Sukta 28
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (as typical for AV healing/life rites; specific r̥ṣi assignment depends on the anukramaṇī tradition for 2.28).
Devata: Mitra-Varuṇa; Agni (Hotṛ) as ritual mediator
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of the verse’s structure)
AV 2.28 हे एक आयुष्य-भैषज्य सूक्त आहे. हे उपासकाला जरा–मृत्यू (वार्धक्य व मृत्यू) यांपासून परावृत्त करून, रुग्णाला मित्र–वरुण यांच्या संयुक्त, नियमबद्ध संरक्षणाखाली ठेवते; आणि जाणकार यज्ञ-मध्यस्थ म्हणून अग्नी (होतृ) उभा राहतो. हे प्राण व अपान यांचे रक्षण करते, मित्रांकडून तसेच शत्रूंकडून होणारी हानी दूर करते. शेवटी अदिती व सर्वदेव यांच्या आश्रयाखाली दीर्घायुष्य, देहकांती आणि वार्धक्यप्राप्ती यांचे आशीर्वाद देऊन सूक्त समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुःप्राप्तिः। तुभ्य॑मे॒व ज॑रिमन् वर्धताम॒यं मेमम॒न्ये मृ॒त्यवो॑ हिंसिषुः श॒तं ये॑। मा॒तेव॒ पु॒त्रं प्रम॑ना उ॒पस्थे॑ मि॒त्र ए॑नं मि॒त्रिया॑त् पा॒त्वंह॑सः
तुझ्याचसाठी—हे जरा (वृद्धत्व)—वृद्धी वाढो; या माझ्या पुरुषाला, मला, शंभर प्रकारचे इतर मृत्यू-प्रकार इजा करू नयेत. जशी स्नेहशील माता पुत्राला मांडीवर धरते, तसा मित्र आपल्या मैत्री-शक्तीने याला अंहस (क्लेश/दोष) पासून वाचवो.
Mantra 2
मि॒त्र एनं॒ वरु॑णो वा रि॒शादा॑ ज॒रामृ॑त्युं कृणुतां संविदा॒नौ। तद॒ग्निर्होता॑ व॒युना॑नि विद्वान् विश्वा॑ दे॒वानां॒ जनि॑मा विवक्ति
मित्र—किंवा आघात/पीडा भक्षण करणारा वरुण—दोघेही एकमताने या पुरुषासाठी जरा व मृत्यूपासून परावृत्ती (निवृत्ती) घडवोत. आणि विधी/विधान जाणणारा होता असा तो अग्नी, देवांच्या सर्व जन्मांना व त्यांच्या-त्यांच्या कार्य-भागांना स्पष्टपणे वेगळे करून दाखवितो.
Mantra 3
त्वमी॑शिषे पशू॒नां पार्थि॑वानां॒ ये जा॒ता उ॒त वा॒ ये ज॒नित्राः॑ । मेमं प्रा॒णो हा॑सी॒न्मो अ॑पा॒नो मेमं मि॒त्रा व॑धिषु॒र्मो अ॒मित्राः॑
तू पृथ्वीवरील पशूंचा अधिपती आहेस—जे जन्मले आहेत त्यांचाही, आणि जे जनक (उत्पन्न करणारे) आहेत त्यांचाही. या पुरुषाला प्राण सोडू नये; अपानही सोडू नये. मित्रांनी या पुरुषाला मारू नये; अमित्रांनी (शत्रूंनी)ही मारू नये.
Mantra 4
द्यौष्ट्वा॑ पि॒ता पृ॑थि॒वी मा॒ता ज॒रामृ॑त्युं कृणुतां संविदा॒ने। यथा॒ जीवा॒ अदि॑तेरु॒पस्थे॑ प्राणापा॒नाभ्यां॑ गुपि॒तः श॒तं हिमाः॑
द्यौः (स्वर्ग) तुझा पिता आणि पृथ्वी तुझी माता—ते दोघेही एकमताने तुझ्यापासून जरा (वार्धक्य) व मृत्यू दूर करो. अदितीच्या कुशीत तू जिवंत राहून, प्राण-अपानांनी संरक्षित, शंभर हिवाळे (वर्षे) प्राप्त करशील.
Mantra 5
इ॒मम॑ग्ने॒ आयु॑षे॒ वर्च॑से नय प्रि॒यं रेतो॑ वरुण मित्रराजन्। मा॒तेवा॑स्मा अदिते॒ शर्म॑ यच्छ॒ विश्वे॑ देवा ज॒रद॑ष्टि॒र्य॑थास॑त्
हे अग्ने, या पुरुषाला आयुष्य व वर्चस् (तेज) यांसाठी पुढे ने. हे वरुणा, हे मित्रराजन्, प्रिय रेतस् (संतती-बीज) प्रदान करा. हे अदिती, मातेप्रमाणे त्याला शरण/रक्षण दे. आणि सर्व देव असे करो की तो जरा (वृद्धत्व) पाहणारा होवो.
Frequently Asked Questions
It is used as a healing and life-prolonging recitation to avert decline and untimely death, stabilize the vital breaths, and place the person under orderly divine protection.
Together they represent concord and sovereign order (ṛta): by mutual agreement they ‘turn away’ jarā-mṛtyu, making protection effective both socially (Mitra) and juridically/apotropaically (Varuṇa).
Not necessarily. The hymn works primarily through prayer and ritual alignment; a fire (or simple flame) is the most natural support because Agni is the mediator who carries and ‘orders’ the rite.
Ask anything about Sukta 28 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.