Adhyaya 4

Verse 1

लोमश उवाच । विष्णुनोक्तं वचः श्रुत्वा दक्षो वचनमब्रवीत् । वेदानामप्रमाणं च कृतं ते मधुसूदन

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുവിന്റെ വചനം കേട്ട് ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മധുസൂദന! നിന്റെ വാക്കുകളാൽ വേദങ്ങളുടെ പ്രാമാണ്യം ഇല്ലാതായതുപോലെ ആയി.

Verse 2

वैदिकं कर्म चोत्सृज्य कथं सेश्वरतां व्रजेत् । तदुच्यतां महाविष्णो येन धर्मः प्रतिष्ठितः

വൈദിക കർമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എങ്ങനെ ഈശ്വരകേന്ദ്രിത മാർഗം പ്രാപിക്കാം? ഹേ മഹാവിഷ്ണോ! ധർമ്മം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാകുന്ന ഉപായം അരുളുക.

Verse 3

दक्षेणोक्तो महाविष्णुरुवाच परिसांत्वयन् । त्रैगण्यविषया वेदाः संभवंति न चान्यथा

ദക്ഷൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു—വേദങ്ങൾ ത്രിഗുണങ്ങളെ വിഷയമാക്കി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഇതല്ലാതെ മറ്റെങ്ങനെ ഇല്ല.

Verse 4

वेदोदितानि कर्माणि ईश्वरेण विना कथम् । सफलानि भविष्यंति विफलान्येव तानि च

വേദം നിർദ്ദേശിച്ച കർമങ്ങൾ ഈശ്വരനില്ലാതെ എങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകും? പ്രഭു ഇല്ലെങ്കിൽ അവ കർമങ്ങൾ നിഷ്ഫലമായിത്തീരും.

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ईश्वरं शरणं व्रऐजा । एवं ब्रुवति गोविन्द आगतः सैन्यसागरः । वीरभद्रेण सदृशो ददृशुस्तं तदा सुराः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ഈശ്വരന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ. ഗോവിന്ദൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോഴേക്കും സൈന്യസമുദ്രംപോലൊരു സംഘം എത്തി; അപ്പോൾ ദേവന്മാർ വീരഭദ്രസദൃശനായ ഒരാളെ കണ്ടു.

Verse 6

इंद्रोपि प्रहसन्विष्णुमात्मवादरतं तदा । वज्रपाणिः सुरैः सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा

അപ്പോൾ തന്റെ വാദസ്ഥാനത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന വിഷ്ണുവിനെ പരിഹസിച്ച് ഇന്ദ്രനും വജ്രം കൈയിൽ പിടിച്ച് ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകനായി।

Verse 7

भृगुणाचारितः शीघ्रमुच्चाटनपरेण हि । तदा गणाः सुरैः सार्धं युयुधुस्ते गणान्विताः

അവരെ തുരത്താൻ തത്പരനായ ഭൃഗു വേഗത്തിൽ പ്രേരിപ്പിച്ചതോടെ, അപ്പോൾ ഗണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സംഘങ്ങളോടുകൂടി ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 8

शरतोमरनागचैर्जघ्नुस्ते च परस्परम् । नेदुःशंखाश्च बहुशस्तस्मिन्रणमहोत्सवे

അവർ പരസ്പരം അമ്പുകൾ, തൊമരങ്ങൾ, ആനകൾ എന്നിവകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു; ആ മഹാ രണോത്സവത്തിൽ ശംഖധ്വനി വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴങ്ങി।

Verse 9

तथा दुन्दुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः । तेन शब्देन महताश्लाघ्यमानास्तदा सुराः । लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्

അപ്പോൾ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി—പടഹം, യുദ്ധമുരശുകൾ, ഡിണ്ഡിമം മുതലായവ. ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ ഉത്സാഹിതരായ ദേവന്മാർ ലോകപാലകരോടൊപ്പം ശിവകിങ്കരന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 10

खड्गैश्चापि हताः केचिद्गदाभिश्च विपोथिताः । देवैः पराजिताः सर्वे गणाः शतसहस्रशः

ചിലർ ഖഡ്ഗങ്ങളാൽ വെട്ടിവീണു, ചിലർ ഗദകളാൽ തകർത്തുകളയപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ഗണങ്ങളെ ലക്ഷക്കണക്കിന് പരാജയപ്പെടുത്തി।

Verse 11

इंद्राद्यौर्लोकपालैश्च गणास्ते च पराङ्गमुखाः । कृताश्च तत्क्षणादेव भृगोर्मंत्रबलेन हि

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലന്മാർ ഭൃഗുവിന്റെ മന്ത്രബലപ്രഭാവത്താൽ ആ ഗണങ്ങളെ പരാങ്മുഖരാക്കി പരാജിതരാക്കി।

Verse 12

उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्विना तदा । यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च

അപ്പോൾ യജ്വനായ ഭൃഗു അവർക്കെതിരേ ഉച്ചാടനകർമ്മം ചെയ്തു—ദേവന്മാരുടെ യജനസിദ്ധിക്കായും ദീക്ഷിത യജമാനന്റെ തൃപ്തിക്കായും।

Verse 13

तेनैव देवा जयिनो जातास्तत्क्षणमेव हि । स्वानां पराजयं दृष्ट्वा वीरभद्रो रुपान्वितः

ആ പ്രവർത്തനത്താൽ ദേവന്മാർ അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ ജയികളായി. സ്വന്തം ഗണങ്ങളുടെ പരാജയം കണ്ട ഭയങ്കരരൂപനായ വീരഭദ്രൻ ക്രോധംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു।

Verse 14

भूतान्प्रेतान्पिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः । वृषभस्थान्पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः । तीक्ष्णं त्रिशूलमादाय पातयामास तान्रणे

ഭൂത-പ്രേത-പിശാചുകളെ പിന്നിൽ നിർത്തി, വൃഷഭാരൂഢരെ മുന്നിൽ നയിച്ച്, ആ മഹാബലൻ സ്വയം തീക്ഷ്ണ ത്രിശൂലം എടുത്ത് യുദ്ധത്തിൽ അവരെ വീഴ്ത്തി।

Verse 15

देवान्यक्षान्पिशाचांश्च गुह्यकान्राक्षसां स्तथा । शूलघातैश्च ते सर्वे गणा देवान्प्रजघ्निरे

ശൂലാഘാതങ്ങളാൽ ആ എല്ലാ ഗണങ്ങളും യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെയും, യക്ഷന്മാരെയും, പിശാചുകളെയും, ഗുഹ്യകരെയും, രാക്ഷസന്മാരെയും കൂടി വീഴ്ത്തി।

Verse 16

केचिद्द्विधाकृताः खङ्गैर्मुद्गरैश्चापि पोथिताः । परश्वधैः खंडशश्च कृताः केचिद्रणाजिरे

ചിലർ ഖഡ്ഗങ്ങളാൽ രണ്ടായി പിളർന്നുപോയി; ചിലർ മുദ്ഗരങ്ങളാൽ ചതഞ്ഞുപോയി. ചിലർ रणഭൂമിയിൽ പരശുവാൽ കഷ്ണംകഷ്ണമായി വെട്ടപ്പെട്ടു.

Verse 17

शूलैर्भिन्नाश्च शतशः केचिच्च शकलीकृताः । एवं पराजिताः सर्वे पलायनपरायणाः

ശൂലങ്ങളാൽ നൂറുകണക്കിന് പേർ കുത്തേറ്റു; ചിലർ കഷ്ണങ്ങളായി മുറിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും പരാജിതരായി ഓടിപ്പോകുവാൻ മാത്രം തുനിഞ്ഞു.

Verse 18

परस्परं परिष्वज्य गतास्तेपि त्रिविष्टपम् । केवलं लोकपालाश्च इंद्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः । बृहस्पतिं पृच्छमानाः कुतोस्माकं जयो भवेत्

അവരും പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് ത്രിവിഷ്ടപത്തിലേക്ക് (സ്വർഗത്തിലേക്ക്) പോയി. എന്നാൽ ലോകപാലകർ—ഇന്ദ്രാദികൾ—ആകുലതയോടെ അവിടെ നിന്നു, ബൃഹസ്പതിയോട് ചോദിച്ചു: ‘ഞങ്ങൾക്ക് ജയം എവിടെ നിന്നാകും?’

Verse 19

बृहस्पतिरुवाचेदं सुरेंद्रं त्वरितस्तदा । बृहस्पतिरुवाच । यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सत्यं जातमद्य वै

അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി വേഗത്തിൽ സുരേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: ‘വിഷ്ണു മുമ്പ് പറഞ്ഞത് ഇന്ന് തീർച്ചയായും സത്യമായി.’

Verse 20

अस्ति चेदीश्वरः कश्चित्फलरूप्यस्य कर्म्मणः । कर्तारं भजते सोपि न ह्यकर्तुः प्रभुर्हिसः

കർമ്മഫലം നല്കുന്ന ഏതെങ്കിലും ഈശ്വരൻ ഉണ്ടെങ്കിലും, അവനും കർത്താവിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; കാരണം കർമ്മം ചെയ്യാത്തവന്റെ പ്രഭുവല്ല അവൻ.

Verse 21

न मंत्रौषधयः सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः । न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा

സകല മന്ത്രങ്ങളും ഔഷധങ്ങളും അല്ല, അഭിചാരവും അല്ല, ലൗകിക ഉപായങ്ങളും അല്ല; കർമ്മകാണ്ഡവും അല്ല, വേദങ്ങളും അല്ല, ഇരുപ്രകാര മിമാംസയും അല്ല—ഇവ മാത്രം കൊണ്ടു അതു സിദ്ധിക്കുകയില്ല।

Verse 22

ज्ञातुमीशाः संभवंति भक्त्याज्ञेयस्त्वनन्यया । शांत्या च परया तृष्ट्या ज्ञातव्यो हि सदाशिवः

ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഈശ്വരനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയാൻ കഴിയൂ—അനന്യഭക്തിയാൽ. പരമശാന്തിയും ആന്തര തൃപ്തിയും കൊണ്ട് സദാശിവനെ നിശ്ചയമായി സാക്ഷാത്കരിക്കണം।

Verse 23

तेन सर्वं संभवंति सुखदुःझखात्मकं जगत् । परंतु संवदिष्यामि कार्याकार्यविवक्षया

അവനിൽ നിന്നുതന്നെ സുഖദുഃഖമയമായ ഈ സർവ്വ ലോകവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇനി ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും വേർതിരിച്ച് പറയുവാൻ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 24

त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सहाद्य वै । आगतो बालिशो भूत्वा इदानीं किं करिष्यसि

ഹേ ഇന്ദ്രാ! നീ മൂഢത കാണിച്ച് ഇന്ന് ലോകപാലകരോടൊപ്പം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ബാലിശമായി വന്നിട്ട് ഇനി എന്തു ചെയ്യും?

Verse 25

एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमशोभनाः । कुपिताश्च महाभागा न तु शेषं प्रकुर्वते

ഇവർ രുദ്രന്റെ സഹായി ഗണങ്ങൾ, അത്യന്തം ശോഭനങ്ങൾ. ക്രുദ്ധരായാലും ആ മഹാബലികൾ ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കുകയില്ല।

Verse 26

एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा तेऽपि दिवौकसः । चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपाला महेश्वराः

ബൃഹസ്പതിയുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ചപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ ലോകപാലന്മാർ എല്ലാവരും ആശങ്കയും ചിന്തയും കൊണ്ട് വ്യാകുലരായി।

Verse 27

ततोऽब्रवीद्वीरभद्रो गणैः परिवृतो भृशम् । सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः

അപ്പോൾ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വീരഭദ്രൻ കടുപ്പത്തോടെ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ മൂഢത്വം മൂലം ശിക്ഷ തേടിയാണ് ഇവിടെ വന്നത്।”

Verse 28

अवदानानि दास्यामि तृप्त्यर्थं भवतां त्वरन् । एवमुक्त्वा शितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः

“നിങ്ങളുടെ ‘തൃപ്തിക്കായി’ ഞാൻ വേഗത്തിൽ ശിക്ഷ നൽകും” എന്നു പറഞ്ഞ്, ക്രോധാവേശത്തോടെ അവൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവരെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 29

तैर्बाणैर्निहताः सर्वे जग्मुस्ते च दिशो दश

ആ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട അവർ എല്ലാവരും ഓടിപ്പോയി പത്ത് ദിക്കുകളിലായി ചിതറിപ്പോയി।

Verse 30

गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च । यज्ञवाटे समायातो वीरभद्रो गणान्वतः

ലോകപാലന്മാർ ഓടിപ്പോയതും ദേവന്മാർ ഭയത്തിൽ ചിതറിപ്പോയതും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഗണങ്ങളോടുകൂടി വീരഭദ്രൻ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 31

तदा त ऋषयः सर्वे सर्वमेवेश्वरेश्वरम् । विज्ञप्तुकामाः सहसा ऊचुरेवं जनार्दनम्

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ഋഷിമാരും, സർവേശ്വരേശ്വരനും സർവസ്വരൂപനും ആയ ജനാർദനനോട് ഉടൻ അപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 32

रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः । एतच्छ्रुत्वा तु वचनमृषीणां वै जनार्दनः

“ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം രക്ഷിക്കണമേ; സംശയമില്ല, നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞസ്വരൂപൻ.” ഋഷികളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജനാർദനൻ (ശ്രദ്ധിച്ചു പ്രതികരിക്കാൻ ഒരുങ്ങി)।

Verse 33

योद्धुकामः स्थितो युद्धे विष्णुरध्यात्मदीपकः । वीरभद्रो महाबाहुः केशवं वाक्यमब्रवीत्

അന്തരാത്മാവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന വിഷ്ണു യുദ്ധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു സമരത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ വീരഭദ്രൻ കേശവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 34

अत्र त्वयागतं कस्माद्विष्णो वेत्त्रा महाबलम् । दक्षस्य पक्षमाश्रित्य कथं जेष्यसि तद्वद

“ഹേ വിഷ്ണുവേ, മഹാബലം ധരിച്ചവനേ, നീ ഇവിടെ എന്തിന് വന്നു? ദക്ഷന്റെ പക്ഷം ആശ്രയിച്ച് നീ എങ്ങനെ ജയിക്കും? അത് പറയുക.”

Verse 35

दाक्षायण्या कृतं यच्च न दृष्टं किं त्वयानघ । त्वं चापि यज्ञे दक्षस्य अवदानार्थमागतः । अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभूज

“ഹേ അനഘനേ, ദാക്ഷായണി (സതി) ചെയ്തത് നീ കണ്ടില്ലേ? നീയും ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിൽ നിന്റെ അവകാശഭാഗം തേടി വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭുജാ, നിനക്കും നിന്റെ ഭാഗം ഞാൻ നൽകുന്നു.”

Verse 36

एवमुक्त्वा प्रणम्यादौ विष्णुं सदृशरूपिणम् । वीरभद्रोऽग्रतो भूत्वा विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വീരഭദ്രൻ ആദ്യം ശിവസദൃശരൂപനായ വിഷ്ണുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് വീണ്ടും വിഷ്ണുവോടു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 37

यथा शंभुस्तथा त्वं हि मम नास्त्यत्र संशयः । तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोऽग्रतः स्तितः । नेष्याम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना

ശംഭു എങ്ങനെയോ അങ്ങനെയേ നീയും—ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല. എങ്കിലും, ഹേ മഹാബാഹോ, യുദ്ധകാമനയോടെ നീ എന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്നു. നീ സ്വന്തം ഇച്ഛയിൽ തന്നെ ഉറച്ചു നിന്നാൽ, ഞാൻ നിന്നെ അപുനരാവർത്തിയുടെ നിലയിലേക്കു അയക്കും।

Verse 38

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य धीमतः । उवाच प्रहसन्देवो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः

ധീമാനായ വീരഭദ്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സർവേശ്വരേശ്വരനായ ദേവൻ വിഷ്ണു പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 39

विष्णुरुवाच । रुद्रतेजःप्रसूतोसि पवित्रोऽसि महामते । अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—നീ രുദ്രതേജസ്സിൽ നിന്നു പ്രസൂതനായവൻ, ഹേ മഹാമതേ, നീ പവിത്രൻ. മുൻപും യജ്ഞാർത്ഥമായി നിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചിരുന്നു।

Verse 40

अहं भक्तपराधीनस्तथा सोऽपि महेश्वरः । तेनैव कारणेनात्र दक्षस्य यजनं प्रति

ഞാൻ ഭക്തന്മാരുടെ അധീനനാണ്; അതുപോലെ മഹേശ്വരനും. അതേ കാരണത്താൽ ഇവിടെ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തെ സംബന്ധിച്ച്…

Verse 41

आगतोऽहं वीरभद्र रुद्रकोपसमुद्भव । अहं निवारयामि त्वां त्वं वा मां विनिवारय

ഹേ വീരഭദ്രാ, രുദ്രകോപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനേ! ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. ഞാൻ നിന്നെ തടയും; അല്ലെങ്കിൽ നീ എന്നെ തന്നെ തടയുക.

Verse 42

इत्युक्तवति गोविंदे प्रहस्य स महाभुजः । प्रश्रयावनतो भूत्वा इदमाह जनार्दनम्

ഗോവിന്ദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മഹാബാഹു പുഞ്ചിരിച്ചു; പിന്നെ വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ് ജനാർദനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 43

यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः । सेवकाश्च वयं सर्वे तव वा शंकरस्य च

ശിവൻ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് നീയും; നീ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ശിവനും. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും സേവകർ—നിന്റെയും ശങ്കരന്റെയും.

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सोऽच्युतः संप्रहस्य च । इदं विष्णुर्महावाक्यं जगाद परमेश्वरः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അച്യുതപ്രഭു പുഞ്ചിരിച്ചു; തുടർന്ന് പരമേശ്വരനായ വിഷ്ണു ഈ മഹാവാക്യം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 45

योधयस्व महाबाहो मया सार्धमशंकितः । तवास्त्रैः पूर्यमाणोऽहं गच्छामि भवनं स्वकम्

ഹേ മഹാബാഹോ, സംശയമില്ലാതെ എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുക. നിന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആവൃതനായ ഞാൻ എന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 46

तथेत्युक्त्वा तु वीरोऽसौ वीरभद्रो महाबलः । गृहीत्वा परमास्त्राणि सिंहनादैर्जगर्ज ह

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് മഹാബലനായ വീരഭദ്രൻ പരമാസ്ത്രങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട് സിംഹനാദംപോലെ ഗർജിച്ചു।

Verse 47

विष्णुश्चापि महाघोषं शंखनादं चकार सः । तच्छ्रुत्वा ये गता देवा रणं हित्वाऽययुः पुनः

വിഷ്ണുവും മഹാഘോഷത്തോടെ ശംഖനാദം ചെയ്തു. അത് കേട്ട് യുദ്ധഭൂമി വിട്ടുപോയ ദേവന്മാർ വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു।

Verse 48

व्यूहं चक्रुस्तदा सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तदेन्द्रेण हतो नंदीवज्रेण शतपर्वणा

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ലോകപാലകരും യുദ്ധവ്യൂഹം ഒരുക്കി. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രൻ ശതപർവ്വ വജ്രംകൊണ്ട് നന്ദിയെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി।

Verse 49

नंदीना च हतः शक्रस्त्रिशूलेन स्तनांतरे । वायुना च हतो भृंगी भृंगिणा वायुराहतः

നന്ദി ത്രിശൂലംകൊണ്ട് വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ കുത്തി ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) വീഴ്ത്തി. വായു ഭൃംഗിയെ വധിച്ചു; ഭൃംഗി വായുവിനെയും പ്രഹരിച്ചു।

Verse 50

शूलेन सितधारेण संनद्धो दण्डधारिणा । यमेन सह संग्रामं महाकालो बलान्वितः

പ്രകാശമുള്ള ധാരയുള്ള ശൂലംകൊണ്ട് സന്നദ്ധനായി, ദണ്ഡായുധം ധരിച്ച ബലവാനായ മഹാകാലൻ യമനോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 51

कुबेरेण च संगम्य कूष्मांडानां पतिः स्वयम् । वरुणेन समं युद्धं मुंडश्चैव महाबलः

കുബേരനോടു ചേർന്ന് കൂഷ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ അധിപൻ സ്വയം മുന്നേറി; മഹാബലനായ മുണ്ഡൻ വരുണനോടു തുല്യസമരത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 52

युयुधे परयाशक्त्या त्रैलोक्यं विस्मयन्निव । नैरृतेन समागम्य चंडश्चबलवत्तरः

അവൻ പരമശക്തിയോടെ യുദ്ധം ചെയ്തു, ത്രിലോകത്തെയും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ; അതിലും ബലവാനായ ചണ്ഡൻ നൈഋതനെ നേരിട്ടു നിന്നു.

Verse 53

युयुधे परमास्त्रेण नैरृत्यं च विडंबयन् । योगिनीचक्रसंयुक्तो भैरवो नायको महान्

അവൻ പരമാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തു, നൈഋതനെ പരിഹസിച്ചു അപമാനിച്ചു; യോഗിനീചക്രസഹിതനായ മഹാനായകൻ ഭൈരവൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 54

विदार्य देवानखिलान्पपौ शोणितमद्बुतम् । क्षेत्रपालास्तथा चान्ये भूतप्रमथगुह्यकाः

അവർ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കീറിമുറിച്ച് അത്ഭുതമായ രക്തം കുടിച്ചു; അതുപോലെ ക്ഷേത്രപാലന്മാരും മറ്റു ഭൂത-പ്രമഥ-ഗുഹ്യകഗണങ്ങളും ഉഗ്രമായി പാഞ്ഞു.

Verse 55

साकिनी डाकिनी रौद्रा नवदुर्गास्तथैव च । योगिन्यो यातुदान्यश्च तथा कूष्मांडकादयः । नेदुः पपुः शोणितं च बुभुजुः पिशितं बहु

സാകിനികളും ഡാകിനികളും, രൗദ്രരും നവദുർഗകളും; യോഗിനികളും യാതുധാനികളും കൂഷ്മാണ്ഡാദി ഗണങ്ങളും—ഗർജിച്ചു, രക്തം കുടിച്ചു, ധാരാളം മാംസം ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 56

भक्ष्यमाणं तदा सैन्यं विलोक्य सुरराट्स्वयम् । विहाय नंदिनं पश्चाद्वीरभद्रं समाक्षिपत्

അപ്പോൾ തന്റെ സൈന്യം ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ട ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ സ്വയം നന്ദിയെ വിട്ട് പിന്നോട്ടു മാറി, പിന്നെ വീരഭദ്രനെ ആക്രമിച്ചു।

Verse 57

वीरभद्रो विहायैव विष्णुं देवेन्द्रमास्थितः । तयोर्युद्धमभूद्धोरं बुधांगारकयोरिव

വീരഭദ്രൻ വിഷ്ണുവിനെ വിട്ടുവെച്ച് ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനോടു ഏറ്റുമുട്ടി; അവരുടെ യുദ്ധം ബുധനും അങ്കാരകനും (ചൊവ്വ) തമ്മിലുള്ളതുപോലെ ഘോരമായി.

Verse 58

वीरभद्रं यदा शक्रो हंतुकामस्त्वरान्वितः । तावच्छंक्रं गजस्थं हि पुरयामास मार्गणैः

ശക്രനായ ഇന്ദ്രൻ വീരഭദ്രനെ വധിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് അതിവേഗം മുന്നേറുമ്പോൾ, അതേ നിമിഷം വീരഭദ്രൻ ഗജാരൂഢനായ ഇന്ദ്രനെ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് മൂടി.

Verse 59

वीरभद्रो रुषाविष्टो दुर्निवार्यो महाबलः । तदेद्रेंणाहतः शीघ्रं वज्रेण शतपर्वणा

വീരഭദ്രൻ ഉഗ്രരോഷത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി, തടയാനാകാത്ത മഹാബലവാൻ; ഇന്ദ്രൻ അവനെ ശതപർവ്വ വജ്രംകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 60

सगजं च सवज्रं च वासवं ग्रस्तुमुद्युतः । हाहाकारो महा नासीद्भूतानां तत्र पश्यताम्

അവൻ ഗജത്തോടും വജ്രത്തോടും കൂടെ വാസവനായ ഇന്ദ്രനെ ഗ്രസിക്കാൻ ഉത്സുകനായി മുന്നേറി; അവിടെ നോക്കി നിന്ന ഭൂതഗണങ്ങളിൽ മഹാഹാഹാകാരം ഉയർന്നു.

Verse 61

वीरभद्रं तताभूतं तथाभूतं हंतुकामं पुरंदरम् । तव्रमाणस्तदा विष्णुर्वीरभद्राग्रतः स्थितः

ഭീകരാവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വീരഭദ്രനെയും, അപകടത്തിലായിരുന്ന പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രനെയും കണ്ടു, അവനെ രക്ഷിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് വിഷ്ണു അപ്പോൾ വീരഭദ്രന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 62

शक्रं च पृष्ठतः कृत्वा योधयामास वै तदा । वीरभद्रस्य विष्णोश्च युद्धं परमभूत्तदा

ശക്രനായ ഇന്ദ്രനെ പിന്നിൽ നിർത്തി വിഷ്ണു അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടു; ആ സമയത്ത് വീരഭദ്രനും വിഷ്ണുവും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം അത്യന്തം ഉഗ്രമായി.

Verse 63

शस्त्रास्त्रैर्विविधाकारैर्योधयामासतुस्तदा । पुनर्नंदिनमालोक्य शक्रो युद्ध विशारदः

അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും പലവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്തു. വീണ്ടും നന്ദിയെ കണ്ട യുദ്ധവിശാരദനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവന്റെ ദിക്കിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു।

Verse 64

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां प्रमथैः सह । प्रमथा मथिता देवैः सर्वे ते प्राद्रवन्रणात्

ദേവന്മാരും പ്രമഥന്മാരും തമ്മിൽ അത്യന്തം തുമുലമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ദേവന്മാർ തകർത്തതോടെ പ്രമഥന്മാർ എല്ലാവരും रणഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി।

Verse 65

गणान्पराङ्मुखान्दृष्ट्वा सर्वे ते व्याधयो भृशम् । रुद्रकोपात्समुद्भूता देवाश्चापि प्रदुद्रुवुः

ഗണങ്ങൾ പിൻമാറുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, രുദ്രകോപത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഭീകരവ്യാധികൾ അതിവേഗം പടർന്നു; ദേവന്മാരും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി।

Verse 66

ज्वरैस्तु पीडितान्देवान्दृष्ट्वा विष्णुर्हसन्निव । जीवग्राहेण जग्राह देवांस्तांश्च पृथक्पृथक्

ജ്വരങ്ങളാൽ പീഡിതരായ ദേവന്മാരെ കണ്ട വിഷ്ണു, പുഞ്ചിരിയെന്നപോലെ ‘ജീവഗ്രാഹ’ എന്ന പിടിയാൽ അവരെ ഓരോരുത്തരായി വേർതിരിച്ച് പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 67

देवाश्चिनौ तदाहूय व्याधीन्हंतुं तदा भृतिम् । ददौ ताभ्यां प्रयत्नेन गणयित्वा सुबुद्धिमान्

അപ്പോൾ ആ സുബുദ്ധിമാൻ രണ്ടു അശ്വിനന്മാരെ വിളിച്ചു, ആ രോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ദൗത്യം പരിശ്രമത്തോടെ ആലോചിച്ച് അവർക്കു ഏല്പിച്ചു।

Verse 68

ज्वरांश्च सन्निपातांश्च अन्ये भूतद्रुहस्तदा । तान्सर्वान्निगृहीत्वाथ अश्विनौ तौ मुदान्वितौ । विज्वरानथ देवांश्च कृत्वा मुमुदतुश्चिरम्

അപ്പോൾ ആനന്ദപരവശരായ രണ്ടു അശ്വിനന്മാർ എല്ലാ ജ്വരങ്ങളെയും, ഭയങ്കര സന്നിപാതബാധകളെയും, മറ്റു ജീവദ്രോഹശക്തികളെയും അടക്കി; ദേവന്മാരെ ജ്വരമുക്തരാക്കി അവർ ദീർഘകാലം സന്തോഷിച്ചു।

Verse 69

तैर्जितं योगिनीचक्रं भैरवं व्याकुलीकृतम् । तीक्ष्णाग्रैः पातयामासुः शरैर्भूतगणानपि

അവരാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട യോഗിനീചക്രം അസ്ഥിരമായി; ഭൈരവനും വ്യാകുലനായി. മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രമുള്ള ശരങ്ങളാൽ അവർ ഭൂതഗണങ്ങളെയും വീഴ്ത്തി।

Verse 70

सुरैर्विद्रावितं सैन्यं विलोक्य पतितं भुवि । वीरभद्रो रुपाविष्टो विष्णुं वचनमब्रवीत्

ദേവന്മാർ ഓടിച്ചുവിട്ട സൈന്യം ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു, ഭീകരരൂപം ധരിച്ച വീരഭദ്രൻ വിഷ്ണുവിനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 71

त्वं शूरोसि महाबाहो देवानां पालको ह्यसि । युध्यस्व मां प्रयत्नेन यदि ते मतिरीदृशी

ഹേ മഹാബാഹോ! നീ ശൂരനാണ്; സത്യമായി ദേവന്മാരുടെ പാലകനുമാണ്. നിന്റെ നിശ്ചയം ഇതുതന്നെയെങ്കിൽ, പൂർണ്ണശ്രമത്തോടെ എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്‌ക.

Verse 72

इत्युक्त्वा तं समासाद्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ववर्ष निशितैर्बाणैर्वीरभद्रो महाबलः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാബലവാനായ വീരഭദ്രൻ, സർവേശ്വരേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ മഴപോലെ വർഷിച്ചു.

Verse 73

तदा चक्रेण भगवान्वीरभद्रं जघान सः । आयांतं चक्रमालोक्य ग्रसितं तत्क्षणाच्च तत्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്റെ ചക്രംകൊണ്ട് വീരഭദ്രനെ പ്രഹരിച്ചു. വരുന്നതായ ചക്രം കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ അതു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വിഴുങ്ങപ്പെട്ടു.

Verse 74

ग्रसितं चक्रमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः । मुखं तस्य परामृज्य विष्णुनोद्गिलितं पुनः

തന്റെ ചക്രം വിഴുങ്ങപ്പെട്ടതു കണ്ടു, പരപുരഞ്ജയനായ വിഷ്ണു അവന്റെ മുഖം തുടച്ചു; പിന്നെ വിഷ്ണുവാൽ തന്നെ ആ ചക്രം വീണ്ടും ഉഗിർക്കപ്പെട്ടു.

Verse 75

स्वचक्रमादाय महानुभावो दिवं गतोऽथो भुवनैकभर्ता । ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं च विष्णुः कृती कृतं दुष्प्रसहं परेषाम्

തന്റെ സ്വചക്രം തിരികെ എടുത്ത്, മഹാനുഭാവനും ഭുവനൈകഭർത്താവുമായ അദ്ദേഹം പിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. സംഭവിച്ചതെല്ലാം അറിഞ്ഞ വിഷ്ണു, മറ്റുള്ളവർക്ക് താങ്ങാനാവാത്ത ദുഷ്പ്രസഹമായ കൃത്യം നടന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.