Adhyaya 130

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं पाशुपतेश्वरम् । उग्रसेनेश्वराद्देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി! തുടർന്ന് ഉഗ്രസേനേശ്വരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേവൻ പാശുപതേശ്വരനെ ദർശിക്കുവാൻ പോകണം।

Verse 2

गोपादित्यात्तथाग्नेय्यां ध्रुवेशाद्दक्षिणां श्रितम् । सर्वपापहरं देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्

ഹേ ദേവി! ഗോപാദിത്യത്തിൽ നിന്ന് ആഗ്നേയ ദിശയിലായി, ധ്രുവേശ്വരന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; കിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രതിഷ്ഠിതമായി സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു।

Verse 3

गोपादित्यात्तथा लिंगं दर्शनात्सर्वकामदम् । अस्मिन्युगे समाख्यातं संतोषेश्वरसंज्ञितम्

ഗോപാദിത്യത്തിനടുത്ത് ആ ലിംഗം ഉണ്ട്; അതിന്റെ ദർശനമാത്രംകൊണ്ട് എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും സിദ്ധിക്കുന്നു. ഈ യുഗത്തിൽ അത് ‘സന്തോഷേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 4

संतुष्टो भगवान्यस्मात्तेषां तत्र तपस्विनाम् । तेन संतोषनाम्ना तु प्रख्यातं धरणीतले

അവിടെയുള്ള തപസ്വികളിൽ ഭഗവാൻ സന്തുഷ്ടനായതിനാൽ, ഭൂമിതലത്തിൽ അത് ‘സന്തോഷ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 5

युगलिंगं महादेवि सिद्धिस्थानं महाप्रभम् । स्थानं पाशुपतानां च भेषजं पापरोगिणाम्

ഓ മഹാദേവീ! ഇതു ‘യുഗലിംഗം’—മഹാപ്രഭമായ സിദ്ധിസ്ഥാനം; പാശുപതരുടെ പുണ്യക്ഷേത്രവും പാപരോഗബാധിതർക്കുള്ള ഔഷധവും ആകുന്നു।

Verse 6

चत्वारो मुनयः सिद्धास्तस्मिंल्लिंगे यशस्विनि । वामदेवस्तु सावर्णिरघोरः कपिलस्तथा । तस्मिंल्लिंगे तु संसिद्धा अनादीशे निरंजने

ഹേ യശസ്വിനീ! ആ ലിംഗത്തിൽ നാല് മുനിമാർ സിദ്ധരായി—വാമദേവൻ, സാവർണി, അഘോരൻ, കപിലൻ. അനാദിയും നിരഞ്ജനനുമായ ഈശ്വരന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അതേ ലിംഗത്തിൽ അവർ പൂർണ്ണസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 7

तस्य देवस्य सामीप्ये वने श्रीमुखसंज्ञितम् । लक्ष्मीस्थानं महादेवि सिद्धयोगैस्तु सेवितम्

ആ ദേവന്റെ സമീപത്ത് ‘ശ്രീമുഖ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു വനമുണ്ട്. ഓ മഹാദേവീ! അത് ലക്ഷ്മീസ്ഥാനമാണ്; സിദ്ധയോഗികൾ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുകയും ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 8

तत्र पाशुपताः श्रेष्ठा मम लिंगार्चने रताः । तेषां चैव निवासार्थं तद्देव्या निर्मितं वनम्

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ പാശുപതർ എന്റെ ലിംഗാർചനയിൽ ലീനരായി വസിക്കുന്നു. അവരുടെ വാസത്തിനായിട്ടാണ് ആ വനത്തെ ദേവി നിർമ്മിച്ചത്।

Verse 9

तस्य मध्ये तु सुश्रोणि लिंगं पूर्वमुखं स्थितम् । तस्मिन्पाशुपताः सिद्धा अघोराद्या महर्षयः । अनेनैव शरीरेण गतास्ते शिवमन्दिरम्

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, ഓ സുശ്രോണീ! കിഴക്കോട്ട് മുഖമുള്ള ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിതമാണ്. അവിടെ അഘോരാദി പാശുപത മഹർഷിമാർ സിദ്ധരായി, ഈ ദേഹത്തോടുകൂടി തന്നെ ശിവധാമത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।

Verse 10

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे सुरसिद्धनिषेविते । रोचते मे सदा वासस्तस्मिन्नायतने शुभे । सर्वेषामेव स्थानानामतिरम्यमतिप्रियम्

ആ പ്രാഭാസിക പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന ആ ശുഭാലയത്തിൽ എന്റെ വാസം എപ്പോഴും എനിക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നു; എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും അതി മനോഹരവും പരമപ്രിയവും അതുതന്നെ.

Verse 11

तत्र पाशुपता देवि मम ध्यानपरायणाः । मम पुत्रास्तु ते सर्वे ब्रह्मचर्येण संयुताः

അവിടെ, ഹേ ദേവീ, പാശുപതന്മാർ മുഴുവനായും എന്റെ ധ്യാനത്തിൽ പരായണരാണ്. അവർ എല്ലാവരും എന്റെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെ, ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തോടെ യുക്തരാണ്.

Verse 12

दान्ताः शांता जितक्रोधा ब्राह्मणास्ते तपस्विनः । तल्लिंगस्य प्रभावेन सिद्धिं ते परमां गताः

ആ തപസ്വിയായ ബ്രാഹ്മണർ ദാന്തരും ശാന്തരും ക്രോധജിതരുമായിരുന്നു; ആ ലിംഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവർ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 13

तस्मात्तं पूजयेन्नित्यं क्षेत्रवासी द्विजोत्तमः

അതുകൊണ്ട് ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ അവനെ നിത്യവും പൂജിക്കണം.

Verse 14

देव्युवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । प्रभासे तु महाक्षेत्रे त्वदीयव्रतचारिणाम्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ദേവദേവേശ, സംസാരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് കടത്തുന്ന താരകാ! പ്രഭാസത്തിലെ ആ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ, നിങ്ങളുടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കായി…

Verse 15

स्थानं तेषां महत्पुण्यं योगं पाशुपतं तथा । कथयस्व प्रसादेन लिंगमाहात्म्यमुत्तमम्

അവരുടെ മഹാപുണ്യകരമായ സ്ഥാനവും പാശുപതയോഗവും കൃപയോടെ എനിക്കു പറയണമേ; ആ ലിംഗത്തിന്റെ ഉത്തമമായ മഹാത്മ്യവും വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 16

किमादिनाम देवस्य कथं पूज्यो नरोत्तमैः । कथं पाशुपतास्तत्र सदेहाः स्वर्गमागताः

ആ ദേവൻ ‘ആദി’ എന്ന നാമത്തിൽ എന്തുകൊണ്ട് പ്രസിദ്ധൻ? ഉത്തമന്മാർ എങ്ങനെ അവനെ പൂജിക്കണം? അവിടെ പാശുപത ഭക്തർ ദേഹസഹിതം സ്വർഗ്ഗം എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?

Verse 17

एतत्कथय देवेश दयां कृत्वा मम प्रभो

ഹേ ദേവേശാ, ഹേ എന്റെ പ്രഭോ, കരുണചെയ്ത് ഇതെനിക്ക് പറയണമേ।

Verse 18

ईश्वर उवाच । यस्त्वया पृछ्यते भद्रे योगः पाशुपतो महान् । तेषां चैव प्रभावो यस्तथा लिंगस्य सुव्रते

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭദ്രേ, നീ ചോദിച്ച മഹത്തായ പാശുപതയോഗവും, ആ ഭക്തരുടെ പ്രഭാവവും, ആ ലിംഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും, ഹേ സുവ്രതേ, ഞാൻ വിശദീകരിക്കും।

Verse 19

अनादीशस्य देवस्य आदिनाम महाप्रभे । तस्मिंल्लिंगे तु ये देवि मदीयव्रतमाश्रिताः

ഹേ മഹാപ്രഭേ, ആ ദേവൻ അനാദിയായ ഈശ്വരനായിട്ടും ‘ആദി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ഹേ ദേവി, ആ ലിംഗത്തെ സംബന്ധിച്ച് എന്റെ വ്രതം ആശ്രയിച്ചവർ…

Verse 20

चिरं नियोगं सुश्रोणि व्रतं पाशुपतं महत् । धारयंति यथोक्तं तु मम विस्मयकारकम् । तेषामनुग्रहार्थाय मम चित्तं प्रधावति

ഹേ സുഷ്രോണി! അവർ ദീർഘകാലമായി യഥോക്തമായി കഠിനനിയമത്തോടെ മഹത്തായ പാശുപതവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു—ഇത് എനിക്ക് വിസ്മയകരമാണ്. അവർക്കു അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ എന്റെ ചിത്തം വേഗത്തിൽ അവരുടെ ദിക്കിലേക്കു പായുന്നു.

Verse 21

सूत उवाच । हरस्य वचनं श्रुत्वा देवी विस्मयमागता । उवाच वचनं विप्राः सर्वलोकपतिं पतिम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹരന്റെ വചനം കേട്ട് ദേവി വിസ്മയത്തിലായി. തുടർന്ന്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവൾ സർവ്വലോകപതിയായ തന്റെ ഭർത്താവിനോട് വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 22

ममापि कौतुकं देव किमकार्षीत्ततो भवान् । तद्ब्रूहि मे महादेव यद्यहं तव वल्लभा

ഹേ ദേവാ! എനിക്കും കൗതുകമുണ്ട്—അപ്പോൾ നിങ്ങൾ എന്തു ചെയ്തു, എന്തിനാണ് ചെയ്തത്? ഹേ മഹാദേവാ, ഞാൻ സത്യമായി നിങ്ങളുടെ വല്ലഭയാണെങ്കിൽ അത് എനിക്ക് പറയുക.

Verse 23

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महादेवो जगाद ताम् । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मम भक्तविचेष्टितम्

അവളുടെ വചനം കേട്ട് മഹാദേവൻ അവളോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, കേൾക്കുക; എന്റെ ഭക്തരുടെ പ്രവർത്തനവും ആചരണവും ഞാൻ നിന്നോട് പറയും.

Verse 24

दृष्ट्वा चैव तपोनिष्ठां तेषामाद्यः सुरेश्वरः । उवाच वचनं देवः प्रणतान्पार्श्वतः स्थितान्

അവരുടെ തപോനിഷ്ഠ കണ്ട ദേവന്മാരുടെ ആദി ഈശ്വരൻ, സമീപത്ത് നിന്നു നമസ്കരിച്ചവരോടു വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 25

ईश्वर उवाच । गच्छ शीघ्रं नन्दिकेश यत्र ते मम पुत्रकाः । चरंति च व्रतं घोरं मदीयं चातिदुष्करम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നന്ദികേശാ! വേഗത്തിൽ പോകുക; അവിടെ എന്റെ പുത്രന്മാർ—നിന്റെ അധീനർ—എന്റെ ഘോരവും അത്യന്തം ദുഷ്കരവുമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു।

Verse 26

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेन भक्त्या च मम नित्यशः । तेन ते मुनयः सिद्धाः स्वशरीरेण सुव्रताः

ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താലും എനിക്കുള്ള നിത്യഭക്തിയാലും, ആ സുവ്രത മുനിമാർ തങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ തന്നേ സിദ്ധി പ്രാപിച്ച് സിദ്ധരായി।

Verse 27

तस्मान्मद्वचनान्नन्दिन्गच्छ प्राभासिकं शुभम् । आमन्त्रय त्वं तान्सर्वान्कैलासं शीघ्रमानय

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നന്ദിൻ! എന്റെ വചനപ്രകാരം ശുഭമായ പ്രാഭാസ പ്രദേശത്തേക്ക് പോകുക; ആ മുനിമാരെയെല്ലാം ക്ഷണിച്ച് വേഗത്തിൽ കൈലാസത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക।

Verse 28

इदं पद्मं गृहाण त्वं सनालं कलिकोज्ज्वलम् । लिंगस्य मूर्ध्नि दत्त्वेदं पद्मनालमिहानय

കാണ്ഡസഹിതം, പുതുമൊട്ടുകളാൽ ദീപ്തമായ ഈ പദ്മം നീ സ്വീകരിക്ക; ലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ വെച്ച്, ആ പദ്മനാളം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക।

Verse 29

मुक्तस्तदा स वै नन्दी देवदेवेन शंभुना । कैलासनिलयात्तस्मात्प्रभासं क्षेत्रमागतः

അപ്പോൾ ദേവദേവനായ ശംഭു അയച്ച നന്ദി, കൈലാസനിവാസത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു പുണ്യമായ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി।

Verse 30

दृष्ट्वा चैव पुनर्लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । दृष्ट्वा तांश्चैव योगीन्द्रान्परं विस्मयमागतः

ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവാധിദേവന്റെ ലിംഗം വീണ്ടും ദർശിക്കുകയും, ആ ശ്രേഷ്ഠ യോഗീന്ദ്രന്മാരെ കാണുകയും ചെയ്ത നന്ദി പരമ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 31

केचिद्ध्यानरतास्तत्र केचिद्योगं समाश्रिताः । केचिद्व्याख्यां प्रकुर्वन्ति विचारमपि चापरे

അവിടെ ചിലർ ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായിരുന്നു; ചിലർ യോഗശാസനം ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. ചിലർ ഉപദേശം-വ്യാഖ്യാനം നടത്തുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ സൂക്ഷ്മമായ വിചാര-പരിശോധനയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 32

कुर्वन्त्यन्ये लिंगपूजां प्रणामं च तथाऽपरे । प्रदक्षिणं प्रकुर्वन्ति साष्टांगं प्रणमन्ति च

മറ്റുചിലർ ലിംഗപൂജ ചെയ്തു; ചിലർ ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രണാമം അർപ്പിച്ചു. അവർ പ്രദക്ഷിണം നടത്തി, സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരത്താൽ പൂർണ്ണമായി നമിച്ചു।

Verse 33

केचित्स्तुतिं प्रकुर्वन्ति भावयज्ञैस्तथा परे । केचित्पूजां च कुर्वन्ति अहिंसाकुसुमैः शुभैः

ചിലർ സ്തുതിഗാനം ചെയ്തു; ചിലർ ഭാവയജ്ഞമായി അന്തഃപൂജ നടത്തി. ചിലർ അഹിംസയുടെ മംഗള ‘കുസുമങ്ങൾ’—നിർദോഷ സത്കർമ്മങ്ങൾ—കൊണ്ടും പൂജ ചെയ്തു।

Verse 34

भस्मस्नानं प्रकुर्वंति गण्डुकैः स्नापयन्ति च । एवं व्याकुलतां यातं तपस्विगणमण्डलम्

അവർ ഭസ്മസ്നാനം ചെയ്തു; ഗണ്ഡുകം (ജലപാത്രം) കൊണ്ടു സ്നാപനവും നടത്തി. ഇങ്ങനെ തപസ്വികളുടെ സംഘം തീവ്ര പ്രവർത്തനത്തിൽ വ്യാകുലമായി മാറി।

Verse 35

तत्तादृशमथालोक्य नन्दी विस्मयमागतः । चिन्तयामास मनसा सर्वं तेषां निरीक्ष्य च

അവർ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതു കണ്ട നന്ദി വിസ്മയത്തിലായി. അവരുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ച് അവൻ മനസ്സിൽ ആഴമായി ചിന്തിച്ചു.

Verse 36

आगतोऽहमिमं देशं न कश्चिन्मां निरीक्षते । न केनचिदहं पृष्टोऽभ्यागतः कुत्र कस्य च

ഞാൻ ഈ ദേശത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ആരും എന്നെ നോക്കുന്നില്ല. ആരും എന്നോട് ചോദിക്കുന്നുമില്ല—‘എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ആരുടേതാണ് നീ?’

Verse 37

अहंकारावृताः सर्वे न वदन्ति च मां क्वचित् । एवं मनसि संधाय लिंगपार्श्वमुपागतः

എല്ലാവരും അഹങ്കാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവർ; എവിടെയും എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ധരിച്ചു ഞാൻ ലിംഗത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 38

दत्तं लिंगस्य तत्पद्मनालं छित्त्वा तु नन्दिना । अर्चयित्वा तु तन्नन्दी लिंगं पाशुपतेश्वरम् । नालं गृहीत्वा यत्नेन ऋषीन्वचनमब्रवीत्

ലിംഗത്തിന്മേൽ വെച്ചിരുന്ന ആ പദ്മനാളം നന്ദി മുറിച്ചു. തുടർന്ന് പാശുപതേശ്വര ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച്, നാളം സൂക്ഷ്മമായി കൈയിൽ എടുത്ത് ഋഷിമാരോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 39

नन्दिकेश्वर उवाच । शासनाद्देवदेवस्य भवतां पार्श्वमागतः । आज्ञापयति देवेशस्तपस्विगणमण्डलम्

നന്ദികേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ദേവദേവന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സമീപത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു. ദേവേശൻ ഈ തപസ്വിസമൂഹത്തോട് ആജ്ഞ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 40

युष्माभिस्तत्र गन्तव्यं यत्र देवः सनातनः । युष्मान्सर्वान्समादाय गमिष्यामि भवालयम्

നിങ്ങൾ അവിടേക്കുതന്നെ പോകണം—എവിടെയാണോ സനാതന ദേവൻ വസിക്കുന്നത്. നിങ്ങളെല്ലാവരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളെ ഭവൻ (ശിവൻ)ന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് നയിക്കും.

Verse 41

उत्तिष्ठताशु गच्छामः कैलासं पर्वतोत्तमम् । तूष्णींभूतास्ततः सर्वे प्रोचुस्ते संज्ञया द्विजाः । गम्यतामग्रतो नन्दिन्पश्चादेष्यामहे वयम्

വേഗം എഴുന്നേൽക്കൂ; പർവ്വതോത്തമമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോകാം. അപ്പോൾ ആ ദ്വിജ മുനിമാർ എല്ലാവരും മൗനമായി, കൈസൂചനയാൽ പറഞ്ഞു—“ഹേ നന്ദിൻ, നീ മുന്നോട്ട് പോകുക; ഞങ്ങൾ പിന്നിൽ വരാം.”

Verse 42

एवमुक्तस्तु मुनिभिर्नन्दी शीघ्रतरं गतः । कथयामास तत्सर्वं कुपितेनान्तरात्मना

മുനിമാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നന്ദി അതിലും വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഉള്ളിൽ കോപം നിറഞ്ഞ് അവൻ ആ എല്ലാം (പ്രഭുവിനോട്) അറിയിച്ചു.

Verse 43

नन्दिकेश्वर उवाच । देव तत्र गतोऽहं वै यत्र ते योगिनः स्थिताः । सन्तोषितो न चैवाहं केनचित्तत्र संस्थितः

നന്ദികേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിങ്ങളുടെ യോഗികൾ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഞാൻ പോയി. എന്നാൽ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ആരാലും എനിക്ക് ഒട്ടും തൃപ്തി ലഭിച്ചില്ല.

Verse 44

न मां देव निरीक्षन्ते नालपंति कथंचन । पद्मं तत्र मया देव स्थापितं लिंग मूर्धनि

ഹേ ദേവാ! അവർ എന്നെ നോക്കുന്നതുപോലും ഇല്ല; യാതൊരു വിധത്തിലും എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നുമില്ല. അവിടെ, ഹേ ദേവാ, ലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ ഞാൻ ഒരു പദ്മം (താമര) സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 45

उक्तं देव मया तेषां योगीन्द्राणां महेश्वर । आज्ञप्ता देवदेवेन इहागच्छत मा चिरम्

ഹേ ദേവാ, ഹേ മഹേശ്വരാ! ഞാൻ ആ യോഗീന്ദ്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു—‘ദേവദേവന്റെ ആജ്ഞയുണ്ട്; ഇവിടെ വരുവിൻ, വൈകിക്കരുത്।’

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा वचः स्वामिन्सर्वे तत्र महर्षयः । आगमिष्याम इति वै पृष्ठतो गच्छ मा चिरम्

ഹേ സ്വാമീ! ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവിടെയുള്ള മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും—‘ഞങ്ങൾ ഉടൻ വരാം’ എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ—‘നീ മുന്നോട്ട് പോകുക, വൈകിക്കരുത്’ എന്നും പറഞ്ഞു.

Verse 47

इत्युक्ते तैस्तथा देव अहं शीघ्रमिहागतः । शृणु चेमं गृहाण त्वं यथेष्टं कुरु मे प्रभो

ഹേ ദേവാ! അവർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി. ഇനി ഇത് കേട്ട് സ്വീകരിക്കണമേ; ഹേ പ്രഭോ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 48

एकं मे संशयं देव च्छेत्तुमर्हसि सांप्रतम् । मया विना महादेव आगमिष्यंति ते कथम् । संशयो मे महादेव कथयस्व महेश्वर

ഹേ ദേവാ! എന്റെ ഒരു സംശയം ഇപ്പോൾ തന്നെ നീക്കണമേ. ഹേ മഹാദേവാ, എന്നെ കൂടാതെ അവർ എങ്ങനെ വരും? ഇതാണ് എന്റെ സംശയം—ഹേ മഹേശ്വരാ, പറയുക.

Verse 49

ईश्वर उवाच । शृणु नंदिन्यथाश्चर्यं तेषां वै भावितात्मनाम् । न दृश्यन्त इमे सिद्धा मां मुक्त्वाऽन्यैः सुरैरपि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നന്ദി, ആ ഭാവിതാത്മാക്കളായ സിദ്ധന്മാരുടെ അത്ഭുതം കേൾക്കുക. എന്നെ ഒഴികെ മറ്റു ദേവന്മാർക്കും ഇവരെ കാണുവാൻ കഴിയില്ല.

Verse 50

मद्भावभावितास्ते वै योगं विंदंति शांकरम् । पश्यैतत्कौतुकं नंदिन्दर्शयामि तवाधुना

എന്റെ സ്വഭാവഭാവനയിൽ ലീനരായ അവർ നിശ്ചയമായി ശങ്കരന്റെ യോഗം പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ നന്ദിൻ, ഈ അത്ഭുത കൗതുകം നോക്കുക—ഇപ്പോൾ തന്നെ ഞാൻ നിനക്കു കാണിച്ചുതരാം.

Verse 51

आनीतं यत्त्वया नालं तस्मिन्नाले तु सूक्ष्मवत् । प्रविश्य चागताः सर्वे योगैश्वर्यबलेन च

നീ കൊണ്ടുവന്ന ആ നാളത്തിനകത്ത് തന്നെ അവർ സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, യോഗൈശ്വര്യബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തോടെ എല്ലാവരും ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 52

एवमुक्तस्तदा नंदी विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अपश्यन्नालमध्यस्थान्महर्षीन्परमाणुवत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നന്ദി, വിസ്മയത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, നാളത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മഹർഷിമാരെ പരമാണുക്കളെപ്പോലെ കണ്ടു.

Verse 53

यथार्करश्मिमध्यस्था दृश्यन्ते परमाणवः । एवं तन्नालमध्यस्था दृश्यंत ऋषयः पृथक्

സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന പരമാണുക്കൾ കാണുന്നതുപോലെ, ആ നാളത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഋഷിമാർ ഓരോരുത്തരായി വ്യക്തമായി ദൃശ്യമായി.

Verse 54

एवं दृष्ट्वा तदा नंदी विस्मयोत्फुल्ललोचनः । आश्चर्यं परमं गत्वा किञ्चिन्नेवाब्रवीत्पुनः

ഇത് കണ്ട നന്ദി, വിസ്മയത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, പരമാശ്ചര്യത്തിൽ മുങ്ങി; പിന്നെ വീണ്ടും അല്പം മാത്രം സംസാരിച്ചു.

Verse 55

एवं तत्कौतुकं दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । किं दृश्यते महादेव हृष्टः कस्मान्महेश्वर

ആ അത്ഭുത കൗതുകം കണ്ട ദേവി പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹാദേവാ, എന്താണ് ദൃശ്യമാകുന്നത്? ഹേ മഹേശ്വരാ, എന്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ ഹൃഷ്ടനാകുന്നു?”

Verse 56

इत्युक्ते वचने देव्या प्रोवाचेदं महेश्वरः

ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹേശ്വരൻ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 57

ईश्वर उवाच । योगयुक्ता महात्मानो योगे पाशुपते स्थिताः । एते मां च समाराध्य प्रभासक्षेत्रवासिनम् । ईदृशीं सिद्धिमापन्नाः स्वच्छंदगतिचारिणः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഈ മഹാത്മാക്കൾ യോഗയുക്തരാണ്; പാശുപതയോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതരാണ്. പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന എന്നെ യഥാവിധി ആരാധിച്ച് അവർ ഇത്തരമൊരു സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു— തങ്ങളുടെ ഇച്ഛാനുസാരം സ്വച്ഛന്ദമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.”

Verse 58

इत्युक्तवति देवेश ऋषयस्ते महाप्रभाः । पद्मनालाद्विनिःसृत्य सर्वे वै योगमायया । प्रदक्षिणां प्रकुर्वंति देवं देव्या बहिष्कृतम्

ദേവേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാപ്രഭയുള്ള ആ ഋഷിമാർ യോഗമായയുടെ ശക്തിയാൽ പദ്മനാളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ദേവിക്ക് അദൃശ്യമാകെ, ദേവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

Verse 59

देव्युवाच । किमर्थं मां न पश्यंति दुराचारा इमे द्विजाः । विस्मयोऽयं महादेव कथयस्व प्रसादतः

ദേവി പറഞ്ഞു— “ഈ ദുരാചാര ദ്വിജന്മാർ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല? ഹേ മഹാദേവാ, ഇത് അത്ഭുതമാണ്; പ്രസാദത്തോടെ പറഞ്ഞുതരണമേ.”

Verse 60

ईश्वर उवाच । प्रकृतित्वान्न पश्यंति सिद्धा ह्येते महातपाः । एवमुक्ता तु गिरिजा देवेदेवेन शूलिना

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നീ സ്വാഭാവികമായി പ്രത്യക്ഷരൂപത്തിൽ ഉള്ളതിനാൽ ഇവർ നിന്നെ കാണുന്നില്ല; ഇവർ മഹാതപസ്സികളായ സിദ്ധന്മാരാണ്. ഇങ്ങനെ ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരി ഗിരിജയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 61

चुकोप तेषां सुश्रोणी शशाप क्रोधितानना । स्त्रीलौल्येन दुराचारा नाशमेष्यथ गर्विणः

അപ്പോൾ സുഷ്രോണി ദേവി അവരോട് കോപിച്ചു; ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന മുഖത്തോടെ ശപിച്ചു—“സ്ത്രീലോലതകൊണ്ട്, ദുഷ്ടാചാരികളായ ഗർവികളേ, നിങ്ങൾ നാശം പ്രാപിക്കും.”

Verse 62

राजप्रतिग्रहासक्ता वृत्त्या देवार्चने रताः । भविष्यथ कलौ प्राप्ते लिंगद्रव्योपजीविनः

രാജദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ ആസക്തരായി, ഉപജീവനാർത്ഥം ദേവാരാധനയിൽ രതരായി, കലിയുഗം വന്നാൽ നിങ്ങൾ ലിംഗദ്രവ്യം (ക്ഷേത്രസമ്പത്ത്) ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരാകും.

Verse 63

वेश्यासक्ताश्च संभ्रांता सर्वलोकबहिष्कृताः । देवद्रव्यविनाशाय भविष्यथ कलौ युगे

വേശ്യാസക്തരായി മോഹഭ്രാന്തരായി, സർവ്വജനങ്ങളാൽ ബഹിഷ്കൃതരായി, കലിയുഗത്തിൽ നിങ്ങൾ ദേവദ്രവ്യനാശത്തിന് കാരണക്കാരാകും.

Verse 64

इति दत्ते तदा शाप ऋषीणां च महात्मनाम् । गौरीं प्रसादयामासुस्ते च सर्वे सुरेश्वराः

ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർക്ക് ശാപം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ സർവ്വ സുരേശ്വരന്മാരും ഗൗരിയെ പ്രസന്നയാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 65

देवदेवस्य वचनात्प्रसन्ना साऽभवत्पुनः । नालं देवोऽपि संगृह्य दक्षिणाशां समाक्षिपत्

ദേവദേവന്റെ വചനത്താൽ അവൾ വീണ്ടും പ്രസന്നയായി. തുടർന്ന് ദേവനും നാളം (പദ്മദണ്ഡം) പിടിച്ച് ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു എറിഞ്ഞു.

Verse 66

पतितं तच्च वै नालं प्रभासक्षेत्रमध्यतः । तदेव लिंगं संजातं महानालेति विश्रुतम्

ആ നാളം പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വീണു. അതിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു ലിംഗം ഉദ്ഭവിച്ചു; പിന്നീടത് ‘മഹാനാള’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 67

कलौ युगे च संप्राप्ते तद्ध्रुवेश्वरसंज्ञितम् । संस्थितं चोत्तरेशाने तस्मात्पाशुपतेश्वरात्

കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ ആ ലിംഗം ‘ധ്രുവേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അത് പാശുപതേശ്വരനിൽ നിന്ന് വടക്കുകിഴക്ക് (ഈശാന) ദിശയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 68

पुराऽनादीशनामेति पश्चात्पाशुपतेश्वरः । प्रभासे तु महाक्षेत्रे स्थितः पातकनाशनः

പുരാതനകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് ‘അനാദീശ’ എന്ന നാമം ഉണ്ടായിരുന്നു; പിന്നീട് ‘പാശുപതേശ്വര’ എന്നായി. പ്രഭാസ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം പാപനാശകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 69

इदं स्थानं परं श्रेष्ठं मम व्रतनिषेवणम् । इदं लिंगं परं ब्रह्म अनादीशेति संज्ञितम्

ഈ സ്ഥലം പരമ ശ്രേഷ്ഠം—ഇവിടെയാണ് എന്റെ വ്രതം യഥാവിധി അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ ലിംഗം പരബ്രഹ്മം തന്നേ; ‘അനാദീശ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 70

अत्र सिद्धिश्च मुक्तिश्च ब्राह्मणानां न संशयः । अनेनैव शरीरेण षड्भिर्मासस्तु सिद्ध्यति

ഇവിടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു സിദ്ധിയും മോക്ഷവും—ഇരണ്ടും സംശയമില്ല. ഈ ദേഹത്തോടെയേ ആറുമാസത്തിനകം സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 71

संसारस्य विमोक्षार्थमिदं लिंगं तु दृश्यताम् । दुर्लभं सर्वलोकानामिदं मोक्षप्रदं परम् । इदं पाशुपतं ज्ञानमस्मिंल्लिंगे प्रतिष्ठितम्

സാംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്നുള്ള വിമോചനത്തിനായി ഈ ലിംഗം ദർശിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇത് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ദുർലഭവും പരമ മോക്ഷപ്രദവുമാണ്. ഈ ലിംഗത്തിൽ തന്നെയാണ് പാശുപതജ്ഞാനം പ്രതിഷ്ഠിതം.

Verse 72

यश्चैनं पूजयेद्भक्त्या माघे मासि निरंतरम् । सर्वेषां वै क्रतूनां च दानानां लभते फलम्

മാഘമാസത്തിൽ നിരന്തരം ഭക്തിയോടെ അവനെ പൂജിക്കുന്നവൻ, സർവ്വ യാഗങ്ങളുടെയും സർവ്വ ദാനങ്ങളുടെയും ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 73

हिरण्यं तत्र दातव्यं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

യാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്വർണ്ണം ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 74

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । पशुपाशविमोक्षार्थं सम्यक्पाशुपतेश्वरम्

ഇങ്ങനെ, ദേവീ, പാപനാശകമായ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിച്ചു—ജീവികളെ ബന്ധനപാശങ്ങളിൽ നിന്നു വിമോചിപ്പാൻ പാശുപതേശ്വരന്റെ മഹിമ സമ്യകമായി വിവരിച്ചു.

Verse 75

चतुर्णामपि वर्णानां पूज्यो ब्राह्मण उच्यते । तस्य चैवाधिकारोऽस्ति चास्मिन्पाशुपतेश्वरे

നാലു വർണങ്ങളിലുമുള്ളവരിൽ ബ്രാഹ്മണൻ പൂജ്യനെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ പാശുപതേശ്വരാരാധനയിൽ അവനേയ്ക്കു തന്നെ അധികാരമുണ്ട്.

Verse 76

यद्देवतानां प्रथमं पवित्रं विश्वव्रतं पाशुपतं बभूव । अयं पन्था नैष्ठिको वै मयोक्तो येन देवा यांति भुवनानि विश्वा

ദേവന്മാരിൽ ആദ്യം പവിത്രകരവും വിശ്വവ്രതവുമായിത്തീർന്ന പാശുപതവ്രതം തന്നെയാണ്—ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച ഈ നിഷ്ഠാമാർഗം; ഇതിലൂടെ ദേവന്മാർ സർവ്വലോകങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 77

सुरां पीत्वा गुरुदारांश्च गत्वा स्तेयं कृत्वा ब्राह्मणं चापि हत्वा । भस्मच्छन्नो भस्मशय्याशयानो रुद्राध्यायी मुच्यते पातकेभ्यः

മദ്യം കുടിച്ച്, ഗുരുപത്നിയിലേക്കു ചെന്നു, മോഷണം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തിട്ടുപോലും—ഭസ്മം ധരിച്ചു, ഭസ്മശയ്യയിൽ ശയിച്ച്, രുദ്രാധ്യായം/ജപം ചെയ്യുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 78

अग्निरित्यादिना भस्म गृहीत्वांगानि संस्पृशेत् । गृह्णीयात्संयते चाग्नौ भस्म तद्गृहवासिनाम्

‘അഗ്നി…’ തുടങ്ങിയ മന്ത്രത്തോടെ ഭസ്മം എടുത്ത് അവയവങ്ങളെ സ്പർശിക്കണം; പിന്നെ സംയതമായ പവിത്രാഗ്നിയിൽ നിന്ന് ഗൃഹവാസികൾക്കായി ആ ഭസ്മം ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 79

अग्निरिति भस्म वायुरिति भस्म जलमिति भस्म स्थलमिति भस्म सर्वं ह वा इदं भस्माभवत् । एतानि चक्षूंषि नादीक्षितः संस्पृशेत्

‘അഗ്നി ഭസ്മം, വായു ഭസ്മം, ജലം ഭസ്മം, ഭൂമി ഭസ്മം—നിശ്ചയമായും ഇതെല്ലാം ഭസ്മമായിത്തീർന്നു.’ ഇവ ‘ചക്ഷു’സ്വരൂപമായ മന്ത്രദർശനങ്ങൾ; ദീക്ഷയില്ലാത്തവൻ ഇവയെ സ്പർശിക്കുകയോ പ്രയോഗിക്കുകയോ അരുത്.

Verse 80

ब्राह्मणैश्च समादेयं न तु शूद्रैः कदाचन । नाधिकारोऽस्ति शूद्रस्य व्रते पाशुपते सदा

ഈ വ്രതം ബ്രാഹ്മണന്മാർ മാത്രം സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ്; ശൂദ്രന്മാർ ഒരിക്കലും അല്ല. ശൂദ്രന് പാശുപതവ്രതത്തിൽ എപ്പോഴും അധികാരമില്ല.

Verse 81

ब्राह्मणेष्वधिकारोऽस्ति व्रते पाशुपते शुभे । ब्राह्मणीं तनुमास्थाय संभवामि युगेयुगे

ശുഭമായ പാശുപതവ്രതത്തിൽ അധികാരം ബ്രാഹ്മണർക്കേ ഉള്ളു. ബ്രാഹ്മണീദേഹം ധരിച്ചു ഞാൻ യുഗം യുഗമായി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.

Verse 82

चण्डालवेश्मन्यथ वा स्मशाने राज्ञश्च मार्गेश्वथ वर्त्ममध्ये । करीषमध्ये निःसृता नराधमाः शैवं पदं यांति न संशयोऽत्र

ചണ്ഡാലന്റെ വീട്ടിലായാലും ശ്മശാനത്തിലായാലും, രാജമാർഗങ്ങളിൽ ആയാലും പാതയുടെ നടുവിലായാലും—ചാണകക്കൂമ്പാരങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും പുറപ്പെട്ട അധമരും ശൈവപദം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 130

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशी तिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पाशुपतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरशततमोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്ര-മാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘പാശുപതേശ്വര-മാഹാത്മ്യ-വർണനം’ എന്ന നൂറ്റിമുപ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.