Previous Verse
Next Verse

Shloka 73

Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)

एकविंशतिवारं हि भृशं दुःखपरीतया / त्रिः सप्तकृत्वो निःक्षत्रां करिष्ये पृथिवीमिमाम्

ekaviṃśativāraṃ hi bhṛśaṃ duḥkhaparītayā / triḥ saptakṛtvo niḥkṣatrāṃ kariṣye pṛthivīmimām

...ఇరవై ఒక్క సార్లు, అత్యంత దుఃఖంతో నిండినదానవై. నేను ఈ భూమిని ఇరవై ఒక్క సార్లు క్షత్రియులు లేనిదానిగా చేస్తాను.'

eka-viṃśati-vāramtwenty-one times
eka-viṃśati-vāram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rooteka (प्रातिपदिक) + viṃśati (प्रातिपदिक) + vāra (प्रातिपदिक)
FormNumerical compound used adverbially (द्विगु-समास; अव्ययीभाववत् प्रयोग), Accusative singular in sense of frequency ‘for 21 times’
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis/causal nuance
bhṛśamgreatly, intensely
bhṛśam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhṛśam (अव्यय)
FormAdverb (तीव्रतावाचक अव्यय)
duḥkha-parītayāby one overwhelmed with sorrow
duḥkha-parītayā:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeAdjective
Rootduḥkha (प्रातिपदिक) + parīta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa ‘duḥkhena parītā’ (overwhelmed by sorrow)
triḥthrice
triḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottriḥ (अव्यय)
FormNumeral adverb (संख्यावाचक अव्यय)
sapta-kṛtvaḥseven times
sapta-kṛtvaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsapta (प्रातिपदिक) + kṛtvas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormFrequency adverb (कृत्वस्-प्रयोग), dvigu ‘seven times’
niḥ-kṣatrāmdevoid of kṣatriyas
niḥ-kṣatrām:
Karma (कर्म) (object-complement to ‘pṛthivīm’)
TypeAdjective
Rootnis (उपसर्ग) + kṣatra (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन); tatpuruṣa with privative sense ‘kṣatra-rahitām’
kariṣyeI shall make
kariṣye:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
FormLuṭ (लृट्, simple future), Ātmanepada (आत्मनेपद), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन)
pṛthivīmthe earth
pṛthivīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
imāmthis
imām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन); agrees with ‘pṛthivīm’