Sukta 3
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (protective household tradition; specific r̥ṣi not explicit in the provided excerpt).
Devata: Apotropaic ‘Path’/Banishment; implicitly Indraic protection against thieves and predators.
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV protective charms)
हे सूक्त गृहस्थांसाठीचे अपोत्प्रायिक (अपशकुन-निवारक) संरक्षणमंत्र आहे. यात लांडगे, चोर, फास/पाश, आणि दुष्ट हेतूचे लोक अशा धोक्यांना वस्तीपासून दूर, “अधिक दूरच्या मार्गावर” हाकलून लावले जाते. संकटाला प्रतिकूल दिशेने बाहेर पाठविणारी अवकाशीय हकालपट्टी, इंद्राची न्यायाधिष्ठित हिंसा (वज्रप्रहार), आणि आथर्वणिक बंधन–मोचन तंत्र—हवे तसे बांधणे किंवा सोडवणे—यांचा येथे संयोग आहे.
Mantras
Mantra 1
शत्रुनाशनम् उदि॒तस्त्रयो॑ अक्रमन् व्या॒घ्रः पुरु॑षो॒ वृकः॑ । हिरु॒ग्घि यन्ति॒ सिन्ध॑वो॒ हिरु॑ग् दे॒वो वन॒स्पति॒र्हिरु॑ङ्नमन्तु॒ शत्र॑वः
शत्रुनाशासाठी, उदित होऊन तिघे पुढे चालून गेले—व्याघ्र, पुरुष, वृक. ‘हिरुक्!’ म्हणत नद्या वेगाने धावतात; ‘हिरुक्!’ देव, वनस्पति-स्वामी; ‘हिरुक्!’ म्हणत शत्रू नम्र होऊन वाकून पडोत/नमोत.
Mantra 2
परे॑णैतु प॒था वृकः॑ पर॒मेणो॒त तस्क॑रः । परे॑ण द॒त्वती॒ रज्जुः॒ परे॑णाघा॒युर॑र्षतु
दूरच्या वाटेने लांडगा निघून जावो; आणि परम-दूरच्या वाटेने—होय—चोरही. दूरच्या मार्गाने दातांची रज्जू (फास) सरून जावो; आणि दूरच्याच मार्गाने दुष्ट-मनाचा मनुष्य वेगाने दूर पळून जावो.
Mantra 3
अ॒क्ष्यौऽच ते॒ मुखं॑ च ते व्याघ्र जम्भयामसि । आत् सर्वा॑न् विंश॒तिं न॒खान्
हे व्याघ्रा! तुझे डोळे आणि तुझे मुखही—आम्ही ते फाडून उघडे करवितो; आणि मग—तुझे वीसही नख, सर्वच.
Mantra 4
व्या॒घ्रं द॒त्वतां॑ व॒यं प्र॑थ॒मं ज॑म्भयामसि । आदु॑ ष्टे॒नमथो॒ अहिं॑ यातु॒धान॒मथो॒ वृक॑म्
दातांचा व्याघ्र आम्ही सर्वप्रथम फाडून उघडा करवितो; मग चोरालाही, सर्पालाही, यातुधानालाही, आणि तसेच लांडग्यालाही.
Mantra 5
यो अ॒द्य स्ते॒न आय॑ति॒ स संपि॑ष्टो॒ अपा॑यति । प॒थाम॑पध्वं॒सेनै॒त्विन्द्रो॒ वज्रे॑ण हन्तु॒ तम्
जो आज चोर होऊन जवळ येतो, तो चिरडला जाऊन परत फिरून निघून जावो. विनाशाच्या वाटांनी तो दूर जावो; इंद्र त्याला वज्राने आघात करो.
Mantra 6
मू॒र्णा मृ॒गस्य॒ दन्ता॒ अपि॑शीर्णा उ पृ॒ष्टयः॑ । नि॒म्रुक्ते॑ गो॒धा भ॑वतु नी॒चाय॑च्छश॒युर्मृ॒गः
त्या मृगाचे दात तुटून जावोत, आणि त्याच्या पाठीच्या हाडांची शक्तीही चुरडून जावो. लपलेल्या नीच ठिकाणी फक्त गोधा (पाल) राहो; त्या मृगाला खाली दाबून ठेवा—तो उलटा पडून राहो.
Mantra 7
यत् सं॒यमो॒ न वि य॑मो॒ वि य॑मो॒ यन्न सं॒यमः॑ । इ॒न्द्र॒जाः सो॑म॒जा आ॑थर्व॒णम॑सि व्याघ्र॒जम्भ॑नम्
जे बंधन आहे, तरी बंधन नाही; जे विमोचन आहे—होय, विमोचन—जे मुळीच बंधन नाही: हे इंद्रज, सोमज! तू आथर्वण (विद्या)चा आहेस; व्याघ्रजम्भन—वाघाला चिरडणारा.
Frequently Asked Questions
To protect a household by ritually diverting threats—thieves, predators, snares, and hostile intent—away from the home and onto a remote, adverse route.
The “farther path” is a ritual-spatial command: danger is not just resisted but relocated outward, so it cannot enter the protected boundary.
Both: the speech-act of banishment is primary, and Indra is invoked as the enforcer—if a thief persists, Indra’s vajra is called to punish and stop him.
Ask anything about Sukta 3 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.