Shloka 29
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
तावत्तदन्तिकं रामः समभ्येत्याश्रुलोचनः / रुदतीमलमंबेति सांत्वयामास मातरम्
Transliteration
tāvattadantikaṃ rāmaḥ samabhyetyāśrulocanaḥ / rudatīmalamaṃbeti sāṃtvayāmāsa mātaram
Translation
అప్పుడు కన్నీటితో నిండిన కళ్ళు గల రాముడు ఆమె సమీపమునకు వెళ్ళి, రోదిస్తున్న తల్లిని 'అమ్మా, ఇక చాలు' అని ఓదార్చెను.
Word by Word
तावत्then; meanwhile
तावत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formपरिमाण/कालवाचक-अव्यय (so long; then)
तत्-अन्तिकम्nearby; to her vicinity
तत्-अन्तिकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; तत्पुरुषः: तस्य अन्तिकम् (near to her/that place)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
समभ्येत्यhaving approached
समभ्येत्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + अभि + इ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), 'having approached'
अश्रु-लोचनःwith tearful eyes
अश्रु-लोचनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअश्रु (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; बहुव्रीहिः: अश्रूणि लोचने यस्य (tearful-eyed)
रुदतीम्weeping
रुदतीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरुद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; qualifies 'मातरम्'
अलम्enough; stop
अलम्:
Sambandha (सम्बन्ध/भावार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formनिपात/अव्यय (enough; stop)
अम्बmother!
अम्ब:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअम्ब (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
सांत्वयामासconsoled
सांत्वयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + त्वि/सान्त्व् (धातु; denom. 'to console')
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन