Adhyaya 12

Mantra 1

दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद् दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं॒ द्यौरज॑नयत्सु॒रेता॑:

ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਵਰਨ (ਰੁਕਮ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ/ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਚਮਕ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਜਿੱਤ ਆਯੁ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਸੁਰੇਤਾ—ਉੱਤਮ ਬੀਜ ਵਾਲਾ—ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Mantra 2

नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेक॑ᳪ समी॒ची । द्यावा॒क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाः

ਨਕਤ (ਰਾਤ) ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ), ਇਕੋ ਮਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੋ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਵਰਨਮਯ ਤೇಜਸਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾਃ (ਧਨ-ਦਾਤਾ) ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ।

Mantra 3

विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रासा॑वीद्भ॒द्रं द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्यत्सवि॒ता वरे॒ण्योऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि रा॑जति

ਕਵੀ (਋ਸ਼ੀ) ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇਵ ਨੇ ਦ੍ਵਿਪਦ ਅਤੇ ਚਤੁਸ਼ਪਦ ਲਈ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ। ਵਰੈਣ੍ਯ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੇ ਨਾਕ (ਦਿਵ੍ਯ ਗਗਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ।

Mantra 4

सु॒प॒र्णो॒ऽसि ग॒रुत्माँ॑स्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्रं चक्षु॑र्बृहद्रथन्त॒रे पक्षौ । स्तोम॑ आ॒त्मा छन्दा॒ᳪस्यङ्गा॑नि॒ यजूँ॑ᳪषि॒ नाम॑ । साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्यं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॒ पुच्छं॒ धिष्ण्या॑: श॒पाः । सु॒प॒र्णो॒ऽसि ग॒रुत्मा॒न्दिवं॑ गच्छ॒ स्व॑: पत

ਤੂੰ ਸੁਪਰਨ ਹੈਂ, ਗਰੁਤਮਾਨ (ਬਲਵਾਨ ਪਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਹੈਂ। ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਹੈ; ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਹੈ; ਬ੍ਰਿਹਤ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰ ਤੇਰੇ ਪੱਖ ਹਨ। ਸਤੋਮ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਛੰਦ ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਹਨ; ਯਜੁਸ-ਮੰਤ੍ਰ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹਨ। ਸਾਮ ਤੇਰਾ ਤਨ ਹੈ; ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ ਤੇਰਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼) ਸਾਮ ਹੈ; ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯ ਤੇਰੀ ਪੁੱਛ ਹੈ; ਧਿਸ਼ਣ੍ਯ (ਅਗਨੀਆਂ) ਤੇਰੇ ਸ਼ਪੇ/ਪੰਜੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸੁਪਰਨ ਹੈਂ, ਗਰੁਤਮਾਨ—ਦਿਵ ਨੂੰ ਜਾ; ਸ੍ਵਃਪਤੀ (ਸਵਰਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ) ਵੱਲ ਜਾ।

Mantra 5

विष्णो॒: क्रमो॑ऽसि सपत्न॒हा गा॑य॒त्रं छन्द॒ आ रो॑ह पृथि॒वीमनु॒ वि क्र॑मस्व॒ विष्णो॒: क्रमो॑ऽस्यभिमाति॒हा त्रै॑ष्टुभं॒ छन्द॒ आ रो॑हा॒न्तरि॑क्ष॒मनु॒ वि क्र॑मस्व विष्णो॒: क्रमो॑ऽस्यरातीय॒तो ह॒न्ता जाग॑तं॒ छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिव॒मनु॒ वि क्र॑मस्व विष्णो॒: क्रमो॑ऽसि शत्रूय॒तो ह॒न्ताऽऽनु॑ष्टुभं॒ छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिशोऽनु॒ वि क्र॑मस्व

ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਕਰਮ (ਕਦਮ) ਹੈਂ—ਸਪਤਨਹਾ (ਹਰੀਫਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ)। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਉੱਤੇ ਆਰੋਹ ਕਰ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਖਰਮ ਕਰ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈਂ—ਅਭਿਮਾਤਿਹਾ (ਵੈਰੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਨਾਸਕ)। ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਉੱਤੇ ਆਰੋਹ ਕਰ; ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਖਰਮ ਕਰ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈਂ—ਰਾਤੀਯਤਃ ਹੰਤਾ (ਦਾਨ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ)। ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਉੱਤੇ ਆਰੋਹ ਕਰ; ਦਿਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਖਰਮ ਕਰ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈਂ—ਸ਼ਤ੍ਰੂਯਤਃ ਹੰਤਾ (ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ)। ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਉੱਤੇ ਆਰੋਹ ਕਰ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਖਰਮ ਕਰ।

Mantra 6

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ॒: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

ਅਗਨੀ ਗੱਜਿਆ—ਮਾਨੋ ਗੱਜਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਟਿਆ, ਵੀਰੁਧ (ਬੂਟਿਆਂ/ਵਨਸਪਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਾ ਲਿਆ। ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਦ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ (ਰੋਦਸੀ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣੀ ਭਾਨੁ (ਕਿਰਣ) ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Mantra 7

अग्ने॑ऽभ्यावर्तिन्न॒भि मा॒ नि व॑र्त॒स्वायु॑षा॒ वर्च॑सा प्र॒जया॒ धने॑न । स॒न्या मे॒धया॑ र॒य्या पोषे॑ण

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆ; ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ—ਆਯੁ ਨਾਲ, ਤੇਜ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ, ਧਨ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਜਿੱਤ/ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ, ਮੇਧਾ ਨਾਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ, ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ (ਮੈਨੂੰ ਯੁਕਤ ਕਰ)।

Mantra 8

अग्ने॑ अङ्गिरः श॒तं ते॑ सन्त्वा॒वृत॑: स॒हस्रं॑ त उपा॒वृत॑: । अधा॒ पोष॑स्य॒ पोषे॑ण॒ पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੌ ਆਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਉਪਾਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਾ ਕੇ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਮੁੜ ਸਾਨੂੰ ਕਰ ਦੇ; ਮੁੜ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਧਨ ਕਰ ਦੇ।

Mantra 9

पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षाऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पा॒ह्यᳪह॑सः

ਮੁੜ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਪਰਤ ਆ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੁੜ ਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ ਨਾਲ ਪਰਤ ਆ। ਮੁੜ ਸਾਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼/ਪਾਪ) ਤੋਂ ਬਚਾ।

Mantra 10

स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वप्स्न्या॑ वि॒श्वत॒स्परि॑

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਵਾਪਸ ਆ; ਵਹਿੰਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰ। ਸਰਵਕਰਮ-ਵਿਆਪੀ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੌਫੇਰੇ ਵਿਅਾਪਤ ਰਹਿ।

Mantra 11

आ त्वा॑ऽहार्षम॒न्तर॑भूर्ध्रु॒वस्ति॒ष्ठावि॑चाचलिः । विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छन्तु॒ मा त्वद्रा॒ष्ट्रमधि॑भ्रशत्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਅਚਲ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿ। ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹਣ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਖਿਸਕ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Mantra 12

उदु॑त्त॒मं व॑रुण॒ पाश॑म॒स्मदवा॑ध॒मं वि म॑ध्य॒मᳪ श्र॑थाय । अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम

ਹੇ ਵਰੁਣ, ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਬੰਧਨ-ਪਾਸ਼ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ; ਹੇਠਲਾ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ; ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਵੀ ਢਿੱਲਾ ਕਰ। ਫਿਰ, ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਨਿਰਪਰਾਧ ਹੋਈਏ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈਏ।

Mantra 13

अग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग॒न्वान् तम॑सो॒ ज्योति॒षाऽऽगा॑त् । अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा॑न्यप्राः

ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ (ਅਗਨੀ) ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੋਤ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਆਸਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਗਿਆ।

Mantra 14

ह॒ᳪसः शु॑चि॒षद्वसु॑रन्तरिक्ष॒सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थिर्दूरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒सदृ॑त॒सद् व्योम॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं बृ॒हत्

ਹੰਸ—ਸ਼ੁਚਿ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵਸੁ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ) ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ; ਹੋਤਾ—ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ; ਅਤਿਥੀ—ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵਰ (ਉੱਤਮ) ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਋ਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵ੍ਯੋਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ; ਅਬ੍ਜ (ਜਲ-ਜਨਮ), ਗੋਜ (ਗੋ-ਜਨਮ), ਋ਤਜ, ਅਦ੍ਰਿਜ (ਪੱਥਰ-ਜਨਮ)—ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਋ਤ ਹੈ।

Mantra 15

सीद॒ त्वं मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा॑न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मै॑नां॒ तप॑सा॒ मार्चिषा॒ऽभि शो॑चीर॒न्तर॑स्याᳪ शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਭ ਵਯੁਨਾਂ (ਵਿਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ। ਤਾਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜੋਤਿ ਵਾਂਗ ਚਮਕ।

Mantra 16

अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायाः॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वᳪ हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेदः शि॒वो भ॑व

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੀ ਰੁਚਿ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਵੱਸ; ਉਖਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਆਪਣੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਵ (ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ) ਹੋ।

Mantra 17

शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑मग्ने॒ अथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वा: कृ॒त्वा दिश॒: सर्वा॒: स्वं योनि॑मि॒हास॑दः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ (ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ) ਹੋ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲਮਈ) ਕਰ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ—ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ—ਬੈਠ।

Mantra 18

दि॒वस्परि॑ प्रथ॒मं ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्मद् द्वि॒तीयं॒ परि॑ जा॒तवे॑दाः । तृ॒तीय॑म॒प्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एनं जरते स्वा॒धीः

ਦਿਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਨੀ ਜਨਮਿਆ; ਸਾਡੇ ਤੋਂ—ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ। ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਰਿਮਣਾ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਅਜਸ੍ਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਧੀ (ਸੁਵਿਧਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।

Mantra 19

वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा त्र॒याणि॑ वि॒द्मा ते॒ धाम॒ विभृ॑ता पुरु॒त्रा । वि॒द्मा ते॒ नाम॑ पर॒मं गुहा॒ यद्वि॒द्मा तमुत्सं॒ यत॑ आज॒गन्थ॑

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਤ੍ਰੇਧਾ—ਤਿੰਨ ਰੂਪ—ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਧਾਮ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਨਾਮ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਉਤ੍ਸ (ਮੂਲ ਸਰੋਤ) ਤੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 20

स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒प्स्वन्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊध॑न् । तृ॒तीये॑ त्वा॒ रज॑सि तस्थि॒वाᳪस॑म॒पामु॒पस्थे॑ महि॒षा अ॑वर्धन्

ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦਿਉ ਦੇ ਊਧਨ (ਥਣ) ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੀਜੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਤੈਨੂੰ—ਜਲਾਂ ਦੇ ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ—ਮਹਿਸ਼ਾਃ (ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੇ ਵਧਾਇਆ।

Mantra 21

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

ਅਗਨੀ ਗੱਜਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਦਿਉ ਗੱਜਦਾ ਹੋਵੇ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਟਦਾ, ਵੀਰੁਧਃ (ਬੂਟਿਆਂ/ਵਨਸਪਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਭੱਖਦਾ, ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਗੂੰਥ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ—ਹਾਂ, ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ—ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਭਾਨੁ (ਕਿਰਣ-ਤੇਜ) ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਰੋਦਸੀ (ਦਿਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Mantra 22

श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णां म॑नी॒षाणां॒ प्रार्प॑ण॒: सोम॑गोपाः । वसु॑: सू॒नुः सह॑सो अ॒प्सु राजा॒ वि भा॒त्यग्र॑ उ॒षसा॑मिधा॒नः

ਸ਼੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ, ਧਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਮਨੀਸ਼ਾਃ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਮਗੋਪਾਃ (ਸੋਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ)। ਵਸੁ—ਸਹਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ—ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ਼ਸਾਂ (ਉਸ਼ਾਵਾਂ) ਦੇ ਅੱਗੇ, ਅਗਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Mantra 23

विश्व॑स्य के॒तुर्भुव॑नस्य॒ गर्भ॒ आ रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः । वी॒डुं चि॒दद्रि॑मभिनत् परा॒यञ्जना॒ यद॒ग्निमय॑जन्त॒ पञ्च॑

ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਧ੍ਵਜ, ਭੁਵਨ ਦਾ ਗਰਭ—ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗੇ ਦੌੜਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ, ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ—ਪੰਜਵਰਗੀ—ਅਗਨੀ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Mantra 24

उ॒शिक्पा॑व॒को अ॑र॒तिः सु॑मे॒धा मर्त्ये॑ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ नि धा॑यि । इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒षं भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षन्

ਉਤਸੁਕ ਪਾਵਕ, ਬੇਚੈਨ, ਸੁਮੇਧਾ—ਅਗਨੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ, ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਰੁਣ ਰੰਗ ਦਾ ਧੂੰਆ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਮਕੀਲੇ ਸ਼ੋਚਿਸ਼ ਨਾਲ ਦਿਆਉਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Mantra 25

दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं द्यौरज॑नय॑त्सु॒रेता॑:

ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰੁਕਮ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਿਆ; ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਰੁਚਮਾਨ, ਅਜਿੱਤ ਆਯੁ ਵਾਲਾ। ਵਯਹ (ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਰੇਤਾ ਦਿਆਉਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 26

यस्ते॑ अ॒द्य कृ॒णव॑द्भद्रशोचेऽपू॒पं दे॑व घृ॒तव॑न्तमग्ने । प्र तं न॑य प्रत॒रं वस्यो॒ अच्छा॒भि सु॒म्नं दे॒वभ॑क्तं यविष्ठ

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸ਼ੁਭ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵ! ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਪੂਪ (ਪਾਕ/ਕੇਕ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਉਸ ਹਵਿ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ, ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ; ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ (ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ) ਦੇਵ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਯਥਾਵਤ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਮਨ (ਕਿਰਪਾ/ਕਲਿਆਣ) ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾ।

Mantra 27

आ तं भ॑ज सौश्रव॒सेष्व॑ग्न उ॒क्थ उ॑क्थ॒ आ भ॑ज श॒स्यमा॑ने । प्रि॒यः सूर्ये॑ प्रि॒यो अ॒ग्ना भ॑वा॒त्युज्जा॒तेन॑ भि॒नद॒दुज्जनि॑त्वैः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸੁਸ਼੍ਰਵਸ (ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ) ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਦੇ; ਹਰ ਉਕਥ-ਉਕਥ (ਹਰ ਸਤੁਤੀ/ਹਿਮਨ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਸਾ (ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ) ਉਚਾਰੀ ਜਾਵੇ ਤਦ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਦੇ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਉਹ ਬਣੇ; ਨਵਜਾਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਭੇਦ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮਾਂ (ਨਵ ਉਤਪੱਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਰਾਹ ਕੱਟਦਾ ਹੈ।

Mantra 28

त्वाम॑ग्ने॒ यज॑माना॒ अनु॒ द्यून् विश्वा॒ वसु॑ दधिरे॒ वार्या॑णि । त्वया॑ स॒ह द्रवि॑णमि॒च्छमा॑ना व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਯਜਮਾਨ ਤੇਰਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸੂ—ਵਰਣੀਯ (ਚੁਣੇ ਹੋਏ) ਧਨ—ਸੰਚਿਤ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਣ (ਸੰਪੱਤੀ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ਼ਿਜ (ਉਤਸੁਕ ਉਪਾਸਕ) ਗੋਮੰਤ ਵ੍ਰਜ (ਗੋਸ਼ਾਲਾ/ਪਸ਼ੂ-ਵਾਟਾ) ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਗਏ ਹਨ।

Mantra 29

अस्ता॑व्य॒ग्निर्न॒राᳪ सु॒शेवो॑ वैश्वान॒र ऋषि॑भि॒: सोम॑गोपाः । अ॒द्वे॒षे द्यावा॑पृथि॒वी हु॑वेम॒ देवा॑ ध॒त्त र॒यिम॒स्मे सु॒वीर॑म्

ਅਗਨੀ—ਨਰਾਂ ਲਈ ਸੁਸ਼ੇਵ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ—ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਸੋਮ-ਗੋਪਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ। ਅਦ੍ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਦੇਵੋ, ਸਾਨੂੰ ਸੁਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਯਿ (ਧਨ) ਦਿਓ।

Mantra 30

स॒मिधा॒ऽग्निं दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आऽस्मि॑न् हव्या जु॑होतन

ਸਮਿਧ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਤਿਥੀ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਓ। ਇੱਥੇ, ਇਸ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Mantra 31

उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वस्त्वᳪ सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः

ਹੇ ਅਗਨੇ, ਸਭ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵਾਹਨ ਕਰਨ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲਕਾਰੀ) ਹੋ—ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ, ਹੇ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ)।

Mantra 32

प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान् याहि शि॒वेभि॑र॒र्चिभि॒ष्ट्वम् । बृ॒हद्भि॑र्भा॒नुभि॒र्भास॒न्मा हि॑ᳪसीस्त॒न्वा॒ प्र॒जाः

ਅੱਗੇ ਵਧ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲ) ਅਰਚੀਆਂ ਨਾਲ। ਵੱਡੇ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਭਾਨੂਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਭੜਕਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਡੀ ਤਨੁ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੀਂ।

Mantra 33

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑ः सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

ਅਗਨੀ ਗੱਜ ਕੇ ਚੀਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ; ਜਦ ਉਹ ਫੈਲਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਵੀਰੁਧਾਂ (ਬੂਟਿਆਂ/ਵਨਸਪਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਚਾਟ ਲਿਆ। ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਭਾਨੂ (ਕਿਰਣ) ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Mantra 34

प्र-प्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि यत्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः । अ॒भि यः पू॒रुं पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय दैव्यो॒ अति॑थिः शि॒वो न॑ः

ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ; ਭਰਤ ਦਾ ਯਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਪੂਰੂ ਦੇ ਕੋਲ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤਿਥਿ ਚਮਕਿਆ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲ) ਬਣ ਕੇ।

Mantra 35

आपो॑ देवी॒ः प्रति॑ गृभ्णीत॒ भस्मै॒तत्स्यो॒ने कृ॑णुध्वᳪ सुर॒भा उ॑ लो॒के । तस्मै॑ नमन्तां॒ जन॑यः सु॒पत्नी॑र्मा॒तेव॑ पु॒त्रं बि॑भृता॒प्स्वे॒नत्

ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਪಃ (ਜਲ-ਦੇਵੀਆਂ), ਇਸ ਭਸਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੋ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਅੱਗੇ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਸੁਪਤਨੀਅਾਂ—ਨਮਨ ਕਰਨ; ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ।

Mantra 36

अ॒प्स्व॒ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒ सौष॑धी॒रनु॑ रुध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुन॑ः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਆਸੀਨ ਹੋ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 37

गर्भो॑ अ॒स्योष॑धीनां॒ गर्भो॒ वन॒स्पती॑नाम् । गर्भो॒ विश्व॑स्य भू॒तस्याग्ने॒ गर्भो॑ अ॒पाम॑सि

ਤੂੰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈਂ, ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਭੂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਜਲਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈਂ।

Mantra 38

प्र॒सद्य॒ भस्म॑ना॒ योनि॑म॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । स॒ᳪसृज्य॑ मा॒तृभि॒ष्ट्वं ज्योति॑ष्मा॒न् पुन॒रा ऽस॑दः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਭਸਮ ਨਾਲ (ਮੁੜ) ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਤੇ ਅਪਃ (ਜਲ) ਤੇ ਪૃਥਿਵੀ ਨਾਲ—ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸ੍ਰਜ ਕੇ—ਤੂੰ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਬੈਠ।

Mantra 39

पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ऽन्तर॑स्याᳪ शि॒वत॑मः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਤਮ (ਅਤਿ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 40

पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षाऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पा॒ह्यᳪह॑सः

ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਸ਼ਾ (ਆਹਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆ। ਮੁੜ ਸਾਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਪਾਪ/ਕਲੇਸ਼) ਤੋਂ ਬਚਾ।

Mantra 41

स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वप्स्न्या॑ वि॒श्वत॒स्परि॑

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ; ਧਾਰਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪਾਲ ਅਤੇ ਫਲਣ-ਫੂਲਣ ਦੇ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈ।

Mantra 42

बोधा॑ मे अ॒स्य वच॑सो यविष्ठ॒ मᳪहि॑ष्ठस्य॒ प्रभृ॑तस्य स्वधावः । पीय॑ति त्वो॒ अनु॑ त्वो गृणाति व॒न्दारु॑ष्टे त॒न्वं॒ वन्दे अग्ने

ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ ਅਗਨੀ, ਸ੍ਵਧਾਵਾਨ! ਮਹਿਸ਼ਠ (ਅਤਿ ਉਦਾਰ) ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਇਸ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਬੋਧ ਕਰ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ। ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਅਨੁਸਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਗਾਨ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵੰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਤੇਰੀ ਹੀ ਤਨੂ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੰਦਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਤਨੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 43

स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॒ वसु॑पते॒ वसु॑दावन् । यु॒यो॒ध्यस्मद् द्वेषा॑ᳪसि वि॒श्वक॑र्मणे॒ स्वाहा॑

ਜਾਗ, ਹੇ ਸੂਰੀ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ), ਹੇ ਮਘਵਨ, ਹੇ ਵਸੁਪਤੇ (ਧਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ), ਹੇ ਵਸੁਦਾਵਨ (ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ)! ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹਟਾ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਣੇ ਸ੍ਵਾਹਾ।

Mantra 44

पुन॑स्त्वाऽऽदि॒त्या रु॒द्रा वस॑व॒: समि॑न्धतां॒ पुन॑र्ब्र॒ह्माणो॑ वसुनीथ य॒ज्ञैः । घृ॒तेन॒ त्वं त॒न्वं॒ वर्धयस्व स॒त्याः स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामा॑:

ਮੁੜ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ; ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਣ। ਘੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਵਧਾ; ਯਜਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਸੱਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ।

Mantra 45

अपे॑त वी॒त वि च॑ सर्प॒तातो॒ येऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अदा॑द्य॒मो॒ऽव॒सानं॑ पृथि॒व्या अक्र॑न्नि॒मं पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै

ਅਪੇਤ! ਦੂਰ ਹੋਵੋ! ਬਾਹਰ ਸਰਕ ਕੇ ਲੁਕ ਜਾਓ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਹਨ—ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਵੇਂ—ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ। ਯਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

Mantra 46

सं॒ज्ञान॑मसि काम॒धर॑णं॒ मयि॑ ते काम॒धर॑णं भूयात् । अ॒ग्नेर्भस्मा॑स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि॒ । चित॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चित॑: श्रयध्वम्

ਤੂੰ ਸੰਜ੍ਞਾਨ ਹੈਂ, ਕਾਮਧਾਰਣ—ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕਾਮਧਾਰਣ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਤੂੰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਭਸਮ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੂਰੀਸ਼ (ਪੂਰਤੀ/ਭਰਨ) ਹੈਂ। ਤੂੰ ਚਿਤ ਹੈਂ—ਪਰਿਚਿਤ, ਊਰਧ੍ਵਚਿਤ; ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਓ।

Mantra 47

अ॒यᳪ सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्त्सोम॒मिन्द्र॑: सु॒तं द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒ वाज॒मत्यं॒ न सप्ति॑ᳪ सस॒वान्त्सन्त्स्तू॑यसे जातवेदः

ਇਹ ਉਹੀ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਆਪਣੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਧਰਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਗੁਣਾ ਜੇਤੂ-ਇਨਾਮ—ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਰਥ-ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ—ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 48

अग्ने॒ यत्ते॑ दि॒वि वर्च॑ः पृथि॒व्यां यदोष॑धीष्व॒प्स्वा य॑जत्र । येना॒न्तरि॑क्षमु॒र्वा॑त॒तन्थ॑ त्वे॒षः स भा॒नुर॑र्ण॒वो नृ॒चक्षा॑ः ॥

ਹੇ ਅਗਨੇ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਵਰਚਸ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਪૃਥਵੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਹੇ ਯਜਤ੍ਰ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ; ਤੇਰਾ ਉਹ ਤੀਖਾ ਕਿਰਣ, ਬਾੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਧਾਰਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 49

अग्ने॑ दि॒वो अर्ण॒मच्छा॑ जिगा॒स्यच्छा॑ दे॒वाँ२ ऊ॑चिषे॒ धिष्ण्या॒ ये । या रो॑च॒ने प॒रस्ता॒त् सूर्य॑स्य॒ याश्चा॒वस्ता॑दुप॒तिष्ठ॑न्त॒ आप॑ः ॥

ਹੇ ਅਗਨੇ, ਤੂੰ ਦਿਵਿ ਦੇ ਅਰ੍ਣਵ (ਪ੍ਰਵਾਹ) ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਧਿਸ਼੍ਣ੍ਯ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਹਵਾਨ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਜਲ ਰੋਚਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ/ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 50

पुरी॒ष्या॒सो अ॒ग्नय॑ः प्राव॒णेभि॑ः स॒जोष॑सः । जु॒षन्तां॑ य॒ज्ञम॒द्रुहो॑ऽनमी॒वा इषो॑ म॒हीः ॥

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ (ਪੁਰੀਸ਼੍ਯ) ਅਗਨੀ, ਵੇਦੀ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ (ਪ੍ਰਾਵਣ) ਨਾਲ ਸਹਸੁਰ (ਸਜੋਸ਼) ਹੋ ਕੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ; ਅਦ੍ਰੋਹੀ, ਅਨਮੀਵ—ਹਾਨੀ ਤੇ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—(ਸਾਨੂੰ) ਮਹਾਨ ਪੋਸ਼ਣ (ਇਸ਼ಃ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ।

Mantra 51

इडा॑मग्ने पुरु॒दᳪस॑ᳪ स॒निं गोः श॑श्वत्त॒मᳪ हव॑मानाय साध । स्यान्न॑ः सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावाग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੜਾ—ਬਹੁ-ਫਲਦਾਇਕ—ਗੋ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਲਾਭ ਸਿੱਧ ਕਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸੰਤਾਨ—ਸੰਤਤੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਹੋਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਸੁਮਤਿ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ।

Mantra 52

अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥

ਹੇ ਰਿਤ੍ਵਿਯ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਯੋਨੀ (ਆਸਨ/ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨ) ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ (ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ) ਬੈਠ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਧਾ।

Mantra 53

चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द प॑रि॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

ਤੂੰ ‘ਚਿਦ੍’ (ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ) ਹੈਂ; ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਧ੍ਰੁਵਾ, ਬੈਠ ਜਾ। ਤੂੰ ‘ਪਰਿਚਿਦ੍’ (ਚੌਫੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ) ਹੈਂ; ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਧ੍ਰੁਵਾ, ਬੈਠ ਜਾ।

Mantra 54

लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन् योना॑वसीषदन्

ਲੋਕ ਨੂੰ ਭਰ; ਛਿਦ੍ਰ (ਖਾਲੀ ਥਾਂ) ਨੂੰ ਭਰ; ਫਿਰ, ਹੇ ਧ੍ਰੁਵਾ, ਤੂੰ ਬੈਠ ਜਾ। ਇੰਦਰ-ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਇਸ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਹੈ।

Mantra 55

ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒: सोम॑ श्रीणन्ति॒ पृश्न॑यः । जन्म॑न्दे॒वानां॒ विश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः

ਉਹ ਪૃਸ਼ਨੀ (ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ) ਗਾਂਵਾਂ, ਪੋਸ਼ਕ ਦੋਹਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਉਸ ਲਈ ਸੋਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਦਿਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੋਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Mantra 57

समि॑तᳪ सं क॑ल्पेथा॒ᳪ संप्रि॑यौ रोचि॒ष्णू सु॑मन॒स्यमा॑नौ । इष॒मूर्ज॑म॒भि सं॒वसा॑नौ

ਸਮਿਤ (ਅਗਨੀ ਲਈ ਇੰਧਨ) ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਇਕੱਠਾ ਗਠਿਤ ਕਰੋ; ਹੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਜੋੜੇ, ਸੁਮਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਿਯ ਰਹਿ ਕੇ ਏਕਮਤ ਹੋਵੋ। ਇਕੱਠੇ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਣ) ਅਤੇ ਊਰਜ (ਬਲ) ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੋ।

Mantra 58

सं वां॒ मना॑ᳪसि॒ सं व्र॒ता समु॑ चि॒त्तान्याक॑रम् । अग्ने॑ पुरीष्याधि॒पा भ॑व॒ त्वं न॒ इष॒मूर्जं॒ यज॑मानाय धेहि

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਪੁਰੀਸ਼੍ਯ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋ; ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।

Mantra 59

अग्ने॒ त्वं पु॑री॒ष्यो॒ रयि॒मान् पु॑ष्टि॒माँ२ अ॑सि । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒: सर्वा॒: स्वं योनि॑मि॒हाऽस॑दः

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਪੁਰੀਸ਼੍ਯ ਹੈਂ; ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟਿਮਾਨ ਹੈਂ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲ) ਬਣਾ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੋਨੀ (ਯੋਗ੍ਯ ਆਸਨ) ਵਿੱਚ ਬੈਠ।

Mantra 60

भव॑तं न॒: सम॑नसौ॒ सचे॑तसावरे॒पसौ॑ । मा य॒ज्ञᳪ हि॑ᳪसिष्टं॒ मा य॒ज्ञप॑तिं जातवेदसौ शि॒वौ भ॑वतम॒द्य न॑:

ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਮਮਨ ਵਾਲੇ, ਸਮਚੇਤਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਹੋ। ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਯਜ੍ਞਪਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸੌ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲ) ਬਣੋ।

Mantra 61

मा॒तेव॑ पु॒त्रं पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॒म॒ग्निᳪ स्वे योना॑वभारु॒खा । तां विश्वै॑र्दे॒वैरृ॒तुभि॑: संविदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु

ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ (ਉਠਾਂਦੀ) ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਰīṣya (ਉਰਵਰਕ/ਖਾਦਰ-ਧਾਰਕ) ਧਰਤੀ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੇ, ਬੰਧਨ-ਰਹਿਤ ਕਰੇ।

Mantra 62

असु॑न्वन्त॒मय॑जमानमिच्छ स्ते॒नस्ये॒त्यामन्वि॑हि॒ तस्क॑रस्य । अ॒न्यम॒स्मदि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निरृते॒ तुभ्य॑मस्तु

ਅਸੁਨਵੰਤ (ਸੋਮ ਨਾ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਅਯਜਮਾਨ (ਯਜ्ञ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੱਭ। ‘ਚੋਰ ਦਾ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ; ‘ਲੁਟੇਰੇ ਦਾ’ (ਵੀ)। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਭ: ‘ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ)। ਹੇ ਦੇਵੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਅਸਤੁ।

Mantra 63

नम॒ः सु ते॑ निरृते तिग्मतेजोऽय॒स्मयं॒ वि चृ॑ता ब॒न्धमे॒तम् । य॒मेन॒ त्वं य॒म्या सं॑विदा॒नोत्त॒मे ना॒के अधि॑ रोहयैनम्

ਹੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਤਿੱਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬੰਧਨ—ਕੱਟ ਕੇ—ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ (ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ)। ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੀ ਨਾਲ ਸੰਵਿਦਾ (ਸਹਿਮਤੀ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਤੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹਾ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ, ਪਰਮ ਨਾਕ ਵਿੱਚ—ਪਹੁੰਚਾ।

Mantra 64

यस्या॑स्ते घोर आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षां ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय । यां त्वा॒ जनो॒ भूमि॒रिति॑ प्र॒मन्द॑ते॒ निरृ॑तिं त्वा॒ऽहं परि॑वेद वि॒श्वत॑:

ਹੇ ਘੋਰ (ਦੇਵੀ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸਰਜਨ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ‘ਭੂਮੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੈਨੂੰ—ਹੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ—ਮੈਂ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਿਵੇਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ (ਘੇਰ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ)।

Mantra 65

यं ते॑ दे॒वी निरृ॑तिराब॒बन्ध॒ पाशं॑ ग्री॒वास्व॑विचृ॒त्यम् । तं ते॒ वि ष्या॒म्यायु॑षो॒ न मध्या॒दथै॒तं पि॒तुम॑द्धि॒ प्रसू॑तः । नमो॒ भूत्यै॒ येदं च॒कार॑

ਹੇ (ਯਜਮਾਨ), ਦੇਵੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਤੇਰੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਅਵਿਚੇਦ੍ਯ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਪਾਸ਼ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਪਾਸ਼ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਢਿੱਲੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਆਯੁ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਪਿਤੁ (ਪੋਸ਼ਕ ਆਹਾਰ) ਭੋਗ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ (ਮੋਚਨ) ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਭੂਤੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Mantra 66

नि॒वेश॑नः स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒ विश्वा॑ रू॒पाऽभि च॑ष्टे॒ शची॑भिः । दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम्

ਵਸਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਵਸੂਆਂ (ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ) ਦਾ ਸੰਗਮਕਰਤਾ—ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਚੀਆਂ (ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Mantra 67

सीरा॑ युञ्जन्ति क॒वयो॑ यु॒गा वि त॑न्वते॒ पृथ॑क् । धीरा॑ दे॒वेषु॑ सुम्न॒या

ਕਵੀ (ਵਿਦਵਾਨ) ਹਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਜੂਆਂ ਨੂੰ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਮਨ (ਕਿਰਪਾ) ਲਈ (ਇਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ)।

Mantra 68

यु॒नक्त॒ सीरा॒ वि यु॒गा त॑नुध्वं कृ॒ते योनौ॑ वपते॒ह बीज॑म् । गि॒रा च॑ श्रु॒ष्टिः सभ॑रा॒ अस॑न्नो॒ नेदी॑य॒ इत्सृ॒ण्य॒: प॒क्वमेया॑त्

ਹਲ ਜੋੜੋ; ਜੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਤਾਣੋ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਯੋਨੀ (ਧਰਤੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬੀਜ ਬੋਵੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੋਵੇ; ਦਰਾਂਤੀ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਜਾਵੇ।

Mantra 69

शु॒नᳪ सु फाला॒ वि कृ॑षन्तु॒ भूमि॑ᳪ शु॒नं की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हैः । शुना॑सीरा ह॒विषा॒ तोश॑माना सुपिप्प॒ला ओष॑धीः कर्तना॒स्मै

ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਨਾਲ ਹਲ ਦੇ ਫਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਣ; ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕੀਨਾਸ਼ (ਹਲਵਾਹੇ) ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ (ਵਾਹਨਾਂ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ। ਹੇ ਸ਼ੁਨਾ ਅਤੇ ਸੀਰਾ, ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਔਸ਼ਧੀਆਂ (ਵਨਸਪਤੀਆਂ) ਉਪਜਾਓ।

Mantra 70

घृ॒तेन॒ सीता॒ मधु॑ना॒ सम॑ज्यतां॒ विश्वै॑र्दे॒वैरनु॑मता म॒रुद्भि॑: । ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒स्मान्त्सी॑ते॒ पय॑सा॒ऽभ्या व॑वृत्स्व

ਘਿਉ ਨਾਲ, ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਸੀਤਾ (ਬੀਜ-ਰੇਖਾ/ਖਾਲ) ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਵੇ; ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਦਗਣ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਅਨੁਮੋਦਿਤ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੀਤੇ, ਊਰਜਾਵਤੀ, ਦੁੱਧ ਵਰਗੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ; ਆਪਣੇ ਪਯਸ (ਸਮ੍ਰਿੱਧਿ) ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈ।

Mantra 71

लाङ्ग॑लं॒ पवी॑रवत्सु॒शेव॑ᳪ सोम॒पित्स॑रु । तदुद्व॑पति॒ गामविं॑ प्रफ॒र्व्यं॒ च॒ पीव॑रीं प्र॒स्थाव॑द्रथ॒वाह॑णम्

ਲੋਹੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਹਲ, ਅਤਿ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਸੋਮ-ਪਾਨੀ—ਹੇ ਸਰੁ!—ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕੇ ਉੱਪਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਅਤੇ ਭੇਡ, ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ ਦੌਲਤ, ਅਤੇ ਰਥ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਪ੍ਰਸਥਾਵਤ ਰਥਵਾਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 72

कामं॑ कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒श्विभ्यां॑ पू॒ष्णे प्र॒जाभ्य॒ ओष॑धीभ्यः

ਹੇ ਕਾਮਦੁਘਾ (ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ) ਗਾਂ, ਸਾਡੀ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਦੋਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ—ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਲਈ; ਇੰਦਰ ਲਈ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ, ਪੂਸ਼ਣ ਲਈ; ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲਈ।

Mantra 73

वि मु॑च्यध्वमघ्न्या देवयाना॒ अग॑न्म॒ तम॑सस्पा॒रम॒स्य । ज्योति॑रापाम्

ਹੇ ਅਘਨਿਆ (ਅਹਿੰਸ੍ਯ ਗਾਵਾਂ), ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਓ (ਵਿਮੁਚਿਤ ਹੋਵੋ); ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਮਸ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ—ਆਪਾਂ ਦੇ ਜੋਤਿ ਤੱਕ।

Mantra 74

स॒जूरब्दो॒ अय॑वोभिः स॒जूरु॒षा अरु॑णीभिः । स॒जोष॑साव॒श्विना॒ दᳪसो॑भिः स॒जूः सूर॒ एत॑शेन स॒जूर्वै॑श्वान॒र इड॑या घृ॒तेन॒ स्वाहा॑

ਸੰਵਤਸਰ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੇ ਅਯਵ (ਅੰਨ-ਕਣਾਂ) ਨਾਲ—ਸਜੂਰ; ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਰੁਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ—ਸਜੂਰ; ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨਾਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਦੰਸੋਭਿਃ ਨਾਲ—ਸਜੋਸ਼; ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਏਤਸ਼ ਨਾਲ—ਸਜੂಃ; ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨਾਲ—ਇਡਾ ਨਾਲ, ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ—ਸਜੂਰ। ਸ੍ਵਾਹਾ!

Mantra 75

या ओष॑धी॒: पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा । मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हᳪ श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑

ਹੇ ਔਸ਼ਧਿਓ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਯੁੱਗ ਪਹਿਲਾਂ—ਹੁਣ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ! ਮੈਂ ਭਬ੍ਰੂ (ਭੂਰੇ) ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਧਾਮ (ਠਿਕਾਣੇ/ਸਥਾਨ) ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਸੌ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਵੀ।

Mantra 76

श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: । अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त

ਹੇ ਅੰਬਾ (ਮਾਤਾ), ਤੇਰੇ ਧਾਮ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ/ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਸੌ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਰੁਹ (ਅੰਕੁਰ/ਵਾਧੇ) ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਤਦ, ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਸੌ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ), ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਅਗਦ (ਉਪਚਾਰਕ ਔਸ਼ਧ) ਬਣਾਓ।

Mantra 77

ओष॑धी॒: प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुध॑: पारयि॒ष्ण्व॒:

ਹੇ ਔਸ਼ਧਿਓ, ਪ੍ਰਤੀਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ—ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ, ਪ੍ਰਸੂਵਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਫਲਦਾਇਨੀ) ਬਣੋ। ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਵੀਰੁਧ (ਵਨਸਪਤਿਓ), ਪਾਰਯਿਸ਼ਣ੍ਵਃ—ਸਾਨੂੰ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣੋ।

Mantra 78

ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे । स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष

‘ਔਸ਼ਧੀਆਂ’—ਹੇ ਮਾਤਾਵੋ, ਹੇ ਦੇਵਿਓ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਇਹ ਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਮੈਂ ਘੋੜਾ, ਗਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ—ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।

Mantra 79

अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता । गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम्

ਅਸ਼ਵਤ्थ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸਦਨ (ਆਸਨ) ਹੈ; ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਗੋਭਾਜ (ਗੋ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਭਾਗੀ) ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ/ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ।

Mantra 80

यत्रौ॑षधीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव । विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः

ਜਿੱਥੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਲਈ ਬੈਠੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ,—ਉਹ ‘ਵਿਪ੍ਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਿਸ਼ਕ (ਵੈਦ), ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਾ (ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ), ਅਤੇ ਆਮੀਵਚਾਤਨ (ਰੋਗ ਦਾ ਨਿਵਾਰਕ)।

Mantra 81

अ॒श्वा॒व॒तीᳪ सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् । आऽवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये

ਅਸ਼ਵਵਤੀ, ਸੋਮਵਤੀ, ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਬਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ,—ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਿਸ਼ਟਤਾ (ਅਖੰਡ ਕਲਿਆਣ) ਮਿਲੇ।

Mantra 82

उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते । धन॑ᳪ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष

ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉੱਚੁਸ਼ਮਾ—ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਅੱਗੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਨ ਜਿੱਤਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ (ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ), ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਤਮਾ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

Mantra 83

इ॒ष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताऽथो॑ यू॒यᳪ स्थ॒ निष्कृ॑तीः । सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ

‘ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ’ (ਮੁਕਤੀ/ਉੱਧਾਰ) ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ’—ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ—ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੀਰਾਃ (ਹਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ/ਨਾਲੀਆਂ) ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਪਤਤ੍ਰਿਣੀ (ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ) ਹੋ; ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਧੱਕੋ।

Mantra 84

अति॒ विश्वा॑: परि॒ष्ठा स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धी॒: प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो रप॑:

ਸਭ ਪਰਿਸ਼ਠਾਃ—ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੋਕਾਂ/ਬਾੜਾਂ—ਉਹ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਵ੍ਰਜ (ਗੋਵਾਢਾ/ਗੋਸ਼ਾਲਾ) ਵਿੱਚ ਘੁੱਸਦਾ ਹੈ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਰਪਃ (ਹਾਨੀ/ਦੁੱਖਦ ਦੋਸ਼) ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਹਿਲਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 85

यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा

ਜੇ ਮੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਲ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਇਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ (ਖ਼ਸ/ਖ਼ੀਣਤਾ-ਰੋਗ) ਦਾ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਦਾ ਜੀਵਗ੍ਰਭ (ਜੀਵਨ-ਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Mantra 86

यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅੰਗ ਅੰਗ, ਜੋੜ ਜੋੜ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਔਸ਼ਧਿਓ, ਖ਼ਸਰੋਗ (ਯਕਸ਼ਮਾ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਓ; ਜਿਵੇਂ ਉਗਰ ਮੱਧਲਾ ਤੀਰ ਚੀਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 87

सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ । सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या

ਯਕਸ਼ਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਉੱਡ ਜਾ—ਚਾਸ਼ਾ ਨਾਲ, ਕਿਕਿਦੀਵਿਨ ਨਾਲ। ਹਵਾ ਦੇ ਧ੍ਰਾਜ੍ਯਾ (ਤੇਜ਼ ਝੋਕੇ) ਨਾਲ, ਧੁੰਦ (ਨਿਹਾਕਾ) ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾ।

Mantra 88

अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत । ताः सर्वा॑: संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वच॑: ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ; ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਪਕਾਰ ਦੇਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।

Mantra 89

याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणी॑: । बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वᳪह॑सः ॥

ਹੇ ਫਲਵੰਤੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਔਸ਼ਧੀਆਂ; ਹੇ ਅਪੁਸ਼ਪ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਪੁਸ਼ਪਿਣੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ—ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼/ਪਾਪ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।

Mantra 90

मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्यादथो॑ वरु॒ण्या॒दु॒त । अथो॑ य॒मस्य॒ पड्वी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥

ਮੈਨੂੰ ਸਹੁੰ-ਭੰਗ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਓ; ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਵੀ; ਅਤੇ ਯਮ ਦੀ ਪਾਸ-ਰੱਸੀ ਤੋਂ ਵੀ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਹਰ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ (ਮੈਨੂੰ) ਮੁਕਤ ਕਰੋ।

Mantra 91

अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥

ਇਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦਿਉਲੋਕ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਜੀਵਨ (ਆਯੁ) ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ—ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Mantra 92

या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः । तासा॑मसि॒ त्वमु॑त्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शᳪ हृ॒दे ॥

ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ—ਬਹੁਤੀਆਂ, ਸੌ-ਗੁਣਾ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈਂ; ਕਾਮਨਾ-ਸਿਧੀ ਲਈ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ।

Mantra 93

या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ । बृह॒स्पति॑प्रसूता अस्यै॒ संद॑त्त वी॒र्य॒म्

ਹੇ ਔਸ਼ਧਿਓ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਿਰਾਣੀ ਸੋਮਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀਰਯ (ਬਲ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Mantra 94

याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः । सर्वा॑: सं॒गत्य॑ वीरुधोऽस्यै॒ संद॑त्त वी॒र्य॒म्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਸਭ ਵੀਰੁਧੋ (ਬੂਟਿਓ/ਵਨਸਪਤਿਓ), ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀਰਯ (ਬਲ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Mantra 95

मा वो॑ रिषत् खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः । द्वि॒पाच्चतु॑ष्पाद॒स्माक॒ᳪ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम्

ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੋਦਣ ਵਾਲਾ (ਖਨਿਤਾ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ—ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਸਭ ਕੁਝ—ਦੁਪੈਰਾ ਅਤੇ ਚੌਪੈਰਾ—ਸਾਰਾ ਹੀ ਅਨਾਤੁਰ (ਰੋਗ-ਰਹਿਤ) ਰਹੇ।

Mantra 96

ओष॑धय॒: सम॑वदन्त॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ । यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तᳪ रा॑जन् पारयामसि

ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀਆਂ: ‘ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵਾਂਗੀਆਂ।’

Mantra 97

ना॒श॒यि॒त्री ब॒लास॒स्यार्श॑स उप॒चिता॑मसि । अथो॑ श॒तस्य॒ यक्ष्मा॑णां पाका॒रोर॑सि॒ नाश॑नी

ਤੂੰ ਕਫ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਰਸ਼ (ਬਵਾਸੀਰ) ਦਾ ਵੀ ਨਾਸਕ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਸੌ ਖ਼ਯ-ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Mantra 98

त्वां ग॑न्ध॒र्वा अ॑खनँ॒स्त्वामिन्द्र॒स्त्वां बृह॒स्पति॑: । त्वामो॑षधे॒ सोमो॒ राजा॑ वि॒द्वान् यक्ष्मा॑दमुच्यत

ਤੈਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਿਆ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਿਆ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਿਆ। ਹੇ ਔਖਧੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੋਮ (ਸੋਮਰਾਜਾ) ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖ਼ਪਤ ਰੋਗ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।

Mantra 99

सह॑स्व मे॒ अरा॑ती॒: सह॑स्व पृतनाय॒तः । सह॑स्व॒ सर्वं॑ पा॒प्मान॒ᳪ सह॑मानास्योषधे

ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਰਾਤੀਆਂ (ਦੁਸ਼ਟਤਾਵਾਂ/ਵੈਰ-ਭਾਵ) ਨੂੰ ਜਿੱਤ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ। ਹੇ ਔਖਧੀ, ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਅਤੇ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।

Mantra 100

दी॒र्घायु॑स्त ओषधे खनि॒ता यस्मै॑ च त्वा॒ खना॑म्य॒हम् । अथो॒ त्वं दी॒र्घायु॑र्भू॒त्वा श॒तव॑ल्शा॒ विरो॑हतात्

ਹੇ ਔਖਧੀ, ਤੇਰਾ ਖੋਦਣ ਵਾਲਾ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਲਈ (ਤੈਨੂੰ) ਖੋਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਖੋਦਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋ ਕੇ, ਸੌ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਗ ਆਵੇਂ।

Mantra 101

त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः । उप॑स्तिरस्तु॒ सोऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ२ अ॑भि॒दास॑ति

ਹੇ ਔਸ਼ਧੀ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈਂ; ਬਿਰਖ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਕਰਮਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹ ਆਸਰਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਬਣੇ।

Mantra 102

मा मा॑ हिᳪसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिव॑ᳪ स॒त्यध॑र्मा॒ व्यान॑ट् । यश्चा॒पश्च॒न्द्राः प्र॑थ॒मो ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ਜਨਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੇ—ਜੋ ਸਤ੍ਯਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਪਸ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ?

Mantra 103

अ॒भ्या व॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह । व॒पां ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तो अ॑रोहत्

ਹੇ ਪૃਥਵੀ, ਯਜ्ञ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁੱਧ-ਸਮਾਨ ਰਸ (ਪਯਸ) ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਗਨੀ ਵਪਾ (ਓਮੈਂਟਮ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।

Mantra 104

अग्ने॒ यत्ते॑ शु॒क्रं यच्च॒न्द्रं यत्पू॒तं यच्च॑ य॒ज्ञिय॑म् । तद्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਤੇਜਸਵੀ) ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਦਰ (ਚਮਕਦਾਰ) ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਤ (ਸ਼ੁੱਧ) ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਯਜ्ञਿਯ (ਯਜ्ञ-ਯੋਗ) ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 105

इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आद॑मृ॒तस्य॒ योनिं॑ महि॒षस्य॒ धारा॑म् । आ मा॒ गोषु॑ विश॒त्वा त॒नूषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम्

ਇਥੋਂ ਮੈਂ ਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—਋ਤ ਦਾ ਯੋਨੀ, ਮਹਿਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਾ। ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਸਾਡੇ ਤਨੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ; ਅਖੰਡ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 106

अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्ते अ॒र्चयो॑ विभावसो । बृह॑द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्यं दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਸ਼੍ਰਵਃ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵਯਃ (ਜੀਵਨ-ਬਲ) ਮਹਾਨ ਹੈ; ਹੇ ਵਿਭਾਵਸੋ, ਤੇਰੀਆਂ ਅਰਚੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਯਜਮਾਨ/ਉਪਾਸਕ) ਨੂੰ ਉਕਥ੍ਯ ਵਾਜ—ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਇਨਾਮ—ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਵੀ।

Mantra 107

पा॒व॒कव॑र्चाः शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना॑ । पु॒त्रो मा॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वसि पृ॒णक्षि॒ रोद॑सी उ॒भे

ਪਾਵਕ ਵਰਚਸ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵਰਚਸ ਵਾਲੇ, ਅਨੂਨ ਵਰਚਸ ਵਾਲੇ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਨੁ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਉਦਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ (ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਰਦਾ ਤੂੰ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਰੋਦਸੀ (ਲੋਕਾਂ) ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 108

ऊर्जो॑ नपाज्जातवेदः सुश॒स्तिभि॒र्मन्द॑स्व धी॒तिभि॑र्हि॒तः । त्वे इष॒: सन्द॑धु॒र्भूरि॑वर्पसश्चि॒त्रोत॑यो वा॒मजा॑ताः

ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਪਾਤ, ਸੁਸ਼ਸਤਿਭਿਃ—ਸੁਵਚਨ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਧੀਤਿਭਿਃ—ਭਕਤੀਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਇਸ਼ਃ (ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ) ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਤੂੰ ਭੂਰਿਵਰਪਸ—ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰੋਤਯਃ—ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੇ—ਵਾਮਜਾਤਾਃ, ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਜਨਮੇ।

Mantra 109

इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं क्रतु॑म्

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ; ਹੇ ਅਮਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਫੈਲਾ। ਤੂੰ ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਸੰਕਲਪ—ਕ੍ਰਤੁ—ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 110

इ॒ष्क॒र्तार॑मध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तसं॒ क्षय॑न्त॒ᳪ राध॑सो म॒हः । रा॒तिं वा॒मस्य॑ सु॒भगां॑ म॒हीमिषं॒ दधा॑सि सान॒सिᳪ र॒यिम्

ਅਧ੍ਵਰ (ਯਜ੍ਞ) ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ (ਬੁੱਧਿਮਾਨ), ਮਹਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ—ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਦੀ ਸ਼ੁਭ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਤ (ਰਾਤਿ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਣ) ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਯਿ (ਧਨ) ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਵਾਂਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 111

ऋ॒तावा॑नं महि॒षं वि॒श्वद॑र्शतम॒ग्निᳪ सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॑: । श्रुत्क॑र्णᳪ स॒प्रथ॑स्तमं त्वा गि॒रा दै॑व्यं॒ मानु॑षा यु॒गा

਋ਤਵਾਨ, ਮਹਿਸ਼, ਸਭ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਰਪਾ (ਸੁਮ੍ਨ) ਲਈ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ—ਮਨੁੱਖੀ ਯੁਗ ਵਾਣੀ (ਗਿਰਾ) ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 112

आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वत॑: सोम॒ वृष्ण्य॑म् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे

ਹੇ ਸੋਮ! ਤੂੰ ਪੋਸ਼ ਪਾ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਪੁਰੁਸ਼-ਵੀਰਯ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ੍ਯ) ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਵੇ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ-ਸਥਾਨ ਵਾਂਗ ਬਣ।

Mantra 113

सं ते॒ पया॑ᳪसि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒ः सं वृष्ण्या॑न्यभिमाति॒षाह॑ः । आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवा॑ᳪस्युत्त॒मानि॑ धिष्व

ਹੇ ਸੋਮ, ਤੇਰੇ ਪੋਸ਼ਕ ਰਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣ; ਤੇਰੇ ਬਲ ਦੇ ਇਨਾਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣ; ਤੇਰੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ੍ਯ (ਪੁਰਸ਼-ਵੀਰਤਾ) ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਅਭਿਮਾਤਿਸਾਹ, ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ—ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ। ਅਮ੍ਰਿਤਤਾ ਲਈ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇ ਸੋਮ, ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਰਤੀਆਂ (ਸ਼੍ਰਵੱਸ) ਧਾਰਨ ਕਰ।

Mantra 114

आ प्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वे॑भिर॒ᳪशुभि॑ः । भवा॑ नः स॒प्रथ॑स्तम॒ः सखा॑ वृ॒धे

ਹੇ ਸੋਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧ, ਪਾਲਿਤ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣ, ਵృద్ధੀ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਹੋ।

Mantra 115

आ ते॑ व॒त्सो मनो॑ यमत्पर॒माच्चि॑त्स॒धस्था॑त् । अग्ने॒ त्वाङ्का॑मया गि॒रा

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਪਰਮ ਸਧਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਛੇ ਵਾਂਗ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਗਿਰਾ (ਵਾਣੀ) ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਅੰਕ (ਗੋਦ) ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 116

तुभ्यं॒ ता अ॑ङ्गिरस्तम॒ विश्वा॑ः सुक्षि॒तय॒ः पृथ॑क् । अग्ने॒ कामा॑य येमिरे

ਹੇ ਅੰਗਿਰਸਤਮ ਅਗਨੀ, ਸਭ ਸੁਕ੍ਸ਼ਿਤਯਃ (ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਨਿਵਾਸ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਮ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 117

अ॒ग्निः प्रि॒येषु॒ धाम॑सु॒ कामो॑ भू॒तस्य॒ भव्य॑स्य । स॒म्राडेको॒ वि रा॑जति

ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ ਦਾ ਕਾਮ-ਰੂਪ—ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸਰਵ-ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਰਾਜਸੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।