Adhyaya 16
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദേവ–അസുര മഹായുദ്ധത്തിന് മുമ്പുള്ള ഇരുപക്ഷ സൈന്യസന്നാഹങ്ങളുടെ വർദ്ധന വിശദമായി വരുന്നു. ആദ്യം താരകൻ മനുഷ്യധർമ്മത്തിന്റെ അധഃപതനം വിമർശിച്ച്—രാജത്വം ബുഭ്ബുദംപോലെ ക്ഷണഭംഗുരമാണെന്നും, സ്ത്രീ–ചൂതാട്ടം–മദ്യപാനം മുതലായ ഭോഗമത്തത ‘പൗരുഷം’ (ദൃഢനിശ്ചയം/കർതൃത്വം) നശിപ്പിക്കുന്നതാണെന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ദേവബന്ധമായ ത്രിലോകസമ്പത്ത് പിടിച്ചെടുക്കാൻ അതിവേഗ സൈന്യസംയോജനത്തിന് ആജ്ഞ നൽകി, മഹാരഥവും അലങ്കൃത ധ്വജചിഹ്നങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. നാരദൻ അറിയിക്കുന്നത്: അസുരസേനാധിപൻ ഗ്രാസനൻ രഥങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, പല നായകരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, മൃഗ–രാക്ഷസ–പിശാചാകൃതികളുള്ള ഭീതിജനക പതാകകളോടെ മഹാസേനയെ വ്യൂഹബദ്ധമാക്കുന്നു; എണ്ണം, ക്രമീകരണം, യാനങ്ങൾ, പതാകചിഹ്നങ്ങൾ എന്നിവ ശക്തിയും ഭീഷണിയും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന പട്ടികയായി മാറുന്നു. പിന്നീട് കഥ ദേവപക്ഷത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു. ദൂതനായി വായു ഇന്ദ്രനോട് അസുരബലത്തിന്റെ വാർത്ത പറയുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയോട് നീതിസലഹ ചോദിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം സാമ, ദാന, ഭേദ, ദണ്ഡ എന്ന നാലുപായങ്ങൾ വിശദീകരിച്ച്, അധർമത്തിൽ ഉറച്ച ശത്രുക്കൾക്ക് സമാധാനം ഫലിക്കില്ല; അതിനാൽ ദണ്ഡം (ബലപ്രയോഗം) തന്നെയാണ് പ്രാബല്യമുള്ള പരിഹാരമെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ അത് അംഗീകരിച്ച് ആയുധപൂജ നടത്തിച്ച്, യമനെ സേനാപതിയായി നിയമിച്ച്, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഗന്ധർവ, യക്ഷ, രാക്ഷസ, പിശാച, കിന്നര മുതലായവരെ പതാകകളും വാഹനങ്ങളുമായി സമാഹരിക്കുന്നു. അവസാനം ഐരാവതാരൂഢനായ ഇന്ദ്രന്റെ മഹിമാമയ ദർശനം, വരാനിരിക്കുന്ന യുദ്ധത്തെ ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനായുള്ള നീതിയുക്ത പ്രസ്ഥാനം ആയി സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
तारक उवाच । राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः । मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः
താരകൻ പറഞ്ഞു—ബുബ്ബിളുപോലെ ക്ഷണഭംഗുരമായ രാജ്യം, സ്ത്രീകൾ, പാശക്രീഡ, പാനം എന്നിവയിൽ മോഹിതനായി മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്ത് ജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും തന്റെ പൗരുഷധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।
Verse 2
जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पांतं न संशयः
അവന്റെ ജന്മമൊട്ടാകെ കല്പാന്തം വരെ വ്യർത്ഥമാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 3
मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा । कीर्तिं हि वा नार्जयते न मानं नरः स जातोऽपि मृतोऽत्र लोके
മാതാപിതാക്കളുടെ യഥോചിതമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാത്തവനും, ബന്ധുക്കളെ ദുഃഖരഹിതരാക്കാത്തവനും, കീർത്തിയോ മാനമോ നേടാത്തവനും—അവൻ ജനിച്ചിട്ടും ഈ ലോകത്തിൽ മരിച്ചവനോടു തുല്യം.
Verse 4
तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् । संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम्
അതുകൊണ്ട് ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരെ ജയിക്കാനും ത്രിലോകലക്ഷ്മിയെ വേഗത്തിൽ ഹരിക്കാനും എന്റെ അഷ്ടചക്ര രഥം കെട്ടിയൊരുക്കട്ടെ; എന്റെ സൈന്യം—ദുര്ജയമായ ദൈത്യചക്രം—കൂടി സമാഹരിക്കട്ടെ.
Verse 5
ध्वजं च मे कांचनपट्टबन्धं छत्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् । अद्याहमासां सुरकामिनीनां धम्मील्लकांश्चाग्रथितान्करिष्ये
എന്റെ ധ്വജം കാഞ്ചനപ്പട്ടബന്ധത്തോടെ കെട്ടപ്പെടട്ടെ; എന്റെ ഛത്രം മുത്തുമാലജാലത്തോടെ ബന്ധിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇന്ന് ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ പ്രിയകളായ ആ സ്വർഗ്ഗസ്ത്രീകളുടെ കേശകെട്ടുകൾ ചുരുട്ടി ഒന്നാക്കും.
Verse 6
यथा पुरा मर्कटको जनन्यास्तस्याश्च सत्येन तु तारकः स्याम्
പണ്ടുകാലത്ത് മാതാവിന്റെ സത്യത്താൽ കുരങ്ങൻ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, അതേ സത്യബലത്താൽ ഞാനും ‘താരകൻ’—ഉദ്ധാരകൻ—ആകട്ടെ.
Verse 7
नारद उवाच । तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य तथा चक्रेऽविलंबितम्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—താരകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദൈത്യരാജന്റെ സേനാനായകനായ ‘ഗ്രസന’ എന്ന ദാനവൻ, ഒരു വൈകലുമില്ലാതെ അതുപോലെ തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചു.
Verse 8
आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । सज्जं चक्रे रथं दैत्यो दैत्यराजस्य धीमतः
ഗംഭീരനാദമുള്ള ഭേരിയെ മുഴക്കി ദൈത്യരെ വേഗത്തിൽ വിളിച്ചു, ആ ദാനവൻ ധീമാനായ ദൈത്യരാജന്റെ രഥം ഉടൻ സജ്ജമാക്കി।
Verse 9
गरुडानां सहस्रेण गरुडोपमितत्विषा । ते हि पुत्राः सुपर्णस्य संस्थिता मेरुकन्दरे
ഗരുഡനോടു തുല്യമായ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന ആയിരം ഗരുഡന്മാരോടൊപ്പം—അവർ സത്യത്തിൽ സുപർണന്റെ പുത്രന്മാർ—മേരു പർവതത്തിന്റെ ഗുഹകളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 10
विजित्य दैत्यराजेन वाहनत्वे प्रकल्पिताः । अष्टाष्टचक्रः सरथश्चतुर्योजनविस्तृतः
ദൈത്യരാജൻ ജയിച്ച ശേഷം അവർ അവന്റെ വാഹനമായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു; ആ രഥം എട്ട്-എട്ട് ചക്രങ്ങളോടെ, നാല് യോജന വ്യാപ്തിയോടെ വിരിഞ്ഞിരുന്നു।
Verse 11
नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः । गंधर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृस्यत
നാനാ ക്രീഡാഗൃഹങ്ങളാൽ യുക്തമായി, ഗീത-വാദ്യങ്ങളാൽ മനോഹരമായി, ഗന്ധർവനഗരാകൃതിയിൽ പൂർണ്ണമായി സജ്ജമായി അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 12
आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दशा चंडपराक्रमाः । कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे
അവിടെ ഭീകരപരാക്രമമുള്ള പത്ത് ദൈത്യർ എത്തി; യുദ്ധത്തിനായി മറ്റും അനേകർ വന്നു, ഓരോരുത്തനും കോടി-കോടി അനുചരസേനകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരായി।
Verse 13
तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोनंतरस्तथा । महिषः कुञ्जरो मेषः कालनेमिर्निमिस्तथा
അവരുടെ മുൻനിരയിൽ ജംഭൻ; തുടർന്ന് കുജംഭൻ; കൂടാതെ മഹിഷൻ, കുഞ്ജരൻ, മേഷൻ, അതുപോലെ കാലനേമി, നിമി എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 14
मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दश नायकाः । दैत्येंद्रा गिरिवर्ष्माणः संति चंडपराक्रमाः
മഥനൻ, ജംഭകൻ, ശുംഭൻ—ദൈത്യരിൽ ഇന്ദ്രസമമായ പത്ത് നായകർ; അവർ പർവ്വതദേഹികളും അതിഭീകര പരാക്രമശാലികളും ആയിരുന്നു।
Verse 15
नानाविधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः । तारकस्याभवत्केतुर्बहूरूपो महाभयः
അവർ നാനാവിധ പ്രഹരണങ്ങളാൽ സജ്ജരായി, വിവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിൽ പാരംഗതരായിരുന്നു; അപ്പോൾ താരകന്റെ ധ്വജ-കേതു ബഹുരൂപനും മഹാഭയങ്കരനും ആയി ഉദിച്ചു।
Verse 16
क्वचिच्च राक्षसो घोरः पिशाचध्वांक्षगृध्रकः । एवं बहुविधाकारः स केतुः प्रत्यदृश्यत
ഒരിക്കൽ ആ ധ്വജം ഭീകരരാക്ഷസരൂപത്തിൽ, മറ്റൊരിക്കൽ പിശാചമായി, കാക്കയോ കഴുകനോ ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ പലരൂപം ധരിച്ച ആ കേതു വീണ്ടും വീണ്ടും കാണപ്പെട്ടു।
Verse 17
केतुना मकरेणापि सेनानीर्ग्रसनो बभौ । पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्
മകര-കേതുവോടെ സേനാധിപൻ ഗ്രസനൻ ദീപ്തനായി; അവിടെ ജംഭന്റെ മുഖം പിശാചസദൃശവും ഇരുമ്പുപോലെ കഠിനവുമായിരുന്നു।
Verse 18
खरो विधुतलांगूलः कुजम्भस्याभवद्ध्वजे । महिषस्य च गोमायुः कांतो हैमस्तथां बभौ
കുജംഭന്റെ ധ്വജത്തിൽ വാൽ വീശിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു കഴുതയുണ്ടായിരുന്നു; മഹിഷന്റെ ധ്വജത്തിൽ കാന്തിമാനായ സ്വർണവർണ്ണ ഗോമായു (നരി) ചിഹ്നമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 19
गृध्रो वै कुंजरस्यासीन्मेषस्याभूच्च राक्षसः । कालनेमेर्महाकालो निमेरासीन्महातिमिः
കുഞ്ജരന്റെ ധ്വജത്തിൽ ഗൃധ്രം; മേഷന്റെ ധ്വജത്തിൽ രാക്ഷസൻ. കാലനേമിയുടെ ധ്വജത്തിൽ മഹാകാലൻ; നിമിയുടെ ധ്വജത്തിൽ മഹാതിമി—ഘോര അന്ധകാരം—ചിഹ്നമായി നിന്നു।
Verse 20
राक्षसी मथनस्यापि ध्वांक्षोऽभूज्जंभकस्य च । महावृकश्च शुम्भस्य ध्वजा एवंविधा बभुः
മഥനന്റെ ധ്വജത്തിൽ രാക്ഷസീ; ജംഭകന്റെ ധ്വജത്തിൽ കാക്ക; ശുംഭന്റെ ധ്വജത്തിൽ മഹാവൃകം—ഭയങ്കരമായ വലിയ ചെന്നായ—ഇരുന്നു. ഇത്തരമായ ധ്വജങ്ങളായിരുന്നു അവർ കാട്ടിയത്।
Verse 21
अनेकाकारविन्यासादन्येषां च ध्वजा भवन् । शतेन शीघ्रवेगानां व्याघ्राणां हेममालिनाम्
അനേകരൂപ വിന്യാസത്താൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ധ്വജങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—സ്വർണമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, അതിവേഗമുള്ള നൂറു വ്യാഘ്രങ്ങൾ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതായി।
Verse 22
ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ । शतेन चापि सिंहानां रथो जंभस्य योजितः
ഗ്രാസനന്റെ രഥം കെട്ടിയപ്പോൾ മഹാമേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങി; ജംഭന്റെ രഥവും നൂറു സിംഹങ്ങളാൽ യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 23
कुजंभस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः । तावद्भिर्महिषस्योष्टैर्गजस्य च हयैर्युतः
കുജംഭന്റെ രഥം പിശാചമുഖമുള്ള കഴുതകളാൽ യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുപോലെ മഹിഷന്റെ രഥം ഒട്ടകങ്ങളാലും, ഗജന്റെ രഥം സമപ്രമാണത്തിൽ കുതിരകളാലും യുക്തമായിരുന്നു.
Verse 24
मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः । पर्वतं वै समारूढो निश्चित्य विधृतं गजैः
മേഷന്റെ രഥം ഭീകരമായ പുലികളാൽ വലിക്കപ്പെട്ടു; കാലനേമിയുടെ രഥം ആനകളാൽ. അവൻ നിശ്ചയിച്ച്, ആനകൾ താങ്ങി ഉറപ്പാക്കിയ പർവതത്തിൽ ആരൂഢനായി.
Verse 25
चतुर्दंष्ट्रैर्गंधवद्भिश्चर्भिर्मेघसन्निभैः । शतहस्तायते कृष्णे तुरंगे हेमभूषणे
നാലുദന്തങ്ങളുള്ള, സുഗന്ധമുള്ള, മേഘസദൃശമായ ജീവികളോടുകൂടെ, അവൻ ശതഹസ്തദൈർഘ്യമുള്ള കറുത്ത, സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കുതിരമേൽ ആരൂഢനായി.
Verse 26
सितचामरजालेन शोभिते पुष्पदामनि । मथनोनाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत
വെള്ള ചാമരങ്ങളുടെ ജാലത്താൽ ശോഭിതനായി, പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കൈയിൽ പാശം ധരിച്ച ‘മഥന’ എന്ന ദൈത്യേന്ദ്രൻ ദീപ്തനായി വിരാജിച്ചു.
Verse 27
किंकिणीमालिनं चोष्ट्रमारूढोऽभूच्च जंभकः । कालमुंचं महामेघमारूढः शुम्भदानवः
കിങ്കിണിമാലയാൽ അലങ്കരിച്ച ഒട്ടകത്തിൽ ആരൂഢനായ ജംഭകനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കാലം തന്നെ ചൊരിയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന മഹാമേഘത്തിൽ കയറിയ ദാനവ ശുംഭൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Verse 28
अन्ये च दानवा वीरा नानावाहनहेतयः । प्रचण्डचित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः
മറ്റും അനേകം വീര ദാനവന്മാർ വന്നു; അവരുടെ വാഹനങ്ങളും ആയുധങ്ങളും നാനാവിധം. അവർ അത്യന്തം പ്രചണ്ഡർ, വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള കവചധാരികൾ, കുണ്ഡലവും ഉഷ്ണീഷവും ധരിച്ച് ഭൂഷിതർ.
Verse 29
नानाविधोत्तरासंगा नानामाल्यविभूषणाः । नानासुगंधगंधाढ्या नानाबंधिशतस्तुताः
അവർ നാനാവിധ ഉത്തരീയങ്ങളും ഉപാംഗങ്ങളും ധരിച്ചു; വിവിധ മാലകളും ആഭരണങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കൃതരായി; പലവിധ മധുര സുഗന്ധങ്ങളാൽ സമൃദ്ധരായി; സ്വന്തം ഭട്ടന്മാർ അനവധി രീതിയിൽ സ്തുതിച്ചു.
Verse 30
नानावाद्यपरिस्यंदसाग्रेसरमहारथाः । नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः
ആ സൈന്യത്തിൽ മഹാരഥന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; നാനാവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ ഒഴുകുന്ന നാദത്തിനിടയിൽ അവർ അഗ്രഭാഗത്തെ നയിച്ചു. ആ മഹാവീരർ പലവിധ ശൗര്യകഥകൾ പറയുന്നതിൽ ലീനരായിരുന്നു.
Verse 31
तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत । भूमिरेणुसमालिंगत्तुरंगरथपत्तिकम्
അപ്പോൾ ആ ദൈത്യസിംഹന്റെ സൈന്യം ഭയങ്കര രൂപത്തിൽ ദൃശ്യമായി. കുതിരകളും രഥങ്ങളും പദാതികളും ഉയർത്തിയ പൊടി ഭൂമിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തതുപോലെ തോന്നി.
Verse 32
स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् । दशभिः शुशुबे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः । जगद्धंतुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति
ആ ദൈത്യേശ്വരൻ ക്രോധത്തോടെ മഹാരഥത്തിൽ കയറി. പത്ത് ദൈത്യർ ചുറ്റിനിൽക്കേ അവൻ ദശബാഹു ഈശ്വരനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി; ലോകത്തെ സംഹരിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ ദേവന്മാരെതിരെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 33
एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतः सुरालयम् । दृष्ट्वा तद्दानव बलं जगामेंद्रस्य शंसितुम्
അതിനിടെ ദേവദൂതനായ വായു ദേവലോകവാസത്തിലേക്ക് പോയി. ദാനവസൈന്യം കണ്ട ശേഷം ഇന്ദ്രനോട് വിവരം അറിയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 34
स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः । शशंस मध्ये देवानामिदं कार्यमुपस्थितम्
അവൻ മഹാത്മാവായ മഹേന്ദ്രന്റെ ദിവ്യസഭയിൽ ചെന്നു ദേവന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ അറിയിച്ചു—“ഈ അത്യാവശ്യ കാര്യം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.”
Verse 35
तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः । बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः
ഇത് കേട്ട് ദേവരാജൻ കണ്ണുകൾ അടച്ച് ചിന്തയിൽ ലീനനായി. തുടർന്ന് കാലോചിതമായ മഹാമതി ബൃഹസ്പതിയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 36
इन्द्र उवाच । संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह । कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ ഈ ഭീകര സംഘർഷം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. നയവും ഉപായവും ചേർത്ത് ഉറപ്പാക്കി പറയുക, ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം?”
Verse 37
एतच्छ्रुत्वा च वचनं महेंद्रस्य गिरांपतिः । प्रत्युवाच महाभागो बॉहस्पति रुदारधीः
മഹേന്ദ്രന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് വാക്പതി, മഹാഭാഗ്യവാനും ദൃഢബുദ്ധിയുമായ ബൃഹസ്പതി മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 38
बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वं स्मृता नीतिश्चतुरंगामनीकिनीम् । जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी
ബൃഹസ്പതി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ജയമാഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ നയം ‘സാമ’ത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നതെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ചതുരംഗിണീ സൈന്യത്തിൽ അതു യഥായോഗ്യം പ്രയോഗിക്കണം. ഇതാണ് ജയികളുടെ സനാതനമായ രീതിയ്ക്കുറിപ്പ്.
Verse 39
साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दंड एव च । नीतौ क्रमात्प्रयोज्याश्च देशकालविशेषतः
സാമം, ദാനം, ഭേദം, നാലാമത് ദണ്ഡം—ഈ നാലു ഉപായങ്ങളും നയത്തിൽ ക്രമമായി, ദേശ-കാലവിശേഷം അനുസരിച്ച് പ്രയോഗിക്കേണ്ടതാണ്.
Verse 40
तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च । दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः
ഇവിടെ ആര്യന്മാരോടും ഗുണവാന്മാരോടും ‘സാമം’ പ്രയോഗിക്കണം; ലുബ്ധന്മാരിൽ ‘ദാനം’ ഫലപ്രദം; സംശയശീലരും ചഞ്ചലചിത്തരുമായവരിൽ ‘ഭേദം’ തന്നെയാണ് നിശ്ചിത ഉപായം.
Verse 41
दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु । साम दैत्येषु नैवास्ति निर्गुणत्वाद्दुरात्मसु
ദുരാത്മാക്കൾക്കെതിരേ ദണ്ഡം നിത്യകാലം പ്രയോഗിക്കണം. ദൈത്യന്മാരിൽ ‘സാമം’ക്ക് സ്ഥാനമില്ല; ഗുണഹീനരായി ദുഷ്ടചിത്തരായതിനാൽ.
Verse 42
श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत् । जातिधर्मेण चाभेद्या विधातुरपि ते मताः
അവർ ഇതിനകം സമൃദ്ധരായിരിക്കെ അവർക്കു ശ്രീ-സമ്പത്ത് നൽകി എന്തു കാര്യം? അവർ തങ്ങളുടെ ജാതിധർമ്മം മൂലം മാറ്റാനാകാത്തവരെന്നു—വിധാതാവിനും പോലും—കരുതപ്പെടുന്നു.
Verse 43
एको ह्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन
ഇവിടെ ഒരേയൊരു ഉപായം—ദണ്ഡം, നിങ്ങള്ക്കു രുചിച്ചാല്. ദുര്ജ്ജനന് ഒരിക്കലും സജ്ജനത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നില്ല.
Verse 44
लालितः पालितो वापि स्वस्वभावं न मुंचति । एवं मे मन्यते बुद्धिर्भवंतो यद्व्यवस्यताम्
ലാളിച്ചാലും കാത്തുപാലിച്ചാലും, ആരും തന്റെ സ്വഭാവം വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല. ഇതാണ് എന്റെ നിശ്ചയബുദ്ധി; നിങ്ങള് യുക്തമായതു തീരുമാനിക്കട്ടെ.
Verse 45
एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच ह । कर्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि
ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രൻ “ഏവമേവ, ഏവമേവ” എന്നു പറഞ്ഞു. ചെയ്യേണ്ടതു ചിന്തിച്ച് അമരസഭയിൽ പ്രസംഗിച്ചു.
Verse 46
बहुमानेन मे वाचं श्रृणुध्वं नाकवासिनः
ഹേ നാകവാസികളേ, യഥോചിത ബഹുമാനത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കുവിൻ.
Verse 47
भवंतो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः । स्वेस्वे पदे स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः
നിങ്ങള് യജ്ഞഭോക്താക്കള്, സജ്ജനങ്ങള്ക്കു പ്രിയര്, സാത്ത്വികര്. തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളില് നിത്യസ്ഥിതരായി ലോകത്തിന്റെ പാലന-രക്ഷയില് നിരതരായിരിക്കുന്നു.
Verse 48
भवतां च निमित्तेन बाधंते दानवेश्वराः । तेषां समादि नैवास्ति दंड एव विधीयताम्
നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ ദാനവാധിപന്മാർ പീഡനം വരുത്തുന്നു. അവരോടു യാതൊരു സമാധാനവും ഇല്ല—ദണ്ഡം മാത്രമേ വിധിക്കപ്പെടുകയുള്ളൂ.
Verse 49
क्रियतां समरे बुद्धिः सैन्यं संयोज्यतामिति । आवाद्यंतां च शस्त्राणि पूज्यं तां शस्त्रदेवताः
‘യുദ്ധത്തിനായി ദൃഢനിശ്ചയം എടുക്കുക; സൈന്യം സമാഹരിക്കപ്പെടുക. ആയുധങ്ങൾ മുഴക്കിയും സജ്ജമാക്കിയും, ആയുധദേവതകൾക്ക് യഥാവിധി പൂജ നടത്തപ്പെടുക.’
Verse 50
इत्युक्ताः समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमपट्टपरिष्कृताः
ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാരിൽ പ്രമുഖർ ആയുധധാരികളായി സന്നദ്ധരായി. യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവർ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി, പത്തായിരം അശ്വങ്ങളോടുകൂടി നിന്നു.
Verse 51
वाहनानि विमानानि योजयंतु ममामराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः
എന്റെ അമരന്മാർ വാഹനങ്ങളും വിമാനങ്ങളും കെട്ടിയൊരുക്കട്ടെ. യമനെ സേനാപതിയാക്കി, ഹേ ദേവന്മാരേ, വേഗത്തിൽ പുറപ്പെടുക.
Verse 52
नानाश्चर्यगुणोपेता दुर्जया देवदानवैः । रथो मातलिना युक्तो महेंद्रस्याप्यदृश्यत
അപ്പോൾ മാതലി ചേർത്തൊരുക്കിയ മഹേന്ദ്രന്റെ രഥം ദൃശ്യമായി—അനേകം അത്ഭുതഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നം, ദേവദാനവർക്കും ജയിക്കാനാകാത്തത്.
Verse 53
यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत । चंडकिंकिणिवृंदेन सर्वतः परिवारितः
യമൻ മഹിഷത്തിൽ ആരൂഢനായി സേനയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ടു; ഘോരമായി മുഴങ്ങുന്ന കിങ്കിണികളുടെ സംഘങ്ങൾ അവനെ എല്ലാടവും ചുറ്റി നിന്നു।
Verse 54
कल्पकालोज्जवालापूरितांबरगोचरः । हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः
കൽപാന്താഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച് ആകാശത്തെ തേജസ്സാൽ നിറച്ച ഹുതാശൻ, മേടത്തിൽ ആരൂഢനായി, കൈയിൽ ശക്തി ധരിച്ചു സജ്ജനായി നിലകൊണ്ടു।
Verse 55
पवनोंऽकुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः । महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत
കൈയിൽ അങ്കുശം ധരിച്ചു മഹാവേഗം പ്രകടിപ്പിച്ച പവനൻ, മഹാ ഋക്ഷത്തിൽ ആരൂഢനായി സേനയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് ദൃശ്യനായി।
Verse 56
भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् । महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत
സ്വയം ജലേശ്വരനായ ഭഗവാൻ വരുണൻ, ഭുജഗേന്ദ്രത്തിൽ ആരൂഢനായി, മഹാപാശം ധരിച്ച വീരനായി സേനയിൽ നിലകൊണ്ടു।
Verse 57
नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् । महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः
മനുഷ്യർ യുക്തമായ ദിവ്യരഥത്തിൽ ധനാധ്യക്ഷൻ കുബേരൻ സഞ്ചരിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ മഹാസിംഹനാദം മുഴക്കി, കൈയിൽ ഗദ ധരിച്ചു സജ്ജനായി നിലകൊണ്ടു।
Verse 58
राक्षसेशोऽथ निरृती रथे रक्षोमुखैर्हयैः । धन्वी रक्षोगणवृतो महारावो व्यदृश्यत
അപ്പോൾ രാക്ഷസാധിപനായ നിരൃതി രഥാരൂഢനായി ദൃശ്യനായി; രാക്ഷസമുഖമുള്ള അശ്വങ്ങൾ വലിച്ച രഥം. ധനുർധരനായി രാക്ഷസഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന് ഭയങ്കര ഗർജ്ജനം മുഴക്കി.
Verse 59
चंद्रादित्यावश्विनौ च वसवः साध्यदेवताः । विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धास्तस्थुराहवे
ചന്ദ്രനും ആദിത്യനും, അശ്വിനീദേവന്മാർ, വസുക്കൾ, സാധ്യദേവതകൾ, വിശ്വേദേവന്മാർ, രുദ്രന്മാർ—എല്ലാവരും പൂർണ്ണ ആയുധസന്നദ്ധരായി യുദ്ധത്തിനായി ഉറച്ചുനിന്നു.
Verse 60
हेमपीठत्तरासंगाश्चित्रवर्मायुधध्वजाः । गंधर्वाः प्रत्यदृश्यन्त कृत्वा विश्वावसुं मुखे
സ്വർണ്ണമയ ഉത്തരീയങ്ങൾ ധരിച്ച്, മനോഹര കവചവും ആയുധങ്ങളും ധ്വജങ്ങളും വഹിച്ച ഗന്ധർവന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവർ വിശ്വാവസുവിനെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി.
Verse 61
तथा रक्तोत्तरासंगा निर्मलायोविभूषणाः । गृध्रध्वजा अदृश्यंत राक्षसा रक्तमूर्धजाः
അതുപോലെ ചുവന്ന ഉത്തരീയങ്ങൾ ധരിച്ച്, മിനുക്കിയ ഇരുമ്പാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, ഗൃധ്രധ്വജങ്ങൾ വഹിച്ച്, രക്തവർണ്ണ മുടിയുള്ള രാക്ഷസർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 62
तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः । यक्षास्तत्र व्यदृश्यंत मणिभद्रादिकोटिशः
അവിടെയും യക്ഷർ ദൃശ്യരായി—ഭീമമായ വജ്രസദൃശ ആയുധങ്ങൾ വഹിച്ച്, കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച്, മഹാരഥന്മാരായി; മണിഭദ്രാദികളെ തുടക്കമാക്കി കോടികളായി.
Verse 63
ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा द्वीपिचर्मांबरास्तथा । पिशाचास्तत्र राजंते महावेगपुरःसराः
അവിടെയും രൗദ്രമായ പിശാചന്മാർ ദീപ്തരായി—താമ്രവർണ്ണമുള്ള മൂങ്ങാ-ചിഹ്നധ്വജങ്ങൾ ധരിച്ചു, പുലിച്ചർമ്മവസ്ത്രം അണിഞ്ഞ്, മഹാവേഗത്തോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
Verse 64
तथैव श्वेतवसनाः सितपट्टपताकिनः । मत्तेभवाहनप्रायाः किंनरास्तस्थुराहवे
അതുപോലെ കിന്നരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു—ശ്വേതവസ്ത്രധാരികൾ, ദീപ്തമായ പട്ട് പതാകകൾ വഹിച്ച്, കൂടുതലും മദോന്മത്ത ആനകളിൽ ആരൂഢരായി।
Verse 65
मुक्ताजाल पिरष्कारो हंसो हारसमप्रभः । केतुर्जलधिनाथस्य सौम्यरूपो व्यराजत
സമുദ്രാധിപന്റെ കേതു സൗമ്യരൂപത്തിൽ ദീപ്തമായി—മുത്തുകളുടെ ജാലം കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചതുപോലെ ഒരു ഹംസം, ഹാരസമമായ പ്രഭയോടെ വിരാജിച്ചു।
Verse 66
पंचरागमहारत्नविटंको धनदस्य च । ध्वजः समुत्थितो भाति यातुकाम इवांबरम्
ധനദനായ കുബേരന്റെ ധ്വജം—‘പഞ്ചരാഗ’ മഹാരത്നം കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്—ഉയർന്ന് ദീപ്തമായി, ആകാശത്തിലേക്ക് പറക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 67
कार्ष्णलोहमयो ध्वांक्षो यमस्याभून्महाध्वजः । राक्षसेशस्य वदनं प्रेतस्य ध्वज आबभौ
യമന്റെ മഹാധ്വജത്തിൽ കറുത്ത ഇരുമ്പിൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു കാക്ക ഉണ്ടായിരുന്നു; രാക്ഷസാധിപന്റെ ധ്വജത്തിൽ പ്രേതമുഖം പ്രത്യക്ഷമായി ദീപ്തമായി।
Verse 68
हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कवमितद्युति । कुंभेन चित्रवर्णेन केतुराश्विनयोरभूत्
രണ്ടു ദേവന്മാരുടെ ധ്വജങ്ങളിൽ സ്വർണ്ണസിംഹചിഹ്നം ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ ദ്യുതി ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ; അശ്വിനീദ്വയത്തിന്റെ കേതു വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള കുംഭമായിരുന്നു।
Verse 69
मातंगो हेमरचितश्चित्ररत्नपरिष्कृतः । ध्वजः शतक्रतोरासीत्सितचा मरसंस्थितः
ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) ധ്വജത്തിൽ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ മാതംഗം (ആന) ഉണ്ടായിരുന്നു; അതു വിചിത്ര രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; കൂടെ ശ്വേത ചാമരവും നിലകൊണ്ടു।
Verse 70
अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभू रणे । सनागयक्षगंधर्वमहोरगनिशाचरा
ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മറ്റുള്ളവരുടെയും ധ്വജങ്ങൾ പല രൂപങ്ങളിലായിരുന്നു—നാഗർ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, മഹോരഗർ, നിശാചരർ എന്നിവരുടെ।
Verse 71
सेना सा देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम्
ദേവരാജന്റെ ആ സേന അജേയമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—നാനാവിധ ദിവ്യദേഹധാരികളായ മുപ്പത്തിമൂന്ന് കോടി സംഘങ്ങൾ അതിലുണ്ടായിരുന്നു।
Verse 72
हैमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामोज्ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीताविविमुक्तरावे
അവൻ സ്വർണ്ണപർവ്വതത്തെപ്പോലെ ദീപ്തനായി; ശ്വേത കർണ്ണാഭരണങ്ങളും ചാമരവും ധരിച്ച്, സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങളുടെ നിർമല-സുന്ദര മാല അണിഞ്ഞ്; കപോളങ്ങളിൽ ഉജ്ജ്വലമായ മനോഹര കുങ്കുമാങ്കുരങ്ങളുടെ ഭംഗിയോടെ, ഗംഭീര നാദം മുഴക്കി പ്രകാശിച്ചു।
Verse 73
श्रितस्तदैरावणनामकुंजरे महाबलश्चित्रविशेषितांबरः । विशालवज्रांगवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमंडलः
അപ്പോൾ മഹാബലനായ പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഐരാവതനാമ ഗജരാജന്റെ മേൽ ആസീനനായി. വിചിത്ര അലങ്കാരങ്ങളുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു, വിശാല വജ്രപ്രഭാസദൃശമായ ഛത്രവൈഭവംകൊണ്ട് ഭൂഷിതനായി, ഭുജമണ്ഡലങ്ങളിൽ ചിതറുന്ന കേയൂരങ്ങളുടെ ദീപ്തിയിൽ ശോഭിച്ചു।
Verse 74
सहस्रदृग्बंदिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः
അപ്പോൾ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം)യിൽ സഹസ്രനേത്രനായ പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹസ്ര ബന്ദി-സ്തുതികാരന്മാർ പുകഴ്ത്തിയപ്പോൾ, തന്റെ തേജസ്സാൽ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു।