Shloka 20
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
धैर्यमारोप्य मेधावी दुःशशोकपरिप्लुतः / नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां तस्थौ भूमावर्धोमुखः
Transliteration
dhairyamāropya medhāvī duḥśaśokapariplutaḥ / netrābhyāmaśrupūrṇābhyāṃ tasthau bhūmāvardhomukhaḥ
Translation
ధైర్యాన్ని ధరించి ఆ మేధావి ఘోర శోకంలో మునిగిపోయాడు. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో భూమిపై అర్ధముఖంగా నిలిచాడు.
Word by Word
धैर्यम्steadfastness, courage
धैर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधैर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; accusative singular neuter
आरोप्यhaving assumed
आरोप्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; having mounted/assumed
मेधावीthe intelligent one
मेधावी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेधाविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
दुःशशोकपरिप्लुतःoverwhelmed by grievous sorrow
दुःशशोकपरिप्लुतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःश + शोक + परिप्लुत (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine; समासः—तत्पुरुष (शोकेन परिप्लुतः; overwhelmed by grief)
नेत्राभ्याम्with (his) two eyes
नेत्राभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; instrumental dual neuter
अश्रुपूर्णाभ्याम्filled with tears
अश्रुपूर्णाभ्याम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअश्रु + पूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; instrumental dual; समासः—तत्पुरुष (अश्रुभिः पूर्ण; filled with tears)
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd person singular
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular feminine
अर्धोमुखःwith face half-downcast
अर्धोमुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअर्ध + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine; समासः—कर्मधारय (अर्धं मुखं यस्य/अर्धं मुखं; half-faced/downcast)