Adhyaya 38

Verse 1

नारद उवाच । भूमेर्योजनलक्षे च कौरव्य रविमंडलम् । योजनानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

Nārada berkata: Wahai keturunan Kuru, cakera Surya berada sejauh satu lakh yojana dari bumi. Kereta Sang Matahari berukuran sembilan ribu yojana.

Verse 2

ईषादंडस्ततैवास्य द्विगुणः परिकीर्तितः । सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतानि विवस्वतः

Batang galah kereta itu pula dikatakan dua kali ganda panjangnya. Dan bagi Vivasvān (Sang Matahari) disebut adanya tujuh setengah koṭi, serta tujuh niyuta (dari segi bilangan/ukuran).

Verse 3

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् । त्रिनाभि तच्च पंचारं षण्नेमि परिकीर्तितम्

Paksi (gandar)nya sepanjang sekian yojana, dan di atasnya roda ditegakkan. Roda itu dipuji sebagai mempunyai tiga hab, lima jejari, dan enam gelang rim.

Verse 4

चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयोऽक्षोऽपि विस्तृतः । पंच चान्यानि सार्द्धानि स्यन्दनस्य तु पांडव

Paksi kedua juga dipanjangkan hingga empat puluh ribu (yojana). Dan wahai Pāṇḍava, kereta syandana itu mempunyai tambahan ukuran lima setengah lagi selainnya.

Verse 5

अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्द्धयोः । ह्रस्वोऽक्षस्तद्युगार्द्धं च ध्रुवाधारं रथस्य वै

Ukuran kedua-dua paksi itu juga menjadi ukuran bagi separuh kuk mereka. Paksi yang lebih pendek dan separuh kuk itu sesungguhnya ialah sandaran tetap (dhruvādhāra) bagi kereta.

Verse 6

द्वितीयोऽक्षस्तथा सव्ये चक्रं तन्मानसे स्थितम् । हयाश्च सप्त च्छांदांसि तेषां नामानि मे श्रृणु

Paksi kedua juga berada di sebelah kiri; roda ditegakkan pada sisi itu. Dan ada tujuh ekor kuda—dinamakan menurut metrum Veda. Dengarlah daripadaku nama-nama mereka.

Verse 7

गायत्री च बृहत्युष्णिग्जगती त्रिष्टुवेव च । अनुष्टुप्पंक्तिरित्युक्ताश्छंदांसि हरयो रवेः

Gāyatrī, Bṛhatī, Uṣṇik, Jagatī, Triṣṭubh; serta Anuṣṭubh dan Paṅkti—itulah metrum Veda yang diisytiharkan sebagai “tunggangan” Surya, membawa sinar-Nya melalui irama tertib ucapan suci.

Verse 8

नैवास्तमनमर्कस्य नोदयः सर्वदा सतः । उदयास्तमनाक्यं हि दर्शनादर्शनं रवेः

Bagi Surya yang sentiasa wujud, tiada hakikat “terbenam” atau “terbit”. Apa yang disebut manusia sebagai terbit dan terbenam hanyalah Ravi tampak dan lenyap daripada pandangan mata.

Verse 9

शक्रदीनां पुरे तिष्ठन्स्पृशत्येष पुरत्रयम् । विकीर्णोऽतो विकर्णस्थस्त्रिकोणार्धपुरे तथा

Berdiri di kota-kota Indra dan para dewa yang lain, baginda (Surya) menyentuh “tiga kota” samawi dalam peredarannya. Maka baginda disebut “tersebar”, yakni berada pada segala arah, serta bergerak melalui pembahagian segi tiga dan bahagian “separuh kota” pada sfera kosmos.

Verse 10

अयनस्योत्तरस्यादौ मकरं याति भास्करः । ततः कुम्भं च मीनं च राशे राश्यंतरं तथा

Pada permulaan perjalanan utara (uttarāyaṇa), Bhāskara memasuki rasi Makara (Capricorn). Kemudian baginda menuju Kumbha (Aquarius) dan Mīna (Pisces), berpindah dari satu rasi ke rasi yang lain menurut tertibnya.

Verse 11

त्रिष्वेतेष्वथ भुक्तेषु ततो वैषुवतीं गतिम् । प्रयाति सविता कुर्वन्नहोरात्रं च तत्समम्

Apabila tiga rasi itu telah dilalui, Savitṛ mencapai gerak vaishuvatī (ekuinoks); lalu baginda menjadikan siang dan malam sama ukurannya.

Verse 12

ततो रात्रिः क्षयं याति वर्धते तु दिनं दिनम् । ततश्च मिथुनस्यांते परां काष्ठामुपागतः

Selepas itu, malam semakin susut, sedangkan siang bertambah dari hari ke hari. Kemudian pada penghujung Mithuna (Gemini), baginda mencapai had tertinggi, yakni titik puncak bagi kemaraan utara itu.

Verse 13

राशिं कर्कटकं प्राप्य कुरुते दक्षिणायांनम् । कुलालचक्रपर्यंतो यथा शीघ्रं निवर्तते

Setelah mencapai rasi Karkaṭaka (Kanser), Baginda memulakan perjalanan ke selatan (dakṣiṇāyana). Seperti bibir roda tukang tembikar, kemudian Baginda berpaling kembali dengan segera.

Verse 14

दक्षिणायक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं निवर्तते । अतिवेगितया कालं वायुमार्गबलाच्चरन्

Dalam perjalanan dakṣiṇāyana, Surya juga berpaling kembali dengan segera. Dengan kelajuan yang amat besar, Baginda bergerak menembusi kala, didorong oleh kekuatan laluan angin.

Verse 15

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं स कालेनाल्पेन गच्छति । कुलालचक्रमध्यस्थो यता मंदं प्रसर्पति

Oleh itu, Baginda menempuh bentangan bumi yang lebih luas dalam masa yang lebih singkat. Seperti yang berada di bahagian luar roda tukang tembikar bergerak pantas, demikianlah pada fasa itu Baginda mara dengan cepat.

Verse 16

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मंदविक्रमः । तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पं निगच्छति

Demikian juga, dalam udagayana (perjalanan ke utara), Surya bergerak dengan langkah yang lebih lembut dan perlahan. Maka, dalam masa yang panjang, Baginda hanya menempuh bentangan bumi yang sedikit.

Verse 17

संध्याकाले च मंदेहाः सूर्यमिच्छंति खादितुम् । प्रजापतिकृतः शापस्तेषां फाल्गुन रक्षसाम्

Pada waktu senja, para iblis Māndehā berhasrat menelan Surya. Wahai Phālguna, inilah sumpahan yang diucapkan oleh Prajāpati ke atas para rākṣasa itu.

Verse 18

अक्षयत्वं शरीराणां मरणं च दिनेदिने । ततः सूर्यस्य तैर्युद्धं भवत्यत्यंतदारुणम्

Jasad mereka seolah-olah tidak binasa, namun mereka mati berulang-ulang setiap hari; maka peperangan mereka dengan Dewa Surya menjadi amat dahsyat dan menggerunkan.

Verse 19

ततो गायत्रिपूतं यद्द्विजास्तोयं क्षिपंति च । तेन दह्यंति ते पापाः संध्योपासनतः सदा

Kemudian air yang dicurahkan oleh para dwija—disucikan oleh mantra Gāyatrī—membakar makhluk-makhluk berdosa itu; demikianlah, oleh pemujaan sandhyā yang berterusan, mereka sentiasa disengat api.

Verse 20

ये संध्यां नाप्युपासंते कृतघ्ना यांति रौरवम् । प्रतिमासं पृथक्सूर्य ऋषिगन्धर्वराक्षसैः

Sesiapa yang tidak menunaikan pemujaan sandhyā walau sekali—kerana tidak tahu berterima kasih—akan pergi ke neraka Raurava. Adapun Surya, yang berbeza pada setiap bulan, diiringi dalam peredarannya oleh para ṛṣi, gandharva dan rākṣasa.

Verse 21

अप्सरोग्रामणीसर्पैरथो याति च सप्तभिः । धातार्यमा मित्रवरुणौ विवस्वानिन्द्र एव च

Selain itu, baginda bergerak bersama tujuh (pendamping)—para apsara, para pemimpin dan para ular—serta bersama Dhātā, Aryamā, Mitra, Varuṇa, Vivasvān, dan juga Indra.

Verse 22

पूषा च सविता सोऽथ भगस्त्वष्टा च कीर्तितः । विष्णुश्चैत्रादिमासेषु आदित्या द्वादश स्मृताः

Pūṣan dan Savitṛ, kemudian Bhaga dan Tvāṣṭṛ juga disebutkan; dan Viṣṇu—demikianlah, bermula dari bulan Caitra, dua belas Āditya diingati sebagai kuasa-kuasa yang memerintah.

Verse 23

ततो दिवाकरस्थानान्मंडलं शशिनः स्तितम् । लक्षमात्रेण तस्यापि त्रिचक्रोरथ उच्यते

Kemudian, melampaui kedudukan Surya terletaklah orbit Chandra; dikatakan jaraknya kira-kira satu lakh (seratus ribu) yojana. Bahkan bagi baginda, keretanya dihuraikan sebagai beroda tiga.

Verse 24

कुंदाभा दश चैवाश्वा वामदक्षिणतो युताः । पूर्णे शतसहस्रे च योजनानां निशाकरात्

Sepuluh ekor kuda putih bak bunga melur, dipasang pada sisi kiri dan kanan (menarik kereta itu). Dan pada jarak genap seratus ribu yojana melampaui Chandra…

Verse 25

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशते । चतुर्दश चार्बुदान्यप्यशीतिः सरितांपतिः

Di atasnya bersinar seluruh lingkaran buruj-buruj bintang. (Ukurannya) disebut empat belas arbuda dan lapan puluh—demikianlah dihuraikan tuan segala sungai.

Verse 26

विंशतिश्च तथा कोट्यो नक्षत्राणां प्रकीर्तिताः । द्वे लक्षे चोत्तरे तस्माद्बुधो नक्षत्रमण्डलात्

Dan bintang-bintang itu dikatakan berjumlah dua puluh krore. Dua lakh yojana melampaui sfera bintang itu terletaklah Budha (Merkuri), di luar orbit buruj-buruj.

Verse 27

वाय्वग्निद्रव्यसंभूतो रथश्चंद्रसुतस्य च । पिशंगैस्तुरसोष्टाभिर्वायवेगिभिः

Kereta putera Chandra, Budha, terbina daripada unsur yang lahir daripada angin dan api; ia ditarik oleh lapan ekor kuda perang keperangan, tangkas, bergerak sepantas angin.

Verse 28

द्विलक्षश्चोत्तरे तस्माद्बुधाच्चाप्युशना स्मृतः । शुक्रस्यापि रथोष्टाभिर्युक्तोऽभूत्संभवैर्हयैः

Dua lakṣa di atas itu, dan di atas Budha (Merkuri), dikenanglah Uśanā (Śukrācārya/ Zuhrah). Kereta Śukra juga dipasangkan dengan lapan ekor kuda yang lahir daripada asal-usul samawi itu.

Verse 29

लक्षद्वयेन भौमस्य स्मृतो देवपुरोहितः । अष्टाभिः पांडुरैरश्वैर्युक्तोऽस्य कांचनोरथः

Pada jarak dua lakṣa dari Bhāuma (Marikh) dikatakan berada pendeta agung para dewa (Bṛhaspati/ Musytari). Kereta emas baginda dipasangkan dengan lapan ekor kuda putih pucat.

Verse 30

सौरिर्बृहस्पतेश्चोर्ध्वं द्विलक्षे समुपस्थितः । आकाशसंभवैरश्वैरष्टाभिः शबलै रथः

Sauri (Śani/Zuhal) berada dua lakṣa di atas Bṛhaspati (Musytari). Keretanya ditarik oleh lapan ekor kuda bertompok-tompok, lahir daripada ākāśa, langit raya.

Verse 31

स्वर्भानोस्तुरगाश्चाष्टौ भृंगाभा धूसरारथम् । वहंति च सकृद्युक्ता आदित्याधःस्थितास्तथा

Lapan ekor kuda Svarbhānu, gelap seperti lebah, menanggung keretanya yang kelabu. Setelah dipasangkan sekali sahaja, mereka bergerak, berada demikian di bawah Surya, Sang Matahari.

Verse 32

सौरेर्लक्षं स्मृतं चोर्ध्वं ततः सप्तर्षिमण्डलम् । ऋषिभ्यश्चापि लक्षेण ध्रुवश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः

Di atas Sauri (Zuhal) satu lakṣa, dikatakan ada suatu wilayah; selepas itu terletak lingkaran Tujuh Ṛṣi (Saptarṣi-maṇḍala). Dan di atas para Ṛṣi itu dengan satu lakṣa lagi, Dhruva (Bintang Kutub) berdiri teguh, tertegak tetap.

Verse 33

मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः । ध्रुवोऽपि शिंशुमारस्य पुच्छाधारे व्यवस्थितः

Dhruva sesungguhnya telah menjadi paksi bagi seluruh roda cahaya (sfera langit). Dhruva pula bersemayam pada penopang hujung ekor Śiṃśumāra (lumba-lumba kosmik).

Verse 34

यमाहुर्वासुदेवस्य रूपमात्मानमव्ययम् । वायुपाशैर्ध्रुवे बद्धं सर्वमेतच्च फाल्गुन

Apa yang mereka sebut sebagai Diri yang tidak binasa—yakni rupa Vāsudeva sendiri—itulah yang mengikat segala ini pada Dhruva dengan ikatan-ikatan angin, wahai Phālguna (Arjuna).

Verse 35

नवयोजनसाहस्रं मण्डलं सवितुः स्मृतम् । द्विगुणं सूर्यविस्तारान्मण्डलं शशिनः स्मृतम्

Cakera (maṇḍala) Matahari dikatakan berukuran sembilan ribu yojana. Cakera Bulan pula dikatakan dua kali keluasan/diameter Matahari.

Verse 36

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति । उद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मलां मण्डलाकृतिः

Svarbhānu (Rāhu), yang serupa bentuknya dengan kedua-duanya, merayap bergerak di bawah. Setelah menarik naik bayang-bayang Bumi, ia tampak sebagai cakera bulat yang jernih.

Verse 37

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवश्च विधीयते । भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयोऽथ बृहस्पतिः

Satu perenam belas daripada ukuran Bulan diperuntukkan bagi Bhārgava (Zuhrah/Venus). Dan Bṛhaspati (Musytari/Jupiter) hendaklah difahami sebagai kurang satu perempat daripada Bhārgava.

Verse 38

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी बुधस्तथा । शतानि पंच चत्वारित्रीणि द्वे चैकयोजनम्

Vakrasaurī (Zuhal yang bergerak berliku) dan Budha (Utarid) masing-masing berukuran kurang seperempat daripada Bṛhaspati (Musytari). Ukurannya disebut menurut ratusan—lima, empat, tiga, dua—dan akhirnya satu yojana.

Verse 39

योजनार्धप्रमाणानि भानि ह्रस्वं न विद्यते । भूमिलोकश्च भूर्लोकः पादगम्यः प्रकीर्तितः

Benda-benda bercahaya (para luminer) diukur setengah yojana; tiada ukuran yang lebih kecil diakui. Alam bumi—Bhūloka, dunia tanah—dinyatakan dapat dilalui dengan berjalan kaki.

Verse 40

भूमिसूर्यांतरं तच्च भुवर्लोकः प्रकीर्तितः । ध्रुवसूर्यांतरं तच्च नियुतानि चतुर्दश

Jarak antara bumi dan Matahari itu disebut Bhuvarloka. Dan jarak antara Dhruva dan Matahari dikatakan berjumlah empat belas niyuta.

Verse 41

स्वर्लोकः सोऽपि गदितो लोकसंस्थानचिंतकैः । ध्रुवादूर्ध्वं तथा कोटचिर्महर्लोकः प्रकीर्तितः

Svarloka juga dihuraikan oleh mereka yang merenungi susunan alam-alam. Di atas Dhruva, Maharloka diproklamasikan terbentang luas, diukur dengan koṭi-koṭi yang besar bilangannya.

Verse 42

द्वे कोट्यौ च जनो यत्र निवसंति चतुःसनाः । चतुर्भिश्चापि कोटीभिस्तपोलोकस्ततः स्मॉतः

Wilayah itu dinamakan Janoloka, tempat Empat Kumāra (Catuḥsana) bersemayam. Dan melampauinya, Tapoloka diingati terbentang sejauh empat koṭi.

Verse 43

वैराजा यत्र ते देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः । षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको विराजते

Di tempat para dewa Vairāja bersemayam, bebas daripada sengsara dan bahang pembakaran; melampaui Tapoloka, Satyaloka bersinar gemilang, enam kali pada ukurannya.

Verse 44

अपुनर्मरका यत्र ब्रह्मलोको हि स स्मृतः । अष्टादस तथा कोट्यो लक्षाण्यशीतिपंच च

Di tempat yang tiada kembali kepada kematian, itulah yang diingati sebagai Brahmaloka. Ukurannya dikatakan lapan belas koṭi dan lapan puluh lima lakṣa.

Verse 45

शुभं निरुपमं स्थानं तदूर्ध्वं संप्रकाशते । भूर्भूवःस्वरिति प्रोक्तं त्रैलोक्यं कृतकं त्विदम्

Di atasnya terserlah suatu kedudukan yang suci, mujur dan tiada bandingan, bercahaya terang. ‘Bhūr, Bhuvaḥ, Svaḥ’—demikian disebut tiga loka; dan alam tiga lapis ini dinamai ‘kṛtaka’ (yang dicipta).

Verse 46

जनस्तपस्तथा सत्यमिति चाकृतकं त्रयम् । कृतकाकृतयोर्मध्ये मर्हर्लोक इति स्मृतः

‘Jana, Tapa, dan Satya’—triad ini juga dinamai ‘akṛtaka’ (yang tidak dicipta). Di antara kṛtaka dan akṛtaka, dikenang adanya Maharloka.

Verse 47

शून्यो भवति कल्पांते योत्यंतं न विनश्यति । एते सप्त समाख्याता लोकाः पुण्यैरुपार्जिताः

Pada akhir suatu kalpa, ketika segala-galanya menjadi kosong, keadaan tertinggi itu tidak binasa walau sedikit pun. Inilah yang dinyatakan sebagai tujuh loka, dicapai dan ‘diperoleh’ melalui puṇya (pahala).

Verse 48

यज्ञैर्दानैर्जपैर्होमैस्तीर्थैर्व्रतसमुच्चयैः । वेदादिप्रोक्तैरन्यैश्च साध्यांल्लोकानिमान्विदुः

Melalui yajña (korban suci), dāna (sedekah), japa (zikir/mantra), homa (persembahan api), ziarah ke tīrtha yang suci, serta himpunan vrata (nazar dan disiplin)—bersama amalan lain yang diajarkan oleh Veda dan ajaran yang berkaitan—diketahui bahawa dunia-dunia ini dapat dicapai.

Verse 49

ततश्चांडस्य शिरसो धारा नीरमयी शिवा । सर्वलोकान्समाप्लाव्य गंगा मेरावुपागता

Kemudian, dari mahkota Telur Kosmik, bangkitlah suatu aliran air yang diberkati, bersifat Śiva; setelah membanjiri seluruh dunia, Gaṅgā itu pun sampai ke Gunung Meru.

Verse 50

ततो महीतलं सर्वं पातालं प्रविवेश सा । अंडमूर्ध्नि स्थिता देवी सततं द्वारवासिनी

Sesudah itu, ia memasuki seluruh permukaan bumi dan juga Pātāla, alam bawah. Sang Dewi, yang bersemayam di mahkota Telur Kosmik, kekal tinggal sebagai penjaga di pintu gerbang.

Verse 51

देवीनां कोटिकोटीभिः संवृता पिंगलेन च । तत्र स्थिता सदा रक्षां कुरुतेऽण्डस्य सा शुभा

Dikelilingi oleh beribu-ribu juta Dewi, serta bersama Piṅgala, Sang Dewi yang mulia itu tetap bersemayam di sana dan senantiasa melindungi Telur Kosmik.

Verse 52

निहंति दुष्टसंघातान्महाबलपराक्रमा । वायुस्कंधानि सप्तापिश्रृणुयद्वत्स्थितान्यपि

Perkasa dalam kekuatan dan keberanian, ia membinasakan gerombolan orang jahat. Sekarang dengarlah pula tentang tujuh ‘penopang’ angin—bagaimana kedudukannya.

Verse 53

पृथिवीं समभिक्रम्य संस्थितो मेघमंडले । प्रवहोनाम यो मेघान्प्रवहत्यतिशक्तिमान्

Setelah meliputi bumi, angin penyangga yang pertama berdiri di lingkungan awan. Dialah yang bernama Pravaha, amat perkasa, yang menghalau awan-awan bergerak ke hadapan.

Verse 54

धूमजाश्वोष्मजा मेघाः सामुद्रैयन पूरिताः । तोयैर्भवंति नीलांगा वर्षिष्ठाश्चैव भारत

Wahai Bhārata, awan yang lahir daripada asap dan daripada bahang, dipenuhi lembapan yang disedut dari lautan; dengan air itu tubuhnya menjadi gelap, dan merekalah pembawa hujan yang paling melimpah.

Verse 55

द्वितीयश्चावहो नाम निबद्धः सूर्यमंडले । तेन बद्धं ध्रुवेणेदं भ्राम्यते सूर्यमंडलम्

Yang kedua bernama Āvaha, terikat pada cakera Matahari. Oleh ikatannya pada Dhruva, sfera suria ini beredar berputar.

Verse 56

तृतीयश्चोद्वहो नाम चंद्रस्कंधे प्रतिष्ठितः । बद्धं ध्रुवेण येनेदं भ्राम्यते चंद्रमंडलम्

Yang ketiga bernama Udvaha, bertempat pada penopang Bulan. Oleh ikatannya pada Dhruva, sfera bulan ini beredar berputar.

Verse 57

चतुर्थः संवहो नाम स्थितो नक्षत्रमण्डले । वातरश्मिभिराबद्धं ध्रुवेण सह भ्राम्यते

Angin keempat, bernama Saṃvaha, bersemayam pada sfera nakshatra (gugusan rumah bulan). Terikat dengan tali sinar-angin, ia menyebabkan sfera bintang itu beredar bersama Dhruva (Bintang Kutub).

Verse 58

ग्रहेषु पंचमः सोऽपि विवहो नाम मारुतः । ग्रहचक्रमिदं येन भ्राम्यते ध्रुवसंधितम्

Dalam kalangan planet, angin yang kelima itu juga ialah Marut bernama Vivaha. Dengan dayanya, roda planet ini—terikat pada Dhruva—diputar beredar.

Verse 59

षष्ठः परिवहो नाम स्थितः सप्तर्षिमंडले । भ्रमंति ध्रुवसंबद्धा येन सप्तर्षयो दिवि

Angin keenam, bernama Parivaha, bersemayam di lingkaran Tujuh Rsi. Terikat pada Dhruva, Tujuh Resi di langit beredar oleh kekuatannya.

Verse 60

सप्तमश्च ध्रुवे बद्धो वायुर्नाम्ना परावहः । येन संस्थापितं ध्रौव्यं चक्रं चान्यानि भारत

Dan angin ketujuh—terikat pada Dhruva—ialah angin bernama Parāvaha. Dengan itu, roda yang berpusat pada Dhruva, serta lingkaran-lingkaran lain, ditegakkan kukuh menurut tertibnya, wahai Bhārata.

Verse 61

यं समासाद्य वेगेन दिशामंतं प्रपेदिरे । दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः

Setibanya mereka kepadanya dengan laju yang besar, mereka pun sampai ke batas-batas segala penjuru—yakni ribuan yang tergolong kepada sepuluh putera Dakṣa, sang Prajāpati.

Verse 62

एवमेते दितेः पुत्राः सप्तसप्त व्यवस्थिताः । अनारमंतः संवांति सर्वगाः सर्वधारिणः

Demikianlah anak-anak Diti ini tersusun dalam kelompok tujuh dan tujuh. Tanpa henti mereka bertiup—menjelajah ke mana-mana, menyangga segala-galanya.

Verse 63

ध्रुवादूर्ध्वमसूर्यं चाप्यनक्षत्रमतारकम् । स्वतेजसा स्वशक्त्या चाधिष्ठितास्ते हि नित्यदा

Di atas Dhruva tiada matahari, tiada gugusan bintang, dan tiada bintang pun. Namun wilayah-wilayah itu senantiasa dipelihara dan diperintah oleh sinarannya sendiri serta kekuatan hakikinya.

Verse 64

इत्यूर्ध्वं ते समाख्यांतं पातालान्यथ मे श्रृणु

Demikianlah telah kujelaskan kepadamu apa yang berada di atas; kini dengarlah daripadaku tentang Pātāla, alam-alam bawah.