Adhyaya 30

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने एकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // २९// वासिष्ठ उवाच श्रुस्वैतत्सकलं राजा जमदग्निवधादिकम् / उद्विग्नचेताः सुभृशं चिन्तयामास नैकधा

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలోని అర్జునోపాఖ్యానంలో ఇరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—జమదగ్ని వధాది సమస్తం విని రాజు మనస్సు అత్యంత కలతచెంది, అనేక విధాలుగా తీవ్రంగా ఆలోచించసాగెను।

Verse 2

अहो मे सुनृसंसस्य लोकयोरुभयोरपि / ब्रह्मस्वहरणे वाञ्छा तद्धत्या चातिगर्हिता

అయ్యో! నేను ఎంత క్రూరుడను; ఇహలోక పరలోక రెండింటిలోనూ నాకు నిందే—బ్రాహ్మణ ధనాన్ని హరించాలనే కోరిక, అలాగే అతని హత్య, రెండూ అత్యంత గర్హితమైనవి।

Verse 3

अहो नाश्रौषमस्याहं ब्राह्मणस्य विजानतः / वचनं तर्हि तां जह्यां विमूढात्मा गतत्रपः

అయ్యో! తెలిసిన ఆ బ్రాహ్మణుని మాటను నేను వినలేదు; అప్పుడు నేనే అతనిని విడిచిపెట్టాల్సింది—నేను మూర్ఖాత్మను, లజ్జను కోల్పోయాను।

Verse 4

इति संचितयन्नंव हृदयेन विदूयता / स्वपुरं प्रतिचक्राम सबलः सानुगस्ततः

ఇలా ఆలోచిస్తూ అతని హృదయం దహించబడింది; ఆపై అతడు సైన్యంతోను అనుచరులతోను తన నగరానికి తిరిగి ప్రయాణమయ్యాడు।

Verse 5

पुरीं प्रतिगते राज्ञि तस्मिन्सपरिवारके / आश्रमात्सहसा राजन्विनिश्चक्राम रेणुका

రాజు కుటుంబంతో నగరానికి తిరిగి వెళ్లినప్పుడు, ఓ రాజా, రేణుక ఆశ్రమం నుండి అకస్మాత్తుగా బయలుదేరింది।

Verse 6

अथ सक्षतसर्वाङ्गं रुधिरेण परिप्लुतम् / निश्चेष्टं परितं भूमौ ददर्श पतिमात्मनः

అప్పుడు ఆమె తన భర్తను చూచింది—శరీరమంతా గాయాలతో, రక్తంతో తడిసి, నేలపై నిశ్చేష్టంగా పడి ఉన్నాడు।

Verse 7

ततः सा विहतं मत्वा भर्त्तारं गतचेतनम् / अन्वाहतेवाशनिना मूर्छितान्यपतद्भुवि

అప్పుడు భర్త చైతన్యరహితుడై హతుడని భావించి, మెరుపు దెబ్బ తగిలినట్లుగా ఆమె మూర్ఛించి నేలపై పడిపోయింది।

Verse 8

चिरादिव पुनर्भूमेरुत्थायातीव दुःखिता / पतित्वोत्थाय सा भूयः सुस्वरं प्ररुरोद ह

చాలా సేపటికి ఆమె తీవ్ర దుఃఖంతో నేల నుండి లేచింది; పడిపోయి మళ్లీ లేచి, మధురమైన కరుణ స్వరంతో మళ్లీ విలపించింది।

Verse 9

विललाप च सात्यर्थं धरणीधूलिधूसरा / अश्रुपूर्ममुखी दीना पतिता शोकसागरे

ఆమె నేల ధూళితో మసకబారినదై, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో, దీనంగా శోకసాగరంలో మునిగినట్లుగా తీవ్రంగా విలపించింది।

Verse 10

हा नाथ पिय धर्मज्ञ दाक्षिण्यामृतसागर / हा धिगत्यन्तशान्त त्वं नैव काङ्क्षेत चेदृशम्

హాయ్ నాథా, ప్రియ ధర్మజ్ఞా, నీవు దాక్షిణ్యామృతసముద్రము. ధిక్! అంత పరమశాంతుడవై ఉండి ఇలాంటి దుఃఖాన్ని ఎలా కోరగలవు?

Verse 11

आश्रमादभिनिष्क्रान्तः सहसा व्यसानर्णवे / क्षिप्त्वानाथामगाधे मां क्व च यातो ऽसि मानद

ఆశ్రమం నుండి అకస్మాత్తుగా బయలుదేరి నీవు విపత్తుల సముద్రంలో పడ్డావు; నన్ను అనాథను ఈ అగాధంలో విసిరి, హే మానదా, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు?

Verse 12

सतां साप्तपदे मैत्रे मुषिताहं त्वया सह / यासि यत्र त्वमेकाकी तत्र मां नेतुमर्हसि

సజ్జనుల సప్తపదితో స్థిరమయ్యే మైత్రి, నీతో కలిసి నాలోనుండి దోచుకున్నట్లైంది; నీవు ఎక్కడ ఒంటరిగా వెళ్తావో, అక్కడికి నన్ను కూడా తీసుకెళ్లవలసినది నీ ధర్మం.

Verse 13

दृष्ट्वा त्वामीदृशावस्थमचिराद्धृदयं मम / न दीर्यते महाभाग कठिनाः खलु योषितः

నిన్ను ఇలాంటి స్థితిలో చూసినా నా హృదయం వెంటనే చీలిపోదు, హే మహాభాగ! నిజమే, స్త్రీలు కఠినులే.

Verse 14

इत्येवं विलपन्ती सा रुदती च मुहुर्मुहुः / चुक्रोश रामरामेति भृशं दुःखपरिप्लुता

ఇలా విలపిస్తూ ఆమె మళ్లీ మళ్లీ ఏడ్చింది; ఘోర దుఃఖంతో మునిగిపోయి ‘రామా! రామా!’ అని బిగ్గరగా కేక వేసింది.

Verse 15

तावद्रामो ऽपि स वनात्समिद्भारसमन्वितः / अकृतव्रणसंयुक्तः स्वाश्रमाय न्यवर्त्तत

అప్పుడు రాముడు కూడా అడవిలోనుంచి సమిధల భారంతో, గాయములేకుండా, తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చెను।

Verse 16

अपश्यद्भयशंसीनि निमित्तानि बहूनि सः / पश्यन्नुद्विग्नहृदयस्तूर्णं प्रापाश्रमं विभुः

అతడు భయాన్ని సూచించే అనేక అపశకునాలను చూచెను; చూచి హృదయం కలవరపడి, ఆ విభువు త్వరగా ఆశ్రమానికి చేరెను।

Verse 17

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य रुदती सा भृशातुरा / नविभूतेव शोकेन प्रारुदद्रेणुका पुनः

అతడు వస్తున్నాడని చూచి ఆమె తీవ్రంగా వ్యాకులమై ఏడ్చెను; శోకంతో స్మృతి కోల్పోయినట్టుగా రేణుక మళ్లీ విలపించెను।

Verse 18

रामस्य पुरतो राजन्भर्तृव्यसनपीडिता / उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

ఓ రాజా, రాముని ఎదుట భర్త విపత్తుతో పీడితురాలైన ఆమె రెండు చేతులతో తన ఉదరాన్ని కొట్టుకొనెను।

Verse 19

मार्गे विदितवृत्तान्तः सम्यग्रामो ऽपि मातरम् / कुररीमिव शोकार्त्ता दृष्ट्वा दुःखमुपेयिवान्

మార్గమధ్యే వృత్తాంతమంతా తెలిసిన రాముడు, తల్లిని కురరీ పక్షిలా శోకార్తగా చూచి, తానూ దుఃఖంలో మునిగెను।

Verse 20

धैर्यमारोप्य मेधावी दुःशशोकपरिप्लुतः / नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां तस्थौ भूमावर्धोमुखः

ధైర్యాన్ని ధరించి ఆ మేధావి ఘోర శోకంలో మునిగిపోయాడు. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో భూమిపై అర్ధముఖంగా నిలిచాడు.

Verse 21

तं तथागतमालोक्य रामं प्राहाकृतव्रणः / किमिदं भृगुशार्दूल नैतत्वय्युपपाद्यते

అతడు అలా వచ్చినట్లు చూసి, గాయపడిన హృదయుడు రామునితో అన్నాడు— “ఓ భృగుశార్దూలా! ఇది ఏమిటి? ఇది నీకు తగదు.”

Verse 22

न त्वादृशा महाभाग भृशं शोचन्ति कुत्रचित् / धृतिमन्तो महान्तस्तु दुःखं कुर्वति न व्यये

హే మహాభాగ! నీ వంటి వారు ఎక్కడా అతిగా శోకించరు. ధైర్యవంతులైన మహానుభావులు దుఃఖాన్ని క్షయానికి కారణం చేయరు.

Verse 23

शोकः सर्वेन्द्रियाणां हि परिशोषप्रदायकः / त्यज शोकं महाबाहो न तत्पात्रं भवदृशाः

శోకం సమస్త ఇంద్రియాలను క్షీణింపజేస్తుంది. హే మహాబాహో! శోకాన్ని విడిచిపెట్టు; నీ వంటి వారు దానికి పాత్రులు కారు.

Verse 24

एहिकामुष्मिकार्थानां नूनमेकान्तरोधकः / शोकस्तस्यावकाशं त्वं कथं त्दृदि नियच्छसि

ఈ శోకం నిశ్చయంగా ఇహలోక-పరలోక ప్రయోజనాలకు పూర్తిగా అడ్డంకి. మరి దానికి నీవు హృదయంలో దృఢంగా ఎలా చోటిస్తావు?

Verse 25

तत्त्वं धैर्यधनो भूत्वा परिसांत्वय मातरम् / रुदतीं बत वैधव्यशं कापहतचेतनाम्

కావున నీవు ధైర్యమే ధనముగా కలిగినవాడవై, వైధవ్య శోకముతో స్పృహ కోల్పోయి రోదిస్తున్న నీ తల్లిని ఓదార్చుము.

Verse 26

नैवागमनमस्तीह व्यतिक्रान्तस्य वस्तुनः / तस्मादतीतमखिलं त्यक्त्वा कृत्यं विचिन्तय

గతించిన వస్తువు తిరిగి రావడం ఈ లోకంలో జరగదు. కావున గడచినదంతా వదిలిపెట్టి, చేయవలసిన కార్యమును గూర్చి ఆలోచించుము.

Verse 27

इत्येवं सांत्वमानश्च तेन दुःशसमन्वितः / रामः संस्तंभयामास शनैरात्मानमात्मना

ఈ విధంగా ఓదార్చబడినవాడై, భరించలేని దుఃఖముతో కూడియున్నను, రాముడు మెల్లగా తనను ತಾನೇ నిగ్రహించుకొనెను.

Verse 28

दुःखशोकपरीता हि रेणुका त्वरुदन्मुहः / त्रिःसप्तकृत्वो हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

దుఃఖము మరియు శోకముతో నిండిన రేణుక మాటిమాటికీ రోదించుచు, ఇరవై ఒక్క సార్లు తన చేతులతో పొట్టపై బాదుకొనెను.

Verse 29

तावत्तदन्तिकं रामः समभ्येत्याश्रुलोचनः / रुदतीमलमंबेति सांत्वयामास मातरम्

అప్పుడు కన్నీటితో నిండిన కళ్ళు గల రాముడు ఆమె సమీపమునకు వెళ్ళి, రోదిస్తున్న తల్లిని 'అమ్మా, ఇక చాలు' అని ఓదార్చెను.

Verse 30

उवाचापनयन्दुःखाद्भर्तृशोकपरायणाम् / त्रिःसप्तकृत्वो यदिदं त्वया वक्षः समाहतम्

భర్తృశోకంలో మునిగి ఉన్న ఆమె దుఃఖాన్ని పోగొడుతూ అతడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు ఇరవై ఒక్క సార్లు నీ వక్షస్థలాన్ని బాదుకున్నావు కదా...'

Verse 31

तावतसंख्यमहं तस्मात्क्षत्त्रजारमशेषतः / हनिष्ये भुवि सर्वत्र सत्यमेतद्ब्रविमि ते

'...అందువల్ల, నేను ఈ భూమిపై క్షత్రియ వంశాన్ని అన్ని సార్లు (21 సార్లు) నిశ్శేషంగా సంహరిస్తాను. ఇది నేను నీకు సత్యం చెబుతున్నాను.'

Verse 32

तस्मात्त्वं शोकमुत्सृज्य धैर्यमातिष्ट सांप्रतम् / नास्त्येव नूनमायातमतिक्रान्तस्य वस्तुनः

'కాబట్టి నీవు శోకాన్ని విడిచిపెట్టి ఇప్పుడు ధైర్యాన్ని అవలంబించు. గడిచిపోయిన (మరణించిన) విషయం నిజంగా తిరిగి రాదు కదా.'

Verse 33

इत्युक्ता रेणुका तेन भृशं दुःखान्वितापि सा / कृच्छ्राद्धैर्यं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

అతడు అలా పలికినప్పుడు, రేణుక అత్యంత దుఃఖంతో ఉన్నప్పటికీ, కష్టంతో ధైర్యాన్ని తెచ్చుకుని 'అలాగే' అని బదులిచ్చింది.

Verse 34

ततो रामो महाबाहुः पितुः सह सहोदरैः / अग्नौ सत्कर्त्तुमारेभे देहं राजन्यथविधि

ఓ రాజా! అప్పుడు మహాబాహువైన రాముడు (పరశురాముడు) తన సోదరులతో కలిసి శాస్త్రోక్తంగా తండ్రి దేహానికి అగ్ని సంస్కారం చేయడం ప్రారంభించాడు.

Verse 35

भर्तृशोकपरिताङ्गी रेणुकापि दृढव्रता / पुत्रान्सर्वान्समाहूय त्विदं वचनमब्रवीत्

భర్త శోకంతో వ్యాకులమైన దృఢవ్రత రేణుక తన కుమారులందరినీ పిలిచి ఈ మాట చెప్పింది.

Verse 36

रेणुकोवाच / अहं व-पितरं पुत्राः स्वर्गतं पुण्यशीलिनम् / अनुगन्तुमिहेच्छामि तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हथ

రేణుక చెప్పింది— ఓ కుమారులారా, పుణ్యశీలుడైన మీ తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్లాడు; నేను ఆయనను అనుసరించదలచాను, కాబట్టి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.

Verse 37

असह्यदुःशं वैधव्यं सहमाना कथं पुनः / भर्त्रा विरहिता तेन प्रवर्त्तिष्ये विनिन्दिता

అసహ్యమైన దుఃఖాన్ని కలిగించే వైధవ్యం భరించి నేను మళ్లీ ఎలా జీవించగలను? భర్తను విడిచి నిందితగా ఎలా ఉండగలను?

Verse 38

तस्मादनुगमिष्यामि भर्त्तारं दयितं मम / यथा तेन प्रवर्त्तिष्ये परत्रापि सहानिशम्

అందుకే నా ప్రియమైన భర్తను నేను అనుసరిస్తాను; పరలోకంలో కూడా రాత్రింబవళ్లు ఆయనతోనే ఉండేందుకు.

Verse 39

ज्वलन्तमिममेवाग्निं संप्रविश्य चिरादिव / भर्तुर्मम भविष्यामि पितृलोकप्रियातिथिः

ఈ జ్వలించే అగ్నిలో ప్రవేశించి, ఎంతో కాలం తర్వాత వచ్చినట్టుగా, నేను నా భర్తకు పితృలోకంలో ప్రియ అతిథిగా అవుతాను.

Verse 40

अनुवादमृते पुत्रा भवद्भिस्तत्र कर्मणि / प्रतिभूय न वक्तव्यं यदि मत्प्रियमिच्छथ

ఓ కుమారులారా, అక్కడ ఆ కార్యంలో అనుమతి లేకుండా మధ్యలో నిలిచి ఏమీ చెప్పకండి; మీరు నా ప్రీతిని కోరితే.

Verse 41

इत्येवमुक्त्वा वचनं रेणुका दृढनिश्चया / अग्निं प्रविश्य भर्त्तारमनुगन्तुं मनोदधे

ఇలా చెప్పి దృఢనిశ్చయమైన రేణుక అగ్నిలో ప్రవేశించి భర్తను అనుసరించాలనే మనస్సు పెట్టింది.

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु रेणुकां तनयैः सह / समाभाष्यातिगंभीरा वागुवाचाशरीरीणी

అదే సమయంలో రేణుకను ఆమె కుమారులతో కలిసి సంబోధిస్తూ అత్యంత గంభీరమైన అశరీర వాణి పలికింది.

Verse 43

हे रेणुके स्वतनयैर्गिरं मे ऽवहिता शृणु / मा कार्षीः साहसं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं तव

హే రేణుకా, నీ కుమారులతో కలిసి జాగ్రత్తగా నా మాట విను. భద్రే, ఈ సాహసం చేయకు; నీకు ప్రియమైన హితవాక్యాన్ని చెబుతాను.

Verse 44

साहसो नैव कर्त्तव्यः केनाप्यात्महितैषिणा / न मर्त्तव्यन्त्वया सर्वो जीवन्भद्राणि पश्यति

ఆత్మహితాన్ని కోరుకునే ఎవ్వరూ ఇలాంటి సాహసం చేయకూడదు. నీవు మరణించకూడదు; జీవించి ఉంటేనే మంగళాలను చూస్తారు.

Verse 45

तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी / निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते

కాబట్టి ధైర్యమే ధనముగా చేసుకొని, హే కాలకాంక్షిణీ శుచిస్మితే, నీవు స్థిరంగా ఉండు; నిమిత్తాన్ని మధ్యలో ఉంచి కొద్దిసేపు మాత్రమే వేచి ఉండు.

Verse 46

अचिरेणैव भर्त्ता ते भविष्यति सचेतनः / उत्पन्नजीवितेन त्वं कामं प्राप्स्यसि शोभने / भवित्री चिररात्राय बहुकल्याण भाजनम्

హే శోభనే, అతి త్వరలోనే నీ భర్త చైతన్యముతో కూడినవాడై అవుతాడు; పునర్జీవితం పొందిన నీవు కోరిన సుఖాన్ని పొందుతావు, మరియు దీర్ఘ రాత్రి అంతమవరకు అనేక మంగళాలకు పాత్రవవుతావు.

Verse 47

वसिष्ठ उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा धृतिमालंब्य रेणुका / तद्वाक्यगौरवाद्धर्षमवापुस्तनयाश्च ते

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని రేణుక ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించింది; ఆ వాక్యాల గౌరవ ప్రభావంతో ఆమె కుమారులూ ఆనందాన్ని పొందారు.

Verse 48

ततोनीत्वा पितुर्देहमाश्रमाभ्यन्तरं मुनेः / शाययित्वा निवाते तु परितः समुपाविशन्

తర్వాత వారు తండ్రి దేహాన్ని ముని ఆశ్రమాంతరంలోకి తీసుకెళ్లి; నిశ్శబ్దమైన గాలిలేని చోట పడుకోబెట్టి, చుట్టూ కూర్చున్నారు.

Verse 49

तेषां तत्रोपविष्टानामप्रहृष्टात्मचेतसाम् / निमत्तानि शुभान्यासन्ननेकानि महान्ति च

వారు అక్కడ కూర్చుని ఉండగా, వారి మనస్సు ఆనందంగా లేకపోయినా; అనేకమైన, మహత్తరమైన శుభ నిమిత్తాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

Verse 50

तेन ते किञ्चिदाश्वस्तचेतसो मुनिपुङ्गवाः / निषेदुः सहिता मात्रा काङ्क्षन्तो जीवितं पितुः

అందువల్ల ఆ మునిపుంగవులు కొంత శాంతచిత్తులయ్యారు. తల్లితో కలిసి కూర్చొని తండ్రి జీవితం నిలవాలని ఆకాంక్షించారు.

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे राजन्भृगुवंशधरो मुनिः / विधेर्बलेन मतिमांस्तत्रागच्छद्यदृच्छया

ఇంతలో, ఓ రాజా, భృగువంశధరుడైన బుద్ధిమంత ముని విధి బలంతో యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 52

अथर्वणां विधिः सा क्षाद्वेदवेदाङ्गपारगः / सर्वशास्त्रार्थवित्प्राज्ञः सकलासुरवन्दितः

అతడు అథర్వణుల విధి-ఆచార్యుడు; వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడు; సమస్త శాస్త్రార్థాలను తెలిసిన ప్రాజ్ఞుడు, సమస్త అసురులచే వందితుడు.

Verse 53

मृतसंजीविनीं विद्यां यो वेद मुनिदुर्लभाम् / यथाहतान्मृतान्देवैरुत्थापयति दानवान्

మునులకు కూడా దుర్లభమైన ‘మృతసంజీవిని’ విద్యను ఎవడు తెలుసునో, అతడు దేవులచే హతులై మరణించిన దానవులను కూడా యథావిధిగా లేపి జీవింపజేస్తాడు.

Verse 54

शास्त्रमोशनसं येन राज्ञां राज्यफलप्रदम् / प्रणीतमनुजीवन्ति सर्वे ऽद्यापीह पार्थिवाः

రాజులకు రాజ్యఫలాన్ని ప్రసాదించే ‘శాస్త్రమోశన’ అనే నీతిశాస్త్రాన్ని అతడు ప్రణీతం చేశాడు; దాని ప్రకారమే నేటికీ ఇక్కడ సమస్త భూపతులు జీవించి పాలిస్తున్నారు.

Verse 55

स तदाश्रममासाद्य प्रविष्टो ऽन्तर्महामुनिः / ददर्श तदवस्थांस्तान्सर्वान्दुःखपरिप्लुतान्

మహాముని ఆ ఆశ్రమానికి చేరి లోనికి ప్రవేశించి, వారందరినీ దుఃఖంతో మునిగిన స్థితిలో చూచెను।

Verse 56

अथ ते तु भृगुं दृष्ट्वा वंशम्य पितरं मुदा / उत्थायास्मै ददुश्चापि सत्कृत्य परमासनम्

అప్పుడు వారు తమ వంశపిత అయిన భృగువును చూసి ఆనందంతో లేచి, సత్కరించి ఆయనకు ఉత్తమాసనమిచ్చిరి।

Verse 57

स चाशीर्भिस्तु तान्सर्वानभिनन्द्य महामुनिः / पप्रच्छ किमिदं वृत्तं तत्सर्वं ते न्यवेदयन्

మహాముని వారందరిని ఆశీర్వదించి అభినందించి, “ఇది ఏమి జరిగింది?” అని అడిగెను; వారు అంతటినీ ఆయనకు నివేదించిరి।

Verse 58

तच्छ्रुत्वा स भृगुः शीघ्रं जलमादाय मन्त्रवित् / संजीविन्या विनया तं सिषेच प्रोच्चरन्निदम्

అది విని మంత్రవేత్త భృగువు వెంటనే జలమును తీసుకొని, సంజీవిని విద్యతో వినయంగా అతనిపై చల్లుతూ ఇలా ఉచ్చరించెను।

Verse 59

यज्ञस्य तपसो वीय ममापि शुभमस्ति चेत् / तेनासौ जीवताच्छीघ्रं प्रसुप्त इवचोत्थितः

యజ్ఞతపస్సుల వీర్యమూ, నాదైన శుభపుణ్యమూ నిజమైతే, దాని ప్రభావంతో ఇతడు త్వరగా జీవించుగాక—నిద్రలేచినవాడివలె లేచుగాక।

Verse 60

एवमुक्ते शुभे वाक्ये भृगुणा साधुकारिणा / समुत्तस्थावथार्चीकः साक्षाद्ग्ररुरिवापरः

భృగుముని శుభమైన, సాధువాదమయమైన వాక్యాలు పలికిన వెంటనే ఆర్చీకుడు లేచి నిలిచెను; సాక్షాత్తు మరొక గరుడునివలె।

Verse 61

दृष्ट्वा तत्र स्थितं वन्द्यं भृगुं स्वस्य पितामहम् / ननाम भक्त्या नृपते कृताञ्जलिरुवाच ह

అక్కడ నిలిచియున్న వందనీయుడైన తన పితామహుడు భృగువును చూచి, భక్తితో నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి (హే నృపతే) ఇలా పలికెను।

Verse 62

जमदग्निरुवाच धन्यो ऽहं कृतकृत्यो ऽहं सफलं जीवितं च मे

జమదగ్ని పలికెను—నేను ధన్యుడను, నేను కృతకృత్యుడను; నా జీవితం కూడా సఫలమైంది।

Verse 63

यत्पश्ये चरणौ ते ऽद्य सुरासुरनमस्कृतौ / भगवन्किं करोम्यद्य शुश्रूषां तव मानद

ఈ రోజు దేవాసురులచే నమస్కరింపబడే మీ పాదయుగ్మాన్ని నేను దర్శిస్తున్నాను. ఓ భగవన్, నేడు నేను ఏమి చేయాలి? ఓ మానద, మీ సేవ చేయదలచితిని।

Verse 64

पुनीह्यात्मकुलं स्वस्य चरणांबुकणैर्विभो / इत्युक्त्वा सहसाऽनीतं रामेणार्ध्यं मुदान्वितः

ఓ విభో, మీ పాదజలకణములతో నా వంశాన్ని పవిత్రం చేయుము. అని చెప్పి ఆనందభరితుడై, రాముడు వెంటనే తెచ్చిన అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించెను।

Verse 65

प्रददौ पादयोस्तस्य भक्त्यान मितकन्धरः / तज्जलं शिरसाधत्त सकुटुंबो महामनाः

మితకంధరుడు భక్తితో అతని పాదాల వద్ద పాద్యజలాన్ని సమర్పించాడు. మహామనస్కుడు అతడు కుటుంబంతో కలిసి ఆ జలాన్ని శిరస్సుపై ధరించాడు.

Verse 66

अथ सत्कृत्य स भृगुं पप्रच्छ विनयान्वितः / भगवन् किं कृतं तेन राज्ञा दुष्टेन पातकम्

ఆపై అతడు భృగుమునిని సత్కరించి వినయంతో అడిగాడు— “భగవన్, ఆ దుష్ట రాజు ఏ పాతకాన్ని చేశాడు?”

Verse 67

यस्यातिथ्यं हि कृतवानहं सम्यग्विधानतः / साधुबुद्ध्यास दुष्टात्मा किं चकार महामते

నేను సద్బుద్ధితో విధివిధానంగా అతిథ్యమిచ్చిన వాడే, ఆ దుష్టాత్ముడు— ఓ మహామతీ— ఏమి చేశాడు?

Verse 68

वसिष्ठ उवाच एवं स पृष्टो मतिमान्भृगुः सर्वविदीश्वरः / चिरं ध्यात्वा समालोच्य कारणं प्राह भूपते

వసిష్ఠుడు పలికెను— ఇలా ప్రశ్నించబడిన సర్వవిదుడు, మతిమంతుడైన భృగువు చాలాసేపు ధ్యానించి ఆలోచించి, ఓ భూపతీ, కారణాన్ని చెప్పాడు.

Verse 69

भृगुरुवाच शृणु तात महाभाग बीजमस्य हि कर्मणः / यश्च वै कृतवान्पापं सर्वज्ञस्य तवानघ

భృగువు పలికెను— ఓ తాత మహాభాగ, ఈ కర్మకు మూలబీజాన్ని విను. ఓ అనఘా, సర్వజ్ఞుడైన నీపై ఎవడు పాపం చేశాడో.

Verse 70

शप्तः पुरा वसिष्ठेन नाशार्थं स महीपतिः / द्विजापराधतो मूढ वीर्यं ते विनशिष्यते

ఆ రాజును వసిష్ఠుడు పూర్వమే నాశనార్థం శపించాడు: 'ఓ మూఢుడా! బ్రాహ్మణుని పట్ల చేసిన అపరాధం వల్ల నీ వీర్యం నశిస్తుంది.'

Verse 71

तत्कथं वचनं तस्य भविष्यत्यन्यथा मुनेः / अयं रामो महावीर्यं प्रसह्यनृपपुङ्गवम्

కాబట్టి ఆ ముని వచనం ఎలా అసత్యమవుతుంది? మహావీరుడైన ఈ రాముడు ఆ రాజశ్రేష్ఠుని బలాత్కారంగా...

Verse 72

हनिष्यति महाबाहो प्रतिज्ञां कृतवान्पुरा / यस्मादुरः प्रतिहतं त्वया मातर्ममाग्रतः

...సంహరిస్తాడు, ఓ మహాబాహూ! అతడు పూర్వమే ప్రతిజ్ఞ చేశాడు: 'ఓ తల్లీ! ఎందువల్లనైతే నీవు నా ఎదుట రొమ్ము బాదుకున్నావో...'

Verse 73

एकविंशतिवारं हि भृशं दुःखपरीतया / त्रिः सप्तकृत्वो निःक्षत्रां करिष्ये पृथिवीमिमाम्

...ఇరవై ఒక్క సార్లు, అత్యంత దుఃఖంతో నిండినదానవై. నేను ఈ భూమిని ఇరవై ఒక్క సార్లు క్షత్రియులు లేనిదానిగా చేస్తాను.'

Verse 74

अतो ऽयं वार्यमाणो ऽपि त्वाया पित्रा निरन्तरम् / भाविनोर्ऽथस्य च बलात्करिष्यत्येव मानद

కాబట్టి, నీవు మరియు తండ్రి నిరంతరం వారిస్తున్నప్పటికీ, విధి బలం వల్ల అతడు తప్పక అలా చేస్తాడు, ఓ మానదా.

Verse 75

स तु राजा महाभागो वृद्धानां पर्युपासिता / दत्तात्रेयाद्धरेरंशाल्लब्धबोधो महामतिः

ఆ మహాభాగ రాజు వృద్ధుల సేవలో నిత్యం నిమగ్నుడై ఉండెను. హరి అంసమైన దత్తాత్రేయుని కృపవలన బోధ పొందిన మహామతి అయ్యెను.

Verse 76

साक्षाद्भक्तो महात्मा च तद्वधे पातकं भवेत् / एवमुक्त्वा महाराज स भृगुर्ब्रह्मणः सुतः / यथागतं ययौ विद्वान्भविष्यत्कालपर्ययात्

ఆయన ప్రత్యక్ష భక్తుడు, మహాత్ముడు; ఆయనను వధిస్తే పాపం కలుగును. ఇలా చెప్పి, ఓ మహారాజా, బ్రహ్మపుత్రుడు భృగువు భవిష్యత్ కాల పరిణామాన్ని గ్రహించి వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లెను.