Adhyaya 77: Measurements of Mount Meru, the Boundary Mountains, and the Four Directional Great Trees

Verse 1

रुद्र उवाच । यदेतत् कर्णिकामूलं मेरोर् मध्यं प्रकीर्तितम् । तद् योजनसहस्राणि संख्यया मानतः स्मृतम् ॥ ७७.१ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—‘കർണികാ’യുടെ മൂലമെന്നും, അതായത് മേരുവിന്റെ മദ്ധ്യപ്രദേശമെന്നും പ്രസിദ്ധമായത്, അളവിന്റെ സംഖ്യാനുസാരം ആയിരം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 2

चत्वारिंशत् तथा चाष्टौ सहस्राणि तु मण्डलैः । शैलराजस्य तत्तत्र मेरुमूलमिति स्मृतम् ॥ ७७.२ ॥

അവിടെ മണ്ഡലങ്ങളാൽ അളക്കുമ്പോൾ നാല്പത്തെട്ട് ആയിരം (ഘടകങ്ങൾ) ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. പർവതരാജന്റെ ആ പ്രദേശം ‘മേരുമൂലം’ എന്നു പരമ്പരയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 3

तेषां गिरिसहस्राणामनेकानां महोच्छ्रयः । दिगष्टौ च पुनस्तस्य मर्यादापर्वताः शुभाः ॥ ७७.३ ॥

ആ അനേകം പർവ്വതസഹസ്രങ്ങളിൽ പലതിന്റെയും ഉയരം അത്യന്തം മഹത്തായിരിക്കുന്നു; പിന്നെയും അഷ്ടദിക്കുകളിലും ശുഭമായ മര്യാദാ-പർവ്വതങ്ങൾ അതിന്റെ അതിരുകൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നു।

Verse 4

जठरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ । पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तरव्यवस्थितौ । मर्यादापर्वतान् एतानष्टानाहुर्मनीषिणः ॥ ७७.४ ॥

കിഴക്കുദിശയിൽ ജഠരവും ദേവകൂടവും എന്ന രണ്ടു പർവ്വതങ്ങളുണ്ട്. അവ രണ്ടും കിഴക്കിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുവരെ വ്യാപിച്ച് സമുദ്രങ്ങളുടെ ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പണ്ഡിതർ ഈ എട്ടിനെയും ‘മര്യാദാ-പർവ്വതങ്ങൾ’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 5

योऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रोक्तः कनकपर्वतः । विष्कम्भांस्तस्य वक्ष्यामि शृणुध्वं गदतस्तु तान् ॥ ७७.५ ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ‘കനകപർവ്വതം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ മേരുവിന്റെ വിഷ്കംഭങ്ങൾ (വ്യാപ്തി/അളവുകൾ) ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രവിക്കുവിൻ।

Verse 6

महापादास्तु चत्वारो मेरोरथ चतुर्दिशम् । यैर्न चचाल विष्टब्धा सप्तद्वीपवती मही ॥ ७७.६ ॥

മേരുവിന്റെ നാലു ദിക്കുകളിലായി നാലു മഹാപാദങ്ങൾ (മഹാ ആധാരങ്ങൾ) ഉണ്ട്; അവയാൽ താങ്ങപ്പെട്ടതിനാൽ സപ്തദ്വീപങ്ങളുള്ള ഭൂമി ചലിച്ചില്ല।

Verse 7

दशयोजनसाहस्रं व्यायामस्तेषु शङ्क्यते । तिर्यगूर्ध्वं च रचिता हरितालतटैर्वृताः ॥ ७७.७ ॥

അവയിൽ വ്യാപ്തി പത്തായിരം യോജനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അവ കിടപ്പായും ഉയരമായും രൂപപ്പെടുത്തിയതും ഹരിതാല-തടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമാണ്।

Verse 8

मनःशिलादरीभिश्च सुवर्णमणिचित्रिताः । अनेकसिद्धभवनैः क्रीडास्थानैश्च सुप्रभाः ॥ ७७.८ ॥

അവ മനഃശിലാ-വർണ്ണമുള്ള കുഴിവഴികളാലും സ്വർണ്ണവും മണികളും ചേർന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന അലങ്കാരങ്ങളാലും ശോഭിതമാണ്; അനേകം സിദ്ധന്മാരുടെ ഭവനങ്ങളും ക്രീഡാസ്ഥാനങ്ങളും കൂടെ അവ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 9

पूर्वेण मन्दरस्तस्य दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः ॥ ७७.९ ॥

അതിന്റെ കിഴക്കായി മന്ദരം, തെക്കായി ഗന്ധമാദനം; പടിഞ്ഞാറ് വശത്ത് വിപുലം, വടക്കായി സുപാർശ്വം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 10

तेषां शृङ्गेषु चत्वारो महावृक्षाः प्रतिष्ठिताः । देवदैत्याप्सरोभिश्च सेविता गुणसंचयैः ॥ ७७.१० ॥

അവരുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ നാല് മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ സ്ഥാപിതമാണ്; ദേവന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ അവയെ സേവിക്കുന്നു—അവ സമാഹൃത ഗുണസമ്പത്താൽ സമ്പന്നമാണ്।

Verse 11

मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे कदम्बो नाम पादपः । प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश्चैत्यपादपः ॥ ७७.११ ॥

മന്ദരഗിരിയുടെ ശിഖരത്തിൽ ‘കദംബ’ എന്നൊരു വൃക്ഷമുണ്ട്; ദീർഘമായി പരന്ന ശാഖകൾ ശിഖരമെന്നപോലെ കിരീടമാകുന്നു, ആ കദംബം ചൈത്യവൃക്ഷമായി മാന്യമാണ്।

Verse 12

महाकुम्भप्रमाणेश्च पुष्पैर्विकचकेसरैः । महागन्धबनोञ्ञैश्च शोभितः सर्वकालजैः ॥ ७७.१२ ॥

അത് മഹാകുംഭത്തിന്റെ അളവുപോലെ വിശാലമാണ്; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ കേസരങ്ങളുള്ള പുഷ്പങ്ങളാലും, അത്യന്തം സുഗന്ധമുള്ള മനോഹര വനസമൂഹങ്ങളാലും ശോഭിതമാണ്—എല്ലാ കാലങ്ങളിലും ലഭ്യമാകുന്ന സൗന്ദര്യത്തോടെ യുക്തം।

Verse 13

समासेन परिवृतो भुवनैर्भूतभावनैः । सहस्रमधिकं सोऽथ गन्धेनापूरयन् दिशः ॥ ७७.१३ ॥

ഭൂതങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ഭുവനങ്ങളാൽ സംക്ഷേപമായി ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ, സഹസ്രത്തേക്കാൾ അധികമായ അളവിൽ സുഗന്ധംകൊണ്ട് ദിക്കുകളെല്ലാം നിറച്ചു।

Verse 14

भद्राश्वो नाम वृक्षोऽयं वर्षाद्रेः केतुसंभवः । कीर्तिमान् रूपवान् श्रीमान् महापादपपादपः । यत्र साक्षाद्धृषीकेशः सिद्धसङ्घैर्निषेव्यते ॥ ७७.१४ ॥

ഇത് ‘ഭദ്രാശ്വ’ എന്ന നാമമുള്ള വൃക്ഷം; വർഷാദ്രിയിലെ കേതുവിൽ നിന്നു ജനിച്ചതാണ്. കീർത്തിമാനും രൂപവാനും ശ്രീമാനും ആയ മഹാവൃക്ഷം; ഇവിടെ സാക്ഷാൽ ഹൃഷീകേശനെ സിദ്ധസംഘങ്ങൾ സേവിക്കുന്നു।

Verse 15

तस्य भद्रकदम्बस्य तथाश्ववदनो हरिः । प्राप्तवांश्चामरश्रेष्ठः स हि सानुं पुनः पुनः ॥ ७७.१५ ॥

ആ മംഗളകരമായ കടംബവൃക്ഷത്തിന്റെ ചരിവിലേക്കു അശ്വവദനനായ ഹരി വീണ്ടും വീണ്ടും എത്തി; കാരണം അവൻ അമരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്।

Verse 16

तेन चालोकितं वर्षं सर्वद्विपदनायकाः । यस्य नाम्ना समाख्यातो भद्राश्वेति न संशयः ॥ ७७.१६ ॥

അവനാൽ ആ വർഷപ്രദേശം ദർശിക്കപ്പെട്ടു; എല്ലാ ദ്വിപദനായകരിലും അത് അവന്റെ നാമത്താൽ തന്നെ ‘ഭദ്രാശ്വ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു—സംശയമില്ല।

Verse 17

दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविते । जम्बूः सद्यः पुष्पफलाः महाशाखोपशोभिता ॥ ७७.१७ ॥

ദക്ഷിണപർവതത്തിന്റെ ദേവസേവിത ശിഖരത്തിലും ജംബൂവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് ഒരേസമയം പുഷ്പഫലങ്ങൾ ധരിച്ചു മഹാശാഖകളാൽ ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 18

तस्याः ह्यतिप्रमाणानि स्वादूनि च मृदूनि च । फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति गिरिमूर्धनि ॥ ७७.१८ ॥

അവളുടെ ഫലങ്ങൾ അത്യന്തം വലുതും മധുരവും മൃദുവുമാണ്; അമൃതസദൃശമായ അവ പർവ്വതശിഖരത്തിൽ വീഴുന്നു.

Verse 19

तस्माद् गिरिवरश्रेष्ठात् फलप्रस्यन्दवाहिनी । दिव्या जाम्बूनदी नाम प्रवृत्ता मधुवाहिनी ॥ ७७.१९ ॥

ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് ഫലരസം ഒഴുകുന്ന ഒരു പ്രവാഹം പുറപ്പെട്ടു; ‘ജാംബൂനദി’ എന്ന ദിവ്യ മധുവാഹിനി നദി പ്രവഹിച്ചു.

Verse 20

तत्र जाम्बूनदं नाम सुवर्णमनलप्रभम् । देवालङ्कारमतुलमुत्पन्नं पापनाशनम् ॥ ७७.२० ॥

അവിടെ ‘ജാംബൂനദ’ എന്ന പേരിലുള്ള സ്വർണം അഗ്നിപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായി ഉദ്ഭവിച്ചു; ദേവാലങ്കാരമായി അതുലവും പാപനാശകവുമെന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 21

देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसगुह्यकाः । पपुस्तदमृतप्रख्यं मधु जम्बूफलस्रवम् ॥ ७७.२१ ॥

ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗുഹ്യകർ—ജാംബൂഫലത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകിയ അമൃതസദൃശമായ ആ മധു പാനം ചെയ്തു.

Verse 22

सा केतुर्दक्षिणे वर्षे जम्बूलोकेषु विश्रुता । यस्या नाम्ना समाख्याता जम्बूद्वीपेति मानवैः ॥ ७७.२२ ॥

ദക്ഷിണ വർഷത്തിൽ അവൾ ‘കേതു’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം, ജാംബൂലോകങ്ങളിൽ വിഖ്യാതം; അവളുടെ നാമം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യർ ‘ജാംബൂദ്വീപം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 23

विपुलस्य च शैलस्य दक्षिणेन महात्मनः । जातः शृङ्गेति सुमहानश्वत्थश्चेति पादपः ॥ ७७.२३ ॥

മഹാത്മാവായ വിപുലപർവതത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ‘ശൃംഗ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ അതിവിശാലമായ അശ്വത്ഥവൃക്ഷം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 24

महोच्छ्रायो महास्कन्धो नैकसत्त्वगुणालयः | कुम्भप्रमाणै रुचिरैः फलैः सर्वर्त्तुकैः शुभैः || ७७.२४ ||

ആ വൃക്ഷം അത്യന്തം ഉയരം കൂടിയതും മഹാകാണ്ഡമുള്ളതും, നാനാവിധ ജീവികളും ഗുണങ്ങളും ആശ്രയിക്കുന്നതുമാണ്; കുംഭപ്രമാണംപോലെ വലുതായ, രുചികരമായ, ശുഭമായ, സർവ്വഋതുക്കളിലും ലഭ്യമായ ഫലങ്ങൾ അതിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 25

स केतुः केतुमालानां देवगन्धर्वसेवितः । केतुमालेति विख्यातो नाम्ना तत्र प्रकीर्तितः । तन्निबोधत विप्रेन्द्रा निरुक्तं नामकर्मणः ॥ ७७.२५ ॥

ആ കേതു, കേതുമാലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവനും ദേവ-ഗന്ധർവന്മാർ സേവിക്കുന്നവനും ആയി, അവിടെ ‘കേതുമാല’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, ആ നാമത്തിന്റെയും അതിന്റെ കര്‍മ്മത്തിന്റെയും നിരുക്താർത്ഥം ഗ്രഹിക്കുവിൻ.

Verse 26

क्षीरोदमथने वृत्ते माला स्कन्धे निवेशिताः । इन्द्रेण चैत्यकेतोस्तु केतुमालस्ततः स्मृतः । तेन तच्छिह्नितं वर्षं केतुमालेति विश्रुतम् ॥ ७७.२६ ॥

ക്ഷീരസമുദ്രമഥനം സമാപ്തമായപ്പോൾ അവന്റെ ഭുജത്തിൽ മാലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ചൈത്യകേതുവിനെ ‘കേതുമാല’ എന്നു സ്മരിച്ചു; അതിനാൽ ആ ചിഹ്നം ധരിച്ച ആ വർഷം ‘കേതുമാല’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 27

सुपार्श्वस्योत्तरे शृङ्गे वटो नाम महाद्रुमः । न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो यस्त्रियोजनमण्डलः ॥ ७७.२७ ॥

സുപാർശ്വപർവതത്തിന്റെ വടക്കേ ശിഖരത്തിൽ ‘വട’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു മഹാവൃക്ഷമുണ്ട്—അത് വിപുലകാണ്ഡമുള്ള ന്യഗ്രോധ (ആൽ) വൃക്ഷം; അതിന്റെ പരിസരം മൂന്നു യോജനമാണ്.

Verse 28

माल्यदामकलापैश्च विविधैस्तु समन्ततः । शाखाभिर्लम्बमानाभिः शोभितः सिद्धसेवितः ॥ ७७.२८ ॥

അത് എല്ലാടവും പലവിധ മാല്യദാമസമൂഹങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, താഴേക്ക് തൂങ്ങുന്ന ശാഖകളാൽ ശോഭിച്ചും, സിദ്ധന്മാർ സേവിച്ചു വന്ദിക്കുന്നതുമാകുന്നു।

Verse 29

प्रलम्बकुम्भसदृशैर्हेमवर्णैः फलैः सदा । स ह्युत्तरकुरूणां तु केतुवृक्षः प्रकाशते ॥ ७७.२९ ॥

എപ്പോഴും താഴേക്ക് തൂങ്ങുന്ന കുംഭംപോലെയുള്ള സ്വർണവർണ്ണ ഫലങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ ആ ‘കേതുവൃക്ഷം’ ഉത്തരകുരുക്കളുടെ ദേശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।

Verse 30

सनत्कुमारावरजाः मानसाः ब्रह्मणः सुताः । सप्त तत्र महाभागाः कुरवो नाम विश्रुताः ॥ ७७.३० ॥

അവിടെ സനത്കുമാരന്റെ ഇളയ സഹോദരന്മാരായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായ ഏഴ് മഹാഭാഗന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ ‘കുരവ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായിരുന്നു।

Verse 31

तत्र स्थिरगतैर्ज्ञानैर्विरजस्कैर्महात्मभिः । अक्षयः क्षयपर्यन्तो लोकः प्रोक्तः सनातनः ॥ ७७.३१ ॥

അവിടെ സ്ഥിരവും സുസ്ഥാപിതവുമായ ജ്ഞാനമുള്ള, രജസ്സില്ലാത്ത മഹാത്മാക്കളാൽ ഒരു സനാതന ലോകം വിവരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—അക്ഷയം, എങ്കിലും പ്രളയപരിധിവരെ വ്യാപിക്കുന്നതു।

Verse 32

तेषां नामाङ्कितं वर्षं सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तरा: कुरवः सदा ॥ ७७.३२ ॥

ആ ഏഴ് മഹാത്മാക്കളുടെ നാമങ്ങളാൽ ആ വർഷം (പ്രദേശം) അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു; ഉത്തരകുരുക്കൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഇവിടെയും (മനുഷ്യലോകത്തിലും) എപ്പോഴും പ്രസിദ്ധരാണ്।