Adhyaya 11

Verse 1

अगस्त्य उवाच । षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् । महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഷഡാസ്യനും മാധവനും സംബന്ധിച്ച പാപനാശക ആഖ്യാനം ഞാൻ ശ്രവിച്ചു. പഞ്ചനദത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ മഹിമയും യഥാവിധി ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 2

यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः । तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा

അഗ്നിബിന്ദു ദൈത്യസൂദനനായ മാധവനോട് ചോദിച്ചതിന്, മധുദ്വിഷൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയുള്ള മറുപടി വിവരിക്കൂ.

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना । माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹർഷി അഗസ്ത്യ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നതു ശ്രവിക്കൂ; മാധവൻ മുനി അഗ്നിബിന്ദുവിനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ.

Verse 4

बिंदुमाधव उवाच । आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्

ബിന്ദുമാധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ അഗ്നിബിന്ദു, ആദ്യം പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ എന്നെ ആദികേശവനായി അറിയുക; ഞാൻ ഭക്തർക്കു മോക്ഷദായകൻ ആകുന്നു.

Verse 5

अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् । तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः

അവിമുക്തമെന്ന അമൃതക്ഷേത്രത്തിൽ ആദികേശവനെ അർച്ചിക്കുന്നവർ നിശ്ചയമായും അമൃതത്വം പ്രാപിച്ച് സർവ്വദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരാകും.

Verse 6

संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः । दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा

സംഗമേശം എന്ന മഹാലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ആദികേശവൻ, അതിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ മനുഷ്യരുടെ പാപം നശിപ്പിച്ച് ഭോഗവും മോക്ഷവും സദാ പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 7

याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः

തെക്കുദിശയിൽ പാദോദകത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച അതിമഹത്തായ ശ്വേതദ്വീപ തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ ഞാൻ ‘ജ്ഞാനകേശവ’ എന്ന നാമത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു ജ്ഞാനം നൽകുന്നു।

Verse 8

श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्

ശ്വേതദ്വീപിൽ ജ്ഞാനകേശവന്റെ സന്നിധിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, ജ്ഞാനകേശവപൂജാബലാൽ എവിടെയും ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകുകയില്ല।

Verse 9

तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः । पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम

താർക്ഷ്യ തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ‘താർക്ഷ്യകേശവ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. നരോത്തമർ അവിടെ സദാ ഭക്തിയോടെ എന്നെ പൂജിക്കണം; ആ താർക്ഷ്യധാമം എനിക്ക് പ്രിയമാണ്।

Verse 10

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

അവിടെയേ നാരദ തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ‘നാരദകേശവൻ’; ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ദേഹധാരികൾക്ക് ഞാൻ ബ്രഹ്മവിദ്യ ഉപദേശകനാകുന്നു।

Verse 11

प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये

അവിടെയേ പ്രഹ്ലാദ-തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അവിടെ ഞാൻ ‘പ്രഹ്ലാദകേശവൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. മഹാഭക്തി സമൃദ്ധിയാകുവാൻ ഭക്തർ എന്നെ വിധിപൂർവം ആരാധിക്കണം.

Verse 12

तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः । पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि

അംബരീഷ-തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ‘ആദിത്യകേശവൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പാപങ്ങളുടെ അന്ധകാരസഞ്ചയം ഞാൻ ദർശനമാത്രത്താലും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 13

दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः । हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्

ദത്താത്രേയേശ്വരന്റെ തെക്കായി ഞാൻ ‘ആദി-ഗദാധരൻ’ ആകുന്നു. അവിടെ ഭക്തരുടെ സംസാരരോഗത്തിന്റെ സഞ്ചയം ഞാൻ അകറ്റുന്നു.

Verse 14

तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः । काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः

അവിടെയേ ഭാർഗവ-തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ‘ഭൃഗുകേശവൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു. കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യനെ അവന്റെ മനോരഥങ്ങൾ നിറവേറ്റി ഞാൻ താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നു.

Verse 15

वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे । पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः

‘വാമന’ എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ—മംഗളപ്രദവും മനസ്സിൽ പ്രാർത്ഥിച്ചതെല്ലാം നൽകുന്നതുമായ—ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭക്തർ എന്നെ ‘വാമനകേശവൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പൂജിക്കണം.

Verse 16

नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् । भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः

നര-നാരായണ തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ നര-നാരായണസ്വരൂപസാരമായി തന്നെ വസിക്കുന്നു. അവിടെ ഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്ന ഭക്തർ സത്യമായും നര-നാരായണഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः । नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः

യജ്ഞ-വരാഹ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ‘യജ്ഞ-വാരാഹ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. എല്ലാ യാഗഫലങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെ എന്നെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം.

Verse 18

विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः । तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये

ഞാൻ വിദാരണ-നരസിംഹൻ, കാശിയിലെ വിഘ്നങ്ങളെ ഭേദിക്കുന്നവൻ. അതേ നാമമുള്ള തീർത്ഥത്തിൽ തീർത്ഥബന്ധപ്പെട്ട ഉപദ്രവശാന്തിക്കായി എന്നെ സേവിച്ച് ആരാധിക്കണം.

Verse 19

गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् । समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्

ഗോപീ-ഗോവിന്ദ തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ‘ഗോപീ-ഗോവിന്ദൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. അവിടെ ഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവൻ എന്റെ മായയുടെ സ്പർശത്തിൽപ്പെടുകയില്ല.

Verse 20

मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने । दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्

മുനേ! അതേ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ പാവന തീർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ലക്ഷ്മീ-നരസിംഹൻ. ഭക്തിയുക്തർക്കു ഞാൻ സദാ ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ ശ്രേയസ്കരമായ ശ്രീ-സമൃദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 21

शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि । विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्

പാപഹാരിണിയായ ശേഷതീർത്ഥത്തിൽ എന്റെ നാമം ശേഷമാധവൻ; അവിടെ ഭക്തരുടെ ഹൃദയചിന്തിതമായ വിശേഷ വരങ്ങൾ ഞാൻ ശേഷമില്ലാതെ നൽകുന്നു।

Verse 22

शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् । शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः

ശംഖമാധവ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശംഖോദകത്തോടെ എന്നെ—ശംഖമാധവനെ—അഭിഷേകം ചെയ്താൽ, ശംഖനിധിപോലെ നിധികളുടെ അധിപതിയാകും।

Verse 23

हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् । प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्

ഹയഗ്രീവ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ എന്നെ ഹയഗ്രീവകേശവനായി നമസ്കരിക്കുന്നവൻ, നിശ്ചയമായി ആ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും।

Verse 24

भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे । उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः

വൃദ്ധകാലേശത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് എന്റെ നാമം ഭീഷ്മകേശവൻ; ഭക്തിയുക്തമായ നിയോഗത്തോടെ സേവിച്ചാൽ ഭയങ്കര ഉപസർഗങ്ങളും വിപത്തുകളും ഞാൻ അകറ്റുന്നു।

Verse 25

निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः । लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे

ഞാൻ നിർവാണകേശവൻ, ഭക്തർക്കു നിർവാണം സൂചിപ്പിക്കുന്നവൻ; ലോലാർക്കത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ഞാൻ മനസ്സിന്റെ ചാഞ്ചല്യവും അസ്ഥിരതയും അകറ്റുന്നു।

Verse 26

वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् । काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्

ത്രിലോകസുന്ദരിയും വന്ദിക്കുന്ന എന്നെ, കാശിയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ത്രിഭുവനകേശവ ക്ഷേത്രത്തിൽ തെക്കുദിക്കിൽ ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, അവൻ വീണ്ടും ഗർഭപ്രവേശം (പുനർജന്മം) പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 27

ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् । तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्

ജ്ഞാനവാപിയുടെ മുൻഭാഗത്ത് എന്നെ ‘ജ്ഞാനമാധവൻ’ എന്നു അറിയുക. അവിടെ ഭക്തിയോടെ എന്നെ പൂജിച്ചാൽ ശാശ്വതമായ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും।

Verse 28

श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः । श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः

വിശാലാക്ഷിയുടെ സമീപത്ത് ഞാൻ ‘ശ്വേതമാധവൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ ശ്വേതദ്വീപേശ്വരന്റെ രൂപം ധരിക്കുന്നു।

Verse 29

उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् । प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

വടക്കുദിക്കിൽ ദശാശ്വമേധത്തിന് അപ്പുറം എന്നെ ‘പ്രയാഗ’ എന്ന നാമമുള്ള മാധവനായി അറിയുക. പ്രയാഗതീർത്ഥത്തിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് എന്നെ ദർശിച്ചാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും।

Verse 30

प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् । तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः

പ്രയാഗഗമനത്തിലൂടെ ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലം തപസ്സിന്റെ പരമ്പരയിൽ ശ്രുതമായതുപോലെ; അതേ ഫലം ഇവിടെ എന്റെ സന്നിധിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ പത്തിരട്ടിയാകും।

Verse 31

गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् । काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्

ഗംഗാ-യമുനാ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതോ, അതേ പുണ്യം കാശിയിൽ എന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇവിടെ പത്തിരട്ടിയായി വർധിക്കുന്നു।

Verse 32

दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् । कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्

രാഹുഗ്രസ്ത സൂര്യൻ (ഗ്രഹണസമയത്ത്) ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം—കുരുക്ഷേത്രത്തിലും—കാശിയിൽ ഇവിടെ പത്തിരട്ടിയായി വർധിക്കുന്നു।

Verse 33

गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी । तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

ഗംഗ ഉത്തരവാഹിനിയായി, യമുന പൂർവവാഹിനിയായി ഒഴുകുന്നിടത്ത് അവയുടെ സംഗമസ്ഥാനത്തെത്തുന്ന മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നുപോലും മോചിതനാകുന്നു।

Verse 34

वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः । देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना

അവിടെ വപനം (മുണ്ഡനം) ചെയ്യേണ്ടതും, ഭക്തിഭാവത്തോടെ പിണ്ഡദാനം അർപ്പിക്കേണ്ടതും ആകുന്നു; മഹാഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവിടെ ദാനങ്ങൾ നൽകണം।

Verse 35

गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः । अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि

പ്രജാപതി ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, അവിമുക്ത മഹാക്ഷേത്രമായ (കാശി) യിൽ നിശ്ചയമായും അസംഖ്യമായി വർധിക്കുന്നു।

Verse 36

प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् । तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्

അവിടെ പ്രയാഗേശനെന്ന മഹാലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് ഇഷ്ടവരദായകം. അതിന്റെ പുണ്യസാന്നിധ്യബലത്താൽ ആ തീർത്ഥവും ‘കാമദ’ (ഇച്ഛാപൂരക) എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 37

काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः । अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः

മാഘമാസത്തിൽ സൂര്യൻ മകരരാശിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അരുണോദയസമയത്ത് പ്രയാഗത്തിൽ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യാത്തവർക്ക്—സൂര്യോദയകാലം എത്തിയിട്ടും—പരമശ്രേയസ് എങ്ങനെയുണ്ടാകും?

Verse 38

काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः । दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्

കാശിയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച പ്രയാഗത്തിലെ തപസ്-തീർത്ഥത്തിൽ സംയമികളായവർ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവർക്കു പത്ത് അശ്വമേധയാഗഫലം നിശ്ചയമായും ലഭിക്കും.

Verse 39

प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् । प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा

പ്രയാഗത്തിലെ തപസ്-തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഭക്തിയോടെ പ്രയാഗ-മാധവനെയും ഇച്ഛാവരദായകനായ പ്രയാഗേശനെയും ദിനംപ്രതി നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നവർ,

Verse 40

धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् । भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः

അവർ ധനം, ധാന്യം, സന്താനം, സമൃദ്ധി എന്നിവ നേടുന്നു; ഇവിടെ മനോഹരഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം പരമാനന്ദവും പരമമോക്ഷവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 41

माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि । प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः

മാഘമാസത്തിൽ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളും നിശ്ചയമായി പ്രയാഗത്തിലേക്ക് വരുന്നു—കിഴക്ക്, വടക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, തെക്ക്, താഴെ നിന്നും മുകളിൽ നിന്നും।

Verse 42

काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् । यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्

ഹേ മുനേ! കാശിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന തീർത്ഥങ്ങൾ എവിടെയും പോകുന്നില്ല. പോയാൽ പോലും, ആ അനുത്തമ തീർത്ഥത്രയത്തിലേക്കേ പോകൂ.

Verse 43

आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् । महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि

ഊർജ (കാർത്തിക) മാസത്തിൽ പഞ്ചനദയിൽ അവർ പ്രഭാതംപ്രഭാതം എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നു—മഹാപാപപ്രവാഹങ്ങളെ ശമിപ്പിച്ച് പരമ ശ്രേയസ് നൽകുന്ന ആ സ്ഥാനത്തേക്ക്।

Verse 44

प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः । प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु

മാഘം—പാപത്തിന്റെ ശത്രു—വന്നാൽ, പ്രയാഗേശന്റെ സമീപത്ത്, സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളും എന്നെ അനുഗമിച്ച് പ്രഭാതത്തിൽ പ്രയാഗത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 45

समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः । संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

മധ്യാഹ്നം വന്നാൽ, സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളും നിത്യമായി മോക്ഷദായിനിയായ മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ വരുന്നു.

Verse 46

काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने । यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः

ഹേ മുനേ! കാശിയെ സംബന്ധിച്ച ഈ പരമ രഹസ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു—തീർത്ഥത്രയത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠമായത് തത്തത്തായ നിയതകാലങ്ങളിൽ പ്രത്യേകമായി പ്രാധാന്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 47

अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् । अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने

ഞാൻ മറ്റൊരു രഹസ്യം പറയും—അത് എവിടെയും എങ്ങും പറഞ്ഞുകൂടാ. അഭക്തരിൽ നിന്ന് അത് എപ്പോഴും ഗോപ്യമായി സൂക്ഷിക്കണം; ഭക്തിയിൽ മുങ്ങിയവനിൽ നിന്ന് ഗോപ്യമല്ല.

Verse 48

काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् । महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा

കാശിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും—ഒന്നൊന്ന് മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ ഉത്തരോത്തരമായി—സ്വന്തം തേജസ്സാൽ ബലമായി മഹാപാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 49

एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते । उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका

വാരാണസിയുടെ ഇതേ രഹസ്യം നിന്നോട് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഒരു വിരൽ ഉയർത്തി സത്യം പറയുന്നതുപോലെ: മാണികർണിക മാത്രം ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 50

गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो । केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्

സ്വസ്വ ധാമങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അത്ഭുതത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്നു—അവയ്ക്ക് ബലം ലഭിക്കുന്നത് അതിമഹത്തായ മാണികർണികയിൽ നിന്നുമാത്രമാണെന്ന്.

Verse 51

पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि । काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया

പാപികളുടെ അനേകവും മഹത്തുമായ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച്, പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് മധ്യാഹ്നത്തിൽ കാശിയിലെ തീർത്ഥങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നു।

Verse 52

पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो । निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्

പർവ്വദിനമായാലും സാധാരണ ദിനമായാലും—നിത്യനിയമം പാലിക്കുന്നവൻ മാണികർണികയിൽ മുങ്ങിയാൽ മാത്രം തന്നെ നിർഭാഗ്യമായി നിർമ്മലനാകുന്നു।

Verse 53

विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् । मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्

വിശ്വേശ്വരൻ വിശ്വയോടുകൂടെ എപ്പോഴും മാണികർണികയുടെ സമീപത്ത് വരുന്നു; മധ്യാഹ്നം പ്രാപിച്ച് അവൻ ദിനംപ്രതി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 54

वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने

ഹേ മുനേ! വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്നുപോലും ഞാൻ ദിനംപ്രതി മധ്യാഹ്നത്തിൽ മാണികർണികയിൽ വരുന്നു; പദ്മയോടുകൂടെ പരമാനന്ദത്തോടെ അവിടെ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 55

सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् । हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्

എന്റെ നാമം ഒരിക്കൽപോലും ഉച്ചരിക്കുന്നവരുടെ മറ്റു പാപങ്ങളെ ഞാൻ നീക്കുന്നു; ഹരിനാമബലത്തോടെ സമ്പന്നമായ ഈ കൃപ മാണികർണികയുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 56

सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः । माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्

സത്യലോകത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിദിനം ഹംസവാഹനനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ്, മാധ്യാഹ്നികവിധാനം അനുഷ്ഠിക്കാനായി മണികർണികയിൽ എത്തുന്നു।

Verse 57

इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्

ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലന്മാരും മറിയിചി മുതലായ മഹർഷിമാരും, മാധ്യാഹ്നിക ക്രിയ നിർവഹിക്കാൻ മണികർണികയിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടുന്നു।

Verse 58

शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः । समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्

നാഗലോകത്തിൽ നിന്ന് ശേഷൻ-വാസുകി മുഖ്യനായ നാഗന്മാരും, മധ്യാഹ്നത്തിൽ മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ഇവിടെ എത്തുന്നു।

Verse 59

चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः । तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले

ചരാചരങ്ങളായ സർവ്വ ജീവികളിൽ എത്രയോ ബോധമുള്ളവർ ഉണ്ടോ, അവരൊക്കെയും മധ്യാഹ്നത്തിൽ മലരഹിതമായ മണികർണീജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 60

के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् । शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! മഹിമ മുതലായവാൽ പ്രസിദ്ധമായ, അതിഗംഭീരവും അസംഖ്യവുമായ മണികർണികയുടെ ഗുണങ്ങളെ വർണ്ണിക്കാൻ ആര് ശക്തനാകും?

Verse 61

चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः । यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका

തപോധനന്മാർ വനങ്ങളിൽ ഘോരതപസ്സുകൾ അനുഷ്ഠിച്ചു; അവരാൽ തന്നെയാണ് ഈ മോക്ഷഭൂമിയായ മണികർണിക നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കപ്പെട്ടത്।

Verse 62

विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः । चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका

മഹാദാനങ്ങൾ ദാനം ചെയ്ത ആ നരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമാവസ്ഥയിൽ ഈ മണികർണികയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 63

चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् । यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः

ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം സർവ്വവ്രതങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ചവരേ നിശ്ചയം—മണികർണികയുടെ മൃദുഭൂമിയെ തങ്ങളുടെ വിനീതശയ്യയായി ചെയ്തവർ।

Verse 64

त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः । त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका

ഈ മർത്ത്യലോകത്തിൽ ധന്യർ അവരേ—സർവ്വയാഗങ്ങളിലും ദീക്ഷിതരായി, പുണ്യാർജിത സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച് മണികർണികയെ പരമാശ്രയമായി ദർശിക്കുന്നവർ।

Verse 65

कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः । वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका

നാനാവിധ ധർമ്മങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഇഷ്ട-പൂർത കർമ്മങ്ങൾ, അനുഷ്ഠിച്ചവർ—വാർദ്ധക്യം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ മണികർണികയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 66

रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः । देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्

അനുപമമായ മണികർണികയിൽ ജ്ഞാനി പരിശ്രമത്തോടെ രത്നങ്ങൾ, ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങൾ, സ്വർണം, ആനകളും കുതിരകളും ദാനമായി നൽകണം।

Verse 67

पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः । दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्

ഹേ മുനേ! പുണ്യത്താൽ സമ്പാദിച്ച ധനം അത്യൽപമായാലും മണികർണികയിൽ ദാനം ചെയ്താൽ അത് നിത്യവും അക്ഷയവും ആകുന്നു।

Verse 68

कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ഒരൊറ്റ പ്രാണായാമം ചെയ്താലും, അതിനാൽ തന്നെ നിശ്ചയമായി ഉത്തമമായ ഷഡംഗയോഗം സിദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 69

जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्

മണികർണികയിൽ എത്തി ഒരിക്കൽ പോലും ഗായത്രി ജപിച്ചാൽ, പത്തായിരം ഗായത്രി-ജപത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 70

एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् । यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्

അനുപമമായ മണികർണികയിൽ ജ്ഞാനി ഒരൊറ്റ ആഹുതി അർപ്പിച്ചാലും, ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്തതിന്റെ അക്ഷയഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः । प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्

ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച മഹാതപസ്വിയായ അഗ്നിബിന്ദു മഹാഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, വീണ്ടും മാധവനോടു ചോദിച്ചു।

Verse 72

अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः

അഗ്നിബിന്ദു പറഞ്ഞു— ഹേ വിഷ്ണോ! ഈ പരമ പുണ്യമയമായ മണികർണികയുടെ വ്യാപ്തി എത്ര? ഹേ പദ്മനയനാ, എനിക്കു പറയുക; നിന്നേക്കാൾ വലിയ തത്ത്വജ്ഞൻ ഇല്ല।

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു— മണികർണിക ആഗംഗയും കേശവവും മുതൽ, ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ മണ്ഡപം മുതൽ, ദേവനദിയുടെ മദ്ധ്യഭാഗം മുതൽ, സ്വർഗ്ഗദ്വാരം മുതൽ വ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 74

स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते । हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः

ഇത് അതിന്റെ സ്ഥൂല (ബാഹ്യ) പരിമാണം; ഇനി നിനക്കു സൂക്ഷ്മ (അന്തര) അളവും പറയുന്നു। ഹരിശ്ചന്ദ്ര തീർത്ഥത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് ഹരിശ്ചന്ദ്ര വിനായകൻ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 75

सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे । सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः

ഇവിടെ മണികർണീ ഹ്രദത്തിന്റെ വടക്കായി സീമാ-വിനായകനും ഉണ്ട്। സീമാ-വിനായകനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചിട്ട്, ഹേ നരോത്തമാ…

Verse 76

मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्

മോദകങ്ങളും വിധിപൂർവമായ ഉപചാരങ്ങളും സഹിതം മണികർണികയിലേക്കു പോകണം. ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാതീർത്ഥത്തിൽ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 77

शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः

ശ്രദ്ധയോടെ ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്റെ പിതൃകൾ നൂറു വർഷം തൃപ്തരായി, അഭിലഷിതഫലവും നൽകുന്നു.

Verse 78

हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते । ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ

ഹരിശ്ചന്ദ്രേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചാൽ സത്യത്തിൽ നിന്ന് ഒരാൾ വഴുതുകയില്ല. തുടർന്ന് പർവതേശ്വര സന്നിധിയിൽ പർവതതീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 79

अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् । तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः

ഇത് മഹാമേരുവിന്റെ അധിഷ്ഠാനവും മഹാപാതകനാശകനുമാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഈശ്വരനെ ആരാധിച്ച്, സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് അല്പം ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 80

अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते । कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे

മേരു ശിഖരത്തിൽ അധിരൂഢനായി അവൻ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. (അടുത്തത്) പർവതേശ്വരന്റെ തെക്കിൽ കംബലാശ്വതര എന്ന തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 81

कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् । तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറായി ശുഭമായ ‘കംബലാശ്വതരേശ’ ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ ലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവൻ—

Verse 82

अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी

അവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവരും ഗീതവിദ്യയിൽ നിപുണരായി ശ്രീസമ്പന്നരാകും. അവിടെ ‘ചക്രപുഷ്കരിണീ’ എന്ന തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അത് യോനിചക്രം (ജന്മചക്രം) നീക്കുന്നതാണ്.

Verse 83

संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्

സംസാരചക്രത്തിന്റെ ഘനവും ദുർഗമവുമായ വഴിയിൽ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ നിശ്ചയമായും (മോക്ഷപഥത്തിൽ) പ്രവേശിക്കുന്നു. ‘ചക്രപുഷ്കരിണീ’ തീർത്ഥം എന്റെ പരമ അധിഷ്ഠാനമാണ്.

Verse 84

समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः

പരാർദ്ധസംഖ്യ വർഷങ്ങളോളം അവിടെ മഹാതപസ്സ് ആചരിക്കപ്പെട്ടു. അവിടെയേ എന്റെ പരമ വിശ്വേശ്വരൻ പ്രത്യക്ഷമായി അവതരിച്ച് ദർശനം നൽകി.

Verse 85

तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका

അവിടെയേ ഞാൻ അത്യന്തം മഹത്തായ, അവിനാശിയായ ഐശ്വര്യം പ്രാപിച്ചു. അതേ ചക്രപുഷ്കരിണീ ‘മണികർണികാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 86

द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी । प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका

ദ്രവ (ജല) രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് കന്യാരൂപം ധരിച്ചു, പ്രത്യക്ഷസ്വരൂപിണിയായി അവിടെ മണികർണികാ ദേവിയെ ഞാൻ ദർശിച്ചു.

Verse 87

तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् । यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः

ഭക്തർക്കു പരമ മംഗളപ്രദമായ അവളുടെ സ്വരൂപം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിന്റെ ധ്യാനത്താൽ മനുഷ്യൻ ആറുമാസം ത്രിസന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി മംഗളം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 88

प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका । चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना

മണികർണികാ ദേവി പ്രത്യക്ഷസ്വരൂപിണിയായി ദർശനമാകുന്നു—അവൾ ചതുര്ഭുജാ, വിശാലനയനാ, ലലാട്ടത്തിൽ ദീപ്തമായ നേത്രമുള്ളവൾ.

Verse 89

पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा । इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे

അവൾ നിത്യം പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, കൈകൾ സംപുടബന്ധമായി ചേർത്ത്, വലങ്കയ്യിൽ നീലത്താമരമാല ധരിക്കുന്നു.

Verse 90

वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी

ഇടങ്കയ്യിൽ അവൾ വരമുദ്ര പ്രദർശിപ്പിച്ച് ശുഭമായ മാതുലുങ്ഗ (ബീജപൂര) ഫലം ധരിക്കുന്നു; അവൾ നിത്യ കുമാരീരൂപിണി, സദാ ദ്വാദശവയസ്സുള്ളവൾ.

Verse 91

शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा । जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा

അവളുടെ കാന്തി ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ; അവളുടെ കേശം ഗാഢനീലവും സ്നിഗ്ധവുമാണ്. അവളുടെ മനോഹര അധരങ്ങൾ പ്രവാളത്തിന്റെയും മാണിക്യത്തിന്റെയും ദീപ്തിയെയും മീതെക്കടക്കുന്നു.

Verse 92

प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका । सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता

പുതിയ കേതകീ പുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് ദീപ്തമായ ധമ്മില്ലത്തോടെ അവളുടെ ശിരസ് അലങ്കൃതമാണ്. അവൾ സർവാംഗം മുത്താഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതയായി, ചന്ദ്രകാന്തിപോലുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 93

पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि । ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्

അവൾ ഹൃദയത്തിൽ ശ്രീസമ്പന്നമായ വെളുത്ത താമരകളാൽ നിർമ്മിതമായ മാല ധരിക്കുന്നു. മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പകലും രാത്രിയും ഇതേ രൂപത്തിൽ അവളെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 94

निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका । मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् । यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्

ശ്രീമതി മണികർണിക നിർവാണലക്ഷ്മിയുടെ ഭവനം തന്നെയാണ്. ‘ഭക്തകൽപദ്രുമം’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അവളുടെ മന്ത്രം ഞാൻ പറയുന്നു; അതിന്റെ ആവർത്തനത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു അഷ്ടസിദ്ധികളും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 95

वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् । भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः

ആദ്യം പ്രണവത്തോടുകൂടി വാഗ്ഭവം, മായാ, ലക്ഷ്മീ, മദന—ഈ ബീജാക്ഷരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം. തുടർന്ന് ബിന്ദുയുക്ത ‘ഭാം’ പറഞ്ഞു, പിന്നെ ‘മണി’ പദം; അവസാനം ‘കർണികേ’—ഹൃത്-സഹിത പ്രണവപുടത്തിൽ ആവൃതമായി—ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 96

मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः । तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्

ഈ മന്ത്രം കൽപവൃക്ഷസമം; സമസ്തസുഖങ്ങളുടെ അഖണ്ഡപരമ്പര നൽകുന്നതുകൊണ്ട് ജപിക്കേണ്ടതാണ്. തിഥിപ്രകാരം ഇതിലെ അക്ഷരങ്ങൾ പരിമിതം; തീക്ഷ്ണബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് പരമപദം ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 97

तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः

ഈ മന്ത്രം ‘താര’യും മൂന്നാമത്തെ ‘താര’യും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുന്നു; അവസാനം ബിന്ദു, തുടർന്ന് പദ്മത്തിന്റെ കർണികയിൽ സ്ഥിതമായ ‘മണി’ പദം വരുന്നു. ഇത് പ്രണവാത്മകം; ‘കേന’ പദവും ‘മ’ അക്ഷരവും ചേർന്ന്, നിശ്ചിത ഗണനപ്രകാരം വർണ്ണസംഖ്യയുള്ള മന്ത്രമാകുന്നു.

Verse 98

अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः । होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ മന്ത്രം നിരന്തരം ജപിക്കണം. ജപസംഖ്യയുടെ പത്തിലൊന്നു അളവിൽ ഹോമം, ശ്രദ്ധാബദ്ധമായ ആദരത്തോടെ നിർബന്ധമായി നടത്തണം.

Verse 99

परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः । सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः

പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ വെള്ളത്താമരകളോടൊപ്പം, ശുദ്ധ ഗവ്യഘൃതം ഹവിയായി എടുത്ത്—അതിൽ പഞ്ചസാരയും തേനും ചേർത്ത്—എപ്പോഴും ശുചിയായ മേധാവി സാധകൻ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 100

त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि । अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः

ഈ മന്ത്രം മൂന്നു ലക്ഷം പ്രാവശ്യം ജപിച്ചവൻ, മറ്റൊരു ദേശത്ത് മരിച്ചാലും, ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ നിർബന്ധമായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 110

पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः । पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः

പശുപതിയെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച് ഉപവാസപരായണരായിരിക്കുന്നവർ ജീവികളെ ബന്ധിക്കുന്ന പശുപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുകയില്ല. ദർശ (അമാവാസി) ദിനത്തിൽ വിധിപ്രകാരം പാരണം ചെയ്താൽ അവർ പശുപതിയുടെ പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരാകും.

Verse 120

तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः । दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्

അവിടെ സമീപം പവിത്രമായ സ്കന്ദതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത നരോത്തമൻ—ഷഡാനന സ്കന്ദനെ ദർശിച്ച്—ഷാട്കൗശികീ (ആറ് ആവരണങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട) ദേഹത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 130

योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् । तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः

ഭവാനി കാശിവാസികളുടെ യോഗക്ഷേമം എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ കാശിവാസികൾ ഭവാനിയെ നിരന്തരം സേവിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 140

ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्

അവിടെയേ ജ്ഞാനതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് മനുഷ്യർക്കു എപ്പോഴും ജ്ഞാനം നൽകുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്ത് ജ്ഞാനേശ്വര ശിവനെ ദർശിച്ചാൽ ജ്ഞാനപ്രസാദം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 150

पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् । पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

ബ്രഹ്മനാളത്തിന്റെ മുകളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പിതാമഹേശ്വര ലിംഗത്തെ ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ, അവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 160

तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्

അവിടെ ഭാഗീരഥ തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകി, പിതൃഗണങ്ങളെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 170

मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् । निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

മാർകണ്ഡേയേശ്വരത്തിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് വസിഷ്ഠേശ്വരനെ പൂജിച്ചാൽ മർത്ത്യൻ പാപമുക്തനായി മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 180

दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् । गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्

അഗസ്ത്യ തീർത്ഥത്തിന്റെ തെക്കുവശത്ത് മറ്റൊരു അതിപാവന തീർത്ഥമുണ്ട്; ‘ഗംഗാകേശവ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ അത് സർവ്വപാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 190

प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः । प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्

ഞാൻ പ്രചണ്ഡ നരസിംഹൻ; ചണ്ഡഭൈരവന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് സ്ഥിതനായിരിക്കുന്നു. അതിഭീകര പാപം ചെയ്താലും എന്റെ അർച്ചനയാൽ പാപമുക്തനാകും.

Verse 200

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

ഞാൻ കാശിയിലെ ത്രിവിക്രമൻ; ത്രിലോചനന്റെ വടക്കുവശത്ത് സ്ഥിതനായിരിക്കുന്നു. പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ ലക്ഷ്മി നൽകുകയും ദുരിതങ്ങളും പാപങ്ങളും നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 210

नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्

നാരായണസ്വരൂപത്തിൽ, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാ ആയുധങ്ങളോടെ ഗണങ്ങൾ ആറു നിയുത സംഖ്യയായി, ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തെ ചുറ്റുമെല്ലാം കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 220

वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः । लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः

ശംഖം, ചക്രം, പദ്മം, ഗദാ എന്നിവാൽ ലക്ഷിതനായ വാമനനെ ഗൃഹത്തിൽ പോലും ഭക്തിയോടെ സ്ഥാപിച്ചാൽ/ധരിച്ചാൽ, അവൻ മനുഷ്യനെ ലക്ഷ്മീസമ്പന്നനാക്കുന്നു।

Verse 230

वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा । शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः

വാസുദേവൻ എപ്പോഴും ശംഖം, ചക്രം, ഗദാ, പദ്മം ധരിച്ചവൻ; ശംഖ-പദ്മ-ഗദാ-ചക്രയുക്തനായ ആ നാരായണനെ മനുഷ്യർ ധ്യാനിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 240

प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः । अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

ദൂരത്തുനിന്നും പ്രണമിച്ച്, ആനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതനായ ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരി, സ്വാഗതത്തിനായി എഴുന്നേൽക്കാൻ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു।

Verse 250

पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः । श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये

ബിന്ദുമാധവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ വൃത്താന്തം പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യണം; പരമഭക്തിയോടെ ശ്രവണം ചെയ്യണം—ഭോഗവും മോക്ഷവും ഇരുവരുടെയും സമൃദ്ധിക്കായി।

Verse 251

संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्

വിഷ്ണുവിന്റെ പാവനദിവസം വന്നപ്പോൾ, രാത്രിയിൽ ജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ച് ഈ പുണ്യാഖ്യാനം ശ്രവിക്കുന്നവൻ വൈകുണ്ഠവാസം പ്രാപിക്കുന്നു।