Adhyaya 102
मदनदाहः — पार्वतीतपः, स्वयंवरलीला, देवस्तम्भनं, दिव्यचक्षुर्दानम्
सूता सांगतात—पार्वतीच्या कठोर तपाने शिव प्रसन्न होतात. ब्रह्मा तिच्या आश्रमात येऊन लोकांना ताप देणारे तप थांबवण्याची विनंती करतो आणि ‘स्वतः शिवच तुला वरणार’ असे आश्वासन देतो. मग शिव द्विजरूपाने येऊन पार्वतीला धीर देतात व स्वयंवरात सौम्य रूपाने प्रकट होण्याचे वचन देतात. हिमालय स्वयंवर जाहीर करतो; देव, ऋषी, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि तत्त्वे एकत्र येतात. अलंकृत पार्वतीसमोर शिव बालक होऊन तिच्या मांडीवर निजतात; देवांना संशय येऊन ते आक्रमण करतात. इंद्र, अग्नी, यम, वरुण, वायु, सोम, कुबेर, ईशान, रुद्र, आदित्य, वसु आणि चक्रधारी विष्णूही शिवलीलेने स्तंभित होतात; पूषाचे दात शिवदृष्टीने गळतात. ब्रह्मा सत्य ओळखून शिवाची स्तुती करतो—बुद्धी-अहंकाराचा मूलस्रोत, ब्रह्मा-विष्णू व प्रकृती/देवीचा आदिकारण—आणि मोहग्रस्त देवांसाठी क्षमा मागतो. शिव त्यांना मुक्त करून दिव्य अद्भुत रूप दाखवतात, दर्शनासाठी दिव्यचक्षु देतात; पुष्प, दुंदुभी, स्तोत्रे व पार्वतीची माळ अर्पून पूजन होते आणि शिवाचे सर्वोच्चत्व पुनः स्थापित होते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे मदनदाहो नामैकाधिकशततमो ऽध्यायः सूत उवाच तपसा च महादेव्याः पार्वत्या वृषभध्वज प्रीतिश् च भगवाञ्छर्वो वचनाद्ब्रह्मणस्तदा
अशा प्रकारे श्रीलिंगमहापुराणाच्या पूर्वभागात ‘मदनदाह’ नावाचा एकशे-दुसरा अध्याय (आरंभ होतो). सूत म्हणाले—हे वृषभध्वज! महादेवी पार्वतीच्या तपस्येमुळे आणि नंतर ब्रह्माच्या विनंतीवचनामुळे भगवान शर्व प्रसन्न झाले.
Verse 2
हिताय चाश्रमाणां च क्रीडार्थं भगवान्भवः तदा हैमवतीं देवीम् उपयेमे यथाविधि
आश्रमांच्या हितासाठी आणि दिव्य क्रीडेसाठी भगवान भव (शिव) यांनी तेव्हा विधिपूर्वक देवी हैमवती (पार्वती) हिचे पाणिग्रहण केले.
Verse 3
जगाम स स्वयं ब्रह्मा मरीच्याद्यैर्महर्षिभिः तपोवनं महादेव्याः पार्वत्याः पद्मसंभवः
तेव्हा पद्मसंभव ब्रह्मा स्वतः मरीची आदी महर्षींंसह महादेवी पार्वतीच्या पवित्र तपोवनास गेला।
Verse 4
प्रदक्षिणीकृत्य च तां देवीं स जगतो ऽरणीम् किम् अर्थं तपसा लोकान् संतापयसि शैलजे
त्या देवीची—जगाची अरणी—प्रदक्षिणा करून तो म्हणाला: “हे शैलजे, कोणत्या हेतुने तपाने लोकांना संतप्त करतेस?”
Verse 5
त्वया सृष्टं जगत्सर्वं मातस्त्वं मा विनाशय त्वं हि संधारयेल्लोकान् इमान् सर्वान् स्वतेजसा
हे माता, तुझ्यामुळेच हे सर्व जग निर्माण झाले; मला नष्ट करू नकोस. तू आपल्या स्वतेजाने या सर्व लोकांना धारण करतेस।
Verse 6
सर्वदेवेश्वरः श्रीमान् सर्वलोकपतिर्भवः यस्य वै देवदेवस्य वयं किङ्करवादिनः
श्रीमान् भव हा सर्व देवांचा ईश्वर व सर्व लोकांचा स्वामी आहे; त्या देवाधिदेवाचे आम्ही केवळ किंकऱे, आज्ञाधारक।
Verse 7
स एवं परमेशानः स्वयं च वरयिष्यति वरदे येन सृष्टासि न विना यस्त्वयांबिके
हे वरदे, तोच परमेशान स्वतः वर निवडून वरदान देईल. ज्याच्यामुळे तू प्रकट झालीस—हे अंबिके—तुझ्याविना तोही प्रवृत्त होत नाही।
Verse 8
वर्तते नात्र संदेहस् तव भर्त्ता भविष्यति इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य मुहुः सम्प्रेक्ष्य पार्वतीम्
“यात काहीच संशय नाही—तुझा पती नक्कीच होईल/प्राप्त होईल।” असे म्हणत त्याने तिला नमस्कार केला आणि पुन्हा पुन्हा आदराने पार्वतीकडे पाहिले।
Verse 9
गते पितामहे देवो भगवान् परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुं द्विजरूपेण चाश्रमम्
पितामह (ब्रह्मा) निघून गेल्यावर, भगवान् परमेश्वर अनुग्रह करण्यासाठी द्विजरूप धारण करून आश्रमात गेले।
Verse 10
सा च दृष्ट्वा महादेवं द्विजरूपेण संस्थितम् प्रतिभाद्यैः प्रभुं ज्ञात्वा ननाम वृषभध्वजम्
तिने महादेवांना द्विजरूपात स्थित पाहून, अंतःप्रेरणेच्या चिन्हांनी प्रभूला ओळखले आणि वृषभध्वज शिवांना नमस्कार केला।
Verse 11
सम्पूज्य वरदं देवं ब्राह्मणच्छद्मनागतम् तुष्टाव परमेशानं पार्वती परमेश्वरम्
ब्राह्मणछद्माने आलेल्या वरद देवाची यथाविधी पूजा करून, पार्वतीने परमेशान—परमेश्वराची स्तुती केली।
Verse 12
अनुगृह्य तदा देवीम् उवाच प्रहसन्निव कुलधर्माश्रयं रक्षन् भूधरस्य महात्मनः
तेव्हा भगवानांनी देवीवर अनुग्रह करून, जणू मंद हास्याने म्हणाले—कुलधर्माचा आधार जपत, महात्मा पर्वतराजाची मर्यादा राख।
Verse 13
क्रीडार्थं च सतां मध्ये सर्वदेवपतिर्भवः स्वयंवरे महादेवी तव दिव्यसुशोभने
दिव्य क्रीडेसाठी, सत्पुरुषांच्या मध्ये, सर्वदेवपती भव—हे महादेवी—तुझ्या स्वयंवरात दिव्य तेज व अनुपम शोभेसह प्रकट झाले।
Verse 14
आस्थाय रूपं यत्सौम्यं समेष्ये ऽहं सह त्वया इत्युक्त्वा तां समालोक्य देवो दिव्येन चक्षुषा
सौम्य व मंगल रूप धारण करून देव म्हणाला—“मी तुझ्याबरोबर एकरूप होईन।” असे बोलून त्याने दिव्य दृष्टीने तिला पाहिले।
Verse 15
जगामेष्टं तदा दिव्यं स्वपुरं प्रययौ च सा दृष्ट्वा हृष्टस्तदा देवीं मेनया तुहिनाचलः
तेव्हा ती आपल्या इच्छित दिव्य धामात—स्वनगरात—परत गेली. देवीला पाहून तुहिनाचल (हिमालय) मेनेसह आनंदित झाला।
Verse 16
आलिङ्ग्याघ्राय सम्पूज्य पुत्रीं साक्षात्तपस्विनीम् दुहितुर्देवदेवेन न जानन्नभिमन्त्रितम्
त्याने आपल्या कन्येला—साक्षात् तपस्विनीला—आलिंगन देऊन, मस्तकाचा स्नेहाने स्पर्श/सुगंध घेऊन, आणि पूर्ण पूजन करून सन्मान केला; पण देवदेव महादेवांनी तिला अभिमंत्रित-दीक्षित केले आहे हे त्याला कळले नाही, कारण प्रभूंनी ते त्याच्यापासून आच्छादित ठेवले।
Verse 17
स्वयंवरं तदा देव्याः सर्वलोकेष्वघोषयत् अथ ब्रह्मा च भगवान् विष्णुः साक्षाज्जनार्दनः
त्यानंतर देवीच्या स्वयंवराची घोषणा सर्व लोकांत झाली. मग ब्रह्मा आणि भगवान विष्णु—साक्षात् जनार्दन—हेही तेथे आले।
Verse 18
शक्रश् च भगवान् वह्निर् भास्करो भग एव च त्वष्टार्यमा विवस्वांश् च यमो वरुण एव च
शक्र (इंद्र), पूज्य वह्नि (अग्नी), भास्कर (सूर्य) आणि भग; तसेच त्वष्टा, अर्यमा, विवस्वान, यम व वरुण—हे सर्व प्रभूच्या आज्ञेत स्थित असून त्याच्याच विश्वशक्ती म्हणून सृष्टीची व्यवस्था चालवितात।
Verse 19
वायुः सोमस्तथेशानो रुद्राश् च मुनयस् तथा अश्विनौ द्वादशादित्या गन्धर्वा गरुडस् तथा
वायू, सोम व ईशान; रुद्रगण व मुनिगण; दोन्ही अश्विन, बारा आदित्य, गंधर्व आणि गरुड—हे सर्व पती-प्रभूच्या अधीन विश्व-क्रमात प्रतिष्ठित दिव्य समुदाय आहेत।
Verse 20
यक्षाः सिद्धास्तथा साध्या दैत्याः किंपुरुषोरगाः समुद्राश् च नदा वेदा मन्त्राः स्तोत्रादयः क्षणाः
यक्ष, सिद्ध व साध्य; दैत्य, किंपुरुष व उरग; समुद्र व नद्या; वेद; मंत्र व स्तोत्र—अगदी काळाचे क्षणही—हे सर्व पती महेश्वराच्या अधीन आहे; तो परात्पर असूनही सर्वत्र व्याप्त आहे।
Verse 21
नागाश् च पर्वताः सर्वे यज्ञाः सूर्यादयो ग्रहाः त्रयस्त्रिंशच्च देवानां त्रयश् च त्रिशतं तथा
नाग, सर्व पर्वत, यज्ञ, सूर्यादी ग्रह; तसेच देवांचे त्रयस्त्रिंशत् आणि तसेच तीनशे तीन—ही पवित्र गणना आहे। हे सर्व पती शिवाच्या क्षेत्रात समाविष्ट; तोच सर्वाधार व सर्वातीत आहे।
Verse 22
त्रयश् च त्रिसहस्रं च तथान्ये बहवः सुरा जग्मुर् गिरीन्द्रपुत्र्यास्तु स्वयंवरमनुत्तमम्
तीन आणि तीन हजार, तसेच इतर अनेक देवही, गिरिराजकन्येच्या अनुपम स्वयंवरास गेले। तेथे शिव-शक्तीच्या परम संयोगाचे सूचन आहे, जिथे पती जीवाला पाशातून उध्दरतो।
Verse 23
अथ शैलसुता देवी हैममारुह्य शोभनम् विमानं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नैर् अलंकृतम्
तेव्हा शैलसुता देवी सर्वतोभद्र, सर्वरत्नांनी अलंकृत अशा शोभन सुवर्णविमानावर आरूढ झाली।
Verse 24
अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिः सर्वाभरणभूषितैः गन्धर्वसिद्धैर्विविधैः किन्नरैश् च सुशोभनैः
आनंदाने नृत्य करणाऱ्या अप्सरा, सर्व आभरणांनी भूषित; तसेच विविध गंधर्व-सिद्ध आणि सुशोभन किन्नरांनी ती दिव्य सभा अधिकच शोभली।
Verse 25
बन्दिभिः स्तूयमाना च स्थिता शैलसुता तदा सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं चावहत्तथा
तेव्हा बंदीजनांच्या स्तुतीमध्ये शैलसुता देवी तेथेच स्थिर उभी राहिली; आणि रत्नकिरणांनी झळाळणारे श्वेत राजछत्रही तिच्यावर धरले गेले।
Verse 26
मालिनी गिरिपुत्र्यास्तु संध्या पूर्णेन्दुमण्डलम् चामरासक्तहस्ताभिर् दिव्यस्त्रीभिश् च संवृता
गिरिपुत्रीसाठी मालिनी जणू तिची संध्या-सेवा झाली, पूर्णचंद्रमंडळासारखी उज्ज्वल; आणि चामर धारण केलेल्या हातांच्या दिव्य स्त्रियांनी ती वेढलेली होती।
Verse 27
मालां गृह्य जया तस्थौ सुरद्रुमसमुद्भवाम् विजया व्यजनं गृह्य स्थिता देव्याः समीपगा
सुरद्रुमातून उत्पन्न झालेली माळ घेऊन जया सज्ज उभी राहिली; आणि व्यजन (पंखा) घेऊन विजया देवीच्या समीप सेवेत स्थिर राहिली।
Verse 28
मालां प्रगृह्य देव्यां तु स्थितायां देवसंसदि शिशुर्भूत्वा महादेवः क्रीडार्थं वृषभध्वजः
देवसभेत देवी उपस्थित असता वृषभध्वज महादेवांनी माळ हातात घेतली आणि बालकरूप धारण करून क्रीडा-लीला केली।
Verse 29
उत्सङ्गतलसंसुप्तो बभूव भगवान्भवः अथ दृष्ट्वा शिशुं देवास् तस्या उत्संगवर्त्तिनम्
भगवान् भव (शिव) देवीच्या मांडीवर गाढ झोपेत शयन करू लागले। मग देवांनी तिच्या कुशीत असलेल्या त्या बालकाला पाहिले।
Verse 30
को ऽयम् अत्रेति संमन्त्र्य चुक्षुभुश् च समागताः वज्रमाहारयत्तस्य बाहुम् उद्यम्य वृत्रहा
“हा इथे कोण?” असा सल्लामसलत करून ते अस्वस्थ होऊन जमले. तेव्हा वृत्रहा इंद्राने बाहू उचलून त्याच्यावर वज्र प्रहार केला।
Verse 31
स बाहुरुद्यमस्तस्य तथैव समुपस्थितः स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन लीलया
त्याचा उचललेला हात तसाच पुढे येताच, देवदेवाने बालकरूपात आपल्या लीलेंने त्याला त्याच अवस्थेत स्तंभित केले।
Verse 32
वज्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहुं चालयितुं तथा वह्निः शक्तिं तथा क्षेप्तुं न शशाक तथा स्थितः
इंद्राला वज्र फेकता आले नाही, तसेच बाहूही हलवता आली नाही; त्याचप्रमाणे अग्नीलाही त्या अवस्थेत आपली शक्ती (शक्त्यस्त्र) फेकता आली नाही।
Verse 33
यमो ऽपि दण्डं खड्गं च निरृतिर्मुनिपुङ्गवाः वरुणो नागपाशं च ध्वजयष्टिं समीरणः
हे मुनिपुंगवांनो, यम दंड व खड्ग धारण करतो; निरृतीही आपल्या आयुधासह स्थित आहे; वरुण नागपाश धारण करतो; आणि समीरण (वायू) ध्वज-यष्टी उचलून उभा आहे—शिवाच्या विश्वविधीत ही दिव्य चिन्हे निश्चित आहेत।
Verse 34
सोमो गदां धनेशश् च दण्डं दण्डभृतां वरः ईशानश् च तथा शूलं तीव्रमुद्यम्य संस्थितः
सोम गदा घेऊन उभा राहिला; धनेश (कुबेर) दंडधारकांमध्ये श्रेष्ठ होऊन दंड उंचावून स्थित झाला; आणि ईशान तीव्र त्रिशूळ उचलून ठाम उभा राहिला—शैव सिद्धान्तात ही आयुधे पाशावर प्रभुत्व व पशु (बद्ध जीव) रक्षण करणाऱ्या पति शिवाच्या अधिपत्याची चिन्हे आहेत।
Verse 35
रुद्राश् च शूलमादित्या मुशलं वसवस् तथा मुद्गरं स्तम्भिताः सर्वे देवेनाशु दिवौकसः
रुद्रांनी त्रिशूळ उचलले; आदित्यांनी मुशल; आणि वसूंनी मुद्गर—तरीही ते सर्व दिवौकस त्या देवाने क्षणात स्तंभित केले; याने स्पष्ट झाले की पती शिवच सर्व शक्तींना वश करतो।
Verse 36
स्तम्भिता देवदेवेन तथान्ये च दिवौकसः शिरः प्रकम्पयन् विष्णुश् चक्रम् उद्यम्य संस्थितः
देवदेवाने स्तंभित केल्यामुळे इतर दिवौकसही जड झाले. तेव्हा विष्णू—आश्चर्याने शिर हलवत—चक्र उचलून सज्ज उभा राहिला।
Verse 37
तस्यापि शिरसो बालः स्थिरत्वं प्रचकार ह चक्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहूंश्चालयितुं न च
त्याच्या शिरावरील केससुद्धा स्थिर व जड झाले. तो चक्र फेकू शकला नाही आणि बाहूही हलवू शकला नाही।
Verse 38
पूषा दन्तान् दशन् दन्तैर् बालमैक्षत मोहितः तस्यापि दशनाः पेतुर् दृष्टमात्रस्य शंभुना
मोहित पूषा दातांनी दात दाबून त्या बालाकडे पाहू लागला; पण शंभूची केवळ दृष्टि पडताच त्याचे दात गळून पडले. हीच पती-परमेश्वराची अजेयता—त्याच्या इच्छेनेच पाश नष्ट होतो.
Verse 39
बलं तेजश् च योगं च तथैवास्तम्भयद् विभुः अथ तेषु स्थितेष्वेव मन्युमत्सु सुरेष्वपि
मग सर्वव्यापी विभू, परम पतीने त्यांचे बळ, तेज आणि योगशक्तीही स्तंभित केली. क्रोधाने भरलेले देव तिथेच थांबले; काहीही करू शकले नाहीत.
Verse 40
ब्रह्मा परमसंविग्नो ध्यानमास्थाय शङ्करम् बुबुधे देवमीशानम् उमोत्संगे तमास्थितम्
अत्यंत व्याकुळ ब्रह्माने शंकराचे ध्यान धरले. त्या समाधीत त्याने ईशान देवाला ओळखले—जो उमेच्या मांडीवर विराजमान होता.
Verse 41
स बुद्ध्वा देवमीशानं शीघ्रम् उत्थाय विस्मितः ववन्दे चरणौ शंभोर् अस्तुवच्च पितामहः
ईशान देव ओळखताच तो विस्मित होऊन त्वरेने उभा राहिला. शंभूच्या चरणांना वंदन करून पितामह ब्रह्माने स्तुती केली.
Verse 42
बुद्धिस्त्वं सर्वलोकानाम् अहङ्कारस् त्वम् ईश्वरः भूतानामिन्द्रियाणां च त्वमेवेश प्रवर्त्तकः
हे ईश्वर! सर्व लोकांची बुद्धी तूच आहेस, अहंकारही तूच आहेस. सर्व भूतांमध्ये व इंद्रियांमध्ये, हे ईशा, प्रवर्तन करणारा तूच—अंतर्यामी पती।
Verse 43
तवाहं दक्षिणाद्धस्तात् सृष्टः पूर्वं पुरातनः वामहस्तान् महाबाहो देवो नारायणः प्रभुः
हे महाबाहो! तुझ्या उजव्या हातातून मी प्राचीन आदिकाळी प्रथम सृष्ट झालो; आणि तुझ्या डाव्या हातातून प्रभु देव नारायण प्रकट झाले।
Verse 44
इयं च प्रकृतिर्देवी सदा ते सृष्टिकारण पत्नीरूपं समास्थाय जगत्कारणमागता
ही देवी प्रकृती सदैव तुझी सृष्टी-कारणशक्ती आहे; पत्नी-रूप धारण करून ती जगताचे कारण म्हणून प्रकट झाली आहे।
Verse 45
नमस्तुभ्यं महादेव महादेव्यै नमोनमः प्रसादात्तव देवेश नियोगाच्च मया प्रजाः
हे महादेव! तुला नमस्कार; महादेवीला पुनःपुन्हा नमस्कार। हे देवेश! तुझ्या कृपेने आणि तुझ्या आज्ञेनेच माझ्याकडून या प्रजा सृष्ट झाल्या आहेत।
Verse 46
देवाद्यास्तु इमाः सृष्टा मूढास्त्वद्योगमोहिताः कुरु प्रसादमेतेषां यथापूर्वं भवन्त्विमे
देवांपासून आरंभ करून हे सर्व सृष्ट झाले; पण आज तुझ्या योगमायेच्या मोहाने ते मूढ झाले आहेत। हे पती! यांच्यावर कृपा कर, जेणेकरून हे पूर्वीप्रमाणे आपल्या स्थितीत परत येतील।
Verse 47
सूत उवाच विज्ञाप्यैवं तदा ब्रह्मा देवदेवं महेश्वरम् संस्तम्भितांस्तदा तेन भगवान् आह पद्मजः
सूत म्हणाले—असे निवेदन करून तेव्हा कमलज ब्रह्मा देवांचा देव महेश्वर यांना बोलला; कारण त्याने त्यांना स्तंभित करून निश्चेष्ट केले होते।
Verse 48
मूढास्थ देवताः सर्वा नैव बुध्यत शङ्करम् देवदेवम् इहायान्तं सर्वदेवनमस्कृतम्
मोहग्रस्त अवस्थेत सर्व देवतांनी तेथे आलेल्या शंकर—देवदेव—यांना ओळखले नाही; ज्यांना सर्व देव नमस्कार करतात।
Verse 49
गच्छध्वं शरणं शीघ्रं देवाः शक्रपुरोगमाः सनारायणकाः सर्वे मुनिभिः शङ्करं प्रभुम्
हे शक्रपुरोगामी देवांनो! शीघ्र प्रभु शंकरांच्या शरण जा. नारायणासह, मुनिंसह सर्वांनी एकत्र त्या शिव-पतीकडे जा—जो परम रक्षक आहे।
Verse 50
सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानमीश्वरम् अनया हैमवत्या च प्रकृत्या सह सत्तमम्
माझ्यासह, या हैमवती प्रकृती—पर्वतजा शक्तीसह—देवेश, परमात्मा ईश्वर, श्रेष्ठतम प्रभूची उपासना करा।
Verse 51
तत्र ते स्तम्भितास्तेन तथैव सुरसत्तमाः प्रणेमुर् मनसा सर्वे सनारायणकाः प्रभुम्
तेथे त्या (दिव्य शक्तीने) स्तंभित होऊन श्रेष्ठ देव तसेच स्थिर राहिले; आणि नारायणासह सर्वांनी मनोमन प्रभु पतीला प्रणाम केला।
Verse 52
अथ तेषां प्रसन्नो भूद् देवदेवस्त्रियंबकः यथापूर्वं चकाराशु वचनाद्ब्रह्मणः प्रभुः
त्यानंतर देवदेव त्र्यंबक त्यांच्यावर प्रसन्न झाले; आणि प्रभूंनी ब्रह्माच्या वचनाने शीघ्रच सर्व काही यथापूर्व केले।
Verse 53
तत एवं प्रसन्ने तु सर्वदेवनिवारणम् वपुश्चकार देवेशो दिव्यं परममद्भुतम्
तेव्हा सर्व काही शांत झाल्यावर देवांचा ईश्वर परम अद्भुत असे दिव्य रूप धारण करीत झाला, जे सर्व देवतांनाही आवरून धरणारे व नियंत्रित करणारे होते।
Verse 54
तेजसा तस्य देवास्ते सेन्द्रचन्द्रदिवाकराः सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सनारायणकास् तथा
त्याच्या तेजाने अभिभूत होऊन ते देव—इंद्र, चंद्र व सूर्यांसह—ब्रह्मा, साध्यगण आणि नारायणासह—सर्व त्या प्रभेच्या अधीन झाले।
Verse 55
सयमाश् च सरुद्राश् च चक्षुरप्रार्थयन् विभुम् तेभ्यश् च परमं चक्षुः सर्वदृष्टौ च शक्तिमत्
मग सायम आणि रुद्रगणांनी सर्वव्यापी विभूकडे दृष्टीची याचना केली; त्याने त्यांना सर्वदर्शनास समर्थ असे परम नेत्र प्रदान केले।
Verse 56
ददावंबापतिः शर्वो भवान्याश् च चलस्य च लब्ध्वा चक्षुस्तदा देवा इन्द्रविष्णुपुरोगमाः
तेव्हा अंबापती शर्व—उमेचे स्वामी शिव—यांनी दिव्य दृष्टी दिली; आणि ते नेत्र लाभून इंद्र-विष्णू अग्रस्थानी असलेल्या देवांनी भवानी व चल जगतात अचल प्रभूचे दर्शन घेतले।
Verse 57
सब्रह्मकः सशक्राश् च तमपश्यन्महेश्वरम् ब्रह्माद्या नेमिरे तूर्णं भवानी च गिरीश्वरः
ब्रह्मासह आणि शक्र (इंद्र) सह सर्वांनी महेश्वराचे दर्शन घेतले; ब्रह्मादी देव तत्क्षणी नतमस्तक झाले, तसेच भवानी व गिरीश्वरही शीघ्र प्रणाम करू लागले।
Verse 58
मुनयश् च महादेवं गणेशाः शिवसंमताः ससर्जुः पुष्पवृष्टिं च खेचराः सिद्धचारणाः
मुनी, महादेवाने संमत केलेले शिवगण, तसेच आकाशचारी सिद्ध-चारण यांनी महेश्वराच्या सन्मानार्थ पुष्पवृष्टी केली।
Verse 59
देवदुन्दुभयो नेदुस् तुष्टुवुर्मुनयः प्रभुम् जगुर्गन्धर्वमुख्याश् च ननृतुश्चाप्सरोगणाः
देवदुंदुभी निनादल्या; मुनींनी प्रभूची स्तुती केली। श्रेष्ठ गंधर्वांनी गायन केले आणि अप्सरागणांनी नृत्य केले—पशूंचे पाश तोडणाऱ्या परम शिव-पतीचा उत्सव साजरा करत।
Verse 60
मुमुहुर्गणपाः सर्वे मुमोदांबा च पार्वती तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्
शिवगणांचे सर्व नायक आनंदित झाले आणि अंबा पार्वतीही हर्षित झाली। ती देवी तेव्हा त्रिदिववासींच्या समक्ष आनंदाने उजळून उभी राहिली।
Verse 61
पादयोः स्थापयामास मालां दिव्यां सुगन्धिनीम् साधु साध्विति सम्प्रोच्य तया तत्रैव चार्चितम्
तिने प्रभूच्या चरणांशी दिव्य सुगंधी माळ ठेवली। “साधु, साधु” असे म्हणत तिथेच तत्क्षणी त्यांची अर्चना केली।
Verse 62
सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर् भूतलाश्रितैः सर्वे सब्रह्मका देवाः सयक्षोरगराक्षसाः
देवीसह सर्वांनी भूमीवर मस्तक ठेवून नमस्कार केला—ब्रह्मासहित सर्व देव, तसेच यक्ष, नाग आणि राक्षसही।
Frequently Asked Questions
The episode teaches that deva-power (aiśvarya) cannot override Śiva’s īśitva (supreme lordship). Their immobilization symbolizes ego-driven misrecognition; only when Brahmā realizes and praises Śiva does grace restore their powers.
Divya-cakṣu represents purified perception enabling true darśana of Parameśvara. It indicates that Śiva is not fully knowable by ordinary senses or status; right vision arises through grace (anugraha) and humility.
By foregrounding tapas, self-mastery, and Śiva’s transcendence over impulse and pride. The ‘burning’ motif extends beyond desire to the burning away of delusion (moha) in devas, preparing the ground for sacred union governed by dharma and Śiva-tattva.