Adhyaya 23

Verse 1

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അന്നേരം അവിടെ മഹേശൻ (ശിവൻ) പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഋഷിമാരും സഹസാ, തൽക്ഷണം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 2

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ഹിമാദ്രി (ഹിമാലയം) ഭക്തിപൂർവ്വം ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു. തല കുനിച്ച് എല്ലാവരെയും പൂജിച്ച് അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 3

किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् । तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्

“നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് വന്നത്? വരവിന്റെ കാരണം പറയുക.” അപ്പോൾ സപ്ത ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾ മഹേശൻ (ശിവൻ) പ്രേരിപ്പിച്ചവരാണ്.”

Verse 4

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै

“കന്യയെ ദർശിക്കാനായി ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ ശൈല! ഞങ്ങളെ അങ്ങനെ തന്നെ അറിയുക; നിങ്ങളുടെ പുത്രിയെ ഉടൻ കാണിക്കൂ.”

Verse 5

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती । स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ഋഷിഗണങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ പാർവതിയെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. പുത്രവാത്സല്യമുള്ള ഗിരീന്ദ്രൻ അവളെ ഉടൻ തന്റെ മടിയിൽ ചേർത്തെടുത്തു; പിന്നെ ഗിരിരാജൻ ഹിമവാൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 6

इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः । तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः

ഇവൾ നിശ്ചയമായും എന്റെ പുത്രിയാണ്—എന്റെ വാക്ക് വീണ്ടും കേൾക്കുക. മദനാന്തകനായ മഹാദേവൻ തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും വൈരാഗ്യവാനുമാണ്.

Verse 7

कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः । अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते । वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते

അനംഗനായ സ്മരനെ (കാമദേവനെ) ദഹിപ്പിച്ചവനോട് വിവാഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എങ്ങനെ? കൂടാതെ അതിനികടമോ അതിദൂരമോ, ധനവാനോ ധനഹീനനോ, ഉപജീവനമില്ലാത്തവനോ മൂഢനോ—ഇവർക്കു കന്യാദാനം പ്രശംസനീയമല്ല.

Verse 8

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च । आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्

മൂഢനോടും, വൈരാഗ്യവാനോടും, ആത്മഗർവിതനോടും, രോഗബാധിതനോടും, പ്രമത്തനോടും കന്യാദാനം നടത്തരുത്.

Verse 9

तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिरृषिसत्तमाः । प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ ആലോചിച്ചുതന്നെ നിശ്ചയിച്ചു—ഈ കന്യയെ മഹേശനേയ്ക്ക് നൽകണം; ഇതാണ് എന്റെ ഉത്തമ വ്രതം.

Verse 10

तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः । एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्

ഗിരിരാജന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹർഷിമാർ ഹിമാലയനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ച്, ഒരൊറ്റ വാക്യത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 11

यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः । तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः

അവൾ ചെയ്ത അതിതീവ്ര തപസ്സിനാലും ശിവാരാധനയാലും, ആ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ സദാശിവൻ ഇന്ന് പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നു।

Verse 12

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन । महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै

ഹേ ശൈലമേ! അവളുടെ പരമ മഹിമ നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല; അതിനാൽ അവളെ നിശ്ചയമായി ശിവനു സമർപ്പിക്ക.

Verse 13

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

ഈ ഗിരിജയെ ശിവനു സമർപ്പിക്ക—ഞങ്ങളുടെ വചനം തീർച്ചയായും നടപ്പാക്കുക. ആ ഭാവിതാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരുടെ വാക്ക് കേട്ട്…

Verse 14

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः । हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर । मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्

അപ്പോൾ ത്വരയോടെ ഉണർന്ന പർവതേശ്വരൻ പർവതങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു—“ഹേ മേരു, ഹേ നിഷധ, ഹേ ഗന്ധമാദന, ഹേ മന്ദര, ഹേ മൈനാക! ഇന്ന് തന്നെ ഈ കാര്യം നടത്തുക; യഥാവിധി പ്രഖ്യാപിച്ച് ക്രമീകരണങ്ങൾ ചെയ്യുക।”

Verse 15

मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा । अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि

അപ്പോൾ വാക്യനിപുണയായ മേന പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ ആലോചന എന്തിന്? ആവശ്യമായ കാര്യം അന്നേ തന്നെ പൂർത്തിയായിരുന്നല്ലോ.”

Verse 16

उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च । प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता

ഈ മഹാഭാഗ്യവതി ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി മാത്രമേ ജനിച്ചിട്ടുള്ളൂ; അവളെ ശിവനേയ്ക്ക് തന്നെ സമർപ്പിക്കണം—ശിവാർത്ഥം അവതരിച്ചവളാണ്।

Verse 17

अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता । इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्

അവൾ റുദ്രനെ ആരാധിച്ചു; റുദ്രനാൽ പരിശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു; ഈ മഹാഭാഗ്യവതിയെ വിധിപൂർവ്വം ശിവനു സമർപ്പിക്കട്ടെ।

Verse 18

निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्

ശിവപൂജയിൽ അവൾ സത്യത്തിൽ നിമിത്തമാത്രമായി പ്രവർത്തിച്ചു; മേനയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അവളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 19

परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह । ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति

ഹിമാദ്രി ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ ഋഷിമാരെ നോക്കി പറഞ്ഞു—“ഈ കന്യ ഇപ്പോൾ സത്യമായും എന്റെ പുത്രിയാണ്।”

Verse 20

ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् । वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം ആ ശുഭമായ മൃഗനയനിയായ ശ്യാമവർണ്ണ കന്യയെ—നിതംബത്തിൽ മനോഹരമായ മേഘല ധരിച്ചവളെ—മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവന്നു; വൈഡൂര്യവും മുത്തും ചേർന്ന വളകൾ ധരിച്ച് ചന്ദ്രകാന്തിരേഖപോലെ ദീപ്തയായി തിളങ്ങി।

Verse 21

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

ലാവണ്യാമൃതവാപികപോലെ, സുമുഖി, സുവസ്ത്രധാരിണി, മംഗളമയിയായ ഗൗരിയെ കണ്ടപ്പോൾ ആ ഋഷിമാരും അത്ഭുതത്തിൽ മോഹിതരായി, സംഭ്രമത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി. ജ്ഞാനികളായിട്ടും അവർ ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിച്ചില്ല; മത്തന്മാരെപ്പോലെ സ്തബ്ധരായി നിന്നുകൊണ്ട് ത്രിലോകനാഥപ്രിയയായ പരമകാന്തിമതി, അത്യന്തം രുചിരയായ ദേവിയെ ഏകദൃഷ്ട്യാ നോക്കി നിന്നു।

Verse 22

एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः । तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्

ഇങ്ങനെ അവളുടെ രൂപത്തിൽ ഋഷിമാരും മോഹിതരായെങ്കിൽ, ദേവന്മാരെപ്പറ്റി എന്തു പറയണം! ഗിരീന്ദ്രന്റെ പുത്രിയും ശിവപ്രിയയുമായ ആ സുന്ദരിയായ സതിയെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് ഒരുപോലെ ആകർഷിതമായി।

Verse 23

ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्

അതിനുശേഷം, അന്നേ സമയത്ത് ശിവപ്രിയരായ ആ ഋഷിമാർ വീണ്ടും ശിവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः । उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—“ഗിരീന്ദ്രൻ തന്റെ പുത്രിയെ നിശ്ചയമായും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; സംശയമില്ല. ഹേ ദേവേശാ! ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കെ നീ അവളെ വിവാഹം ചെയ്യാൻ പോകുക.”

Verse 25

गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह

“ഹേ മഹാദേവാ! വേഗം പാർവതിയുടെ അടുക്കൽ പോകുക—അവൾ നിന്റെ ആത്മജന്മത്തിനായി നിശ്ചിത സഹധർമ്മിണിയാണ്.” അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 26

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा । मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः

ഹേ മഹാഭാഗ ഋഷിമാരേ, ഇത്തരമൊരു വിവാഹം ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടുമില്ല. അതിനാൽ, ഹേ മുനിമാരേ, അത് എനിക്ക് പ്രത്യേകിച്ച് വിശദമായി വിവരിക്കണമേ.

Verse 27

तदोचुरृषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् । विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्

അപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷിമാരും പുഞ്ചിരിയോടെ സദാശിവനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവാ, വിഷ്ണുവിനെ ആഹ്വാനിക്കൂ; ബ്രഹ്മാവിനെയും ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നെയും കൂടി വിളിക്കൂ.”

Verse 28

तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् । सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्

“അതുപോലെ ഋഷിഗണങ്ങളെയും, യക്ഷന്മാരെയും, ഗന്ധർവന്മാരെയും, പന്നഗന്മാരെയും (നാഗന്മാരെയും); കൂടാതെ സിദ്ധന്മാരെയും, വിദ്യാധരന്മാരെയും, കിന്നരന്മാരെയും, അപ്സരാഗണങ്ങളെയും വിളിക്കൂ.”

Verse 29

एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् । तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

“ഇവരെയും മറ്റും അനേകരെയും വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക.” ഋഷിമാർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വാക്ചാതുര്യമുള്ള ആ വക്താവ് അത് ഹൃദയത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു.

Verse 30

उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् । ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय

ഭഗവാൻ നാരദനോട് പറഞ്ഞു— “വിഷ്ണുവിനെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക; ബ്രഹ്മാവിനെയും മഹേന്ദ്രനെയും, മറ്റ് ദേവന്മാരെയും കൂടി വിളിച്ചു കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 31

शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः । जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः

ശംഭുവിന്റെ വചനം ശിരസ്സിൽ സ്വീകരിച്ച്, ലോകപാവനനായ വിഷ്ണുപ്രിയൻ നാരദൻ വേഗത്തിൽ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 32

ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् । चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्

അവൻ പരമാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ദേവനെ ദർശിച്ചു; ദേവീ ശ്രീ അവനെ പരിചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു—ചതുര്ഭുജൻ, ദേവശ്രേഷ്ഠൻ, മഹാപ്രഭൻ, നീലോത്പലസമ ശ്യാമതനു, ആരാധ്യൻ.

Verse 33

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् । सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्

നാരദൻ ആ ഭുവനൈകസുന്ദരനെ കണ്ടു—മഹാർഹ രത്നങ്ങൾ പതിച്ച മനോഹര കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, ഉത്തമ രത്നപ്രഭയാൽ ദീപ്തമായ മഹാകിരീടം ധരിച്ചവൻ, വൈജയന്തീ വനമാലയാൽ ആവൃതൻ.

Verse 34

उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् । ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः

അപ്പോൾ സർവ്വജ്ഞനും ഋഷിശ്രേഷ്ഠനുമായ നാരദൻ സമീപിച്ചു, ആദരത്തോടെ ശംഭുവിന്റെ സന്ദേശം പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മവീണയായ ദിവ്യ വാദ്യവീണയെ വാദിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 35

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः । उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः

“വാ, വാ, ഹേ മഹാവിഷ്ണോ! വേഗത്തോടെ മഹാദേവന്റെ അടുക്കൽ പോകുക. ശംഭുവിന്റെ വിവാഹകാര്യത്തിനായി ഈ ദൗത്യം സാധിപ്പാൻ കഴിയുന്നത് നീ ഒരുത്തനേ.”

Verse 36

प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा । कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः । विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्

പുഞ്ചിരിയോടെ ഭഗവാൻ അപ്പോൾ നാരദനോടു പറഞ്ഞു— “ആ ത്രിശൂലധാരിയായ ശിവനിൽ വിവാഹചിന്ത എങ്ങനെ ഉദിച്ചു?” കാര്യം അറിഞ്ഞിട്ടും ഭഗവാൻ നാരദനെ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 37

नारद उवाच । तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः । स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती

നാരദൻ പറഞ്ഞു— മഹത്തായ തപസ്സാൽ പാർവതി രുദ്രനെ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാക്കി. സതി ഗിരിജ വസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അദ്ദേഹം സ്വയം എത്തി।

Verse 38

दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः । पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि

പാർവതിയിൽ പ്രസന്നനായ ശംഭു “ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ” എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ പാർവതിയെ വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ച്— “ഓ ദീപ്തിമതീ, എന്നെ വരനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 39

त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः

ദൂതൻ വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു— “ശംഭു ഇപ്പോൾ തന്നെ നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു.” ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവദേവനായ ജനാർദനൻ നാരദനോടൊപ്പം, തന്റെ പരിഷദുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 40

सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् । ययौ तदाऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः

അപ്പോൾ മഹാത്മാവും യോഗീശ്വരന്മാരുടെ പ്രഭുവുമായ മഹാ അച്യുതൻ സുപർണൻ (ഗരുഡൻ)മേൽ കയറി. ഹരി സ്വയം നാരദനോടൊപ്പം, ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരുമായി ചേർന്ന് ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ യാത്ര ചെയ്തു।

Verse 41

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

അവൻ വേഗത്തിൽ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്ന പാദപദ്മങ്ങളുള്ള ദേവൻ ആനന്ദത്തോടെ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ശാർങ്ഗിണൻ (വിഷ്ണു)നെ ആലിംഗനം ചെയ്തു।

Verse 42

तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः । ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च

അപ്പോൾ ഹരിയും ഹരനും ആയ ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ ഏകഭാവത്തോടെ ഒരുമിച്ച് നിന്നു, പരസ്പരം ക്ഷേമവും കുശലവും മംഗളവും ചോദിച്ചു।

Verse 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഷ്ണുവേ! ഗിരിജയുടെ തപസ്സാൽ ഞാൻ ജയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇന്ന് അവളുടെ പാണിഗ്രഹണം (വിവാഹം) നിമിത്തം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 44

यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः । यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती

ഹേ വിഷ്ണുവേ! നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ യഥാർത്ഥം തന്നെയായി പറയുന്നു—പൂർവ്വം ദക്ഷൻ സതിയെ (വിവാഹാർത്ഥം) നൽകിയപ്പോൾ…

Verse 45

न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः । अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु

കൂടാതെ ഞാൻ സങ്കൽപവിധിപ്രകാരം പാണിഗ്രഹണം (വിവാഹകർമ്മം) ചെയ്തിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് അനേകം കർമ്മങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം വിപുലപ്പെടുത്തി നിർവഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്।

Verse 46

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् । शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः

(വിഷ്ണു പറഞ്ഞു:) “പാണിഗ്രഹണ-സംസ്കാരത്തിന് യോജ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ ഇനിയും അറിയുന്നില്ല.” ശംഭുവിന്റെ വചനം കേട്ട് മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) പുഞ്ചിരിച്ചു.

Verse 47

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः । इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः

(വിഷ്ണു) സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്ബോഴേക്കും ബ്രഹ്മദേവൻ എത്തി—ഇന്ദ്രനോടും സർവ്വ ലോകപാലകരോടും കൂടി—വേഗത്തിൽ.

Verse 48

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य

അതുപോലെ ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ദാനവന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, അപ്സരസ്സുകൾ, മഹർഷിമാർ—എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി. പിന്നെ ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഒരുമിച്ച് ഈശനെ (ശിവനെ) അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 49

गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो । ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः

“വരിക, വരിക, മഹാദേവാ! പ്രഭോ, ഞങ്ങളോടൊപ്പം വരിക.” തുടർന്ന് വിഷ്ണു പ്രസംഗോചിതമായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 50

गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि

“ഹേ ശംഭോ, ഗൃഹ്യ-പരമ്പരയിൽ ഉപദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം ഇവിടെ ഈ കർമ്മം (സംസ്കാരം) നിർവഹിക്കുക നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമാണ്.”

Verse 51

नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् । महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च

നാന്ദീമുഖകർമ്മവും മണ്ഡപസ്ഥാപനവും ധർമ്മയുക്തമായ വിധിപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം. ചിലർ വേദപാണ്ഡിത്യമുണ്ടായിട്ടും മഹാനദീസംഗമം ഒഴിവാക്കി ഈ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.

Verse 52

मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो । तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै

“ഹേ വിഭോ, ഇപ്പോൾ മണ്ഡപസ്ഥാപനം നടത്തുക.” എന്ന് വിഷ്ണു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശംഭു തന്റെ ആത്മഹിതത്തിനായി തീർച്ചയായും അത് നിർവഹിച്ചു.

Verse 53

ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः

ബ്രഹ്മാദികൾ എല്ലാം അഭ്യുദയത്തിനും മംഗളസിദ്ധിക്കും യോജ്യമായി ക്രമപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മനോടുകൂടെ കശ്യപൻ ഗ്രഹദേവതകളെ പൂജിച്ചു.

Verse 54

तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः । कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

അതുപോലെ അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, ഗൗതമൻ, പൂജ്യനായ ഭൃഗു; കൂടാതെ കണ്വൻ, ബൃഹസ്പതി, ശക്തി, ജമദഗ്നി, പരാശരൻ എന്നിവരും എത്തി.

Verse 55

मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः

മാർകണ്ഡേയൻ, ശിലാവാകൻ, ശൂന്യപാലൻ, അക്ഷതശ്രമൻ; കൂടാതെ അഗസ്ത്യൻ, ച്യവനൻ, ഗർഗൻ, മഹാമുനി ശിലാദനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 56

एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ । ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

ഇവരും മറ്റും അനേകം ഋഷിമാരും ശിവസന്നിധിയിൽ എത്തി. അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ അവർ വിധിപൂർവ്വം കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 57

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्

വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ എല്ലാവരും വേദോക്തവിധിപ്രകാരം മഹേശ്വരന്റെ രക്ഷാകർമ്മം നടത്തി; കൗതുകബന്ധനവും മംഗളാശീർവാദങ്ങളും സഹിതം.

Verse 58

ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा । मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः

തത്ത്വജ്ഞരായ ഋഷിമാർ ഋഗ്-യജുസ്-സാമങ്ങളോടുകൂടിയ നാനാവിധ സൂക്തങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തു; ധാരാളം മംഗളാശീർവാദങ്ങളും പകർന്നു.

Verse 59

अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः । ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः

അവർ ആ പരമാത്മാവിന് അഭ്യഞ്ജനാദി എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളും നടത്തി. അതിനാലാണ് പരമശിവൻ ‘കപർദ’ (ജടാധാരി) എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായത്.

Verse 60

अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा । ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव । बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च

അപ്പോൾ മുണ്ഡമാല അനേകം മുത്തുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ അങ്കഭൂഷണങ്ങളായിരുന്ന സർപ്പങ്ങൾ ആ നിമിഷം തന്നെ സ്വർണമയ ആഭരണങ്ങളായി മാറി.

Verse 61

सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः । ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति

സകലാഭരണങ്ങളാലും അലങ്കൃതനായ ദേവദേവൻ മഹേശ്വരൻ, ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന്, ശൈലരാജന്റെ നഗരത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 62

चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा । प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता

അപ്പോൾ വരദായിനിയായ സഹോദരീ ചണ്ഡിക ഭയാവഹയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പ്രേതാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ആ ചണ്ഡീ സർപ്പാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായിരുന്നു।

Verse 63

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना

മഹാപ്രഭയായ മഹാചണ്ഡീ തലയിൽ നിറഞ്ഞ സ്വർണ്ണകലശം എടുത്തുചുമന്നു. പരിവാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ദീപ്തമുഖിയും ഉഗ്രനേത്രയുമായ അവൾ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।

Verse 64

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना

അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് വികൃതരൂപികളായ അനേകം ഭൂതങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവരോടൊപ്പം മുൻനിരയിൽ, വികൃതമുഖിയായ ചണ്ഡീ മുന്നോട്ട് പോയി।

Verse 65

तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये

അവളുടെ പിന്നിൽ അത്യന്തം ദാരുണരായ എല്ലാ ഗണങ്ങളും വന്നു—രൗദ്രസ്വരൂപികളും രുദ്രപ്രിയരുമായ അവർ—എണ്ണത്തിൽ പതിനൊന്ന് കോടി.

Verse 66

तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

അപ്പോൾ ഡമരുവിന്റെ ഘോഷവും ഭേരികളുടെ ഗംഭീര മുഴക്കവും ശംഖങ്ങളുടെ പ്രതിധ്വനിയും കൊണ്ട് ത്രിലോകം മുഴുവനും വ്യാപിച്ചു നിറഞ്ഞു।

Verse 67

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः

ദുന്ദുഭികളുടെ ഗർജ്ജനത്തോടെ ശബ്ദം മഹാ കോലാഹലമായി. ഗണങ്ങളുടെ പിന്നിൽ നിലകൊണ്ട് ഉത്സുകരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും മുന്നേറി; ലോകപാലകരോടുകൂടി എല്ലാ സിദ്ധന്മാരും അനുഗമിച്ചു।

Verse 68

मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः । शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि

ആ ഘോഷയാത്രയുടെ നടുവിൽ മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഐരാവതത്തോടുകൂടെ മുന്നേറി; പരമ ശ്വേതമായി ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച കുടയുടെ നിഴൽ അവനെ മൂടി നിന്നു।

Verse 69

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः । तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी

അവൻ ചാമരങ്ങളാൽ വീശപ്പെടുകയും അനേകം ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കുകയും ചെയ്ത് മുന്നേറി. അതേ സമയത്ത് ആ ഘോഷയാത്രയിൽ അനവധി ഋഷിമാരും കൂടി നീങ്ങുകയായിരുന്നു।

Verse 70

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति । शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः

ഭരദ്വാജാദി വിപ്രന്മാർ ശിവന്റെ ഉദ്വഹന ഘോഷയാത്രയിൽ സേവാഭാവത്തോടെ അനുഗമിച്ചു. അവരുടെ കൂടെ ശാകിനികൾ, യാതുധാനങ്ങൾ, വേതാളങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാരും വന്നു।

Verse 71

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा

ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ എന്നിവയും മറ്റു പ്രമഥാദികളും അപ്പോൾ ചണ്ഡിയെ ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവളുടെ പിന്നിൽ പിന്നിൽ അനുഗമിച്ചു।

Verse 72

क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्

“ഇപ്പോൾ ചണ്ഡി എവിടെ പോയി?” എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ അതിവേഗം ഓടി, മുന്നോട്ട് പോകുന്ന അവളെ എത്തി മഹാപ്രഭയായ ദേവിയെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 73

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् । विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा

അപ്പോൾ ഭൈരവസഹിതയായ ചണ്ഡിയോട് അവർ എല്ലാവരും പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങളില്ലാതെ നീ എവിടേക്ക് പോകുന്നു? ഹേ ചണ്ഡീ, യഥാർത്ഥം പറയുക।”

Verse 74

प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् । शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्

അപ്പോൾ ചണ്ഡി പുഞ്ചിരിച്ച്—അവിടെ കേൾക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളോട്—“ശംഭുവിന്റെ ഉദ്വഹനകർമ്മത്തിനായി ഞാൻ പ്രേതാരൂഢയായി പുറപ്പെടുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 75

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्

സ്വർണ്ണകലശം എടുത്ത് തലയിൽ ധരിച്ചുകൊണ്ട് ചണ്ഡി അപ്പോൾ തന്നെ സ്വയം കരവാളീ-സ്വരൂപം കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 76

भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् । गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः

സകല ഭൂതങ്ങളാലും പരിവൃതയായി അവൾ എല്ലാവരിലും മുമ്പായി നീങ്ങി. അവളെ അനുഗമിച്ച് ഗണങ്ങൾ നടന്നു; ഗണങ്ങളുടെ പിന്നിൽ ദേവഗണം വന്നു.

Verse 77

इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः । ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः

ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരും ഋഷിമാരും അഗ്രത്തിലും പൃഷ്ഠത്തിലും നിലകൊണ്ടു. ഋഷികളുടെ പിന്നിൽ മഹാപ്രഭാവമുള്ള പാർഷദന്മാർ വന്നു.

Verse 78

विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः । सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः । श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते

അവർ വിഷ്ണുവിന്റെ അമിതഭാവം അറിയുന്നവർ, മുകുന്ദനെപ്പോലെ മനോഹരർ. എല്ലാവരും മേഘവർണ്ണർ, മാലാധാരികൾ, വനമാലാഭൂഷിതർ; എല്ലാവർക്കും വക്ഷസ്ഥലത്ത് ശ്രീവത്സചിഹ്നം, പീതാംബരം ധരിച്ചവർ.

Verse 79

चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः । हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः

അവർ എല്ലാവരും ചതുര്ഭുജരും കുണ്ഡലധാരികളും; കിരീടം, കടകം, അങ്കദം, ഹാരം, നൂപുരം, യജ്ഞോപവീതം, കടിസൂത്രം, അങ്കുലീയകം എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിച്ചു. എല്ലാവരും മഹാപുരുഷലക്ഷണസമ്പന്നർ ആയിരുന്നു.

Verse 80

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा

അവരുടെ മദ്ധ്യേ ശ്രീസഹിതനായ വിഷ്ണു നീങ്ങി—ദേവശത്രുനാശകൻ.

Verse 81

बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः । शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः

പരമാത്മാവായ ഹരി, ജഗത്തിന്റെ ഏകബന്ധു, ത്രിലോകങ്ങളെ വിശ്വമംഗളമാക്കി മഹാത്മാക്കളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതനായി പ്രകാശിച്ചു. പിന്നെ ശിവനോടൊപ്പം പരമാർത്ഥം—പരമസത്യം—അരുളി നൽകി.

Verse 82

स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महांल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता । स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्

താർക്ഷ്യപുത്രനായ ഗരുഡന്റെ മേൽ ആസീനനായി, ലക്ഷ്മിയോടുകൂടി, ഭുവനങ്ങളുടെ ഏകഭർത്താവായ മഹാ ഹരി-ഈശ്വരൻ. സർവ്വ മുനീന്ദ്രരും ചുറ്റിനിൽക്കേ, ചാമരങ്ങളാൽ വീശപ്പെടുകയും മഹിമയിൽ പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 83

तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः । तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव

അതുപോലെ വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്) തന്റെ വാഹനത്തിൽ ആസീനനായി, വേദങ്ങളും അവയുടെ ഷഡംഗങ്ങളുമായി, കൂടാതെ ആഗമങ്ങൾ, ഇതിഹാസങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ആവൃതനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ഹേമഗർഭൻ, പവിത്ര വെളിപ്പാടുകളിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ.

Verse 84

वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः । वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः

അപ്പോൾ വേധസ് (ബ്രഹ്മാവ്)യും ഹരിയും, സുറേന്ദ്രന്മാരും ചുറ്റിനിൽക്കേ, ഋഷിമാർ പരിവേഷ്ടിക്കേ—വൃഷാരൂഢൻ, വൃഷകേതു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അദ്ദേഹം ദുർലഭൻ, സർവ്വ യോഗീശ്വരർക്കും അഗമ്യൻ.

Verse 85

शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् । समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्

ശുദ്ധ സ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തനായ, ധർമ്മവത്സലനായ ആ വൃഷഭൻ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടിരുന്നു; മാതൃഗണങ്ങളോടും പവിത്ര ഗോകളോടും കൂടി അവൻ ശോഭിച്ചു നിന്നു.

Verse 86

एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः । हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः

ഇവരോടൊപ്പം, അസുര-ദാനവന്മാരോടുകൂടിയും, ദേവന്മാർ അലങ്കരിച്ച മഹേശൻ അപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതമായ ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു—ഉത്തമകന്യയുടെ പാണിഗ്രഹണാർത്ഥം।