Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (anti-venom corpus; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī).
Devata: Indra; the Gods collectively; Varuṇa (protective triad against serpent-force).
Chandas: Mixed/prose-like charm style with triadic formula (not a strict RV-style stanzaic meter)
अथर्ववेदस्य १०.४ सूक्तं भैषज्यापोत्रोपैकरूपं मन्त्रः, यः सर्पकर्तृत्वं दूरतः प्रच्यावयितुं विषं च चलद्वेषरूपं शमयितुं प्रयुज्यते। अत्र रक्षार्थं त्रयः—इन्द्रः, देवगणः समस्तः, वरुणश्च—सह व्यक्तीकृतैः प्रतिविषशक्तिभिः तथा “सर्पघ्नैः पदचिह्नैः” समाहूयन्ते, येन सुरक्षितः पन्थाः क्रियते, आपद् अवरुध्यते, विषं च स्वनिधाने एव नश्यति।
Mantras
Mantra 1
सर्पविषदूरीकरणम्। इन्द्र॑स्य प्रथ॒मो रथो॑ दे॒वाना॒मप॑रो॒ रथो॒ वरु॑णस्य तृ॒तीय॒ इत्। अही॑नामप॒मा रथ॑ स्था॒णुमा॑र॒दथा॑र्षत्
सर्पविषदूरीकरणम्। इन्द्रस्य प्रथमः रथः, देवानामपरो रथः, वरुणस्य तृतीय एव। अहीनामपमः स रथः—दूराद् स्थाणुं प्रति धावितः।
Mantra 2
द॒र्भः शो॒चिस्त॒रूण॑क॒मश्व॑स्य॒ वारः॑ परु॒षस्य॒ वारः॑ । रथ॑स्य॒ बन्धु॑रम्
दर्भः—शोचिस्तरूणकः; अश्वस्य वारः, परुषस्य वारः; रथस्य बन्धुरम्।
Mantra 3
अव॑ श्वेत प॒दा ज॑हि॒ पूर्वे॑ण॒ चा प॑रेण च । उ॒द॒प्लु॒तमि॑व॒ दार्वही॑नामर॒सं वि॒षं वारु॒ग्रम्
अव श्वेत पदा जहि पूर्वेण चापरेण च। उदप्लुतमिव दार्वहीनामरसं विषं वारुग्रम्।
Mantra 4
अ॒रं॒घु॒षो नि॒मज्यो॒न्मज्य॒ पुन॑रब्रवीत्। उ॒द॒प्लु॒तमि॑व॒ दार्वही॑नामर॒सं वि॒षं वारु॒ग्रम्
अरंघुषो निमज्योन्मज्य पुनरब्रवीत्। उदप्लुतमिव दार्वहीनामरसं विषं वारुग्रम्।
Mantra 5
पै॒द्वो ह॑न्ति कस॒र्णीलं॑ पै॒द्वः श्वि॒त्रमु॒तासि॒तम्। पै॒द्वो र॑थ॒र्व्याः शिरः॒ सं बि॑भेद पृदा॒क्वाः
पैद्वः कसर्णीलं हन्ति; पैद्वः श्वित्रम् उत असितं हन्ति। पैद्वः पृदाक्वा रथर्व्याः शिरः सम्यक् बिभेद।
Mantra 6
पैद्व॒ प्रेहि॑ प्रथ॒मोऽनु॑ त्वा व॒यमेम॑सि । अही॒न् व्यऽस्यतात् प॒थो येन॑ स्मा व॒यमे॒मसि॑
पैद्व प्रेहि, प्रथमोऽग्रे; अनुत्वा वयम् एमसि। येन पथा वयम् एमसि, तस्मात् पथोऽहीन् व्यस्यतात्।
Mantra 7
इ॒दं पै॒द्वो अ॑जायते॒दम॑स्य प॒राय॑णम्। इ॒मान्यर्व॑तः प॒दाहि॒घ्न्यो वा॒जिनी॑वतः
इदं पैद्वो अजायत; इदम् अस्य परायणम्। इमानि अर्वतः पदानि अहिघ्न्यानि वाजिनीवतः।
Mantra 8
संय॑तं॒ न वि ष्प॑र॒द् व्यात्तं॒ न सं य॑मत्। अ॒स्मिन् क्षेत्रे॒ द्वावही॒ स्त्री च॒ पुमां॑श्च॒ तावु॒भाव॑र॒सा
संयतं न वि ष्परद् व्यात्तं न सं यमत्। अस्मिन् क्षेत्रे द्वावही स्त्री च पुमांश्च तावुभावरसा॥
Mantra 9
अ॒र॒सास॑ इ॒हाह॑यो॒ ये अन्ति॒ ये च॑ दूर॒के। घ॒नेन॑ हन्मि॒ वृश्चि॑क॒महिं॑ द॒ण्डेनाग॑तम्
अत्र येऽहयः सन्निकृष्टा ये च दूरके, ते सर्वे अरसासः स्युः। घनेन गदया वृश्चिकं हन्मि; दण्डेनागतमहिं हन्मि।
Mantra 10
अ॒घा॒श्वस्ये॒दं भे॑ष॒जमु॒भयो॑ स्व॒जस्य॑ च । इन्द्रो॒ मेऽहि॑मघा॒यन्त॒महिं॑ पै॒द्वो अ॑रन्धयत्
इदमघाश्वस्य भेषजम् उभयोः, स्वजनस्य च। इन्द्रो मेऽहिमघायन्तम् अरन्धयत्; पैद्वोऽप्यहिमरन्धयत्।
Mantra 11
पै॒द्वस्य॑ मन्महे व॒यं स्थि॒रस्य॑ स्थि॒रधा॑म्नः। इ॒मे प॒श्चा पृदा॑कवः प्र॒दीध्य॑त आसते
वयं पैद्वस्य मन्महे—स्थिरस्य स्थिरधाम्नः। इमे पृदाकवः पश्चात् प्रदीध्यत आसते—निवारिताः।
Mantra 12
न॒ष्टास॑वो न॒ष्टवि॑षा ह॒ता इन्द्रे॑ण व॒ज्रिणा॑ । ज॒घानेन्द्रो॑ जघ्नि॒मा व॒यम्
नष्टासवो नष्टविषा हता इन्द्रेण वज्रिणा। जघानेन्द्रो जघ्निमा वयम्॥
Mantra 13
ह॒तास्तिर॑श्चिराजयो॒ निपि॑ष्टासः॒ पृदा॑कवः । दर्विं॒ करि॑क्रतं श्वि॒त्रं द॒र्भेष्व॑सि॒तं ज॑हि
हतास्तिरश्चिराजयो निपिष्टासः पृदाकवः। दर्वीं करिकृतां श्वित्रं जहि; दर्भेष्वसितं जहि॥
Mantra 14
कै॒रा॒ति॒का कु॑मारि॒का स॒का ख॑नति भेष॒जम्। हि॒र॒ण्ययी॑भि॒रभ्रि॑भिर्गिरी॒णामुप॒ सानु॑षु
कैरातिका कुमारिका सका खनति भेषजम्। हिरण्ययीभिरभ्रिभिर्गिरीणामुप सानुषु॥
Mantra 15
आयम॑ग॒न् युवा॑ भि॒षक् पृ॑श्नि॒हाप॑राजितः । स वै स्व॒जस्य॒ जम्भ॑न उ॒भयो॒र्वृश्चि॑कस्य च
आयमगन् युवा भिषक् पृश्निहापराजितः। स वै स्वजस्य जम्भन उभयोर्वृश्चिकस्य च॥
Mantra 16
इन्द्रो॒ मेऽहि॑मरन्धयन्मि॒त्रश्च॒ वरु॑णश्च । वा॒ता॒प॒र्ज॒न्यो॒३भा
इन्द्रो मेऽहिमरन्धयन् मित्रश्च वरुणश्च । वातापर्जन्यो— (अत्र पाठः खण्डितोऽपूर्णश्च)।
Mantra 17
इन्द्रो॒ मेऽहि॑मरन्धय॒त् पृदा॑कुं च पृदा॒क्वम्। स्व॒जं तिर॑श्चिराजिं कस॒र्णीलं॒ दशो॑नसिम्
इन्द्रो मेऽहिमरन्धयत् पृदाकुं च पृदाक्वम् । स्वजं तिरश्चिराजिं कसर्णीलं दशोनसिम् ॥
Mantra 18
इन्द्रो॑ जघान प्रथ॒मं ज॑नि॒तार॑महे॒ तव॑ । तेषा॑मु तृ॒ह्यमा॑णानां॒ कः स्वि॒त् तेषा॑मस॒द् रसः॑
इन्द्रोऽग्रे तव सर्पकुलस्य प्रथमो जनितारं जघान। तेषां निपीड्यमानानां कः स्वित् तेषां कश्चिद् रसः शिष्यते?
Mantra 19
सं हि शी॒र्षाण्यग्र॑भं पौञ्जि॒ष्ठ इ॑व॒ कर्व॑रम्। सिन्धो॒र्मध्यं॑ प॒रेत्य॒ व्यऽनिज॒महे॑र्वि॒षम्
अहं हि शीर्षाणि सं गृहीत्वा पौञ्जिष्ठ इव कर्वरम्। सिन्धोर्मध्यं परेत्य व्यनिजं—अहेर्विषं पृथक् कृत्वा शमयामि।
Mantra 20
अही॑नां॒ सर्वे॑षां वि॒षं परा॑ वहन्तु॒ सिन्ध॑वः । ह॒तास्तिर॑श्चिराजयो॒ निपि॑ष्टासः पृदा॑कवः
अहीनां सर्वेषां विषं परा वहन्तु सिन्धवः। हतास्तिरश्चिराजयः; निपिष्टासः पृदाकवः।
Mantra 21
ओष॑धीनाम॒हं वृ॑ण उ॒र्वरी॑रिव साधु॒या। नया॒म्यर्व॑तीरि॒वाहे॑ नि॒रैतु॑ ते वि॒षम्
ओषधीनामहं वृणे उर्वरीरिव साधुया। नयाम्यर्वतीरिवाहे निरैतु ते विषम्॥
Mantra 22
यद॒ग्नौ सूर्ये॑ वि॒षं पृ॑थि॒व्यामोष॑धीषु॒ यत्। का॒न्दा॒वि॒षं क॒नक्न॑कं नि॒रैत्वैतु॑ ते वि॒षम्
यदग्नौ सूर्ये विषं पृथिव्यामोषधीषु यत्। कान्दाविषं कनक्नकं निरैत्वैतु ते विषम्॥
Mantra 23
ये अ॑ग्नि॒जा ओ॑षधि॒जा अही॑नां॒ ये अ॑प्सु॒जा वि॒द्युत॑ आबभू॒वुः । येषां॑ जा॒तानि॑ बहु॒धा म॒हान्ति॒ तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नम॑सा विधेम
येऽग्निजा ओषधिजा अहीनां येऽप्सुजा विद्युत आबभूवुः। येषां जातानि बहुधा महान्ति तेभ्यः सर्पेभ्यो नमसा विधेम॥
Mantra 24
तौदी॒ नामा॑सि क॒न्याऽघृ॒ताची॒ नाम॒ वा अ॑सि । अ॒ध॒स्प॒देन॑ ते प॒दमा द॑दे विष॒दूष॑णम्
तौदी नामासि कन्याऽघृताची नाम वा असि। अधस्पदेन ते पदमा ददे विषदूषणम्॥
Mantra 25
अङ्गा॑दङ्गा॒त् प्र च्या॑वय॒ हृद॑यं परि॑ वर्जय । अधा॑ वि॒षस्य॒ यत् तेजो॑ऽवा॒चीनं॒ तदे॑तु ते
अङ्गादङ्गात् प्रच्यावय; हृदयात् परि वर्जय। अथ विषस्य यत् तेजोऽवाचीनं तदेतु ते।
Mantra 26
आ॒रे अ॑भूद् विषम॑रौद् वि॒षे वि॒षम॑प्रा॒गपि॑ ।अ॒ग्निर्वि॒षमहे॒र्निर॑धा॒त् सोमो॒ निर॑णयीत्। दं॒ष्टार॒मन्व॑गाद् विषमहि॑रमृत
आरे अभूद् विषम्; अरौद् विषे विषमप्रागपि। अग्निर्विषमहेर्निरधात्; सोमो निरणयीत्। दंष्टारमन्वगाद् विषम्—अमृत, अमर!
Frequently Asked Questions
It is used to drive away snake-agency and neutralize venom—both as emergency support after a bite/exposure and as a protective ward in snake-prone settings.
They form a protective triad: Indra expels and breaks hostile forces, the Gods provide collective safeguarding, and Varuṇa restrains/binds danger so it cannot return or spread.
The ‘tracks’ symbolize a protected route of escape whose steps are imagined as serpent-slaying; the ‘station’ is a ritually fixed footing (often with a downward-pressing gesture) where poison is spoiled and rendered ineffective.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.