Adhyaya 76: Description of Svarga: Amarāvatī, the Sudharmā Assembly Hall, and the Directional Cities
Svarga-lokasya Amarāvatī-dharmasabhā ca (Sudharmā) — digpura-varṇanam
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography)
വരാഹ–പൃഥിവീ സംവാദരൂപത്തിലുള്ള ഈ അധ്യായത്തിൽ രുദ്രൻ മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തെ ദീപ്തിമയ പ്രദേശം വിവരിക്കുന്നു; അത് ‘ചക്രവാട’ എന്ന വൃത്താകാര പർവത-പ്രാകാരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും നാനാരത്ന-ധാതുസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധവുമാണ്. അതിനുള്ളിൽ ദിവ്യനഗരിയായ അമരാവതി—ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണപ്രാകാരങ്ങളാൽ സംരക്ഷിതം, അനവധി വിമാനമന്ദിരങ്ങൾ, മഹാസരോവരങ്ങൾ, ധ്വജപതാകകൾ, പുഷ്പാലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിതം; ദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, ഋഷിമാർ എന്നിവരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നഗരമദ്ധ്യേ രത്നമയമായ സുദർമാ സഭ, അവിടെ ശചീപതി സഹസ്രാക്ഷ ഇന്ദ്രൻ സിദ്ധജനങ്ങളോടൊപ്പം അധിഷ്ഠിതനാകുന്നു. തുടർന്ന് അഗ്നി, യമ, നിരൃതി, വരുണ, വായു, കുബേര, ഈശാനൻ മുതലായ ദേവതകളുടെ ദിക്കുപുരികളെ സൂചിപ്പിച്ച് സ്വർഗലോകത്തെ ക്രമബദ്ധമായ ബഹുപ്രദേശീയ ലോകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 76
Verse 1
रुद्र उवाच । तस्यैव मेरोः पूर्वे तु देशे परमवर्चसे । चक्रवाटपरिक्षिप्ते नानाधातुविराजिते ॥ ७६.१ ॥
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—അതേ മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് പരമപ്രഭയുള്ള ഒരു ദേശമുണ്ട്; അത് ചക്രവാടംകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടതും നാനാവിധ ധാതുക്കളാൽ ദീപ്തവുമാണ്।
Verse 2
तत्र सर्वामरपुरं चक्रवातसमुद्धतम् । दुर्धर्षं बलदृप्तानां देवदानवरक्षसाम् । तत्र जाम्बूनदमयः सुप्राकारः सुतोरणः ॥ ७६.२ ॥
അവിടെ സർവ്വ അമരന്മാരുടെ നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു; ചക്രവാതംകൊണ്ട് ഉയർത്തപ്പെട്ടതുപോലെ. ബലഗർവത്തിൽ മദോന്മത്തരായ ദേവൻമാർക്കും ദാനവർക്കും രാക്ഷസർക്കും പോലും അത് ദുർധർഷം. അവിടെ ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ ഉത്തമ പ്രാകാരവും മനോഹര തോരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 3
तस्याप्युत्तरपूर्वे तु देशे परमवर्चसे । आलोकजनसंपूर्णा विमानशतसंकुला ॥ ७६.३ ॥
ആ നഗരത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പരമപ്രഭയുള്ള ഒരു ദേശമുണ്ട്; അത് പ്രകാശമയ ജനങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണവും നൂറുകണക്കിന് വിമാനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്।
Verse 4
महावापीसमायुक्ता नित्यं प्रमुदिता शुभा । शोभिता पुष्पशबलैः पताकाध्वजमालिनी ॥ ७६.४ ॥
മഹാവാപി (വലിയ ജലാശയം) യുക്തമായും നിത്യപ്രമുദിതവും ശുഭവുമായ ആ നഗരം വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള പുഷ്പങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച് പതാകാ-ധ്വജമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 5
देवैर्यक्षोप्सरोभिश्च ऋषिभिश्च सुषोभिता । पुरन्दरपुरी रम्या समृद्धा त्वमरावती ॥ ७६.५ ॥
ദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, ഋഷിമാർ എന്നിവരാൽ സുഷോഭിതമായ ആ രമ്യമായ പുരന്ദരപുരി—നീ തന്നെയാണ് അമരാവതി—സമൃദ്ധിയും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞതാണ്।
Verse 6
तस्या मध्येऽमरावत्यां वज्रवैडूर्यवेदिका । त्रैलोक्यगुणविख्याता सुधर्मा नाम वै सभा ॥ ७६.६ ॥
ആ അമരാവതിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വജ്രവും വൈഡൂര്യരത്നവും കൊണ്ടുള്ള വേദികയുണ്ട്; അവിടെ ‘സുധർമാ’ എന്ന സഭാമണ്ഡപം, ത്രിലോകത്തും ഗുണമഹിമകൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 7
तत्रास्ते श्रीपतेः श्रीमान् सहस्राक्षः शचीपतिः । सिद्धादिभिः परिवृतः सर्वाभिर्देवयोनिभिः ॥ ७६.७ ॥
അവിടെ ശ്രീപതി (വിഷ്ണു)യുടെ സന്നിധിയിൽ ശ്രീമാനായ സഹസ്രാക്ഷൻ, ശചീപതി ഇന്ദ്രൻ വസിക്കുന്നു; സിദ്ധാദികളാലും എല്ലാ ദേവയോനികളാലും അദ്ദേഹം പരിവൃതനാണ്।
Verse 8
तत्र चैव सुवंशः स्याद् भास्करस्य महात्मनः । साक्षात् तत्र सुराध्यक्षः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ७६.८ ॥
അവിടെയേ മഹാത്മനായ ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ) എന്നവന്റെ ശ്രേഷ്ഠവംശവും നിലനില്ക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവിടെയേ പ്രത്യക്ഷമായി സുരാധ്യക്ഷൻ, സർവദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, വസിക്കുന്നു।
Verse 9
तस्याश्च दिक्षु विस्तीर्णा तत्तद्गुणसमन्विता । तेजोवती नाम पुरी हुताशस्य महात्मनः ॥ ७६.९ ॥
ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ദിക്കുകളിൽ തത്തത് ഗുണങ്ങളാൽ സമന്വിതമായി വിശാലമായി വ്യാപിച്ച ‘തേജോവതീ’ എന്ന പുരി ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് മഹാത്മാവായ ഹുതാശൻ (അഗ്നി)യുടെ നഗരമായിരുന്നു.
Verse 10
तत्तद्गुणवती रम्या पुरी वैवस्वतस्य च । नाम्ना संयमनी नाम पुरी त्रैलोक्यविश्रुता ॥ ७६.१० ॥
വൈവസ്വതൻ (യമൻ) എന്നവന്റെയും തത്തത് ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ മനോഹരമായ ഒരു പുരി ഉണ്ട്; അതിന് ‘സംയമനീ’ എന്ന നാമം, ത്രൈലോക്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ നഗരം.
Verse 11
तथा चतुर्थे दिग्भागे नैर्ऋताधिपतेः शुभा । नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥ ७६.११ ॥
അതുപോലെ നാലാം ദിഗ്ഭാഗത്തിൽ, നൈഋത (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) പ്രദേശാധിപന്റെ ശുഭാധികാരത്തിൽ, ധീമാനായ വിരൂപാക്ഷനോട് ബന്ധപ്പെട്ട ‘കൃഷ്ണാവതീ’ എന്ന (പുരി) ഉണ്ട്.
Verse 12
पञ्चमे ह्युत्तरपुटे नाम्ना शुद्धवती पुरी । उदकाधिपतेः ख्याता वरुणस्य महात्मनः ॥ ७६.१२ ॥
അഞ്ചാം ഉത്തര-പുടത്തിൽ ‘ശുദ്ധവതീ’ എന്ന പുരി ഉണ്ട്; അത് ജലാധിപനായ മഹാത്മാവ് വരുണന്റെ നഗരമായി പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 13
तथा पञ्चोत्तरे देवस्वस्योत्तरपुटे पुरी । वायोर्गन्धवती नाम ख्याता सर्वगुणोत्तरा ॥ ७६.१३ ॥
അതുപോലെ പഞ്ചോത്തര ഭാഗത്തിൽ, ദേവസ്വയുടെ ഉത്തര-പുടത്തിൽ ഒരു പുരി ഉണ്ട്; അത് വായുവിന്റെ ‘ഗന്ധവതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം, സർവഗുണോത്തരമെന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 14
तस्योत्तरपुटे रम्या गुह्यकाधिपतेः पुरी । नाम्ना महोदया नाम शुभा वैदूर्यवेदिका ॥ ७६.१४ ॥
അതിന്റെ ഉത്തര പ്രാകാരത്തിൽ ഗുഹ്യകാധിപന്റെ മനോഹരമായ ഒരു പുരി ഉണ്ട്. അതിന് ‘മഹോദയാ’ എന്ന നാമം; അത് ശുഭവും വൈദൂര്യരത്നവേദികകളാൽ അലങ്കൃതവുമാണ്.
Verse 15
तथाष्टमेऽन्तरपुटे ईशानस्य महात्मनः । पुरी मनोहरा नाम भूतैर्नानाविधैर्युता । पुष्पैर्धन्यैश्च विविधैर्वनैराश्रमसंस्थितैः ॥ ७६.१५ ॥
അതുപോലെ എട്ടാമത്തെ അന്തഃപ്രാകാരത്തിൽ മഹാത്മാവായ ഈശാനന്റെ ‘മനോഹരാ’ എന്ന പുരി ഉണ്ട്. അത് നാനാവിധ ജീവസത്തകളാൽ നിറഞ്ഞതും, പുഷ്പങ്ങൾ, ധാന്യങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായ വിവിധ വനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് സമൃദ്ധവുമാണ്.
Verse 16
प्रार्थ्यते देवलोकोऽयं स स्वर्ग इति कीर्तितः ॥ ७६.१६ ॥
ഈ ദേവലോകം ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇതിനെ ‘സ്വർഗ്ഗം’ എന്നു കീർത്തിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
The chapter primarily instructs through cosmographic ordering: it presents svarga as a structured, directionally organized environment centered on Meru, where civic splendor, assembly space (Sudharmā), and deity-linked regions model an ideal of regulated cosmic governance rather than a direct code of social ethics.
No explicit chronological markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances) appear in this passage; the content is descriptive geography/cosmography rather than ritual timing.
Environmental balance is implied via spatial design: the realm is depicted as enclosed (cakravāṭa-parikṣipta), resource-rich (nānā-dhātu-virājita), and systematically partitioned into directional cities. This models a stable, managed cosmos that can be read as an analogue for terrestrial stewardship—order, containment, and resource awareness—within the broader Varāha–Pṛthivī Earth-centered narrative tradition.
The passage references primarily deity figures rather than human lineages: Indra (Sahasrākṣa, Śacīpati), Agni (Hutāśa), Yama (Vaivasvata), Nirṛti (associated here with Virūpākṣa), Varuṇa, Vāyu, Kubera (Guhyakādhipati), and Īśāna, along with classes of beings (deva, yakṣa, apsaras, ṛṣi, siddha).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.