Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मंदविक्रमः । तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पं निगच्छति

Transliteration

tathodagayane sūryaḥ sarpate maṃdavikramaḥ | tasmāddīrgheṇa kālena bhūmimalpaṃ nigacchati

Translation

Demikian juga, dalam udagayana (perjalanan ke utara), Surya bergerak dengan langkah yang lebih lembut dan perlahan. Maka, dalam masa yang panjang, Baginda hanya menempuh bentangan bumi yang sedikit.

Word by Word

• तथा: thus/likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण

• उदगयने: in the northward course (uttarāyaṇa)
• उदगयने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदग-यन (प्रातिपदिक; उदक्/उत्तर + अयन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (उदग्/उत्तरं अयनम्)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्पते: creeps/moves
• सर्पते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• मन्दविक्रमः: of slow pace
• मन्दविक्रमः: Karta (Subject-appositive/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मन्द-विक्रम (प्रातिपदिक; मन्द + विक्रम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (मन्दः विक्रमः यस्य)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभूतः पञ्चमी-एकवचनरूपम्; हेत्वर्थे

• दीर्घेण: long
• दीर्घेण: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (कालेन)

• कालेन: by/within time
• कालेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/परिमाणवाचक (in/with time)

• भूमिम्: ground/earth (distance)
• भूमिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अल्पम्: a little
• अल्पम्: Kriya-visheshana (Measure/परिमाण)
• Type: Indeclinable
• Root: अल्प (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (a little)

• निगच्छति: goes/reaches
• निगच्छति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + नि (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Skanda Dialogue

Listener: Phālguna (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: Sūrya’s chariot moving slowly along a northern arc; cooler palette, longer shadows, expanded sky; a subtle calendar/ayanacakra motif indicating extended time.

Characters & Entities

• Sūrya
• Udagayana (Uttarāyaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Some phases of life unfold slowly and ripen over time; patience aligned with dharma is itself a spiritual discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is named; it is a teaching on the Sun’s course and the structure of time.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it supports calendrical awareness that informs vrata timing in broader practice.