Opening the text

Kūrma-dvādaśī-vrata-vidhiḥ
Ritual-Manual
Ten adhyāya przedstawia przepisowe vrata przekazane przez Durvāsę, skoncentrowane na Janārdanie/Nārāyaṇie w formie Kūrmy i ustalone w miesiącu Puṣya. Ogłasza czystą dvādaśī śukla-pakṣy jako główny tithi i szczegółowo opisuje przygotowania oraz nocny kult rozpoczynający się w ekādaśī: saṅkalpę, kąpiel i czynności wstępne, następnie kult oparty na mantrach poszczególnych części ciała (pāda, kaṭi, udara, uraḥ, kaṇṭha, bhuja, śiras). Ponadto nakazuje ofiary z kwiatów i pokarmów, ustanowienie kalaśy oraz wykonanie i ofiarowanie przedmiotu rytualnego, Kūrmy z motywem Mandary, umieszczonej na pełnym naczyniu. Rozdział kończy się stwierdzeniem owoców: zniszczenie nagromadzonej pāpy, wyzwolenie z saṃsāry, osiągnięcie odwiecznej loki Hariego oraz umocnienie satya-dharmy jako moralno-rytualne oczyszczenie podtrzymujące ziemski porządek (stabilność Pṛthivī poprzez dharmiczne postępowanie).
Verse 1
दुर्वासा उवाच । तथैव पौषमासे तु अमृतं मथितं सुरैः । तत्र कूर्मो भवेद्देवः स्वयमेव जनार्दनः ॥ ४०.१ ॥
Durvāsā rzekł: „Podobnie, w miesiącu Pauṣa, nektar (amṛta) został wytrząśnięty przez bogów. Tam, bóstwo staje się Żółwiem (Kūrmą), sam Janārdana, osobiście.”
Verse 2
तस्येयं तिथिरुद्दिष्टा हरेर्वै कूर्मरूपिणः । पुष्यमासस्य या शुद्धा द्वादशी शुक्लपक्षतः ॥ ४०.२ ॥
To jest data kalendarzowa określona dla Hariego w Jego formie Kūrmy (żółwia): czysta Dvādaśī (dwunasty dzień księżycowy) w jasnej połowie miesiąca (śukla-pakṣa) podczas miesiąca Puṣya.
Verse 3
तस्यां प्रागेव संकल्प्य प्राग्वत् स्नान्नादिकाः क्रियाः । निर्वर्त्याराधयेद् रात्र्यामेकादश्यां जनार्दनम् । पृथङ्मन्त्रैर्मुनिश्रेष्ठ देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४०.३ ॥
Tam, po dokonaniu najpierw formalnej intencji (saṅkalpa), i po wykonaniu zwyczajnych obrzędów takich jak kąpiel i związane obserwacje jak wcześniej, należy w nocy Ekādaśī, o najlepszy z mędrców, czcić Janārdanę, Boga bogów, z odrębnymi mantrami.
Verse 4
ॐकूर्माय पादौ प्रथमं प्रपूज्य नारायणेत्य् हरेः कटिं च । संकर्षणायेत्युदरं विशोकेत्युरोभवायेत्य् तथैव कण्ठम् । सुबाहवेतेव भुजौ शिरश्च नमो विशालाय रथाङ्गसारम् ॥ ४०.४ ॥
Najpierw oddając cześć stopom formułą „Oṃ, Kūrmie”, a potem pasowi Hariego z „(ku) Nārāyaṇie”, należy podobnie przypisać „(ku) Saṅkarṣaṇie” do brzucha, „(ku) Viśoce” do klatki piersiowej, i „(ku) Urobhavie” do gardła; oraz „(ku) Subāhu” do ramion i głowy. Hołd dla Rozległego, którego istotą jest dysk (rathāṅga).
Verse 5
स्वनाममन्त्रेण सुगन्धपुष्पैर् नानानिवेद्यैर्विविधैः फलैश्च | अभ्यर्च्य देवं कलशं तदग्रे संस्थाप्य माल्यैः सितकण्ठदाम || ४०.५ ||
Po oddaniu czci bóstwu za pomocą mantry składającej się z własnego imienia bóstwa, używając wonnych kwiatów, różnych ofiar pokarmowych oraz różnorodnych owoców, należy następnie umieścić przed Nim kalaśę, przyozdabiając ją girlandami oraz białogardłym, naszyjnikopodobnym ornamentem.
Verse 6
तं रत्नगर्भं तु पुरेव कृत्वा स्वशक्तितो हेममयं तु देवम् । समन्दरं कूर्मरूपेण कृत्वा संस्थाप्य ताम्रे घृतपूर्णपात्रे । पूर्णघटस्योपरि संनिवेश्य श्वो ब्राह्मणायैवमेवं तु दद्यात् ॥ ४०.६ ॥
Po przygotowaniu najpierw Ratnagarbhy, ofiary wypełnionej klejnotami, oraz stosownie do swoich możliwości, wizerunku bóstwa wykonanego ze złota, i po uformowaniu przedstawienia oceanu w postaci Kūrmy, żółwia, należy umieścić go w miedzianym naczyniu wypełnionym ghee. Ustawiając go na pełnej kalaśy, następnego dnia należy w ten właśnie sposób ofiarować to braminowi.
Verse 7
श्वो ब्राह्मणान् भोज्य सदक्षिणांश्च यथाशक्त्या प्रीणयेद् देवदेवम् । नारायणं कूर्मरूपेण पश्चाद् तथा स्वयं भुञ्जीत सभृत्यवर्गः ॥ ४०.७ ॥
Następnego dnia, nakarmiwszy braminów i obdarzywszy ich stosowną daksziną zgodnie ze swoimi możliwościami, w ten sposób zadowala się Boga bogów. Następnie, kontemplując Nārāyanę w formie Kūrmy, żółwia, należy spożyć posiłek wraz ze swoimi sługami i domownikami.
Verse 8
एवं कृते विप्र समस्तपापं विनश्यते नात्र कुर्याद्विचारम् । संसारचक्रं तु विहाय शुद्धं प्राप्नोति लोकं च हरेः पुराणम् । प्रयान्ति पापानि विनाशमाशु श्रीमांस्तथा जायते सत्यधर्मः ॥ ४०.८ ॥
Gdy to zostanie wykonane, o braminie, cały grzech zostaje zniszczony, nie należy mieć o tym wątpliwości. Odrzuciwszy koło samsary, oczyszczona osoba osiąga starożytną krainę Hari. Grzechy szybko ulegają zagładzie, człowiek staje się obdarzony pomyślnością, a dharma oparta na prawdzie również się rodzi.
Verse 9
अनेकजन्मान्तरसंचितानि नश्यन्ति पापानि नरस्य भक्त्या । प्रागुक्तरूपं तु फलं भवेत नारायणस्तुष्टिमायाति सद्यः ॥ ४०.९ ॥
Dzięki bhakti człowieka, pobożności, grzechy nagromadzone przez wiele narodzin zostają zniszczone. Wspomniany wcześniej rezultat rzeczywiście się urzeczywistnia, a Nārāyana zostaje natychmiast zadowolony.
Durvāsā introduces a rule-bound vrata centered on Janārdana/Nārāyaṇa in Kūrma form, fixing its authority through calendrical precision (Puṣya māsa, śukla-pakṣa dvādaśī) and purity conditions for the tithi.
A stepwise observance begins on ekādaśī with saṅkalpa and purification, followed by night-time ārādhana featuring aṅga-pūjā (region-by-region worship with distinct mantras), kalaśa-sthāpana, and structured offerings of flowers and food.
The ritual culminates in preparing and gifting a Kūrma representation bearing the Mandara motif, set upon a full pot (pūrṇa-kumbha), and transferring merit through dāna to a brāhmaṇa—sealing the vow’s efficacy through correct placement, offering, and donation.
Eradication of accumulated pāpa, release from the saṃsāra-cakra, attainment of Hari’s ancient loka, and reinforcement of satya-dharma as the moral-ritual basis for stable worldly order (implicitly supporting Pṛthivī’s steadiness through dharmic conduct).
The setting is primarily calendrical-ritual (Puṣya māsa; śukla-pakṣa; ekādaśī/dvādaśī). Mythic-cosmological reference: Mandara (as a motif in the Kūrma representation).
The text frames disciplined observance (vrata), regulated giving (dāna), and truthful conduct (satya-dharma) as mechanisms for moral purification (pāpa-kṣaya) and release from cyclic existence (saṃsāra-cakra). In an ecological-ethical reading consistent with Varāha–Pṛthivī themes, the chapter links personal restraint and reciprocity (feeding brāhmaṇas, ritual order) to sustaining dharmic balance that stabilizes terrestrial life.
The observance is assigned to Puṣya māsa on the śukla-pakṣa dvādaśī (identified as the tithi of Hari in Kūrma form). Worship is initiated with saṅkalpa and preliminaries and performed at night on ekādaśī (ekādaśyāṃ rātryām), followed by gifting on the next day.
Environmental balance is not described through explicit landscape management; instead, the chapter advances a dharma-centered model in which ritual discipline, purification, and generosity reduce harmful moral residues (pāpa) and promote satya-dharma. Within the Varāha Purāṇa’s Earth-centered interpretive horizon, such conduct can be mapped as an early ethical ecology: human self-regulation and social redistribution are presented as prerequisites for stable worldly order affecting Pṛthivī.
Durvāsā is the named sage-speaker in the provided passage. No royal genealogies, administrative lineages, or dynastic references appear in these verses; the other named figures are divine epithets (Janārdana, Nārāyaṇa, Saṃkarṣaṇa) and the mythic Mandara motif.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.