Adhyaya 6
Chapter Arc: जनमेजय का जिज्ञासु प्रश्न उठता है—हे भगवन्, महाभारत-श्रवण का विधि-विधान क्या है, और पर्व-पर्व पर कौन-सा दान-धर्म अपेक्षित है? → वैशम्पायन उत्तर देते हुए श्रवण-पारायण की क्रमबद्ध मर्यादा, प्रत्येक पर्व की समाप्ति पर दान, ब्राह्मण-भोजन, हविष्य, गन्ध-माल्य-चन्दन, गौ-दान और सुवर्ण-निष्क सहित दान की सूक्ष्म विधि बताते हैं; कथा अब युद्ध-वीरता से हटकर ‘श्रवण’ को यज्ञ-तुल्य कर्म सिद्ध करने की ओर बढ़ती है। → श्रवण-पारायण के फल का उत्कर्ष घोषित होता है—पर्व-समाप्ति पर विधिपूर्वक आचरण करने वाला श्रोता दिव्य माल्य-अम्बर धारण कर देवताओं के साथ स्वर्ग में ‘दूसरे देव’ की भाँति आनंदित होता है; अश्वमेध, अतिरात्र आदि यज्ञ-फलों के तुल्य फल ‘भारत-श्रवण’ से प्राप्त होता है। → अध्याय श्रोता को परम कल्याण के लिए सतत प्रयत्न का उपदेश देता है—मन का संयम, भीतर-बाहर की शुद्धि, इतिहास का यथावत श्रवण, और पर्वानुसार महादान/रत्न-दान/ब्राह्मण-तर्पण द्वारा श्रवण को पूर्ण करना।
Shlokas
Verse 1
/ न्न् व निज: ।। स्वर्गारोहणपर्व सम्पूर्णम् ।। नी (0) आप आन+- अनुष्टुप् ( अन्य बड़े छन्द ) बड़े छन्दोंको ३२ अक्षरोंके कुल योग अनुष्टप् घानकर गिननेपर उत्तर भारतीय पाठसे लिये गये २१४॥ (३) ४> २१८ ॥० दक्षिण भारतीय पाठसे लिये गये स्वर्गारोहणपर्वकी कुल एलोकसंख्या -- २१८ ।।> श्रीमहाभारतं सम्पूर्णम् - श्रीकृष्णद्वैपायन व्यासके द्वारा प्रकट होनेके कारण “कृष्णादागतः कार्ष्ण:” इस व्युत्पत्तिके अनुसार यह उपाख्यान 'कार्ष्णवेद' के नामसे प्रसिद्ध है। महाभारतश्रवणविधि: माहात्म्य
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਭਗਵਨ! ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਪਾਰਣਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
Verse 2
देयं समाप्ते भगवन् किं च पर्वणि पर्वणि । वाचक: कीदृशश्षात्र एष्टव्यस्तद् वदस्व मे
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਭਗਵਨ! ਸਮਾਪਤੀ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਾਚਕ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 3
वैशम्पायन उवाच शृणु राजन् विधिमिमं फलं यच्चापि भारतात् | श्रुताद् भवति राजेन्द्र यत् त्वं मामनुपृच्छसि
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ; ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
दिवि देवा महीपाल क्रीडार्थमवनिं गता: । कृत्वा कार्यमिदं चैव ततश्न दिवमागता:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 5
हन्त यत् ते प्रवक्ष्यामि तच्छुणुष्व समाहित: । ऋषीणां देवतानां च सम्भवं वसुधातले
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਆਓ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਦਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।
Verse 6
अतन्र रुद्रास्तथा साध्या विश्वेदेवाश्ष शाश्वता: | आदित्यश्षाश्विनौ देवौ लोकपाला महर्षय:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਥੇ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ, ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਦੇਵ, ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸੇ।
Verse 7
गुहाुका श्व सगन्धर्वा नागा विद्याधरास्तथा | सिद्धा धर्म: स्वयम्भूश्न मुनि: कात्यायनो वर:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਗੁਹ੍ਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪ ਧਰਮ, ਸ੍ਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸੇ।
Verse 8
गिरय: सागरा नद्यस्तथैवाप्सरसां गणा: । ग्रहा: संवत्सराश्वैव अयनान्यूतवस्तथा
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ; ਗ੍ਰਹ, ਸੰਵਤਸਰ, ਅਯਨ ਅਤੇ ਰਿਤੂਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਦਿਸੇ।
Verse 9
स्थावरं जड़म॑ चैव जगत् सर्व सुरासुरम् । भारते भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਅਚਲ ਤੇ ਜੜ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ। ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ, ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਸੂਰਜ, ਅਸ਼੍ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਲੋਕਪਾਲ, ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਸਿੱਧ, ਧਰਮ, ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਗ੍ਰਹ, ਸੰਵਤਸਰ, ਅਯਨ, ਰਿਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ—ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 10
तेषां श्रुत्वा प्रतिष्ठानं नामकर्मानुकीर्तनात् । कृत्वापि पातकं घोरं सद्यो मुच्येत मानव:
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਘੋਰ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
इतिहासमिमं श्रुत्वा यथावदनुपूर्वश: । संयतात्मा शुचिर्भूत्वा पारं गत्वा च भारते
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਥਾਵਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ—ਮਹਾਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।
Verse 12
तेषां श्राद्धानि देयानि श्रुत्वा भारत भारतम् । ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्त्या भक्त्या च भरतर्षभ
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ੀ! ਇਸ ਭਾਰਤ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 13
गाव: कांस्योपदोहाश्न कन्याश्वैव स्वलंकृता:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨਾਂ ਸਮੇਤ ਗਾਂਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।
Verse 14
सर्वकामगुणोपेता यानानि विविधानि च । भवनानि विचित्राणि भूमिर्वासांसि काउ्चनम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉੱਥੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਹਰ ਮਨੋਵਾਂਛਿਤ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ; ਅਦਭੁਤ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਮਹਲ ਸਨ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਸਤ੍ਰ ਵੀ ਸਨ—ਸੁਵਰਨੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ।
Verse 15
वाहनानि च देयानि हया मत्ताश्ष वारणा: । शयनं शिबिकाश्रैव स्यन्दनाश्च स्वलंकृता:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੇਜਾਂ, ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਾਂ (ਪਾਲਕੀਆਂ) ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਥ ਵੀ।
Verse 16
यद् यद् गृहे वरं किंचिद् यद् यदस्ति महद् वसु । तत् तद् देयं द्विजातिभ्य आत्मा दाराश्न सूनव:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਭਾਵ ਨਾਲ) ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 17
गौएँ, काँसीके दुग्धपात्र, वस्त्राभूषणोंसे विभूषित और सम्पूर्ण मनोवाञ्छित गुणोंसे युक्त कन्याएँ, नाना प्रकारके यान, विचित्र भवन, भूमि, वस्त्र, सुवर्ण, वाहन, घोड़े, मतवाले हाथी, शय्या, शिबिकाएँ, सजे-सजाये रथ तथा घरमें जो कोई भी श्रेष्ठ वस्तु और महान् धन हो, वह सब ब्राह्मणोंको देने चाहिये। स्त्री-पुत्रोंसहित अपने शरीरको भी उनकी सेवामें लगा देना चाहिये ।। श्रद्धया परया युक्त क्रमशस्तस्य पारग: । शक्तित: सुमना हृष्ट: शुश्रुषुरविकल्पक:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਗਾਂਵਾਂ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਬਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਮਨੋਵਾਂਛਿਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਾਨ, ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਲ, ਧਰਤੀ, ਬਸਤ੍ਰ, ਸੋਨਾ, ਵਾਹਨ, ਘੋੜੇ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਸੇਜਾਂ, ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਾਂ (ਪਾਲਕੀਆਂ), ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਥ—ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਤਮ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਾਰ ਤਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹर्ष, ਸੇਵਾ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ-ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 18
पूर्ण श्रद्धाकें साथ क्रमश: कथा सुनते हुए उसे अन्ततक पूर्णरूपसे श्रवण करना चाहिये। यथाशक्ति श्रवणके लिये उद्यत रहकर मनको प्रसन्न रखे। हृदयमें हर्षसे उललसित हो मनमें संशय या तर्क-वितर्क न करे ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖੇ; ਹਿਰਦਾ ਹर्ष ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਏ। ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ।
Verse 19
शुचि: शीलान्विताचार: शुक्लवासा जितेन्द्रिय: । संस्कृत: सर्वशास्त्रज्ञ: श्रद्दधानोइनसूयक:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਹੋਵੇ; ਸੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਕਾਰ-ਸੰਪੰਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ— ਐਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਵਾਚਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।
Verse 20
रूपवान् सुभगो दान्त: सत्यवादी जितेन्द्रिय: । दानमानगृहीतश्न कार्यो भवति वाचक:
ਜੋ ਰੂਪਵਾਨ, ਸੁਭਾਗਾ, ਦਾਂਤ (ਸੰਯਮੀ), ਸੱਚਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਹੋਵੇ— ਐਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਵਾਚਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 21
अविलम्बमनायस्तमद्रुतं धीरमूर्जितम् । असंसक्ताक्षरपदं स्वरभावसमन्वितम्
ਕਥਾ-ਪਾਠ ਨਾ ਬਹੁਤ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼। ਉਹ ਸੁਖਾਲੀ, ਧੀਰ ਅਤੇ ਓਜਸਵੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ; ਅੱਖਰ ਤੇ ਪਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਥੇ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਉਚਾਰਣ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਸੁਰ ਤੇ ਭਾਵ ਇਕਸਾਰ ਹੋਣ— ਤਦ ਹੀ ਅਰਥ ਮਿੱਠੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Verse 22
त्रिषष्टिवर्णसंयुक्तमष्टस्थानसमीरितम् । वाचयेद् वाचक: स्वस्थ: स्वासीन: सुसमाहित:
ਤ੍ਰਿਸਠ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਾਠ ਨੂੰ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਅੱਠ ਸਥਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਠੀਕ ਉਚਾਰ ਕੇ ਵਾਚਕ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਵਾਚਕ ਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣਾ, ਸੁਖਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
Verse 23
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् | देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਵੀ; ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ— ਫਿਰ ‘ਜਯ’ (ਮਹਾਭਾਰਤ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
ईदृशाद् वाचकादू राजन श्रुत्वा भारत भारतम् | नियमस्थ: शुचि: श्रोता शृण्वन् स फलमश्षुते,राजन! भरतनन्दन! नियमपरायण पवित्र श्रोता ऐसे वाचकसे महाभारतकी कथा सुनकर श्रवणका पूरा-पूरा फल पाता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਰਤ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨੰਦਨ! ਐਸੇ ਯੋਗ ਵਾਚਕ ਤੋਂ ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਿਆਂ, ਨਿਯਮਨਿਸ਼ਠ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
पारणं प्रथम प्राप्प द्विजान् कामैश्न तर्पयन् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं वै लभते नर:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਹਿਲੇ ਪਾਰਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
अप्सरोगणसंकीर्ण विमानं लभते महत् | प्रहृष्ट: स तु देवैश्व दिवं याति समाहित:
ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
द्वितीयं पारणं प्राप्प सो$तिरात्रफलं लभेत् । सर्वरत्नमयं दिव्यं विमानमधिरोहति,जो मनुष्य दूसरा पारण पूरा करता है उसे अतिरात्र यज्ञका फल मिलता है। वह सर्वरत्नमय दिव्य विमानपर आरूढ़ होता है
ਦੂਜਾ ਪਾਰਣ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਰਤਨਮਯ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Verse 28
दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धविभूषित: । दिव्याड्भदधरो नित्यं देवलोके महीयते
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਦ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
तृतीयं पारणं प्राप्प द्वादशाहफलं लभेत् । वसत्यमरसंकाशो वर्षाण्ययुतशो दिवि
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਤੀਜਾ ਪਾਰਣ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਅਯੁਤ (ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ) ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 30
चतुर्थे वाजपेयस्य पठ्चमे द्विगुणं फलम् । उदितादित्यसंकाशं ज्वलन्तमनलोपमम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਚੌਥੇ (ਪਾਰਣ) ਵਿੱਚ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 31
विमान विबुधै: सार्धमारुह् दिवि गच्छति । वर्षायुतानि भवने शक्रस्य दिवि मोदते
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਯੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 32
चौथे पारणमें वाजपेय-यज्ञका और पाँचवेंमें उससे दूना फल प्राप्त होता है। वह पुरुष उदयकालके सूर्य तथा प्रज्वलित अग्निके समान तेजस्वी विमानपर आरूढ़ हो देवताओंके साथ स्वर्गलोकमें जाता है और वहाँ इन्द्रभवनमें दस हजार वर्षोतक आनन्द भोगता है ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਛੇਵੇਂ (ਪਾਰਣ) ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਤਦ) ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਵੇਦਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 33
परिक्षिप्तं च बहुधा मणिविद्रुम भूषितम् । विमान समधिष्ठाय कामगं साप्सरोगणम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ (ਵਿਮਾਨ) ਅਨੇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗੇ) ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਸਮੇਤ ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕਾਮਗ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ।
Verse 34
सर्वाल्लोकान् विचरते द्वितीय इव भास्कर: । छठे पारणमें इससे दूना और सातवेंमें तिगुना फल मिलता है। वह मनुष्य अप्सराओंसे भरे हुए और इच्छानुसार चलनेवाले
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਰਣ ਨਾਲ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਨਾਲ ਤਿਗੁਣਾ; ਤਦ ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗੇ ਉਜਲੇ, ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦੂਜੇ ਭਾਸਕਰ ਵਾਂਗ ਲੋਕ-ਲੋਕਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨੋਜਵ, ਚੰਦ੍ਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗੇ ਵਰਣ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ ਵਰਗੇ ਰਮਣੀਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Verse 35
चन्द्रोदयनिभं रम्यं विमानमधिरोहति । चन्द्ररश्मिप्रतीकाशैह्यैर्युक्ते मनोजवै:
ਉਹ ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ ਵਰਗੇ ਰਮਣੀਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੋਜਵ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 36
सेव्यमानो वरस्त्रीणां चन्द्रात् कान्ततरैर्मुखै: । मेखलानां निनादेन नूपुराणां च निः:स्वनै:
ਉਹ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਾਂਤੀਮਾਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੇਖਲਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਓਥੇ ਗੂੰਜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 37
नवमे क्रतुराजस्य वाजिमेधस्य भारत
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਨੌਵਾਂ ਪਾਰਣ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਅਤੇ ਛਤਰ/ਛੱਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜਾਮਬੂਨਦ-ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਵਾਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 38
काञ्चनस्तम्भनिर्यूहवैदूर्यकृतवेदिकम् । जाम्बूनदमर्यैर्दिव्यैर्गवाक्षै: सर्वतो वृतम्
ਉਹ (ਵਿਮਾਨ) ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਛੱਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜਾਮਬੂਨਦ-ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਵਾਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 39
सेवितं चाप्सर: सड्घैर्गन्धर्वैर्देविचारिभि: । विमानं समधिष्ठाय श्रिया परमया ज्वलन्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यचन्दनरूषित: । मोदते दैवतै: सार्थ दिवि देव इवापर:
ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀ ਦੇਵਤਾ।
Verse 41
दशमं पारणं प्राप्य द्विजातीनभिवन्द्य च । किंकिणीजालनिर्घोषं पताकाध्वजशोभितम्
ਦਸਵਾਂ ਪਾਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਿੰਕਿਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਪਤਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਧੁਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 42
रत्नवेदिकसम्बाधं वैदूर्यममणितोरणम् । हेमजालपरिक्षिप्तं प्रवालवलभीमुखम्
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੇਦੀਆਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੈਦੂਰਯ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ-ਭਾਗ ਤੇ ਛੱਜੇ ਪ੍ਰਵਾਲ-ਰੰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 43
गन्धर्वैर्गीतकुशलैरप्सरोभिश्व शोभितम् । विमान॑ सुकृतावासं सुखेनैवोपपद्यते
ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਵਿਮਾਨ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ—ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
दसवाँ पारण पूरा होनेपर ब्राह्मणोंको प्रणाम करनेके पश्चात् श्रोताको पुण्यनिकेतन विमान अनायास ही प्राप्त हो जाता है। उसमें छोटी-छोटी घंटियोंसे युक्त झालरें लगी होती हैं और उनसे मधुर ध्वनि फैलती रहती है। बहुत-सी ध्वजा-पताकाएँ उस विमानकी शोभा बढ़ाती हैं। उनमें जगह-जगह रत्नमय चबूतरे बने होते हैं। वैदूर्य-यमणिका बना हुआ फाटक लगा होता है। सब ओरसे सोनेकी जालीद्वारा वह विमान घिरा होता है। उसके छज्जोंके नीचे मूँगे जड़े होते हैं। संगीतकुशल गण्धर्वों और अप्सराओंसे उस विमानकी शोभा और बढ़ जाती है ।। मुकुटेनाग्निवर्णेन जाम्बूनदविभूषिणा । दिव्यचन्दनदिग्धाड़ो दिव्यमाल्यविभूषित:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਪੁੰਨਵਾਨ ਪੁਰਖ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਦਹਕਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰਗੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਧਰਮਾਚਰਨ ਅਤੇ ਵਿਨਯ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 45
दिव्यॉल्लोकान् विचरति दिव्यैर्भोगै: समन्वित: । विबुधानां प्रसादेन श्रिया परमया युत:
ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਬੁਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 46
अथ वर्षगणानेवं स्वर्गलोके महीयते । ततो गन्धर्वसहित: सहस्राण्येकविंशतिम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਇੱਕੀ ਹਜ਼ਾਰ (ਗਿਣਤੀ/ਪਰਿਮਾਣ) ਤੱਕ।
Verse 47
दिव्ययानविमानेषु लोकेषु विविधेषु च
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਨ-ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ (ਦਿੱਖਦੇ/ਵਿਚਰਦੇ) ਹਨ।
Verse 48
ततः सूर्यस्य भवने चन्द्रस्य भवने तथा
ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 49
एवमेतन्महाराज नात्र कार्या विचारणा
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਮਹਾਰਾਜ, ਗੱਲ ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”
Verse 50
श्रद्धधानेन वै भाव्यमेवमाह गुरुर्मम । महाराज! ठीक ऐसी ही बात है। इस विषयमें कोई अन्यथा विचार नहीं करना चाहिये। मेरे गुरुका कथन है कि महाभारतकी इस महिमा और फलपर श्रद्धा रखनी चाहिये ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਉਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ, ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਅਤੇ ਵਾਚਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ-ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਓ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਪਾਲਕੀ ਆਦਿ ਵਾਹਨ।”
Verse 51
कटके कुण्डले चैव ब्रह्मुसूत्रं तथा परम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਕੜੇ, ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ, ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਵਾਚਕ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
Verse 52
वस्त्र चैव विचित्र च गन्धं चैव विशेषत: । देववत् पूजयेत् तं तु विष्णुलोकमवाप्नुयात्
ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਾਚਕ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇਉਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
अतः: पर प्रवक्ष्यामि यानि देयानि भारते । वाच्यमाने तु विप्रेभ्यो राजन् पर्वणि पर्वणि
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ‘ਭਾਰਤ’ (ਮਹਾਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।”
Verse 54
जातिं देशं च सत्यं च माहात्म्यं भरतर्षभ | धर्म वृत्ति च विज्ञाय क्षत्रियाणां नराधिप
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ! ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਹਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਤ, ਦੇਸ਼, ਸੱਚਾਈ, ਮਹਾਤਮਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਆਚਾਰ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਜੋ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 55
स्वस्ति वाच्य द्विजानादौ ततः कार्ये प्रवर्तिते । समाप्ते पर्वणि ततः स्वशकक््त्या पूजयेद् द्विजान्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ— ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸਵਸਤੀ-ਵਾਚਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਾਠ/ਕਥਾ-ਵਚਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਵ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।
Verse 56
आदी तु वाचकं चैव वस्त्रगन्धसमन्वितम् | विधिवद् भोजयेद् राजन् मधु पायसमुनत्तमम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਰਾਜਨ! ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੀ ਉੱਤਮ ਖੀਰ (ਪਾਯਸ) ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 57
ततो मूलफलप्रायं पायसं मधुसर्पिषा । आस्तीके भोजयेदू राजन् दद्याच्चैव गुडौदनम्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਆਸਤੀਕ-ਪਰਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਖੀਰ (ਪਾਯਸ) ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਮੂਲ ਵੱਧ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁੜ-ਚੌਲ (ਗੁਡੌਦਨ) ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਦੇਵੇ।
Verse 58
अपूपैश्नैव पूपैश्न मोदकैश्व समन्वितम् । सभापर्वणि राजेन्द्र हविष्यं भोजयेद् द्विजान्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਸਭਾ-ਪਰਵ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਅਪੂਪ, ਪੂਪ ਅਤੇ ਮੋਦਕ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਵਿਸ਼੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧ ਨੈਵੇਦ੍ਯ) ਦੇ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 59
राजेन्द्र! सभापर्व आरम्भ होनेपर ब्राह्मणोंको पूओं, कचौड़ियों और मिठाइयोंके साथ खीर भोजन कराये ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਜਦੋਂ ਸਭਾਪਰਵ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂੜੀਆਂ, ਕਚੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਖਵਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਰਣ੍ਯਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੂਲ-ਫਲ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਅਰਣੀਪਰਵ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 60
तर्पणानि च मुख्यानि वन्यमूलफलानि च । सर्वकामगुणोपेतं विप्रेभ्यो$न्नं प्रदापयेत्
ਮੁੱਖ ਤਰਪਣ ਵੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲੀ ਮੂਲ-ਫਲ ਵੀ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 61
विराटपर्वणि तथा वासांसि विविधानि च । उद्योगे भरतश्रेष्ठ सर्वकामगुणान्वितम्
ਵਿਰਾਟਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ (ਦਾਨ ਕਰੇ); ਅਤੇ ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਦਯੋਗਪਰਵ ਵਿੱਚ (ਸਭ ਕੁਝ) ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।
Verse 62
भोजनं भोजयेद् विप्रान् गन्धमाल्यैरलंकृतान् । भरतश्रेष्ठ! विराटपर्वमें भाँति-भाँतिके वस्त्र दान करे तथा उद्योगपर्वमें ब्राह्मणोंकी चन्दन और फूलोंकी मालासे अलंकृत करके उन्हें सर्वगुणसम्पन्न अन्न भोजन कराये ॥। ६१ *॥] भीष्मपर्वणि राजेन्द्र दत्त्वा यानमनुत्तमम्
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਵਿਰਾਟਪਰਵ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅੰਨ ਖਵਾਵੇ।
Verse 63
द्रोणपर्वणि विप्रेभ्यो भोजनं परमार्चितम्
ਦ੍ਰੋਣਪਰਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 64
शराक्ष देया राजेन्द्र चापान्यसिवरास्तथा । राजेन्द्र! द्रोणपर्वमें ब्राह्मणोंको परम उत्तम भोजन कराये और उन्हें धनुष, बाण तथा उत्तम खड्ग प्रदान करे ।। ६३ $ ।। कर्णपर्वण्यपि तथा भोजन सार्वकामिकम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਰੱਖਿਆ-ਸਾਮਾਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਉੱਤਮ ਖੜਗ ਵੀ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦ੍ਰੋਣਪਰਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਕਰਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ। ਕਰ্ণਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋ।
Verse 65
विप्रेभ्य: संस्कृतं सम्यग् दद्यात् संयतमानस: । कर्णपर्वमें भी ब्राह्मणोंको अच्छे ढंगसे तैयार किया हुआ सबकी रुचिके अनुकूल उत्तम भोजन दे और अपने मनको वशमें रखे ।।
ਸੰਯਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਯਥਾਵਿਧਿ ਦੇਵੇ। ਕਰ্ণਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਸ਼ਲ੍ਯਪਰਵ ਵਿੱਚ ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਗੁੜ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਭਾਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।
Verse 66
गदापर्वण्यपि तथा मुद्गमिश्र॑ प्रदापयेत्
ਗਦਾਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਦਗ (ਮੂੰਗ) ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ।
Verse 67
स्त्रीपर्वणि तथा र्नैस्तर्पयेत्तु द्विजोत्तमान् । गदापर्वमें भी मूँग मिलाये हुए चावलका दान करे। स्त्रीपर्वमें रत्नोंद्वारा श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको तृप्त करे ।। घृतौदनं पुरस्ताच्च ऐषीके दापयेत् पुन:
ਸਤ੍ਰੀਪਰਵ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਐਸ਼ੀਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘ੍ਰਿਤੌਦਨ (ਘੀ ਵਾਲਾ ਭਾਤ) ਦਾ ਦਾਨ ਫਿਰ ਕਰਵਾਏ।
Verse 68
शान्तिपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद् द्विजान्
ਸ਼ਾਂਤਿਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼੍ਯ (ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਨ) ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ।
Verse 69
आश्चमेधिकमासाद्य भोजन सार्वकामिकम् | शान्तिपर्वमें भी ब्राह्मणोंको हविष्य भोजन कराये। आश्वमेधिकपर्वमें पहुँचनेपर सबकी रुचिके अनुकूल उत्तम भोजन दे ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਅਸ਼ਵਮੇਧ-ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਐਸਾ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸਭ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸੰਗਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼੍ਯ—ਪਵਿੱਤਰ ਯਜ੍ਞੀ ਅੰਨ—ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ-ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 70
महाप्रास्थानिके तद्वत् सर्वकामगुणान्वितम्
ਮਹਾਪ੍ਰਾਸਥਾਨਿਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਵਾਂਛਿਤ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 71
हरिवंशसमाप्तौ तु सहस्नं भोजयेद् द्विजान्
ਹਰਿਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 72
तदर्धेनापि दातव्या दरिद्रेणापि पार्थिव
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਹੇ ਪૃਥਵੀਨਾਥ! ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਧੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਅੱਧੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਗੋਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਪਰਵ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਖ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਪੁਸਤਕ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 73
प्रतिपर्वसमाप्तौ तु पुस्तकं वै विचक्षण: । सुवर्णेन च संयुक्त वाचकाय निवेदयेत्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹਰ ਪਰਵ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁਸਤਕ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਹੇ ਪૃਥਵੀਨਾਥ! ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਅੱਧੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਗੋਦਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 74
हरिवंशे पर्वणि च पायसं तत्र भोजयेत् । पारणे पारणे राजन् यथावद् भरतर्षभ
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹਰਿਵੰਸ਼-ਪਰਵ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਖੀਰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਖਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਭਰਤ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ! ਹਰ ਪਾਰਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਇਹ ਕਰਮ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 75
राजन! भरतश्रेष्ठ! हरिवंशपर्वमें भी प्रत्येक पारणके समय ब्राह्मणोंको यथावत् रूपसे खीर भोजन कराये ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹਰਿਵੰਸ਼-ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਪਾਰਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਖੀਰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵੇਤਾ ਪੁਰਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖਮ ਕਸ਼ੌਮ/ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ। ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਚੰਦਨ, ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸੰਹਿਤਾ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਤਮ ਭੱਖ, ਭੋਜਨ, ਪੇਯ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਭਾਉਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 76
शुक्लाम्बरधर: स्रग्वी शुचिर्भूत्वा स््वलंकृतः । अर्चयेत यथान्यायं गन्धमाल्यै: पृथक् पृथक्
ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਯਥਾਨਿਆਇ ਗੰਧ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ (ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਏਕਾਗ੍ਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਭੱਖ, ਭੋਜਨ, ਪੇਯ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਭਾਉਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 77
संहितापुस्तकान् राजन् प्रयतः सुसमाहित:ः । भक्ष्यैमल्यैश्न पेयैश्व कामैश्न विविधै: शुभ:
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਹਿਤਾ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਦਰ ਕਰੇ। ਉੱਤਮ ਭੱਖ, ਮਾਲਾ, ਪੇਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਨਭਾਉਣੇ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 78
हिरण्यं च सुवर्ण च दक्षिणामथ दापयेत् | सर्वत्र त्रिपलं स्वर्ण दातव्यं प्रयतात्मना,इसके बाद हिरण्य एवं सुवर्णकी दक्षिणा दे। मनको वशमें रखकर सभी पुस्तकोंपर तीन-तीन पल सोना चढ़ाना चाहिये
ਫਿਰ ਹਿਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਸੰਯਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ (ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ) ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪਲ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 79
तदर्थ पादशेषं वा वित्तशाव्यविवर्जितम् । यद् यदेवात्मनो<भीष्टं तत् तद् देयं द्विजातये
ਜੇ ਪੂਰਾ ਮਾਪ ਦੇਣਾ ਨ ਬਣੇ ਤਾਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦੇਵੇ—ਧਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੰਜੂਸੀ ਦਾ ਦਾਗ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਜੋ-ਜੋ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗੇ, ਉਹੀ-ਉਹੀ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 80
सर्वथा तोषयेद् भक्त्या वाचकं गुरुमात्मन: । देवता: कीर्तयेत् सर्वा नरनारायणौ तथा
ਕਥਾ-ਵਾਚਕ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 81
ततो गन्धैश्न माल्यैश्न स्वलंकृत्य द्विजोत्तमान् | तर्पयेद् विविधै: कामैदनिश्वलोच्चावचैस्तथा
ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਨ-ਭਾਵਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।
Verse 82
अतितात्रस्य यज्ञस्थ फल प्राप्रोति मानव: । प्राप्तुयाच्च क्रतुफलं तथा पर्वणि पर्वणि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਰਵ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੌਤ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 83
वाचको भरतमश्रेष्ठ व्यक्ताक्षरपदस्वर: | भविष्यं श्रावयेद् विद्वान् भारतं भरतर्षभ
ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਾਚਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਅੱਖਰ, ਪਦ ਅਤੇ ਸੁਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਉਚਾਰ ਕੇ ‘ਭਾਰਤ’ ਸੁਣਾਵੇ; ਹੇ ਭਰਤ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ! ਉਹ ‘ਭਵਿੱਖ ਪਰਵ’ ਵੀ (ਹਰਿਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ) ਪਾਠ ਕਰੇ।
Verse 84
भुक्तवत्सु द्विजेन्द्रेष यथावत् सम्प्रदापयेत् । वाचकं भरतश्रेष्ठ भोजयित्वा स्वलंकृतम्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਕਥਾਵਾਚਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਨ-ਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।
Verse 85
वाचके परितुष्टे तु शुभा प्रीतिरनुत्तमा । ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रसन्ना: सर्वदेवता:
ਜਦੋਂ ਕਥਾਵਾਚਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰੀਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਉੱਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਕਿਰਪਾਲੁ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 86
ततो हि वरणं कार्य द्विजानां भरतर्षभ | सर्वकामैर्यथान्यायं साधुभिश् पृथग्विधै:
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਰਤਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਸਾਧੁ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।
Verse 87
इत्येष विधिरुद्दिष्टो मया ते द्विपदां वर । श्रद्दधानेन वै भाव्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ਹੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰੇਸ਼! ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਪਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 88
भारतश्रवणे राजन् पारणे च नृपोत्तम । सदा यत्नवता भाव्यं श्रेयस्तु परमिच्छता
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਯਤਨਵਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 89
राजन! नृपश्रेष्ठ अपने परम कल्याणकी इच्छा रखनेवाले श्रोताको महाभारतको सुनने तथा इसका पारायण करनेके लिये सदा प्रयत्नशील रहना चाहिये ।।
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਸ੍ਰੋਤਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਰਾਇਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਭਾਰਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਭਾਰਤ-ਗ੍ਰੰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਮਾਨੋ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 90
भारतं परम पुण्यं भारते विविधा: कथा: । भारतं सेव्यते देवैर्भारतं परमं पदम्,महाभारत परम पवित्र ग्रन्थ है। इसमें नाना प्रकारकी कथाएँ हैं। देवता भी महाभारतका सेवन करते हैं। महाभारत परमपदस्वरूप है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਭਾਰਤ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ—ਸਰਵੋਚ ਗਤੀ ਹੈ।
Verse 91
भारतं सर्वशास्त्राणामुत्तमं भरतर्षभ | भारतात् प्राप्यते मोक्षस्तत्त्वमेतद् ब्रवीमि तत्
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 92
महाभारतमाख्यान क्षितिं गां च सरस्वतीम् । ब्राह्मणान् केशवं चैव कीर्तयन् नावसीदति
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਦਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ, ਗਾਂ ਦਾ, ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦਾ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
Verse 93
वेदे रामायणे पुण्ये भारते भरतर्षभ । आदी चान्ते च मध्ये च हरि: सर्वत्र गीयते,भरतश्रेष्ठ! वेद, रामायण तथा पवित्र महाभारतके आदि, मध्य एवं अन्तमें सर्वत्र भगवान् श्रीहरिका ही गान किया जाता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੰਨਮਈ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ—ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ—ਸਭ ਥਾਂ ਹਰੀ ਦਾ ਹੀ ਗਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 94
यत्र विष्णुकथा दिव्या: श्रुतयश्चन सनातना: । तत् श्रोतव्यं मनुष्येण परं पदमिहेच्छता
ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 95
एतत् पवित्र परममेतद् धर्मनिदर्शनम् । एतत् सर्वगुणोपेतं श्रोतव्यं भूतिमिच्छता
ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 96
कायिकं वाचिकं चैव मनसा समुपार्जितम् । तत् सर्व नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा,महाभारतके श्रवणसे शरीर, वाणी और मनके द्वारा सज्चित किये हुए सारे पाप वैसे ही नष्ट हो जाते हैं जैसे सूर्योदय होनेपर अन्धकार
ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਹ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 97
अष्टादशपुराणानां श्रवणाद् यत् फलं भवेत् | तत् फलं समवाप्रोति वैष्णवो नात्र संशय:
ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 98
स्त्रियश्न पुरुषाश्वैव वैष्णवं पदमाप्तुयु: । स्त्रीभिश्व पुत्रकामाभि: श्रोतव्यं वैष्णवं यश:
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਸਭ ਇਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਯਸ਼-ਸਰੂਪ ਇਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 99
दक्षिणा चात्र देया वै निष्कपञ्चसुवर्णकम् | वाचकाय यथाशकक्त्या यथोक्तं फलमिच्छता
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪੰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕ। ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।
Verse 100
स्वर्णशुद्धीं च कपिलां सवत्सां वस्त्रसंवृताम् | वाचकाय च दद्याद्धि आत्मन: श्रेय इच्छता
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਆਪਣਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨਾ ਮੜ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 101
अलड्कार प्रदद्याच्च पाण्योर्वे भरतर्षभ । कर्णस्याभरणं दद्याद् धनं चैव विशेषत:,भरतश्रेष्ठ! इसके सिवा कथावाचकके लिये दोनों हाथोंके कड़े, कानोंके कुण्डल और विशेषत: धन प्रदान करे
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਦੇ; ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਆਭੂਸ਼ਣ ਵੀ ਦੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।
Verse 102
भूमिदानं समादद्याद् वाचकाय नराधिप । भूमिदानसमं दान॑ न भूतं न भविष्यति,नरेश्वर! वाचकके लिये भूमिदान तो अवश्य ही करना चाहिये; क्योंकि भूमिदानके समान दूसरा कोई दान न हुआ है, न होगा
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਵਾਚਕ ਲਈ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 103
शृणोति श्रावयेद् वापि सततं चैव यो नर: । सर्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवं पदमाप्तनुयात्,जो मनुष्य सदा महाभारतको सुनता अथवा सुनाता रहता है वह सब पापोंसे मुक्त होकर भगवान् विष्णुके धामको जाता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ—ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 104
पितृनुद्धरते सवानिकादशसमुद्धवान् | आत्मानं ससुतं चैव स्त्रियं च भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ) वह पुरुष अपनी ग्यारह पीढ़ीमें समस्त पितरोंका, अपना तथा अपनी स्त्री और पुत्रका भी उद्धार कर देता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਤਾਰਨਹਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵੀ ਆਤਮਿਕ ਕਲਿਆਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 105
दशांशश्रैव होमो5पि कर्तव्यो5त्र नराधिप । इदं मया तवाग्रे च प्रोक्त सर्व नरर्षभ
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ‘ਦਸ਼ਾਂਸ਼-ਹੋਮ’ ਵੀ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 366
अड्के परमनारीणां सुखसुप्तो विबुध्यते । चन्द्रमासे भी अधिक कमनीय मुखोंद्वारा सुशोभित होनेवाली सुन्दरी दिव्याड्रनाएँ उसकी सेवामें रहती हैं तथा सुरसुन्दरियोंके अंकमें सुखसे सोया हुआ वह पुरुष उन्हींकी मेखलाओंके खन-खन शब्दों और नूपुरोंकी मधुर झनकारोंसे जगाया जाता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਮਨੋਹਰ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਸਵਰਗੀ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੇਖਲਾਵਾਂ ਦੀ ਖਣਖਣਾਹਟ ਅਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 466
पुरन्दरपुरे रम्ये शक्रेण सह मोदते । इस प्रकार बहुत वर्षोतक वह स्वर्गलोकमें सम्मानपूर्वक रहता है। तदनन्तर इक््कीस हजार वर्षोतक गन्धर्वोंके साथ इन्द्रकी रमणीय नगरीमें रहकर देवेन्द्रके साथ ही वहाँका सुख भोगता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਰਮਣੀਯ ਪੁਰੰਦਰ-ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵੇਂਦਰ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 473
दिव्यनारीगणाकीर्णो निवसत्यमरो यथा । दिव्य रथों और विमानोंपर आरूढ़ हो नाना प्रकारके लोकोंमें विचरता और दिव्य नारियोंसे घिरा हुआ देवताकी भाँति वहाँ निवास करता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਮਰ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 483
शिवस्य भवने राजन् विष्णोर्याति सलोकताम् | राजन्! इसके बाद वह सूर्य, चन्द्रमा, शिव तथा भगवान् विष्णुके लोकमें जाता है
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੋਕਤਾ (ਸਾਲੋਕ੍ਯ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 623
ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात् सुसंस्कृतम् । राजेन्द्र! भीष्मपर्वमें उत्तम सवारी देकर अच्छी तरह छौंक-बघारकर तैयार किया हुआ सभी उत्तम गुणोंसे युक्त भोजन दान करे
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ (ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ) ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 656
अपूपैस्तर्पणैश्वैव सर्वमन्नें प्रदापयेत् । राजेन्द्र! शल्यपर्वमें मिठाई, गुड़, भात, पूआ तथा तृप्तिकारक फल आदिके साथ सब प्रकारके उत्तम अन्न दान करे
ਅਪੂਪ (ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ/ਪੂਏ) ਅਤੇ ਤਰਪਣ (ਤ੍ਰਿਪਤਿਕਾਰਕ ਪਾਨ/ਪ੍ਰਸਾਦ) ਸਮੇਤ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 673
ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात् सुसंस्कृतम् । ऐषीकपर्वमें पहले घी मिलाया हुआ भात जिमाये। फिर अच्छी तरह संस्कार किये हुए सर्वगुणसम्पन्न अन्नका दान करे
ਫਿਰ ਸਭ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 703
स्वर्गपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद् द्विजान् | इसी प्रकार महाप्रस्थानिकपर्वमें भी समस्त वाउ्छनीय गुणोंसे युक्त अन्न आदिका दान करे। स्वर्गारोहणपर्वमें भी ब्राह्मणोंको हविष्य खिलाये
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ-ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼੍ਯ—ਸ਼ੁੱਧ, ਯੱਗ-ਯੋਗ ਅੰਨ—ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 716
गामेकां निष्कसंयुक्तां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । हरिवंशकी समाप्ति होनेपर एक हजार ब्राह्मणोंको भोजन कराये तथा स्वर्णमुद्रासहित एक गौ ब्राह्मणको दान दे
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹਰਿਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਨਿਸ਼ਕ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 1263
महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च । मनुष्य अपने मनको संयममें रखते हुए बाहर-भीतरसे शुद्ध हो महाभारतमें वर्णित इस इतिहासको क्रमश: यथावत् रूपसे सुनकर इसे समाप्त करनेके पश्चात् इनमें मारे गये प्रमुख वीरोंके लिये श्राद्ध करे। भारत! भरतभूषण! महाभारत सुनकर श्रोता अपनी शक्तिके अनुसार ब्राह्मणोंको भक्तिभावसे नाना प्रकारके रत्न आदि बड़े-बड़े दान दे
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਆਦਿ। ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਥਾਵਤ ਸੁਣੇ; ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭਰਤਭੂਸ਼ਣ! ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਮਹਾਦਾਨ ਦੇਵੇ।
Verse 6963
मौसले सार्वगुणिकं गन्धमाल्यानुलेपनम् । आश्रमवासिकपर्वमें ब्राह्मणोंको हविष्प भोजन कराये। मौसलपर्वमें सर्वगुणसम्पन्न अन्न, चन्दन, माला और अनुलेपनका दान करे
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਸਰਵਗੁਣ-ਸੰਪੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ। ਆਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਕ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼੍ਯ-ਪਕਵ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅੰਨ, ਚੰਦਨ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲੇਪਨ ਦਾ ਦਾਨ ਸ਼ੁਚਿਤਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।