रामः in the Ramcharitmanas

वाणीविनायकौ नमामि, यौ वर्णानाम् अर्थसंघानां रसानां छन्दसां च मङ्गलानां च कर्तारौ स्तः। भवानीशङ्करौ नमामि, यौ श्रद्धाविश्वासरूपिणौ स्तः, याभ्यां विना सिद्धाः स्वान्तःस्थम् ईश्वरं न पश्यन्ति। बोधमयं नित्यं शङ्कररूपिणं गुरुं नमामि, यम्…

गुरोः पादपद्मरजः प्रणमामि, यस्मिन् सुरभिः सुगन्धः, मधुरः रसः, अनुरागः च वर्तते। तत् अमृतमूलेन निर्मितं सुन्दरं चूर्णम्, यत् संसाररोगाणां सम्पूर्णकुलं नाशयति। तत् शम्भोः शरीरे शुद्धभस्म, पुण्यवतां फलम्, मङ्गलानां मोदानां च जननी। तत्…

गुरोः पादरेणुः मृदुः मञ्जुलः अञ्जनः, नयनयोः अमृतम्, दृग्दोषाणां भञ्जकः। तेन विवेकनयने विमले कृत्वा, रामस्य चरितं वर्णयामि, यत् भवमोचनकरम्। प्रथमं ब्राह्मणानां चरणान् वन्दे, ये भूमिदेवाः, मोहजनितान् सर्वान् संशयान् हरन्ति। सुजनसमाजं…

अत्र स्नानस्य फलं तत्कालमेव दृश्यते: काका: कोकिला: भवन्ति, बका: च हंसा: भवन्ति। इदं श्रुत्वा कोऽपि आश्चर्यं मा कुर्यात्, हि सत्संगतेः महिमा न गोपनीया वस्तु अस्ति। वाल्मीकिः, नारदः, कलशजन्मा अगस्त्यः च स्वस्व मुखेन स्वस्व भवितव्यं…

अहं सन्तान् नमामि, येषां चित्तं समम् अस्ति, येषां कोऽपि हितः वा अहितः वा न भवति, यथा अञ्जलौ स्थिताः सुन्दराः सुमनांसः द्वाभ्यां कराभ्यां समम् सुगन्धं प्रयच्छन्ति। हे सन्ताः सरलचित्ताः जगद्धितैषिणः, मम स्वभावं स्नेहं च ज्ञात्वा इमां…

यदा विधाता एवंविधं विवेकं ददाति, तदा मनः दोषान् त्यक्त्वा गुणेषु रतं भवति। किन्तु कालस्वभावकर्मणां प्रभावेण प्रकृतिवशं गत्वा भद्रानां भद्रता अपि कदाचित् भ्रश्यति। हरेः भक्ताः तं भ्रंशं यथा सम्यक्कुर्वन्ति, दुःखदोषाणि दलयित्वा निर्मलं यशः…

ग्रहाः औषधयः जलं वायुः वस्त्रं च कुयोगेन सह समागम्य कुभावाः, सुयोगेन सह समागम्य सुभावाः भवन्ति; सुलक्षणज्ञाः जनाः एतत् पश्यन्ति। उभौ पक्षौ प्रकाशे तमसि च समौ स्तः, परं विधाता नामभेदं अकरोत्। एकस्मिन् चन्द्रः क्षीयते अन्यस्मिन् वर्धते इति…

चतुर्भिः प्रकारैः जाताः चतुरशीतिलक्षजातयः प्राणिनः जले थले नभि च निवसन्ति। सीतारामाभ्यां व्याप्तं सर्वं जगत् ज्ञात्वा युक्तकराभ्यां सर्वेभ्यः प्रणामं करोमि। हे करुणानिधयः, मामपि दासं ज्ञात्वा सर्वे मिलित्वा छलं त्यक्त्वा मयि स्नेहं कुरुत।…

दुष्टानां उपहासः मम हिताय भविष्यति; काकः कलकण्ठस्य मधुरं स्वरं कठिनम् आह। बकः हंसे दादुरः चातके च हसति; एवं मलिनमतयः खलाः विमलवाक्येषु हसन्ति। येषां काव्ये रुचिः नास्ति रामपादे च प्रेम न, तेषां कृते इयं कथा हास्यस्य स्रोतः भवति। मम भाषा…

अस्मिन् ग्रन्थे रघुपतेः नाम उदारम् अस्ति, यत् अत्यन्तं पावनम्, पुराणानां श्रुतीनां च सारम्। तत् सर्वमङ्गलानां भवनम्, सर्वमङ्गलानां च हारकम्, यत् नाम उमया सह त्रिपुरघ्नः शिवः जपति। सुकविना कृतः विचित्रः ग्रन्थः अपि रामनाम्ना विना न शोभते।…

मम काव्यं रामस्य यशसा सह सङ्गम् आसाद्य सर्वेभ्यः अतिप्रियं भविष्यति। मलयपर्वतसम्बन्धात् दारु पूज्यते इति कः तस्य विचारं करोति? गौः श्यामा भवति, परं तस्याः क्षीरं सुरभि, अतिशुद्धं, गुणैः युक्तं च, सर्वे पिबन्ति। एवं मम वाक् ग्राम्या अपि…

कौशलेन विदध्य पुनः रामचरितरूपे उत्तमे सूत्रे पिरोयन्ति; सज्जनास्तु तानि स्वनिर्मलवक्षसि धारयन्ति, यत्र तानि अतिशयेन शोभन्ते गाम्भीर्येण च प्रीतिं जनयन्ति।

ये च कलिकालस्य कराले जन्म लभन्ति, ते कर्मभिः काका इव, हंसवेषं धारयन्ति चेत् अपि। ते कुपन्थे सञ्चरन्ति, वेदमार्गं परित्यज्य; कपटशरीराः कलिमलभाण्डाश्च भवन्ति। ये छलेन रामभक्त इति कथयन्ति, ते कञ्चनक्रोधकामानां दासाः सन्ति। तेषु जगत् मां…

सर्वे प्रभोः प्रभुतां जानन्ति, तथापि कश्चिन्न विना कथनं स्थातुं शक्तः। तत्र वेदैः एतद् हेतुः स्थापितः: भक्तेः प्रभावः बहुभिः प्रकारैः कथितः। एकः निःस्पृहः निराकारः निर्नामा अजः सच्चिदानन्दः परं धाम। सर्वव्यापकः विश्वरूपः भगवान् देहं…

एवं स्वमनसः बलं दर्शयित्वा अहं रघुपतेः मनोहरीं कथां कथयिष्यामि। व्यासादयः बहवः श्रेष्ठाः कवयः आसन्, यैः श्रद्धया हरेः शुभं यशः वर्णितम्। तेषां चरणकमलयोः नमस्कुर्मि; सर्वान् मम मनोरथान् पूरयन्तु। कलियुगस्य कवीनां प्रणामं करोमि, यैः रघुपतेः…

पुनश्च शारदां देवनदीं च गङ्गां नमामि - उभे अपि पवित्रे, तयोश्चरिते मनोहरे। एका स्नानपानाभ्यां पापं हरति, अन्या कथनश्रवणाभ्याम् अज्ञानं हरति। गुरुपितृमातृरूपौ महेशं भवानीं च नमामि, दीनबन्धू दिनदानिनौ च। तौ सीतापतेः सेवकस्वामिसखे…

अयोध्यां पुरीं नमामि या अतिपावनी, सरय्वाश्च नदीं या कलियुगस्य कलुषान् नाशयति। ततश्च तस्य नगरस्य नरनारीन् प्रणमामि येषु प्रभोः ममता नाल्पा आसीत्। सीतानिन्दकानां पापघनं नाशय्य तान् विषादरहितान् कृत्वा लोके निवासितवान्। कौशल्यां नमामि…

अयोध्याधिपतिं नमामि यस्य रामचरणयोः सत्यं प्रेम आसीत्; दीनानां दयालो रामः वियुक्तः सन् स्वप्रियं शरीरं तृणमिव परित्यक्तवान्।

विदेहं जनकं परिजनैः सहितं प्रणमामि, यस्य रामपादयोः गूढ़ः स्नेहः आसीत्। सः तं स्नेहं योगभोगयोः मध्ये गोपितवान्, रामं दृष्ट्वा तु सः प्रकटितः अभवत्। प्रथमं भरतस्य चरणौ प्रणमामि, यस्य नियमव्रतानि वर्णयितुं न शक्यन्ते। यस्य मनः रामचरणपङ्कजे…

पवनकुमारं प्रणमामि, यः खलवनस्य पावकः, ज्ञानधनः, यस्य हृदयागारे रामः शरचापधरः तिष्ठति।