Mantra 43
Rishi: Traditionally connected with the Agnicayana transmission (school attribution; often treated as śrauta-prayoga rather than a single ṛṣi-claim).
Devata: Viśvakarman (with Indraic epithets in the vocatives).
Chandas: Mixed/irregular (yajus-formula with ṛc-like cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॒ वसु॑पते॒ वसु॑दावन् । यु॒यो॒ध्यस्मद् द्वेषा॑ᳪसि वि॒श्वक॑र्मणे॒ स्वाहा॑
Transliteration
sa bṓdhi sū́rir maghávā vásupate vásudāvan | yuyōdhy asmád dvḗṣāṃsi viśvákarmāṇe svā́hā
Translation
ਜਾਗ, ਹੇ ਸੂਰੀ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ), ਹੇ ਮਘਵਨ, ਹੇ ਵਸੁਪਤੇ (ਧਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ), ਹੇ ਵਸੁਦਾਵਨ (ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ)! ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹਟਾ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਣੇ ਸ੍ਵਾਹਾ।
Padapatha (Word Analysis)
सः । बोधि । सूरिः । मघवा । वसुपते । वसुदावन् । युयोधि । अस्मत् । द्वेषांसि । विश्वकर्मणे । स्वाहा ।
Word by Word
सःhe / that one
सः:
कर्तृ (सम्बोधनार्थ-प्रेरणायां कर्तृभावः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बोधिawake; be aware
बोधि:
क्रिया
TypeVerb
Root√बुध् (बोधने)
सूरिःpatron; liberal giver
सूरिः:
कर्तृ (बोधि इत्यस्य कर्तृ/सम्बोधितः)
TypeNoun
Rootसूरि (प्रातिपदिक)
मघवाthe bountiful one
मघवा:
कर्तृ/सम्बोधन (विशेषणरूपेण)
TypeNoun (epithet)
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
वसुपतेO lord of wealth
वसुपते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootवसु-पति (प्रातिपदिक)
वसुदावन्O giver of wealth
वसुदावन्:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative)
Rootवसु-दा-वन् (प्रातिपदिक; वसूनि ददाति इति)
युयोधिward off; fight away
युयोधि:
क्रिया
TypeVerb
Root√युध् (युद्धे/निवारणे)
अस्मद्of us; our
अस्मद्:
सम्बन्ध (अपादान/अधिकरण-निरपेक्षः स्वाम्यर्थः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्वेषांसिhatreds; hostile forces
द्वेषांसि:
कर्म (युयोधि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्वेषस् (प्रातिपदिक)
विश्वकर्मणेfor Viśvakarman
विश्वकर्मणे:
सम्प्रदान
TypeNoun (dative)
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (hail; offering-call)
स्वाहा:
(यागीय-उद्गारः; क्रियाविशेषणभावः)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanI
Indra (Maghavan/Vasupati, implied)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes