Previous Verse
Next Verse

Shloka 65

Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent

युगधर्मे परावृत्ते काले च शिथिले प्रभुः / कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानं जायते मानुषेष्विह / भृगोः शापनिमित्तेन देवासुरकृतेन च

yugadharme parāvṛtte kāle ca śithile prabhuḥ / karttuṃ dharmavyavasthānaṃ jāyate mānuṣeṣviha / bhṛgoḥ śāpanimittena devāsurakṛtena ca

యుగధర్మం విపరీతమై కాలం శిథిలమైనప్పుడు ప్రభువు ధర్మవ్యవస్థను స్థాపించుటకు మనుష్యులలో జన్మించును—భృగుశాపనిమిత్తముచేతను, దేవాసురకృత కారణముచేతను।

yuga-dharmewhen the age-dharma
yuga-dharme:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location-Time)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक) + dharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); समास: युगधर्म (तत्पुरुष: 'dharma of the age')
parāvṛttehaving declined / turned away
parāvṛtte:
Kāla/Adhikaraṇa (काल/अधिकरण—temporal condition)
TypeAdjective
Rootparā-vṛt (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; 'having turned away/declined' (agreeing with yugadharme)
kālein time
kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)
śithileslackened / weakened
śithile:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootśithila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); (agreeing with kāle)
prabhuḥthe Lord
prabhuḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
karttumto establish / to do
karttum:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), अर्थ: 'to do/make'
dharma-vyavasthānamthe establishment of dharma
dharma-vyavasthānam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + vyavasthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); समास: धर्मव्यवस्थान (तत्पुरुष: 'arrangement/establishment of dharma')
jāyateis born
jāyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद
mānuṣeṣuamong humans
mānuṣeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmānuṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
ihahere
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (adverb of place: 'here')
bhṛgoḥof Bhṛgu
bhṛgoḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
śāpa-nimittenadue to the curse as the cause
śāpa-nimittena:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootśāpa (प्रातिपदिक) + nimitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); समास: शापनिमित्त (तत्पुरुष: 'cause due to a curse')
deva-asura-kṛtenaby what was done by gods and asuras
deva-asura-kṛtena:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक) + kṛta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); समास: देवासुर (द्वन्द्व: 'gods and asuras') + कृत (कर्मधारय/तत्पुरुष sense: 'done by'); समस्तपद: देवासुरकृत
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)