Shloka 19
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
मार्गे विदितवृत्तान्तः सम्यग्रामो ऽपि मातरम् / कुररीमिव शोकार्त्ता दृष्ट्वा दुःखमुपेयिवान्
Transliteration
mārge viditavṛttāntaḥ samyagrāmo 'pi mātaram / kurarīmiva śokārttā dṛṣṭvā duḥkhamupeyivān
Translation
మార్గమధ్యే వృత్తాంతమంతా తెలిసిన రాముడు, తల్లిని కురరీ పక్షిలా శోకార్తగా చూచి, తానూ దుఃఖంలో మునిగెను।
Word by Word
मार्गेon the way
मार्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
विदित-वृत्तान्तःknowing the events
विदित-वृत्तान्तः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविदित (कृदन्त; विद् धातु) + वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘विदित’ (known) + ‘वृत्तान्त’ (account) = one who knows the account
सम्यक्fully/properly
सम्यक्:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb; properly/fully)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; also/even)
मातरम्(his) mother
मातरम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कुररीम्a kurarī-bird (osprey)
कुररीम्:
उपमान (Upamāna/उपमान)
TypeNoun
Rootकुररी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इवlike/as if
इव:
उपमा-सूचक (उपमासूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
शोक-आर्ताम्grief-stricken
शोक-आर्ताम्:
कर्म-विशेषण (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘शोकार्ता’ = शोक-तत्पुरुष (distressed by grief)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वक्रिया (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having seen)
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपेयिवान्experienced/underwent
उपेयिवान्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootउप+इ (धातु)
Formभूतकालिक कृदन्त (Perfect participle/लिट्-कृदन्त; ‘यिवांस्’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि