Shloka 77
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे कृते / हिरण्याक्षो हतो द्वन्द्वे प्रतिवादे च दैवते
Transliteration
vāmanena balirbaddhastrailokyākramaṇe kṛte / hiraṇyākṣo hato dvandve prativāde ca daivate
Translation
వామనుడు త్రిలోకాక్రమణం చేసి బలిని బంధించాడు; దేవతల ప్రతివాదంలో ద్వంద్వయుద్ధంలో హిరణ్యాక్షుడు హతుడయ్యాడు।
Word by Word
वामनेनby Vāmana
वामनेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
बलिःBali
बलिः:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
बद्धः(was) bound
बद्धः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Predicate participle)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘बद्ध’ = bound
त्रैलोक्यof the three worlds
त्रैलोक्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘त्रयाणां लोकानाम्’; समासाङ्ग, अव्ययभावेन पूर्वपद ‘त्रि’
आक्रमणेin the act of striding/overstepping
आक्रमणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआक्रमण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
कृतेwhen (it was) done
कृते:
Kāla/Adhikaraṇa (काल/अधिकरण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘कृते’ = when done
हिरण्याक्षःHiraṇyākṣa
हिरण्याक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहिरण्य + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘हिरण्ये अक्षिणी यस्य’ (one whose eyes are golden)
हतः(was) slain
हतः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Predicate participle)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘हत’ = slain
द्वन्द्वेin single combat
द्वन्द्वे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रतिवादेin dispute/contest
प्रतिवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रतिवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दैवतेin (matters of) the divine / with the deity
दैवते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन