచ్చి కలిపి ఇలా అన్నాడు।

Verse 145

एतां त्वां विष्णुना सत्यं हतां संजीवयाम्यहम् / यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायते ऽपि वा

హే దేవీ, విష్ణుని సాక్షిగా నేను సత్యంగా నిన్ను—హతమైనదానిని—పునర్జీవింపజేస్తాను; నేను సంపూర్ణ ధర్మాన్ని ఆచరించి ఉంటే అది తెలిసినదై ఉంటే.

Verse 146

तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् / सत्याभिव्यहृतात्तस्य देवी संजीविता तदा

నేను సత్యం పలుకుతున్నానంటే ఆ సత్యబలంతో జీవించు; అతడు సత్యవాక్యాన్ని ఉచ్చరించగానే దేవీ అప్పుడు పునర్జీవించింది।

Verse 147

तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सो ऽब्रवीत् / ततस्तां सर्वभूतानां दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव

అప్పుడు అతడు ఆమెపై చల్లని నీటిని చల్లించి “జీవించు” అని పలికెను. తరువాత సమస్త భూతాలు ఆమెను నిద్రనుండి లేచినట్లుగా చూచి ఆశ్చర్యపడ్డాయి.

Verse 148

साधुसाध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वनुर्दिशः / दृष्ट्वा संजीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा

“సాధు, సాధు” అని అదృశ్యుల వాక్కులు దిశలన్నింటిలో మ్రోగెను. అప్పుడు భృగువు ఆ దేవిని ఈ విధంగా సంజీవితమైనదిగా చూచెను.

Verse 149

मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् / असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नी संजीवितां ततः

సమస్త భూతాలు చూస్తుండగానే అది అద్భుతంలా జరిగింది. అప్పుడు భృగువు సంభ్రమం లేకుండా తన భార్యను సంజీవింపజేశాడు.

Verse 150

दृष्ट्वा शक्रो न लेभे ऽथ शर्म काव्यभयात्ततः / प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्

ఆమెను చూచి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కావ్యభయంతో శాంతి పొందలేకపోయెను. తరువాత ఇంద్రుడు తన కుమార్తె జయంతి విషయమై జాగరూకుడై ఉన్నాడు.

Verse 151

प्रोवाच मतिमान्वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः / एष काव्यो ह्यनिन्द्राय चरते दारुणं तपः

పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) బుద్ధిమంతుడై తన కుమార్తెతో ఇలా పలికెను— “ఈ కావ్యుడు ఇంద్రనాశార్థం ఘోర తపస్సు చేస్తున్నాడు.”

Verse 152

तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमना दृढम् / गच्छ संभावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभे

కుమార్తె, దానివల్ల నేను ఎంతో వ్యాకులుడనయ్యాను, అయినా ధైర్యాన్ని దృఢంగా నిలుపుకున్నాను. శుభే, నీవు వెళ్లి శ్రమను తొలగించే ఉపచారాలతో అతనిని సత్కరించు।

Verse 153

तैस्तैर्मनो ऽनुकूलैश्च ह्युपचारैरतद्रिता / देवी सारीन्द्रदुहिता जयन्ती शुभचारिणी

మనసుకు అనుకూలమైన అనేక ఉపచారాలతో, ఆలస్యం లేకుండా, దేవి—సారీంద్రుని కుమార్తె—శుభచారిణి జయంతీ సేవలో నిమగ్నమైంది।

Verse 154

सुस्वरूपधरागात्तं दुर्वहं व्रतमास्थितम् / पित्रा यथोक्तं वाक्यं सा काव्ये कृतवती तदा

సుందర రూపాన్ని ధరించి ఆమె ఆ దుర్వహ వ్రతాన్ని ఆచరించింది; తండ్రి చెప్పిన వాక్యాన్ని కూడా ఆమె అప్పుడు కావ్యరూపంగా నెరవేర్చింది।

Verse 155

गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवन्ती वल्गुभाषिणी / गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना त्वचासुखैः

అనుకూలమైన మాటలతో స్తుతిస్తూ, మధురంగా మాట్లాడే ఆమె కాలానుగుణంగా దేహసంవాహనాలు చేస్తూ, చర్మానికి సుఖమిచ్చే సేవలతో పరిచర్య చేసింది।

Verse 156

शुश्रूषन्त्यनुकूला च उवास बहुलाः समाः / पूर्णं धूमव्रते चापि घोरे वर्षसहस्रके

అనుకూలంగా శుశ్రూష చేస్తూ ఆమె అనేక సంవత్సరాలు అక్కడ నివసించింది; ఘోరమైన ధూమవ్రతంలో కూడా ఆమె వెయ్యేళ్ల కాలాన్ని పూర్తిచేసింది।

Verse 157

वरेण च्छन्दयामास काव्यं प्रीतो ऽभवस्तदा / एवं व्रतं त्वयैकेन चीर्णं नान्येन केन चित्

వరమిచ్చి ఆయన కావ్యాన్ని సంతృప్తిపరచెను; అప్పుడు ఆయన ప్రసన్నుడయ్యెను. ఇలాంటి వ్రతాన్ని నీవొక్కడివే ఆచరించితివి; మరెవ్వరూ కాదు.

Verse 158

तस्मात्त्वं तपसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / तेजसा वापि विबुधान्सर्वानभिभविष्यसि

అందువలన నీవు తపస్సు, బుద్ధి, శ్రుతిజ్ఞానం, బలం మరియు తేజస్సుతో సమస్త దేవతలనూ అధిగమించెదవు.

Verse 159

यच्च किञ्चिन्ममब्रह्म विद्यते भृगुनन्दन / सांग च सरहस्यं च यज्ञोपनिषदस्तथा

ఓ భృగునందన! నాలో ఉన్న ఏ కొద్దిపాటి బ్రహ్మవిద్యయైనా—అంగాలతో కూడినది, రహస్యంతో కూడినది, అలాగే యజ్ఞోపనిషత్తుల బోధ కూడా—

Verse 160

प्रतिभाति ते सर्वं तद्वाच्यं तु न कस्यचित् / सर्वाभिभावी तेन त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि

అది అంతా నీకు స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది; కాని అది ఎవరికీ చెప్పవలసినది కాదు. దానివల్ల నీవు సమస్తులను అధిగమించి ద్విజశ్రేష్ఠుడవు అవుతావు.

Verse 161

एवं दत्त्वा वरं तस्यै भार्गवाय भवः पुनः / प्रजेशत्वं धनेशत्वमवध्यत्वं च वै ददौ

ఇలా వరమిచ్చిన తరువాత, భవుడు (శివుడు) మళ్లీ భార్గవునికి ప్రజేశత్వం, ధనేశత్వం మరియు అవధ్యత్వాన్ని కూడా ప్రసాదించెను.

Verse 162

एतांल्लब्ध्वा वरान्काव्यः संप्रहृष्टतनूरुहः / हर्षात्प्रादुर्बभौ तस्य दिव्यं स्तोत्रं महेशितुः

ఆ వరాలను పొందిన కవ్యుడు ఆనందంతో రోమాంచితుడయ్యాడు. హర్షవశాత్ అతని నుండి మహేశ్వరుని దివ్య స్తోత్రం ప్రాదుర్భవించింది.

Verse 163

तदा तिर्यक्स्थितस्त्वेवं तुष्टुवे नीललोहितम् / नमो ऽस्तु शितिकण्ठाय सुराद्याय सुवर्चसे

అప్పుడు అతడు త్రివిధంగా నిలిచి నీలలోహితుని స్తుతించాడు—శితికంఠుడైన, దేవాదిదేవుడైన, మహాతేజస్సు గలవాడైన నీకు నమస్కారం.

Verse 164

लेलिहानाय लेह्याय वत्सराय जगत्पते / कपर्दिने ह्यूर्द्ध्वरोम्णे हर्यक्षवरदाय च

లేలిహానుడైన, లేహ్యుడైన, వత్సరస్వరూపుడైన జగత్పతికి; కపర్దినికి, ఊర్ధ్వరోమ్ణికి, హర్యక్షవరదుడికీ నమస్కారం.

Verse 165

संस्तुताय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे / उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे

స్తుత్యుడైన, సుతీర్థస్వరూపుడైన, దేవదేవుడైన, వేగస్వరూపుడైనవాడికి; ఉష్ణీషధారికి, సువక్త్రుడికి, సహస్రాక్షుడికి, వర్షదాతకు నమస్కారం.

Verse 166

वसुरेताय रुद्राय तपसे चीरवाससे / निस्वाय मुक्तकेशाय सेनान्ये रोहिताय च

వసురేతస్కుడైన రుద్రునికి, తపస్సుకు, చీరవాసస్కుడికి; నిస్వుడికి, ముక్తకేశుడికి, సేనాన్యుడికి, రోహితుడికీ నమస్కారం.

Verse 167

कवये राजवृद्धाय तक्षकक्रीडनाय च / गिरिशायार्कनेत्राय यतये चाज्यपाय च

కవిస్వరూపుడైన, రాజవృద్ధుడైన, తక్షకక్రీడనప్రియుడైన, గిరీశుడైన, అర్కనేత్రుడైన, యతియైన, ఆజ్యపాయికీ నమస్కారం।

Verse 168

सुवृत्ताय सुहस्ताय धन्विने भार्गवाय च / सहस्रबाहवे चैव सहस्रामलचक्षुषे

సువృత్తుడైన, సుహస్తుడైన, ధనుర్ధరుడైన భార్గవుడైన, సహస్రబాహువైన, సహస్ర నిర్మల నేత్రాలవానికీ నమస్కారం।

Verse 169

सहस्रकुक्षये चैव सहस्रचरणाय च / सहस्रशिरसे चैव बहुरूपाय वेधसे

సహస్ర కుక్షియైన, సహస్ర చరణాలవైన, సహస్ర శిరస్సులవైన, బహురూపుడైన వేదస్కు నమస్కారం।

Verse 170

भवाय विश्वरूपाय श्वेताय पुरुषाय च / निषङ्गिणे कवचिने सूक्ष्माय क्षपणाय च

భవుడైన, విశ్వరూపుడైన, శ్వేతపురుషుడైన, నిషంగధారియైన, కవచధారియైన, సూక్ష్ముడైన, క్షపణుడైన దేవునికి నమస్కారం।

Verse 171

ताम्राय चैव भीमाय उग्राय च शिवाय च / महादेवाय सर्वाय विश्वरूपशिवाय च

తామ్రుడైన, భీముడైన, ఉగ్రుడైన, శివుడైన, మహాదేవుడైన, సర్వుడైన, విశ్వరూపశివుడైన దేవునికి నమస్కారం।

Verse 172

हिरण्याय वसिष्ठाय वर्षाय मध्यमाय च / धाम्ने चैव पिशङ्गाय पिङ्गलायारुणाय च

హిరణ్యస్వరూపుడైన, వసిష్ఠ, వర్ష, మధ్యమ; అలాగే ధామస్వరూప, పిశంగ, పింగళ, అరుణ—ఇవన్నీకి నమస్కారం।

Verse 173

पिनाकिने चेषुमते चित्राय रोहिताय च / दुन्दुभ्यायैकपादाय अर्हाय बुद्धये तथा / मृगव्याधाय सर्वाय स्थाणवे भीषणाय च

పినాకధారి, ఇషుమతి, చిత్ర, రోహిత; దుందుభి, ఏకపాద, అర్హ, బుద్ధిస్వరూప; మృగవ్యాధ, సర్వస్వరూప, స్థాణు, భీషణ—ఇవన్నీకి నమస్కారం।

Verse 174

बहुरूपाय चोग्राय त्रिनेत्रायेश्वराय च / कपिलोयैकवीराय मृत्यवे त्र्यंबकाय च

బహురూప, ఉగ్ర, త్రినేత్ర, ఈశ్వర; కపిల, ఏకవీర, మృత్యు, త్ర్యంబక—ఇవన్నీకి నమస్కారం।

Verse 175

वास्तोष्पते पिनाकाय शङ्कराय शिवाय च / आरण्याय गृहस्थाय यतिने बह्मचारिणे

వాస్తోష్పతి, పినాకధారి, శంకర, శివ; అలాగే ఆరణ్య, గృహస్థ, యతి, బ్రహ్మచారి—ఇవన్నీకి నమస్కారం।

Verse 176

सांख्याय चैव योगाय ध्यानिने दीक्षिताय च / अन्तर्हिताय सर्वाय तप्याय व्यापिने तथा

సాంఖ్యస్వరూప, యోగస్వరూప, ధ్యానీ, దీక్షిత; అలాగే అంతర్హిత, సర్వస్వరూప, తప్య, వ్యాపి—ఇవన్నీకి నమస్కారం।

Verse 177

बुद्धाय चैव शुद्धाय मुक्ताय केवलाय च / रोधसे चैकितानाय ब्रह्मिष्ठाय महार्षये

బుద్ధస్వరూపుడైన, శుద్ధుడైన, ముక్తుడైన, కేవలుడైనవానికి; రోధస, ఏకచిత్త, బ్రహ్మనిష్ఠ మహర్షికి నమస్కారం।

Verse 178

चतुष्पादाय मेध्याय वर्मिणे शीघ्रगाय च / शिखण्डिने कपालाय दण्डिने विश्वमेधसे

చతుష్పాదుడైన, పవిత్రుడైన, కవచధారియైన, శీఘ్రగామియైనవానికి; శిఖండీ, కపాలధారి, దండధారి, విశ్వమేధస్కుడికి నమస్కారం।

Verse 179

अप्रतीताय दीप्ताय भास्कराय सुमेधसे / क्रूराय विकृतायैव बीभत्साय शिवाय च

అప్రతీతుడైన, దీప్తుడైన, భాస్కరసముడైన, సుమేధస్కుడైనవానికి; క్రూరుడైన, వికృతుడైన, భీభత్సుడైన, శివస్వరూపుడైనవానికి నమస్కారం।

Verse 180

शुचये परिधानाय सद्योजाताय मृत्यवे / पिशिताशाय शर्वाय मेघाय वैद्युताय च

శుచియైన, పరिधानధారియైన, సద్యోజాతుడైన, మృత్యువైనవానికి; పిశితాశ, శర్వ, మేఘ, వైద్యుతస్వరూపుడికి నమస్కారం।

Verse 181

दक्षाय च जघन्याय लोकानामीश्वराय च / अनामयाय चेध्माय हिरण्यायैकचक्षुषे

దక్షుడైన, జగన్యుడైన, లోకాల ఈశ్వరుడైనవానికి; అనామయుడైన, ఇధ్మ (సమిధ) స్వరూపుడైన, హిరణ్యుడైన, ఏకచక్షువైనవానికి నమస్కారం।

Verse 182

श्रेष्ठाय वामदेवाय ईशानाय च धीमते / महाकल्पाय दीप्ताय रोदनाय हसाय च

శ్రేష్ఠుడైన వామదేవునికి, ఈశానునికి, ధీమంతుడైన ప్రభువుకు; మహాకల్పస్వరూపుడైన దీప్తుడికి, రోదన-హాస్యరూపుడికి నమస్కారం।

Verse 183

दृढधन्विने कवचिने रथिने च वरूथिने / भृगुनाथाय शुक्राय गह्वरिष्ठाय धीमते

దృఢధనుస్సు ధరించినవాడికి, కవచధారికి, రథినికి, వరూథినికి; భృగునాథుడైన శుక్రునికి, గహ్వరస్థ ధీమంతునికి నమస్కారం।

Verse 184

अमोघाय प्रशान्ताय सदा विप्रप्रियाय च / दिग्वासः कृत्तिवासाय भगघ्नाय नमो ऽस्तु ते

అమోఘుడా, ప్రశాంతుడా, సదా విప్రప్రియుడా; దిగ్వాసుడా, కృత్తివాసుడా, భగఘ్నుడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 185

पशूनां पतये चैव भूतानां पतये नमः / प्रभवे ऋग्यजुःसाम्ने स्वाहायै च सुधाय च

పశువుల పతికి, భూతాల పతికి నమస్కారం; ఋగ్-యజుః-సామాల ప్రభవుడా, స్వాహా మరియు సుధారూపుడా—నమస్కారం।

Verse 186

वषट्कारतमायैव तुभ्यं मन्त्रात्मने नमः / स्रष्ट्रे धात्रे तथा कर्त्रे हर्त्रे च क्षपणाय च

వషట్కారస్వరూపుడా, మంత్రాత్ముడా—నీకు నమస్కారం; స్రష్ట, ధాత్ర, కర్త, హర్త మరియు క్షపణరూపుడా—నమస్కారం।

Verse 187

भूतभव्यभवेशाय तुभ्यं कर्मात्मने नमः / वसवे चैव साध्याय रुद्रादित्याश्विनाय च

భూత-భవ్య-భవములకు అధిపతియైన, కర్మస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. వసువులకు, సాధ్యులకు, రుద్ర-ఆదిత్య-అశ్వినులకు కూడా నమః.

Verse 188

विश्वाय मरुते चैव तुभ्यं देवात्मने नमः / अग्नीषोमविधिज्ञाय पशुमन्त्रौ षधाय च

విశ్వదేవులకు, మరుతులకు సహా దేవస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. అగ్ని-సోమ విధులను తెలిసినవాడా, పశుమంత్ర-ఔషధిస్వరూపుడా, నీకూ నమః.

Verse 189

दक्षिणावभृथायैव तुभ्यं यज्ञात्मने नमः / तपसे चैव सत्याय त्यागाय च शमाय च

దక్షిణా, అవభృథస్నానంతో కూడిన యజ్ఞస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. తపస్సుకు, సత్యానికి, త్యాగానికి, శమానికి కూడా నమః.

Verse 190

अहिंसायाथ लोभाय सुवेषायानिशाय च / सर्वभूतात्प्रभूताय तुभ्यं योगात्मने नमः

అహింసగా, అలాగే లోభంగా, సువేషంగా, నిశగా ఉన్న నీకు నమస్కారం. సమస్త భూతాలకన్నా అధికుడవైన, యోగస్వరూపుడవైన నీకు నమః.

Verse 191

पृथिव्यै चान्तरिक्षाय महासे त्रिदिवाय च / जनस्तपाय सत्याय तुभ्यं लोकात्मने नमः

పృథివి, అంతరిక్షం, మహస్, త్రిదివాలకు నమః. జన, తప, సత్య లోకాలుగా ఉన్న లోకాత్ముడవైన నీకు నమస్కారం.

Verse 192

अव्यक्तायाथ महते भूतायैवेन्द्रियाय च / तन्मात्रायाथ महते तुभ्यं तत्त्वात्मने नमः

అవ్యక్తము, మహత్తత్త్వము, భూతము, ఇంద్రియము, తन्मాత్రల రూపమైన మహత్తత్వాత్మా! నీకు నమస్కారం.

Verse 193

नित्याय चाप्यलिङ्गाय सूक्ष्माय चेतराय च / शुद्धाय विभवे चैव तुभ्यं नित्यात्मने नमः

నిత్యుడు, లింగరహితుడు, సూక్ష్ముడు మరియు పరాత్పరుడు, శుద్ధుడు, విభవస్వరూపుడైన నిత్యాత్మా! నీకు నమస్కారం.

Verse 194

नमस्ते त्रिषु लोकेषु स्वरन्तेषु भुवादिषु / सत्यान्तमहराद्येषु चतुर्षु च नमो ऽस्तु ते

మూడు లోకాలలో, స్వర్గాది భువనాలలో, సత్యలోకం నుండి మహర్లోకం వరకు నాలుగు స్థితుల్లో—ప్రభూ, నీకు నమస్కారం.

Verse 195

नामस्तोत्रे मया ह्यस्मिन्यदसद्व्याहृतं प्रभो / मद्भक्त इतिब्रह्मण्य सर्वं तत्क्षन्तुमर्हसि

ప్రభూ! ఈ నామస్తోత్రంలో నేను అనుచితంగా పలికినదేదైనా ఉంటే, బ్రాహ్మణ్యా! నన్ను భక్తుడిగా భావించి దయచేసి క్షమించు.