Adhyaya 9

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु सभामध्य आस्थितो देवराट् स्वयम् । लोकपालैः परिवृतो देवैश्च ऋषिभिस्तथा

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഒരിക്കൽ ദേവരാജൻ സ്വയം സഭാമദ്ധ്യേ ആസീനനായി; ദിക്പാലന്മാരും ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 2

अप्सरोगणसंवीतो गंधर्वैश्च पुरस्कृतः । उपगीयमानविजयः सिद्धविद्याधरैरपि

അവൻ അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ഗന്ധർവർ മുൻപിൽ നിന്ന് ആദരിച്ചു; സിദ്ധരും വിദ്യാധരരും അവന്റെ വിജയകീർത്തി പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 3

तदा शिष्यैः परिवृतो देवराजगुरुः सुधीः । आगतोऽसौ महाभागो बृहस्पति रुदारधीः

അപ്പോൾ ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന, ദേവരാജന്റെ ജ്ഞാനിയായ ഗുരു—മഹാഭാഗ്യൻ ബൃഹസ്പതി—രുദ്രഭക്തിയിൽ സ്ഥിരനായി അവിടെ എത്തി.

Verse 4

तं दृष्ट्वा सहसा देवाः प्रणेमुः समुपस्थिताः । इंद्रोपि ददृशे तत्र प्राप्तं वाचस्पतिं तदा

അവനെ കണ്ട ഉടൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ദേവന്മാർ പ്രണാമം ചെയ്തു; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും വാചസ്പതി (ബൃഹസ്പതി) അവിടെ എത്തിയതായി കണ്ടു.

Verse 5

नोवाच किंचिद्दुर्मेधावचो मानुपुरःसरम् । नाह्वानं नासनं तस्य न विसर्जनमेव च

എന്നാൽ ആ ദുർമേധാവി ശിഷ്ടമായ സ്വാഗതവാക്കൊന്നും പറഞ്ഞില്ല; ക്ഷണിച്ചില്ല, ആസനം നൽകിയില്ല, യഥോചിതമായ വിടവാങ്ങലും ചെയ്തില്ല.

Verse 6

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

ശക്രൻ അശ്രദ്ധനായി രാജ്യമദത്താൽ ദുർമതിയിലായെന്ന് അറിഞ്ഞ്, കോപം നിറഞ്ഞ ബൃഹസ്പതി തിരോധാനത്തിലേക്ക് അപ്രത്യക്ഷനായി പോയി।

Verse 7

गते देवगुरौ तस्मिन्विमनस्काऽभवन्सुराः । यक्षा नागाः सगंधर्वा ऋषयोऽपि तथा द्विजाः

ദേവഗുരു പോയപ്പോൾ ദേവന്മാർ വിഷണ്ണരായി; യക്ഷന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, ഋഷിമാരും ദ്വിജന്മാരും അതുപോലെ ദുഃഖിച്ചു।

Verse 8

गांधर्वस्या वसाने तु लब्धसंज्ञो हरिः सुरान् । पप्रच्छ त्वरितेनवै क्व गतो हि महातपाः

ഗന്ധർവഗാനം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ഹരി (ഇന്ദ്രൻ) ബോധം പ്രാപിച്ച് വേഗത്തിൽ ദേവന്മാരോട് ചോദിച്ചു—“ആ മഹാതപസ്വി എവിടെ പോയി?”

Verse 9

तदैव नारदेनोक्तः शक्रो देवाधिपस्तथा । त्वया कृता ह्यवज्ञा च गुरोर्नस्त्यत्र संशयः

അപ്പോൾ തന്നെ നാരദൻ ദേവാധിപനായ ശക്രനോട് പറഞ്ഞു—“നീ ഗുരുവിനെ അവജ്ഞിച്ചു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 10

गुरोरवज्ञया राज्यं गतं ते बलसूदन । तस्मात्क्षमापनीयोऽसौ सर्वभावेन हि त्वया

ഹേ ബലസൂദന! ഗുരുവിനെ അവജ്ഞിച്ചതിനാൽ നിന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷമ യാചിക്കണം।

Verse 11

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । आसनात्सहसोत्थाय तैः सर्वैः परिवारितः । आगच्छत्त्वरया शक्रो गुरोर्गेहमतंद्रितः

മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട ഉടൻ ശക്രൻ സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു. എല്ലാ പരിചാരകരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, താമസമില്ലാതെ ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ ചെന്നു.

Verse 12

पृष्ट्वा तारां प्रणम्यादौ क्व गतो हि महातपाः । न जानामीत्युवाचेदं तारा शक्रं निरीक्षती

ആദ്യം താരാദേവിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ശക്രൻ ചോദിച്ചു— “ആ മഹാതപസ്വി എവിടെ പോയി?” താര ശക്രനെ നോക്കി— “എനിക്ക് അറിയില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 13

तदा चिंतान्वितो भूत्वा शक्रः स्वगृहमाव्रजत् । एतस्मिन्नंतरे स्वर्गे ह्यनिष्टान्द्भुतानि च

അപ്പോൾ ശക്രൻ ആശങ്കയിൽ മുങ്ങി തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി. അതിനിടയിൽ സ്വർഗത്തിൽ അശുഭവും അനിഷ്ടകരവുമായ അത്ഭുതലക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.

Verse 14

अभवन्सर्वदुःखार्थे शक्रस्य च महात्मनः । पातालस्थेन बलिना ज्ञातं शक्रस्य चेष्टितम्

ആ അശുഭ അത്ഭുതലക്ഷണങ്ങൾ മഹാത്മാവായ ശക്രന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ദുഃഖത്തിനുള്ള കാരണമായി. പാതാളത്തിൽ വസിക്കുന്ന ബലിയും ശക്രന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അറിഞ്ഞു.

Verse 15

ययौ दैत्यैः परिवृतः पातालादमरावतीम् । तदा युद्धमतीवासीद्देवानां दानवैः सह

അവൻ ദൈത്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പാതാളത്തിൽ നിന്ന് അമരാവതിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഘോരമായ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.

Verse 16

देवाः पराजिता दैत्यै राज्यं शक्रस्य तत्क्षणात् । संप्राप्तं सकलं तस्य मूढस्य च दुरात्मनः

ദൈത്യന്മാർ ദേവന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി; അതേ ക്ഷണത്തിൽ ശക്രന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) സമസ്ത രാജ്യം ആ മോഹിത ദുഷ്ടാത്മാവിന്റെ അധീനമായി।

Verse 17

नीतं सर्वप्रयत्नेन पातालं त्वरितं गताः । शुक्रप्रसादात्ते सर्वे तथा विजयिनोऽभवन्

സകല ശ്രമത്തോടെയും അത് കൊണ്ടുപോയി അവർ വേഗത്തിൽ പാതാളത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; ശുക്രാചാര്യന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവർ എല്ലാവരും തീർച്ചയായും വിജയികളായി।

Verse 18

शक्रोऽपि निःश्रिको जातो देवैस्त्यक्तस्ततो भृशम् । देवी तिरोधानगता बभूव कमलेक्षणा

ശക്രനും ശ്രീഹീനനായി, ദേവന്മാർ അവനെ അത്യന്തം ഉപേക്ഷിച്ചു; കമലനേത്രയായ ദേവി ശ്രീ അവനിൽ നിന്ന് തിരോധാനമായി അദൃശ്യയായി।

Verse 19

ऐरावतो महानागस्तथैवोच्चैःश्रवा हयः । एवमादीनि रत्नानि अनेकानि बहून्यपि । नीतानि सहसा दैत्यैर्लोभादसाधुवृत्तिभिः

ഐരാവത മഹാഗജവും ഉച്ചൈഃശ്രവാ ദിവ്യാശ്വവും—ഇതുപോലെ അനേകം അമൂല്യ രത്നങ്ങളും—ലോഭം കൊണ്ടു അസാധു വൃത്തിയുള്ള ദൈത്യന്മാർ പെട്ടെന്ന് കവർന്നു കൊണ്ടുപോയി।

Verse 20

पुण्यभांजि च तान्येव पतितानि च सागरे । तदा स विस्मयाविष्टो बलिराह गुरुं प्रति

ആ പുണ്യപ്രദ രത്നങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു അപ്പോൾ സമുദ്രത്തിൽ പതിച്ചത്; അതോടെ വിസ്മയാവിഷ്ടനായ ബലി തന്റെ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 21

देवान्निर्जित्य चास्माभिरानीतानि बहूनि च । रत्नानि तु समुद्रेऽथ पतितानि तदद्भुतम्

ദേവന്മാരെ ജയിച്ച് ഞങ്ങൾ അനേകം രത്നനിധികൾ കൊണ്ടുവന്നു; എന്നാൽ ആ രത്നങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സമുദ്രത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു—എത്ര അത്ഭുതം!

Verse 22

बलेस्तद्वचनं श्रुत्वा उशना प्रत्युवाच तम् । अश्वमेधशतेनैव सुरराज्यं भविष्यति । दीक्षितस्य न संदेहस्तस्माद्भोक्त स एव च

ബലിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഉശനാ (ശുക്രാചാര്യൻ) മറുപടി പറഞ്ഞു—‘നൂറ് അശ്വമേധ യാഗങ്ങളാൽ തന്നെ ദേവരാജ്യം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും. വിധിപൂർവ്വം ദീക്ഷിതനായവനിൽ സംശയമില്ല; അതിനാൽ ഭോക്താവ് അവൻ തന്നേ.’

Verse 23

अश्वमेधं विना किंचित्स्वर्गं भोक्तं न पार्यते

അശ്വമേധ യാഗം കൂടാതെ സ്വർഗ്ഗം അല്പമെങ്കിലും പ്രാപിച്ചു ഭോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 24

गुरोर्वचनमाज्ञाय तूष्णींभूतो बलिस्ततः । बभूव देवैः सार्द्धं च यथोचितमकारयत्

ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം ഗ്രഹിച്ച് ബലി മൗനമായി; തുടർന്ന് ദേവന്മാരോടൊപ്പം യഥോചിതമായ കര്‍മ്മം വിധിപൂർവ്വം നടത്തിച്ചു.

Verse 25

इन्द्रोपि शोच्यतां प्राप्तो जगाम परमेष्ठिनम् । विज्ञापयामास तथा सर्वं राज्यभयादिकम्

ഇന്ദ്രനും ദയനീയാവസ്ഥയിൽ പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) അടുക്കൽ ചെന്നു; രാജഭയം മുതലായ എല്ലാം യഥാവിധി അറിയിച്ചു.

Verse 26

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा परमेष्ठी उवाच ह

ശക്രന്റെ വചനം കേട്ട് പരമേഷ്ഠി അപ്പോൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 27

संमिलित्वा सुरान्सर्वांस्त्वया साकं त्वरान्विताः । आराधनार्थं गच्छामो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम्

എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഒന്നിച്ചു ചേർത്ത്, നിനക്കൊപ്പം വേഗത്തിൽ, ആരാധനാർത്ഥം വിഷ്ണുവിനെ—സർവേശ്വരേശ്വരനെ—സമീപിക്കാം।

Verse 28

तथेति गत्वा ते सर्वे शक्राद्या लोकपालकाः । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तटं क्षीरार्णवस्य च । प्राप्योपविश्य ते सर्वे हरिं स्तोतुं प्रचक्रमुः

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു ശക്രാദി എല്ലാ ലോകപാലകരും പുറപ്പെട്ടു. ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻപിൽ നിർത്തി അവർ ക്ഷീരസമുദ്രതീരത്തെത്തി; അവിടെ ഇരുന്ന് എല്ലാവരും ഹരിയെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । देवदेव जगान्नाथ सुरासुरनमस्कृत । पुण्यश्लोकाव्ययानंत परमात्मन्नमोऽस्तु ते

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവദേവാ, ജഗന്നാഥാ, സുരാസുരനമസ്കൃതാ! പുണ്യശ്ലോകസ്തുതാ, അവ്യയാ, അനന്ത പരമാത്മാ! നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 30

यज्ञोऽसि यज्ञरूपोऽसि यज्ञांगोऽसि रमापते । ततोऽद्य कृपया विष्णो देवानां वरदो भव

നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞം; നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞസ്വരൂപം; ഹേ രമാപതേ, നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞാംഗങ്ങൾ. അതിനാൽ ഇന്ന്, ഹേ വിഷ്ണോ, കരുണയാൽ ദേവന്മാർക്ക് വരദാതാവാകുക।

Verse 31

गुरोरवज्ञया चाद्य भ्रष्टराज्यः शतक्रतुः । जातः सुरर्षिभिः साकं तस्मादेनं समुद्धर

ഗുരുവിനെ അവഗണിച്ചതിനാൽ ഇന്ന് ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) ദേവർഷികളോടുകൂടെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി; അതിനാൽ അവനെ ഈ പതനത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുക।

Verse 32

श्रीभगवानुवाच । दुकोकलज्ञया सर्वं नस्यतीति किमद्भुतम् । ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठाः केवलं विषयात्मकाः । पितरौ निंदितौ यैश्च निर्दैवात्वेन संशयः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദുഷ്കർമ്മങ്ങളുടെ വിപാകം മൂലം എല്ലാം നശിക്കുന്നതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്? പാപികളും അത്യധർമ്മഹീനരും വിഷയാസക്തരുമായും മാതാപിതാക്കളെയുപോലും നിന്ദിക്കുന്നവരും ദൈവനിയമത്തിന്റെ സത്തയിൽ തന്നെ സംശയം കൊള്ളുന്നു।

Verse 33

अनेन यत्कृतं ब्रह्मन्सद्यस्तत्फलमागतम् । कर्मणा चास्य शक्रस्य सर्वेषां संकटागमः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അവൻ ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ഉടൻ തന്നെ വന്നെത്തി. ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ചെയ്ത ഈ കർമ്മം മൂലം എല്ലാവർക്കും ദുരിതം വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 34

विपरीतो यदा कालः पुरुषस्य भवेत्तदा । भूतमैत्रीं प्रकुर्वंति सर्वकार्यार्थसिद्धये

ഒരു മനുഷ്യന്റെ കാലം പ്രതികൂലമായാൽ, എല്ലാ കാര്യസിദ്ധിക്കും വേണ്ടി ആളുകൾ മുൻ ശത്രുക്കളോടും സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കുന്നു।

Verse 35

तेन वै कारणेनेंद्र मदीयं वचनं कुरु । कार्यहेतोस्त्वया कार्यो दैत्यैः सह समागमः

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഹേ ഇന്ദ്രാ, എന്റെ വചനം അനുസരിക്കൂ. കാര്യസാധനത്തിനായി നീ ദൈത്യരോടൊപ്പം കൂടിക്കാഴ്ചയും സഖ്യവും ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 36

एवं भगवतादिष्टः शक्रः परमबुद्धिमान् । अमरावतीं ययौ हित्वा सुतलं दैवतैः सह

ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പരമബുദ്ധിമാനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദേവന്മാരോടുകൂടെ സുതലം വിട്ട് അമരാവതിയിലേക്കു പോയി।

Verse 37

इन्द्रं समागतं श्रुत्वा इंद्रसेनो रुषान्वितः । बभूव सह सैन्येन हंतुकामः पुरंदरम्

ഇന്ദ്രൻ വന്നതായി കേട്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രസേനൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞു; സൈന്യത്തോടുകൂടെ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 38

नारदेन तदा दैत्या बलिश्च बलिनां वरः । निवारितस्तद्वधाच्च वाक्यैरुच्चावचैस्तथा

അപ്പോൾ നാരദൻ ദൈത്യരെയും ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബലിയെയും, അവസരാനുസൃതമായ ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ പലവിധ വാക്കുകളാൽ, അവനെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞു।

Verse 39

ऋषेस्तस्यैव वचनात्त्यक्तमन्युर्बलिस्तदा । बभूव सह सैन्येन आगतो हि शतक्रतुः

ആ ഋഷിയുടെ വചനത്താൽ ബലി അപ്പോൾ ക്രോധം ഉപേക്ഷിച്ചു; സത്യമായും ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) സൈന്യത്തോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി।

Verse 40

इन्द्रसेनेन दृष्टोऽसौ लोकपालैः समावृतः । उवाच त्वरया युक्तः प्रहसन्निव दैत्यराट्

ഇന്ദ്രസേന അവനെ കണ്ടു; അവൻ ലോകപാലന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ ദൈത്യരാജൻ (ബലി) അതിവേഗത്തിൽ, പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നപോലെ, സംസാരിച്ചു।

Verse 41

कस्मादिहागतः शक्र सुतलं प्रति कथ्यताम् । तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स्मयमान उवाचतम्

ഹേ ശക്രാ! നീ ഇവിടെ എന്തിനാണ് വന്നത്? സുതലത്തിലേക്കു പോകാനുള്ള കാര്യം പറയുക. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഇന്ദ്രൻ അല്പഹാസത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 42

वयं कश्यपदायादा यूयं सर्वे तथैव च । यथा वयं तथा यूयं विग्रहो हि निरर्थकः

ഞങ്ങൾ കശ്യപന്റെ വംശജരാണ്; നിങ്ങളൊക്കെയും അതുപോലെ തന്നെ. ഞങ്ങൾ എങ്ങനെയോ നിങ്ങളും അങ്ങനെ; അതിനാൽ നമ്മുടെ തമ്മിലുള്ള വൈരം സത്യത്തിൽ അർത്ഥശൂന്യം.

Verse 43

मम राज्यं क्षणेनैव नीतं दैववशात्तवया । तथा ह्येतानि तान्येन रत्नानि सुबहून्यपि । गतानि तत्क्षणादेव यत्नानीतानि वै त्वया

ദൈവവശാൽ നീ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ എന്റെ രാജ്യം കവർന്നു. അതുപോലെ മഹായത്നത്തോടെ ശേഖരിച്ച അനേകം അമൂല്യ രത്നങ്ങളും അതേ ക്ഷണത്തിൽ നീ അപഹരിച്ചു.

Verse 44

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

അതുകൊണ്ട് വിവേകമുള്ള പുരുഷൻ ആത്മപരിശോധനയും മനനവും ചെയ്യണം. മനനത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ജനിക്കുന്നു; ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ലഭിക്കും.

Verse 45

किं तु मे बत उक्तेन जाने न च तवाग्रतः । शरणार्थी ह्यहं प्राप्तः सुरैः सह तवांतिकम्

എന്നാൽ അയ്യോ! ഞാൻ പറഞ്ഞാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? നിന്റെ മുമ്പിൽ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല. ദേവന്മാരോടൊപ്പം ശരണം തേടി ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा तु शक्रस्य वाक्यं वाक्यविदां वरः । प्रहस्योवाच मतिमाञ्छक्रं प्रति विदां वरः

ശക്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വാക്യവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ജ്ഞാനി മൃദുഹാസം ചെയ്തു ശക്രനെ അഭിമുഖീകരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 47

त्वमागतोसि देवेंद्र किमर्थं तन्न वेद्मयहम्

ഹേ ദേവേന്ദ്രാ! നീ വന്നിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഏതു കാരണത്താൽ—അത് എനിക്ക് അറിയില്ല।

Verse 48

शक्रस्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यश्रुपूर्णाकुलेक्षणः । किंचिन्नोवाच तत्रैनं नारदो वाक्यमब्रवीत्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശക്രന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ് വ്യാകുലമായി. അവൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; അപ്പോൾ നാരദൻ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 49

बले त्वं किं न जानासि कार्याकार्यविचारणाम् । धर्मो हि महतामेष शरणागतपालनम्

ഹേ ബലി! ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും എന്ന വിവേചനം നിനക്കില്ലേ? മഹന്മാരുടെ ധർമ്മം ഇതുതന്നെ—ശരണാഗതനെ സംരക്ഷിക്കൽ।

Verse 50

शरणागतं च विप्रं च रोगिणं वृद्धमेव च । यएतान्न च रक्षंति ते वै ब्रह्महणो नराः

ശരണാഗതൻ, ബ്രാഹ്മണൻ, രോഗി, വൃദ്ധൻ—ഇവരെ സംരക്ഷിക്കാത്തവർ നിശ്ചയമായും ബ്രഹ്മഹന്താക്കൾ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 51

शरणागतशब्देन आगतस्तव सन्निधौ । संरक्षणाय योग्यश्च त्वया नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्तो नारदेन तदा दैत्यपतिः स्वयम्

‘ശരണാഗതൻ’ എന്ന പദം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. അവൻ നിനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.’ എന്ന് നാരദൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദൈത്യാധിപൻ ബലി സ്വയം…

Verse 52

विमृश्य परया बुद्ध्या कार्याकार्यविचारणाम् । शक्रं प्रपूजयामास बहुमानपुरःसरम् । लोकपालैः समेतं च तथा सुरगणैः सह

തീക്ഷ്ണബുദ്ധിയോടെ ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും ആലോചിച്ച്, അവൻ മഹാ ബഹുമാനത്തോടെ ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) പൂജിച്ച് ആദരിച്ചു. ശക്രൻ ലോകപാലന്മാരും ദേവഗണങ്ങളും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 53

प्रत्ययार्थं च सत्त्वानि ह्यनेकानि व्रतानि वै । बलिप्रत्ययभूतानि स चकारः पुरंदरः

കൂടാതെ ഉറപ്പിനും തെളിവിനുമായി പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) അനേകം സദ്ഭാവവ്രതങ്ങളും പ്രതിജ്ഞകളും ചെയ്തു; അവ ബലിക്കുള്ള വിശ്വാസത്തിന്റെ ഉറപ്പായി നിന്നു.

Verse 54

एवं स समयं कृत्वा शक्रः स्वार्थपरायणः । बलिना सह चावासीदर्थशास्त्रपरो महान्

ഇങ്ങനെ കരാർ ചെയ്ത ശേഷം, സ്വന്തം ലക്ഷ്യത്തിൽ തൽപരനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ബലിയോടൊപ്പം താമസിച്ചു; മഹാനായ ബലി അർത്ഥശാസ്ത്ര-നീതിയിൽ നിപുണനായിരുന്നു.

Verse 55

एवं निवसतस्तस्य सुतलेऽपि शतक्रतोः । वत्सरा बहवो ह्यासंस्तदा बुद्धिमकल्पयत् । संस्मृत्य वचनं विष्णोर्विमृश्य च पुनःपुनः

ഇങ്ങനെ സുതലത്തിലുപോലും താമസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)ക്ക് അനേകം വർഷങ്ങൾ കടന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ഒരു ഉപായം ആലോചിച്ചു—വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത്, അവയെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിചാരിച്ച്.

Verse 56

एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्

ഒരു പ്രാവശ്യം സഭാമദ്ധ്യേ സ്വയം ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ ആസീനനായി. നയജ്ഞനായി പുഞ്ചിരിയോടെ ബലിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 57

प्राप्तव्यानि त्वया वीर अस्माकं च त्वया बले । गजादीनि बहून्येव रत्नानि विविधानि च

ഹേ വീര ബലി! നിനക്കാലും ഞങ്ങളാലും പലതും നേടേണ്ടതുണ്ട്—അനവധി ഗജാദികളും നാനാവിധ രത്നങ്ങളും.

Verse 58

गतानि तत्क्षणादेव सागरे पतितानि वै । प्रयत्नो हि प्रकर्तव्यो ह्यस्माभिस्त्वयान्वितैः

അവ തൽക്ഷണം തന്നെ പോയി സത്യമായി സമുദ്രത്തിൽ പതിച്ചു. അതിനാൽ നിനക്കൊപ്പം ചേർന്ന് ഞങ്ങൾ നിർബന്ധമായി പരിശ്രമിക്കണം.

Verse 59

तेषां चोद्धरणे दैत्य रत्नानामिह सागरात् । तर्हि निर्मथनं कार्यं भवता कार्यसिद्धये

ഹേ ദൈത്യാ! ആ രത്നങ്ങളെ ഇവിടെ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരണമെങ്കിൽ, കാര്യസിദ്ധിക്കായി നിനക്കാൽ നിർബന്ധമായി മഥനം നടത്തണം.

Verse 60

बलिः प्रवर्तितस्तेन शक्रेण सुरसूदनः । उवाच शक्रं त्वरितः केनेदं मथनं भवेत्

ശക്രനായ ഇന്ദ്രന്റെ പ്രേരണയാൽ ദേവസംഹാരകൻ ബലി വേഗത്തിൽ ശക്രനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ മഥനം ഏതു ഉപായത്താൽ നടക്കും?”

Verse 61

तदा नभोगता वाणी मेघगंभीरनिःस्वना । उवाच देवा दैत्याश्च मंथध्वं क्षीरसागरम्

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ മേഘഗംഭീര ഗർജ്ജനത്തുപോലെ മുഴങ്ങിയ ദിവ്യവാണി പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവന്മാരേയും ദൈത്യന്മാരേയും, ക്ഷീരസാഗരം മഥിക്കുവിൻ!”

Verse 62

भवतां बलवृद्धिश्च भविष्यति न संशयः

നിങ്ങളുടെ ശക്തി വർദ്ധിക്കും— അതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 63

मंदरं चैव मंथानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् । पश्चाद्देवाश्च दैत्याश्च मेलयित्वा विमथ्यताम्

മന്ദരപർവ്വതത്തെ മഥനദണ്ഡമാക്കുവിൻ; വാസുകിയെ രജ്ജുവാക്കുവിൻ. പിന്നെ ദേവരും ദൈത്യരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് മഥനം നടത്തട്ടെ.

Verse 64

नभोगतां च तां वाणीं निशम्याथ तदाःसुराः । दैत्यैः सार्द्धं ततः सर्व उद्यमं चक्रुरुद्यताः

ആ ആകാശസ്ഥ ദിവ്യവാണി കേട്ടപ്പോൾ, അസുരന്മാർ ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം— എല്ലാവരും സന്നദ്ധരും ദൃഢനിശ്ചയികളും ആയി— ആ ഉദ്യമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 65

पातालान्निर्गताः सर्वे तदा तेऽथ सुरासुराः । आजग्मुरतुलं सर्वे मंदरं पर्वतोत्तमम्

അപ്പോൾ ആ ദേവാസുരന്മാർ എല്ലാവരും പാതാളത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, ഒരുമിച്ച്, അതുല്യമായ മന്ദരമെന്ന പർവ്വതോത്തമനെ സമീപിച്ചു.

Verse 66

दैत्याश्च कोटिसंख्याकास्तथा देवा न संशयः । उद्युक्ताः सहसा प्राऽयुर्मंदरं कनकप्रभम्

കോടിസംഖ്യ ദൈത്യരും അതുപോലെ ദേവന്മാരും—സംശയമില്ല—പെട്ടെന്നു പൂർണ്ണമായി സജ്ജരായി, സ്വർണ്ണപ്രഭയിൽ ദീപ്തമായ മന്ദരപർവ്വതത്തേക്കു മുന്നേറി।

Verse 67

सरत्नं वर्तुलाकारं स्थूलं चैव महाप्रभम् । अनेकरत्नसंवीतं नानाद्रुमनिषेवितम्

അത് രത്നങ്ങളാൽ ജടിതവും വൃത്താകാരവും മഹത്തും മഹാപ്രഭയുമുള്ളതായിരുന്നു; അനേകരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും നാനാവൃക്ഷങ്ങൾ നിഷേവിക്കുന്നതുമായിരിന്നു।

Verse 68

चंदनैः पारिजातैश्च नागपुन्नागचंपकैः । नानामृगगणाकीर्णं सिंहशार्दूलसेवितम्

അത് ചന്ദനവും പാരിജാതവൃക്ഷങ്ങളും, നാഗ, പുന്നാഗ, ചമ്പക പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു; നാനാമൃഗഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും സിംഹ-വ്യാഘ്രങ്ങൾ സഞ്ചരിച്ച് നിഷേവിക്കുന്നതുമായിരിന്നു।

Verse 69

महाशैलं दृष्ट्वा ते सुरसत्तमाः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे तदा ते सुरसत्तमाः

ആ മഹാശൈലം കണ്ടപ്പോൾ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി, അപ്പോൾ അതിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 70

देवा ऊचुः । अद्रे सुरा वयं सर्वे विज्ञप्तुमिह चागताः । तच्छृणुष्व महाशैल परेषामुपकारकः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ അദ്രേ! ഞങ്ങൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇവിടെ അപേക്ഷ അറിയിക്കാനായി വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാശൈല, പരോപകാരിയേ, ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് കേൾക്കുക।

Verse 71

एवमुक्तस्तदा शैलो दवैर्दैत्यैः स मंदरः । उवाच निःसृतो भूत्वा परं विग्रहवान्वचः

ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ മന്ദരപർവ്വതം അപ്പോൾ പുറത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, സാകാരനായതുപോലെ പരമമായ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 72

तेन रूपेण रूपी स पर्वतो मंदराचलः । किमर्थमागताः सर्वे मत्समीपं तदुच्यताम्

ആ രൂപം ധരിച്ചു സാകാരനായ മന്ദരാചല പർവ്വതം പറഞ്ഞു— “നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്തു കാര്യം നിമിത്തം എന്റെ സമീപം വന്നിരിക്കുന്നു? അത് പറയുക.”

Verse 73

तदा बलिरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । इंद्रोपि त्वरया युक्तो बभाषे सूनृतं वचः

അപ്പോൾ ബലി അവസരത്തിന് യോജിച്ച വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; ഇന്ദ്രനും അതിവേഗം പ്രേരിതനായി സത്യവും സൗമ്യവുമായ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 74

अस्माभिः सह कार्यार्थे भव त्वं मंदराचल । अमृतोत्पादनार्थे त्वं मंथानं भव सुव्रत

“ഹേ മന്ദരാചല! ഈ കാര്യം സാധിപ്പാൻ ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഇരിക്കൂ. അമൃതോത്പാദനത്തിനായി നീ മഥനദണ്ഡമാകുക, ഹേ സുവ്രത!”

Verse 75

तथेति मत्वा तद्वाक्यं देवानां कार्यसिद्धये । ऊचे देवासुरांश्चेदमिन्द्रं प्रति विशेषतः

“തഥാസ്തു” എന്ന് കരുതി, ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി അവൻ ദേവന്മാരോടും അസുരന്മാരോടും ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ദ്രനെ അഭിമുഖീകരിച്ച്।

Verse 76

छेदितौ च त्वया पक्षौ वज्रेण शतपर्वणा । गंतुं कथं समर्थोऽहं भवतां कार्यसिद्धये

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ ശതപർവ വജ്രംകൊണ്ട് എന്റെ ഇരുചിറകുകളും ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; അങ്ങനെ ഇരിക്കെ നിങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ എങ്ങനെ പോകാൻ കഴിയും?

Verse 77

तदा देवासुराः सर्वे स्तूयमाना महाचलम् । उत्पाटयेयुरतुलं मंदरं च ततोद्भुतम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എല്ലാവരും മഹാപർവതത്തെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, അതുല്യവും അത്ഭുതകരവുമായ മന്ദരപർവതത്തെ വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു.

Verse 78

क्षीरार्णवं नेतुकामा ह्यशक्तास्ते ततोऽभवन् । पर्वतः पतितः सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും അവർ അശക്തരായി; ആ പർവതം ഉടൻ തന്നെ നിശ്ചയമായി ദേവദൈത്യന്മാരുടെ മേൽ പതിച്ചു.

Verse 79

केचिद्भग्ना मृताः केचित्केचिन्मूर्छापरा भवन् । परीवादरताः केचित्केचित्क्लेशत्वमागताः

ചിലർ ചതഞ്ഞ് ഒടിഞ്ഞു, ചിലർ മരണമടഞ്ഞു; ചിലർ ഗാഢമായ മൂർച്ചയിൽ വീണു. ചിലർ നിന്ദാ-പരിവാദങ്ങളിൽ മുങ്ങി, ചിലർ കടുത്ത ക്ലേശത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.

Verse 80

ेवं भग्नोद्यमा जाता असुराःसुरदानवाः । चेतनां परमां प्राप्तास्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

ഇങ്ങനെ അവരുടെ പരിശ്രമങ്ങൾ തകർന്നു; അസുരരും സുരരും ദാനവരും ബോധത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. പരമചേതന പ്രാപിച്ച് അവർ ജഗദീശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 81

रक्षरक्ष महाविष्णो शरणागतवत्सल । त्वया ततमिदं सर्वं जंगमाजंगमं च यत्

ഹേ മഹാവിഷ്ണോ, ശരണാഗതവത്സലനേ! ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ, രക്ഷിക്കണമേ. ചലിക്കുന്നതും അചലവും ആയ സർവ്വവും നിനക്കാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 82

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । तान्दृष्ट्वा सहसा विष्णुर्गरुडोपरि संस्थितः

ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി അപ്പോൾ ഹരി പ്രാദുർഭവിച്ചു. അവരെ കണ്ട ഉടൻ വിഷ്ണു ഗരുഡാരൂഢനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 83

लीलया पर्वतश्रेष्ठमुत्तभ्यारोपयत्क्षणात् । गरुत्मति तदा देवः सर्वेषामभयं ददौ

ലീലാഭാവത്തിൽ അദ്ദേഹം ക്ഷണത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതം ഉയർത്തി ഗരുഡന്റെ മേൽ സ്ഥാപിച്ചു; പിന്നെ ആ ദേവൻ എല്ലാവർക്കും അഭയം നൽകി.

Verse 84

तत उत्थाय तान्देवान्क्षीरोस्योत्तरं तटम् । नीत्वा तं पर्वतं वृद्धं निक्षिप्याप्सु ततो ययौ

പിന്നീട് അദ്ദേഹം എഴുന്നേറ്റ് ദേവന്മാരെ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തര തീരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; ആ മഹാപർവ്വതത്തെ ജലത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 85

तदा सर्वे सुरगणाः स्वागत्य असुरैः सह । वासुकिं च समादाय चक्रिरे समयंच तम्

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും അസുരന്മാരോടൊപ്പം ഒന്നിച്ചു കൂടി; വാസുകിയെ കൈക്കൊണ്ട് അവർ തമ്മിൽ ആ ഉടമ്പടി നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 86

मंथानं मंदरं चैव वासुकिं रज्जुमेव च । कृत्वा सुराऽसुराः सर्वे ममंथुः श्रीरसागरम्

മന്ദരപർവ്വതത്തെ മഥനദണ്ഡമാക്കി, വാസുകിയെ രജ്ജുവാക്കി, എല്ലാ ദേവാസുരരും ഒന്നിച്ചു ശ്രീക്ഷീരസാഗരം മഥിച്ചു।

Verse 87

क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् । गतः स तत्क्षणादेव कूर्मो भूत्वा रमापतिः । उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्

ക്ഷീരസാഗരം മഥിക്കുമ്പോൾ പർവ്വതം ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ രസാതലത്തിലേക്ക് താഴ്ന്നു. അതേ നിമിഷം രമാപതി ഭഗവാൻ കൂർമരൂപം ധരിച്ചു അതിനെ ഉടൻ ഉയർത്തി; അത്ഭുതകരമായതായി തോന്നി।

Verse 88

भ्राम्यमाणस्ततः शैलो नोदितः सुरदानवैः । भ्रममाणो निराधारो बोधश्चेव गुरुं विना

പിന്നീട് ദേവദാനവരുടെ പ്രേരണയാൽ ആ പർവ്വതം ചുറ്റിത്തിരിയാൻ തുടങ്ങി; ആധാരമില്ലാതെ തിരിയുന്നത് ഗുരുവില്ലാത്ത ബോധം ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ കറങ്ങുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 89

परमात्मा तदा विष्णुराधारो मंदरस्य च । दोर्भिश्चतुर्भिः संगृह्य ममंथाब्धिं सुखावहम्

അപ്പോൾ പരമാത്മാവായ വിഷ്ണു മന്ദരപർവ്വതത്തിന്റെ ആധാരമായി; തന്റെ നാലു ഭുജങ്ങളാൽ അതിനെ പിടിച്ചു, സുഖവും ക്ഷേമവും നൽകുന്ന ക്ഷീരസാഗരം മഥിച്ചു।

Verse 90

तदा सुरासुराः सर्वे ममंथुः क्षीरसागरम् । एकीभूत्वा बलेनैवमतिमात्रं बलोत्कटाः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവാസുരരും ഒന്നിച്ചു ക്ഷീരസാഗരം മഥിച്ചു; ബലത്താൽ ഏകീഭവിച്ച് അവർ അത്യന്തം ശക്തരായി പരിശ്രമിച്ചു।

Verse 91

पृष्ठकंठोरुजान्वंतः कमठस्य महात्मनः । तथासौ पर्वतश्रेष्ठो वज्रसारमयो दृढः । उभयोर्घर्षणादेव वडवाग्निः समुत्थितः

മഹാത്മാവായ കൂർമ്മന്റെ പുറം, കഴുത്ത്, തുടകൾ, മുട്ടുകൾ എന്നിവയിൽ ആ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠൻ—വജ്രസാരമയനും അതിദൃഢനും—ഉരസപ്പെട്ടു; ഇരുവരുടെയും ഘർഷണത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സമുദ്രത്തിൽ വഡവാഗ്നി ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 92

हलाहलं च संजातं तदॄष्ट्वा नारदेन हि । ततो देवानुवाचेदं देवर्षिरमितद्युतिः

ഹലാഹല വിഷം ഉദ്ഭവിച്ചതിനെ നാരദൻ കണ്ടു; തുടർന്ന് അമിതതേജസ്സുള്ള ദേവർഷി ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 93

न कार्यं मथनं चाब्धेर्भवद्भिरधुनाऽखिलैः । प्रार्थयध्वं शिवं देवाः सर्वे दक्षस्य याजनम् । तद्विस्मृतिं च वोयातं वीरभद्रेण यत्कृतम्

ഇപ്പോൾ നിങ്ങളൊക്കെയും സമുദ്രമഥനം തുടരേണ്ടതില്ല. ഹേ ദേവന്മാരേ, ദക്ഷയാഗം സ്മരിച്ച് ശിവനെ പ്രാർത്ഥിക്കുവിൻ; വീരഭദ്രന്റെ കൃത്യം മൂലം നിങ്ങളിൽ വന്ന മറവി അകന്നുപോകട്ടെ।

Verse 94

तस्माच्छिवः स्मर्यतां चाशु देवाः परः पराणामपि वा परश्च । परात्परः परमानंदरूपो योगिध्येयो निष्प्रपंचो ह्यरूपः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവന്മാരേ, ഉടൻ ശിവനെ സ്മരിക്കുവിൻ—ഉന്നതത്തിലും ഉന്നതൻ, പരത്തിനും പരൻ; പരാത്പരൻ, പരമാനന്ദസ്വരൂപൻ; യോഗികൾ ധ്യാനിക്കേണ്ടവൻ, നിഷ്പ്രപഞ്ചൻ, നിരാകാരൻ।

Verse 95

ते मथ्यमानास्त्वरिता देवाः स्वात्मार्थसाधकाः । अभिलाषपराः सर्वे न श्रृण्वंति यतो जडाः

എന്നാൽ ആ ദേവന്മാർ മഥനത്തിൽ തന്നെ ത്വരിതരായി, സ്വന്തം സ്വാർത്ഥസാധനത്തിൽ മാത്രം ലീനരായിരുന്നു; എല്ലാവരും ആഗ്രഹപരരായി ജഡത്വം പ്രാപിച്ചതിനാൽ അവർ കേട്ടില്ല।

Verse 96

उपदेशैश्च बहुभिर्नोपदेश्याः कदाचन । ते रागद्वेषसंघाताः सर्वे शिवपराङ्मुखाः

അനവധി ഉപദേശങ്ങൾ നൽകിയിട്ടും അവർ ഒരിക്കലും ഉപദേശം ഗ്രഹിച്ചില്ല; കാരണം അവർ രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം, എല്ലാവരും ശിവനോട് വിമുഖരായിരുന്നു।

Verse 97

केवलोद्यमसंवीता ममंथुः क्षीरसागरम् । अतिनिर्मथनाज्जातं क्षीराब्धेश्चहलाहलम्

കഠിനമായ പരിശ്രമത്തിൽ മാത്രം ലീനരായി അവർ ക്ഷീരസാഗരം മഥിച്ചു; അത്യധിക മഥനത്തിൽ നിന്ന് ആ പാലസമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ഹാലാഹല വിഷം ഉദിച്ചു।

Verse 98

त्रैलोक्यदहने प्रौढं प्राप्तं हंतुं दिवौकसः । अत ऊर्ध्वं दिशः सर्वा व्याप्तं कृत्स्नं नभस्तलम् । ग्रसितुं सर्वभूतानां कालकूटं समभ्ययात्

ത്രിലോകം ദഹിപ്പിക്കാൻ പ്രൗഢമായ കാലകൂട വിഷം ദേവലോകവാസികളെ നശിപ്പിക്കാൻ മുന്നേറി. മേലോട്ടുയർന്ന് അത് എല്ലാ ദിക്കുകളെയും വ്യാപിച്ചു, സമസ്ത ആകാശമണ്ഡലം നിറച്ചു—എല്ലാ ജീവികളെയും വിഴുങ്ങാൻ വന്നതുപോലെ।

Verse 99

दृष्ट्वा बृहंतं स्वकरस्थमोजसा तं सर्पराजं सह पर्वतेन । तत्रैव हित्वापययुस्तदानीं पलायमाना ह्यसुरैः समेताः

ശക്തിബലത്തോടെ കൈയിൽ പിടിച്ചിരുന്ന ആ മഹാസർപ്പരാജനെ പർവതത്തോടുകൂടി കണ്ട ഉടൻ അവർ ആ സ്ഥലം തത്സമയം വിട്ട് ഓടി; അസുരരും അവരുടെ കൂടെ പലയനം ചെയ്തു।

Verse 100

तथैव सर्व ऋषयो भृग्वाद्याः शतशाम्यति । दक्षस्य यजनं तेन यथा जातं तथाभवत्

അതുപോലെ ഭൃഗു മുതലായ എല്ലാ ഋഷിമാരും നൂറുനൂറായി ശാന്തരായി; അതിനാൽ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ തന്നെ അതിന്റെ ഫലവും നിശ്ചിതമായി।

Verse 101

सत्यलोकं गताः सर्वे भुगुणा नोदिता भृशम् । वेदवाक्यैश्च विविधैः कालकूटं शतशस्ततः । देवा नास्त्यत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि वः

ഭൃഗുവിന്റെ ശക്തമായ പ്രേരണയാൽ എല്ലാവരും സത്യലോകത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ വിവിധ വൈദികവാക്യങ്ങളാൽ അവർ കാലകൂടവിഷത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശമിപ്പിച്ചു. ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇതിൽ സംശയമില്ല—സത്യം സത്യം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു.

Verse 102

भृगुणोक्तं वचः श्रुत्वा कालकूटविषार्द्दिताः । सत्यलोकं समासाद्य ब्रह्माणं शरणं ययुः

ഭൃഗു പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കാലകൂടവിഷം മൂലം പീഡിതരായി അവർ സത്യലോകത്തെത്തി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 103

तदा जाज्वल्यमानं वै कालकूटं प्रभोज्जवलम् । दृष्ट्वा ब्रह्माथ तान्दृष्ट्वा ह्यकर्मज्ञानसुरासुरान् । तेषां शपितुमारेभे नारदेन निवारितः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ഭയങ്കര തേജസ്സോടെ ജ്വലിക്കുന്ന കാലകൂടത്തെ കണ്ടു; കൂടാതെ കർമ്മവിവേകം ഇല്ലാത്ത ആ ദേവാസുരന്മാരെ കണ്ടിട്ട് അവരെ ശപിക്കാൻ തുടങ്ങി, എന്നാൽ നാരദൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു.

Verse 104

ब्रह्मोवाच । अकार्यं किं कृतं देवाः कस्मात्क्षोभोयमुद्यतः । ईश्वरस्य च जातोऽद्य नान्यथा मम भाषितम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഏതു അകൃത്യം ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷോഭം ഉയർന്നത്? ഈ കലക്കം ഇന്ന് ഈശ്വരന്റെ നിയോഗത്താലേ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്റെ വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ അല്ല.

Verse 105

ततो देवैः परिवृतो वेदोपनिषदैस्तथा । नानागमैः परिवृतः कालकूटभयाद्ययौ

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്നവനായി, വേദോപനിഷത്തുകൾ കൊണ്ട് ആവൃതനായി—നാനാ ആഗമങ്ങൾ കൊണ്ട് പരിവൃതനായി—കാലകൂടഭയത്താൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 106

ततश्चिंतान्विता देवा इदमूचुः परस्परम् । अविद्याकामसंवीताः कुर्यामः शंकरं च कम्

അപ്പോൾ ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയ ദേവന്മാർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു—“അവിദ്യയും കാമവും മൂടിയിരിക്കുന്ന നാം എന്തു ചെയ്യണം? ആരെയാണു നമ്മുടെ ശങ്കരൻ (രക്ഷകൻ) ആക്കേണ്ടത്?”

Verse 107

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः । वैकुण्ठमाव्रजन्सर्वे कालकूट भयार्द्दिताः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, കാലകൂടഭയത്തിൽ പീഡിതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും അതിവേഗം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 108

ब्रह्मादयश्चर्षिगणाश्च तदा परेशं विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमीशम् । वैकुण्ठमाश्रितमधोक्षजमाधवं ते सर्वे सुरासुरगणाः शरणं प्रयाताः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദികളും ഋഷിഗണങ്ങളും, ദേവാസുരസമൂഹങ്ങളൊക്കെയും—വൈകുണ്ഠത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന പരമേശ്വരൻ വിഷ്ണു, പുരാണപുരുഷൻ, സർവ്വശക്തിയുടെ അധിപൻ, അധോക്ഷജൻ മാധവൻ—അവന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 109

तावत्प्रवृद्धं सुमहत्कालकूटं समभ्ययात् । दग्ध्वादो ब्रह्मणो लोकं वैकुण्ठं च ददाह वै

അപ്പോഴേക്കും അത്യന്തം വലുതായി വളർന്ന കാലകൂടം പാഞ്ഞുവന്നു; ആദ്യം ബ്രഹ്മലോകം ദഹിപ്പിച്ച്, പിന്നെ വൈകുണ്ഠത്തെയും തീകൊളുത്തി.

Verse 110

कालकूटाग्निना दग्धो विष्णुः सर्वगुहाशयः । पार्षदैः सहितः सद्यस्तमालसदृशच्छविः

കാലകൂടാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധനായ, സർവ്വ ഹൃദയ-ഗുഹകളിലും വസിക്കുന്ന വിഷ്ണു പാർഷദന്മാരോടുകൂടെ ഉടൻ തന്നെ തമാലവൃക്ഷസദൃശമായ ശ്യാമവർണ്ണം ധരിച്ചു.

Verse 111

वैकुण्ठं च सुनीलं च सर्वलोकैः समावृतम् । जलकल्मषसंवीताः सर्वे लोकास्तदाभवन्

വൈകുണ്ഠവും ഗാഢനീലവർണ്ണമായി, സർവ്വലോകങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായി. അപ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളും അത്ഭുതമായ ജല-കൽമഷം, കലുഷിത കലക്കമുള്ള ജലത്തെപ്പോലെ, മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 112

अष्टावरणसंवीतं ब्रह्मांडं ब्रह्मणा सह । भस्मीभूतं चकाराशु जलकल्मषमद्भुतम्

അഷ്ടാവരണങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാണ്ഡം, ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടെ, ആ അത്ഭുത ജല-കൽമഷം വേഗത്തിൽ ഭസ്മമാക്കി।

Verse 113

नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा । नाहंकारो न च महान्मूलाविद्या तथैव च । शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्

അപ്പോൾ ഭൂമിയുമില്ല, ജലമില്ല, അഗ്നിയില്ല, വായുവില്ല, ആകാശവും ഇല്ല; അഹങ്കാരമില്ല, മഹത്തത്ത്വമില്ല, മൂല അവിദ്യയും ശേഷിച്ചില്ല. ശിവന്റെ കോപത്തിൽ അന്ന് ലോകം ഭസ്മകലഹമായി മാറി।