Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः

agnibiṃduruvāca | viṣṇo kiyatparīmāṇā puṇyaiṣā maṇikarṇikā | brūhi me puṃṅarīkākṣa natvattastattvavitparaḥ

അഗ്നിബിന്ദു പറഞ്ഞു— ഹേ വിഷ്ണോ! ഈ പരമ പുണ്യമയമായ മണികർണികയുടെ വ്യാപ്തി എത്ര? ഹേ പദ്മനയനാ, എനിക്കു പറയുക; നിന്നേക്കാൾ വലിയ തത്ത്വജ്ഞൻ ഇല്ല।

अग्निबिन्दुःAgnibindu
अग्निबिन्दुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्निबिन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; वक्ता (speaker)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
कियत्how much; what (extent)
कियत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकियत् (प्रातिपदिक)
Formप्रश्नवाचक-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-रूप (contextual); प्रथमा विभक्ति, एकवचन; परिमाण-विशेषण (how much)
परिमाणाmeasure; extent
परिमाणा:
Karta (Predicate noun/विधेय)
TypeNoun
Rootपरिमाण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (परिमाणम् इत्यर्थे स्त्रीरूप-प्रयोगः)
पुण्याholy; meritorious
पुण्या:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण
एषाthis
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मणिकर्णिकाMaṇikarṇikā
मणिकर्णिका:
Karta (Subject complement/विधेय)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तीर्थ-नाम
ब्रूहिtell
ब्रूहि:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
मेto me
मे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative enclitic); अत्र चतुर्थी (to me)
पुण्डरीकाक्षO lotus-eyed one
पुण्डरीकाक्ष:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुण्डरीकाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—पुण्डरीक-आक्षः (one whose eyes are like lotuses)
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; नम्-धातोः (having bowed)
त्वत्तःfrom you
त्वत्तः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/सर्वनाम; पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
तत्त्ववित्knower of truth
तत्त्ववित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतत्त्वविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—तत्त्वं वेत्ति इति (knower of truth)
परःsupreme; excellent
परः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (श्रेष्ठ/उत्तम)

Agnibindu

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Listener: Audience; internal listener is Viṣṇu being addressed

Scene: The sage addresses Viṣṇu with folded hands, pointing toward the bustling yet sacred Maṇikarṇikā sector—river steps, pilgrims, priests—seeking the exact sacred boundary.

A
Agnibindu
V
Viṣṇu
P
Puṇḍarīkākṣa
M
Maṇikarṇikā

FAQs

Sacred places have defined spiritual geographies, and learning them from authoritative sources is part of tīrtha-dharma.

Maṇikarṇikā Tīrtha in Kāśī.

No direct ritual; this verse initiates a doctrinal-geographical inquiry into the tīrtha’s extent.