Adhyaya 49

Verse 1

अर्जुन उवाच । अत्यद्भुतानि तीर्थानि लिंगानि च महामुने । श्रुत्वा तव मुखांभोजाद्भृशं मे हृष्यते मनः

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! ഈ തീർത്ഥങ്ങളും ലിംഗങ്ങളും അത്യന്തം അത്ഭുതകരമാണ്. നിങ്ങളുടെ പദ്മമുഖത്തിൽ നിന്ന് ഇവ കേട്ടാൽ എന്റെ മനസ്സ് ഏറെ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 2

महीनगरकस्यापि स्थापितस्य त्वया मुने । यानि तीर्थानि मुख्यानि तानि वर्णय मे प्रभो

ഹേ മുനേ! നിങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച മഹീനഗരകത്തെക്കുറിച്ചും അവിടെയുള്ള പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളെ, ഹേ പ്രഭോ, എനിക്ക് വർണ്ണിച്ചു പറയുക।

Verse 3

नारद उवाच । श्रीमन्महीनगरके यानि तीर्थानि फाल्गुन । तानि वक्ष्यामि यत्रास्ते जया दित्यो रविः प्रभुः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഫാൽഗുനാ! ശ്രിമഹീനഗരകത്തിലെ തീർത്ഥങ്ങളെ ഞാൻ പറയാം; അവിടെ പ്രഭുവായ സൂര്യൻ ‘ജയാദിത്യൻ’ ആയി വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 4

जयादित्यस्य यो नाम कीर्तयेदिह मानवः । सर्वरोगविनिर्मुक्तो लभेत्सोऽपि हृदीप्सितम्

ഇവിടെ ജയാദിത്യന്റെ നാമം കീർത്തിക്കുകയോ ജപിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വരോഗങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ഹൃദയാഭിലഷിതവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 5

यस्य संदर्शनादेव कल्याणैरपि पूर्यते । मुच्यते चाप्यकल्याणैः श्रद्धावान्पार्थ मानवः

ഹേ പാർഥാ! അവനെ വെറും ദർശനം ചെയ്താൽ മാത്രം ശ്രദ്ധയുള്ള മനുഷ്യൻ മംഗളങ്ങളാൽ നിറയും; അമംഗളവും ദുരിതവും വിട്ട് മോചിതനാകും।

Verse 6

तस्य देवस्य चोत्पत्तिं शृणु पार्थ वदामि ते । शृण्वन्वा कीर्तयन्वापि प्रसादं भास्कराल्लभेत्

ഹേ പാർഥാ! ആ ദേവന്റെ ഉദ്ഭവം കേൾക്കുക; ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. ഇത് കേട്ടാലോ കീർത്തിച്ചാലോ ഭാസ്കരന്റെ (സൂര്യന്റെ) പ്രസാദം ലഭിക്കും।

Verse 7

अहं संस्थाप्य संस्थानमेतत्कालेन केनचित् । प्रयातो भास्करं लोकं दर्शनार्थी यदृच्छया

കാലക്രമത്തിൽ ഈ പുണ്യപീഠം സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, യദൃച്ഛയായും അവനെ ദർശിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്താലും ഞാൻ ഭാസ്കരലോകം (സൂര്യലോകം) പ്രാപിച്ചു।

Verse 8

स मां प्रणतमासीनमभ्यर्च्यार्घेण भास्करः । प्रहसन्निव प्राहेदं देवो मधुरया गिरा

ഞാൻ പ്രണാമത്തോടെ ഇരുന്നപ്പോൾ, ഭാസ്കരൻ അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് എന്നെ പൂജിച്ചു; ദേവൻ മന്ദഹാസത്തോടെ മധുരവാണിയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 9

कुत आगम्यते विप्र क्व च वा प्रतिगम्यते । क्व चायं नारदमुने कालस्ते विहृतोऽभवत्

ഹേ വിപ്രാ, നീ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്, എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഹേ നാരദമുനേ, നിന്റെ കാലം എവിടെയെല്ലാം സഞ്ചാരത്തിൽ കഴിഞ്ഞു?

Verse 10

नारद उवाच । एवमुक्तो भास्करेण तं तदा प्राब्रवं वचः । भारते विहृतः खण्डे महीनगरकादपि । दर्शनार्थं तव विभो समायातोऽस्मि भास्कर

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഭാസ്കരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ അപ്പോൾ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ ഭാരതവർഷത്തിൽ, “മഹീനഗരക” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖണ്ഡത്തിലും വിഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഹേ പ്രഭു ഭാസ്കരാ, നിന്റെ ദർശനാർത്ഥം തന്നെയാണ് ഇവിടെ വന്നത്.’

Verse 11

रविरुवाच । यत्त्वया स्थापितं स्थानं तत्र ये संति ब्राह्मणाः । तेषां गुणान्मम ब्रूहि किंगुणा ननु ते द्विजाः

രവി പറഞ്ഞു—നീ സ്ഥാപിച്ച ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് വസിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരുടെ ഗുണങ്ങൾ എനിക്കു പറയുക. ആ ദ്വിജർ ഏതു ഏതു സദ്ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തരാണ്?

Verse 12

नारद उवाच । एवं पृष्टो भगवता पुनरेवाब्रवं वचः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ വീണ്ടും ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 13

यदि तान्भोः प्रशंसामि स्वीयान्स्तौतीति वाच्यता । निंदाम्यनर्हान्कस्माद्वा कष्टमेवोभयत्र च

ഞാൻ അവരെ പ്രശംസിച്ചാൽ ‘സ്വന്തക്കാരെ തന്നെയാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്’ എന്ന് ആളുകൾ പറയും. നിന്ദയ്ക്ക് അർഹരല്ലാത്തവരെ ഞാൻ എന്തിന് നിന്ദിക്കണം? ഇരുവശത്തും കഷ്ടമേ.

Verse 14

अथवा पारमाहात्म्ये सति तेषां महात्मनाम् । अल्पे कृते वर्णने स्याद्दोष एव महान्मम

അല്ലെങ്കിൽ ആ മഹാത്മാക്കളുടെ പരമ മഹിമ അതിരില്ലാത്തതാണ്; ഞാൻ അവരെ ചുരുക്കമായി മാത്രം വർണ്ണിച്ചാൽ, ആ മഹാദോഷം തീർച്ചയായും എന്റേതാകും।

Verse 15

मदर्चितद्विजेंद्राणां यदि स्याच्छ्रवणेप्सुता । ततः स्वयं विलोक्यास्ते गत्वेदं मे मतं रवे

എൻ്റെ ആരാധന ലഭിച്ച ആ ദ്വിജേന്ദ്രന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ നിനക്ക് സത്യമായ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, നീ തന്നേ പോയി അവരെ ദർശിക്ക; ഹേ രവി, ഇതാണ് എന്റെ നിശ്ചിതമതം।

Verse 16

इति श्रुत्वा मम वचो रविरासीत्सुविस्मितः । स्वयं द्रक्ष्यामि चोवाच पुनःपुनरहर्पतिः

എൻ്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രവി അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. അപ്പോൾ അഹർപതി വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ഞാൻ തന്നേ (അവരെ) കാണും।”

Verse 17

सोऽथ विप्रतनुं कृत्वा मां विसर्ज्यैव भास्करः । प्रतपन्दिवि योगाच्च प्रयातोर्णवरोधसि

അപ്പോൾ ഭാസ്കരൻ ബ്രാഹ്മണദേഹം ധരിച്ചു എന്നെ വിടവാങ്ങിച്ചു; ആകാശത്തിൽ ദീപ്തനായി യോഗബലത്തോടെ സമുദ്രതീരത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 18

जटां त्रिषवणस्नानपिंगलां धारयन्नथ । वृद्धद्विजो महातेजा ददृशे ब्राह्मणैर्मम

ത്രികാലസ്നാനത്താൽ പിംഗളവർണ്ണമായ ജട ധരിച്ച ആ മഹാതേജസ്വിയായ വൃദ്ധ ദ്വിജനെ അപ്പോൾ എന്റെ ബ്രാഹ്മണർ കണ്ടു।

Verse 19

ततो हारीतप्रमुखाः प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । उत्थाय ब्रह्मशालायास्ते द्विजा द्विजमाद्रवन्

അപ്പോൾ ഹാരീതപ്രമുഖരായ ദ്വിജന്മാർ ഹർഷത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ബ്രാഹ്മണശാലയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ആ ബ്രാഹ്മണ അതിഥിയിലേക്കു ഓടിച്ചെന്നു।

Verse 20

नमस्कृत्य द्विजाग्र्यं ते प्रहर्षादिदमब्रुवन्

ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനോട് നമസ്കരിച്ച് അവർ മഹാഹർഷത്തോടെ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 21

अद्य नो दिवसः पुण्यः स्थानमद्योत्तमं त्विदम् । यत्त्वया विप्रप्रवर स्वयमागमनं कृतम्

ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ ദിവസം പുണ്യമായി; ഇന്ന് ഈ സ്ഥലവും പരമോത്തമമായി; ഹേ വിപ്രപ്രവരാ, നിങ്ങൾ സ്വയം ഇവിടെ ആഗമനം ചെയ്തതുകൊണ്ട്।

Verse 22

धन्यस्य हि गृहस्थस्य कृपयैव द्विजोत्तमाः । आतिथ्यवेषेणायांति पावनार्थं न संशयः

ധന്യനായ ഗൃഹസ്ഥനുവേണ്ടി ദ്വിജോത്തമർ കരുണയാൽ മാത്രം അതിഥിവേഷത്തിൽ വന്ന്, അവനെ പാവനമാക്കുവാൻ തന്നേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 23

तत्त्वं गेहानि चास्माकं पादचंक्रमणेन च । दर्शनाद्भोजनात्स्थानादस्माभिः सह पावय

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ വീടുകളെയും പാവനമാക്കുക—നിങ്ങളുടെ പാദചാരണംകൊണ്ടും, നിങ്ങളുടെ ദർശനംകൊണ്ടും, ഭോജനസ്വീകാരത്തിലൂടെയും, ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഇവിടെ വസിച്ചുകൊണ്ടും।

Verse 24

अतिथिरुवाच । भोजनं द्विविधं विप्रा प्राकृतं परमं तथा । तदहं सम्यगिच्छामि दत्तं परमभोजनम्

അതിഥി പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഭോജനം രണ്ടുവിധം—പ്രാകൃതം (സാധാരണ)യും പരമവും. അതുകൊണ്ട് അർപ്പിക്കപ്പെടേണ്ട ആ പരമഭോജനമേ ഞാൻ സത്യമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 25

इत्येतदतिथेः श्रुत्वा हारीतः पुत्रमब्रवीत् । अष्टवर्षं तु कमठं वेत्सि पुत्र द्विजोदितम्

അതിഥിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹാരീതൻ തന്റെ മകനോട് പറഞ്ഞു—മകനേ, ദ്വിജൻ പറഞ്ഞ എട്ടുവയസ്സുള്ള ‘കമഠ’നെ നീ അറിയുമോ?

Verse 26

कमठ उवात्र । तात प्रणम्य त्वां वक्ष्ये तादृक्परमभोजनम् । द्विजं च तर्पयिष्यामि दत्त्वा परमभोजनम्

കമഠൻ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, നിങ്ങളെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ആ പരമഭോജനം എന്തെന്നു ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; അതു അർപ്പിച്ച് ദ്വിജനെ ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.

Verse 27

सुतेन किल जातेन जायते चानृणः पिता । सत्यं करिष्ये तद्वाक्यं संतर्प्यातिथिमुत्तमम्

സത്യമായും, പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ പിതാവ് ഋണമുക്തനാകുന്നു. ആ വാക്കിനെ ഞാൻ സത്യമാക്കും—ഈ ഉത്തമ അതിഥിയെ വിധിപൂർവ്വം തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 28

भोजनं द्विप्रकारं च प्रविभागस्तयोरयम् । प्राकृतं प्रोच्यते त्वेवमन्यत्परमभोजनम्

ഭോജനം രണ്ടുവിധം; അവയുടെ വിഭജനം ഇതാണ്—ഒന്ന് ‘പ്രാകൃതം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു, മറ്റൊന്ന് ‘പരമഭോജനം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 29

तत्र यत्प्राकृतं नाम प्रकृतिप्रमुखस्य तत् । चतुर्विंशतितत्त्वानां गणस्योक्तं हि तर्पणम्

അവിടെ ‘പ്രാകൃതം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതു പ്രകൃതിയെയും പ്രകൃതി-പ്രമുഖ തത്ത്വങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ചതാണ്; അതേ ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വഗണത്തിന്റെ ‘തർപ്പണം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 30

षड्रसं भोजनं तच्च पंचभेदं वदंति च । येन भुक्तेन तृप्तं स्यात्क्षेत्रं यद्देहलक्षणम्

ആ ആഹാരം ഷഡ്രസങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്; അതിനെ അഞ്ചുവിധമെന്നും പറയുന്നു; അത് ഭുജിച്ചാൽ ദേഹലക്ഷണമുള്ള ‘ക്ഷേത്രം’ തൃപ്തിയാകുന്നു।

Verse 31

यथापरं परंनाम प्रोक्तं परमभोजनम् । परमः प्रोच्यते चात्मा तस्य तद्भोजनं भवेत्

എങ്ങനെ ‘പരം’ എന്നത് ‘പരമം’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെ ‘പരമഭോജനം’ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ആത്മാവ് ‘പരമൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ആ പരമഭോജനം അവനുടേതാകുന്നു।

Verse 32

ततो नानाप्रकारस्य धर्मस्य श्रवणं हि यत् । तदन्नं प्रोच्यते भोक्ता क्षेत्रज्ञः श्रवणौ मुखम्

അതുകൊണ്ട് നാനാവിധ ധർമ്മത്തിന്റെ ശ്രവണം തന്നെയാണ് ‘അന്നം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്. ഭോക്താവ് ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’; അവന്റെ മുഖമായി രണ്ടു ചെവികളും പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 33

तद्दास्यामि द्विजाग्र्याय पृच्छ विप्र यदिच्छसि । शक्तितस्तर्पयिष्यामि त्वामहं विप्रसंसदि

അത് ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനു അർപ്പിക്കും. ഹേ വിപ്രാ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതു ചോദിക്ക; ബ്രാഹ്മണസഭയിൽ എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് നിന്നെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും।

Verse 34

नारद उवाच । कमठस्यैतदाकर्ण्य सोऽतिथिर्वचनं महत् । मनसैव प्रशस्यामुं प्रश्नमेनमथाकरोत्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—കമഠന്റെ മഹത്തായ വചനം കേട്ട് ആ അതിഥി മനസ്സിൽ തന്നെ അവനെ പ്രശംസിച്ചു; തുടർന്ന് ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു।

Verse 35

कथं संजायते जंतुः कथं चापि प्रलीयते । भस्मतामथ संप्राप्य क्व चायं प्रति पद्यते

ജീവി എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു, എങ്ങനെ ലയിക്കുന്നു? പിന്നെ ഭസ്മാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച ശേഷം ഇത് എവിടേക്ക് പോകുന്നു—അടുത്ത ഗതി എവിടെ പ്രാപിക്കുന്നു?

Verse 36

कमठ उवाच । गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य धर्माय तदनंतरम् । छंदोगीतममुं प्रश्नं शक्त्या वक्ष्यामि ते द्विज

കമഠൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യം ഗുരുവിന് പ്രണാമം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ധർമ്മത്തിന് നമസ്കാരം ചെയ്ത്, ഛന്ദസ്സിൽ ഗീതമായ ഈ ചോദ്യം എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഞാൻ വിശദീകരിക്കും, ഹേ ദ്വിജ।

Verse 37

जनने त्रिविधं कर्म हेतुर्जंतोर्भवेत्किल । पुण्यं पापं च मिश्रं च सत्त्वराजसतामसम्

ജനനസമയത്ത് ജീവിയുടെ ഗതി നിർണ്ണയിക്കുന്ന കാരണം ത്രിവിധ കർമ്മമെന്ന് പറയുന്നു—പുണ്യം, പാപം, മിശ്രം; ഇവ യഥാക്രമം സത്ത്വ, രജസ്, തമസ് ഗുണങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്।

Verse 38

तत्र यः सात्त्विको नाम स स्वर्गं प्रतिपद्यते । स्वर्गात्कालपरिभ्रष्टो धनी धर्मी सुखी भवेत्

അവയിൽ ‘സാത്ത്വികൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായി, ധനവാനും ധാർമ്മികനും സുഖിയും ആയി ജന്മം എടുക്കുന്നു।

Verse 39

तथा यस्तामसो नाम नरकं प्रतिपद्यते । भुक्त्वा बह्वीर्यातनाश्च स्थावरत्वं प्रपद्यते

അതുപോലെ ‘താമസൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ നരകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അനേകം യാതനകൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം അവൻ സ്ഥാവര-യോനി (വൃക്ഷാദി)യെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 40

महतां दर्शनस्पर्शैरुपभोगसहासनैः । महता कालयोगेन संसरन्मानवो भवेत्

മഹാത്മാക്കളുടെ ദർശന-സ്പർശങ്ങളാൽ, അവരുടെ സാന്നിധ്യവും അവരുടെ ആസന-ഉപഭോഗങ്ങളിൽ പങ്കാളിത്തവും ലഭിച്ച്, കാലത്തിന്റെ മഹത്തായ സംയോഗബലത്താൽ, സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവൻ വീണ്ടും മനുഷ്യനാകുന്നു.

Verse 41

सोऽपि दुःखदरिद्राद्यैर्वेष्टितो विकलेंद्रियः । प्रत्यक्षः सर्व लोकानां पापस्यैतद्धि लक्षणम्

അവനും ദുഃഖം, ദാരിദ്ര്യം മുതലായവ കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ് ഇന്ദ്രിയവൈകല്യത്തോടെ ആകുന്നു. ഇതുതന്നെ പാപത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷ ലക്ഷണം; എല്ലാവർക്കും കാണാവുന്നതാണ്.

Verse 42

अथ यो मिश्रकर्मा स्यात्तिर्यक्त्वं प्रतिपद्यते । महतामेव संसर्गात्संसरन्मानवो भवेत्

ഇപ്പോൾ മിശ്രകർമ്മമുള്ളവൻ തിര്യക്-യോനി (മൃഗജന്മം) പ്രാപിക്കുന്നു. എങ്കിലും സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞാലും, മഹാത്മാക്കളുടെ സാന്നിധ്യമാത്രം കൊണ്ടു അവൻ വീണ്ടും മനുഷ്യനാകുന്നു.

Verse 43

यस्य पुण्यं पृथुतरं पापमल्पं हि जायते । स पूर्वं दुःखितो भूत्वा पश्चात्सौख्यान्वितो भवेत्

ആരുടെ പുണ്യം വളരെ കൂടുതലും പാപം അല്പവുമാണോ, അവൻ ആദ്യം ദുഃഖിതനായി, പിന്നീടു സുഖസമ്പന്നനാകുന്നു.

Verse 44

पापं पृथुतरं यस्य पुण्यमल्पतरं भवेत् । पूर्वं सुखी ततो दुःखी मिश्रस्यैतद्धि लक्षणम्

യാരുടെ പാപം കൂടുതലും പുണ്യം അല്പവുമാകുന്നുവോ, അവൻ ആദ്യം സുഖം അനുഭവിച്ച് പിന്നെ ദുഃഖം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതുതന്നെ മിശ്രകർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണം.

Verse 45

तत्र मानुषसंभूतिं शृणु यादृगसौ भवेत् । पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव शुक्रशोणितसंगमे

ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക—മാനുഷഗർഭസംബവം എങ്ങനെയാണെന്ന്; പുരുഷനും സ്ത്രീയും ഒന്നിക്കുന്നപ്പോൾ ശുക്ര-ശോണിത സംഗമത്തിലൂടെയാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത്.

Verse 46

सर्वदोषविनिर्मुक्तो जीवः संसरते स्फुटम् । गुणान्वितमनोबुद्धिशुभाशुभसमन्वितः

ജീവൻ സ്വഭാവതഃ സകല ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായിട്ടും, അവൻ വ്യക്തമായി സംസാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു—ഗുണങ്ങളോടും മനോ-ബുദ്ധിയോടും കൂടെ, ശുഭാശുഭ വാസനകളോടൊപ്പം.

Verse 47

जीवः प्रविष्टो गर्भं तु कलले प्रतितिष्ठति । मूढश्च कलले तत्र मासमात्रं च तिष्ठति

ജീവൻ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവൻ കലല (ഭ്രൂണദ്രവരാശി)യിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു. അവിടെ ആ കലലത്തിനുള്ളിൽ മോഹിതനായി ഏകദേശം ഒരു മാസം താമസിക്കുന്നു.

Verse 48

द्वितीयं तु तथा मासं घनीभूतः स तिष्ठति । तस्यावयवनिर्माणं तृतीये मासि जायते

രണ്ടാം മാസത്തിൽ അത് ഘനീഭവിച്ച് നിലനിൽക്കും. മൂന്നാം മാസത്തിൽ അതിന്റെ അവയവ-പ്രത്യവയവങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കുന്നു.

Verse 49

अस्थीनि च तथा मासि जायंते च चतुर्थके । त्वग्जन्म पंचमे मासि पष्ठे रोम्णां समुद्भवः

നാലാം മാസത്തിൽ അസ്ഥികളും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അഞ്ചാം മാസത്തിൽ ത്വക്ക് രൂപപ്പെടുന്നു; ആറാം മാസത്തിൽ ദേഹരോമങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 50

सप्तमे च तथा मासि प्रबोधश्चास्य जायते । मातुराहारपीतं च सप्तमे मास्युपाश्नुते

ഏഴാം മാസത്തിൽ അതിൽ ബോധം ഉണരുന്നു. അതേ ഏഴാം മാസത്തിൽ അമ്മ കഴിക്കുന്നതും കുടിക്കുന്നതും അതും പങ്കായി സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 51

अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजते ततः । जरायुणा वेष्टितांगो मुखे बद्धकरांगुलिः

എട്ടാം, ഒൻപതാം മാസങ്ങളിൽ അത് അത്യന്തം വ്യാകുലപ്പെടുന്നു. ജരായുവാൽ പൊതിഞ്ഞ്, അവയവങ്ങൾ മൂടപ്പെട്ട്, വിരലുകൾ വായ്ക്കരികെ ബന്ധിതമായിരിക്കും.

Verse 52

मध्ये क्लीबस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्तथा । तिष्ठत्युदरभागे च पृष्ठेरग्निमुखः किल

മധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ നപുംസകനാകുന്നു; ഇടത്തുവശത്ത് ആണെങ്കിൽ സ്ത്രീ, വലത്തുവശത്ത് ആണെങ്കിൽ പുരുഷൻ. അത് ഉദരപ്രദേശത്ത് വസിച്ച് (എന്ന് പറയുന്നു) അമ്മയുടെ ജഠരാഗ്നിയിലേക്കാണ് മുഖം തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.

Verse 53

यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां च वेत्ति न संशयः । सर्वं स्मरति वृत्तांतं बहूनां जन्मनामपि

ഏത് യോനിയിൽ അത് വസിക്കുന്നുവോ, ആ (അമ്മയെ) അത് സംശയമില്ലാതെ അറിയുന്നു. അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അത് സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 54

अंधे तमसि किं दृश्यो गंधान्मोहं दृढं लभेत् । शीते मात्रा जले पीते शीतमुष्णं तथोष्णके

ഘോര അന്ധകാരത്തിൽ അതിന് എന്ത് കാണാൻ കഴിയും? ഗന്ധങ്ങളാൽ അത് ദൃഢമായ മോഹത്തിൽ പതിക്കുന്നു. അമ്മ തണുത്ത വെള്ളം കുടിച്ചാൽ തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെ, അമ്മ ചൂടുള്ളത് സ്വീകരിച്ചാൽ ഗർഭസ്ഥനും ചൂട് അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 55

व्यायामे लभते मातुः क्लेशं व्याधेश्च वेदनाम् । अलक्ष्याः पितृमातृभ्यां जायंते व्याधयः पराः

അമ്മ വ്യായാമം ചെയ്താൽ അവളുടെ ക്ലേശം അത് അനുഭവിക്കുന്നു; രോഗത്തിന്റെ വേദനയും അറിയുന്നു. കൂടാതെ പിതാവിലും മാതാവിലും നിന്നു സൂക്ഷ്മവും ദൃശ്യമല്ലാത്തതുമായ പല രോഗങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 56

सौकुमार्याद्रुजं तीव्रां जनयंति च तस्य ते । स्वल्पमप्यथ तं कालं वेत्ति वर्षशतोपमम्

അത്യന്തം സുകുമാരത്വം മൂലം ആ കഷ്ടങ്ങൾ അവനിൽ കടുത്ത വേദന ജനിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ അല്പസമയം പോലും അവന് നൂറുവർഷംപോലെ ദീർഘമായി തോന്നുന്നു.

Verse 57

संतप्यते भृशं गर्भे कर्मभिश्च पुरातनैः । मनोरथांश्च कुरुते सुकृतार्थं पुनःपुनः

ഗർഭത്തിൽ ആ ജീവൻ പുരാതന കർമ്മങ്ങളുടെ ഭാരത്താൽ അത്യന്തം പീഡിതനാകുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും സുകൃതസിദ്ധിക്കായി മനസ്സിൽ ആഗ്രഹങ്ങളും സംकल्पങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 58

जन्म चेदहमाप्स्यामि मानुष्ये जीवितं तथा । ततस्तत्प्रकरिष्यामि येन मोक्षो भवेत्स्फुटम्

എനിക്ക് മനുഷ്യജന്മവും മനുഷ്യജീവിതവും ലഭിച്ചാൽ, മോക്ഷം വ്യക്തവും നിശ്ചിതവുമാകുന്ന വിധത്തിലുള്ള ആ সাধനാമാർഗം തന്നെയാകും ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കുക.

Verse 59

एवं तु चिंतयानस्य सीमंतोन्नयनादनु । मासद्वयं तद्व्रजति पीडतस्त्रियुगाकृति

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, സീമന്തോന്നയന സംസ്കാരത്തിനു ശേഷം കൂടി രണ്ട് മാസം കടന്നുപോകുന്നു; ആ ജീവൻ മൂന്നു മടക്കങ്ങളായി ചുരുങ്ങി അമർന്നു പീഡ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 60

ततः स्वकाले संपूर्णे सूतिमारुतचालितः । भवत्यवाङ्मुखो जंतुः पीडामनुभवन्पराम्

പിന്നെ യഥാകാലം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, പ്രസവവായുക്കൾ പ്രേരിപ്പിച്ചതാൽ ആ ജീവൻ അധോമുഖനായി തിരിഞ്ഞ് അത്യന്തം പീഡ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 61

अधोमुखः संकटेन योनिद्वारेण निःसरेत् । पीडया पीडमानोऽपि चर्मोत्कर्तनतुल्यया

അധോമുഖനായി, യോനിദ്വാരത്തിന്റെ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ പുറത്തുവരുന്നു; ത്വക്ക് ഉരിച്ചെടുക്കുന്നതുപോലെയുള്ള പീഡയിൽ വലയുന്നു।

Verse 62

करपत्रसमस्पर्शं करसंस्पर्शनादिकम् । असौ जातो विजानाति मासमात्रं विमोहितः

ജനിച്ച ഉടൻ കൈയോ ഇലയോ തൊടുന്നതുപോലെയുള്ള സ്പർശവും സമ്പർക്കവും തിരിച്ചറിയുന്നു; എന്നാൽ ഏകദേശം ഒരു മാസം അവൻ മോഹിതനായി ഇരിക്കുന്നു।

Verse 63

प्राक्कर्मवशगस्यास्य गर्भज्ञानं च नश्यति । ततः करोति कर्माणि श्वेतरक्तासितानि च

പൂർവകർമ്മത്തിന്റെ അധീനനായ ഈ ജീവന് ഗർഭത്തിൽ ലഭിച്ച ജ്ഞാനം നശിക്കുന്നു; തുടർന്ന് അവൻ ശ്വേത, രക്ത, അസിത—എല്ലാ തരത്തിലുള്ള കർമ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നു।

Verse 64

अस्थिपट्टतुलास्तंभस्नायुबंधेन यंत्रितम् । रक्तमांसमृदालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम्

ഈ ദേഹം സ്നായുബന്ധനാൽ യന്ത്രിതം; അസ്ഥിപട്ടങ്ങളും സ്തംഭങ്ങളും പോലെ അതിന്റെ ഘടന. രക്തമാംസമെന്ന മണ്ണാൽ ലിപ്തം; വിഷ്ടാ-മൂത്രാദി ദ്രവ്യങ്ങളുടെ പാത്രം തന്നേ॥

Verse 65

सप्तभित्तिसुसंबद्धं छन्नं रोम तृणैरपि । वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टविभूषितम्

ഈ ദേഹം ഏഴ് ഭിത്തികളാൽ നന്നായി ബന്ധിപ്പിച്ച ഗൃഹംപോലെ; രോമങ്ങൾ തൃണമെന്നപോലെ മേൽക്കൂരയായി മൂടിയിരിക്കുന്നു. വായ് തന്നേ ഏക മഹാദ്വാരം; അഷ്ട ഗവാക്ഷങ്ങളാൽ (എട്ട് ജാലകങ്ങളാൽ) ശോഭിതം॥

Verse 66

ओष्ठद्वयकपाटं च दंतार्गलविमुद्रितम् । नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम्

ഇരട്ട അധരങ്ങൾ കപാടംപോലെ; ദന്തങ്ങളുടെ അർഗല (കുണ്ടി) കൊണ്ട് മുദ്രിതം. നാഡികളിൽ വിയർപ്പിന്റെ പ്രവാഹം; കഫ-പിത്തങ്ങളാൽ പരിപ്ലുതം॥

Verse 67

जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलस्थितम् । रागद्वेषादिभिर्ध्वस्तं षट्कौशिकसमुद्भवम्

ഈ ദേഹം ജരയും ശോകവും കൊണ്ട് ആവൃതം; കാലത്തിന്റെ വികരാള വായിലെ അഗ്നിയിൽ സ്ഥിതം. രാഗ-ദ്വേഷാദികളാൽ ധ്വസ്തം; ഷട്കൗശികം—ആറ് കോശങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചത്॥

Verse 68

एवं संजायते पुंसो देहगेहमिदं द्विज । यस्मिन्वसति क्षेत्रज्ञो गृहस्थो बुद्धिगेहिनी

ഹേ ദ്വിജ! ഇങ്ങനെ മനുഷ്യന് ഈ ‘ദേഹഗൃഹം’ ജനിക്കുന്നു; അതിൽ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ (ആത്മാവ്) ബുദ്ധി-ഗൃഹിണിയുടെ വാസസ്ഥാനത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥനെപ്പോലെ വസിക്കുന്നു॥

Verse 69

मोक्षं स्वर्गं च नरकमास्ते संसाधयन्नपि

അവൻ തന്റെ കർമ്മഫലം സാദ്ധ്യമാക്കാൻ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മോക്ഷം, സ്വർഗ്ഗം അല്ലെങ്കിൽ നരകം—ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും പ്രാപിക്കുന്നു।