Adhyaya 23

Verse 1

शिवशर्मोवाच । सत्यलोकेश्वर विधे सर्वेषां प्रपितामह । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि न भयाद्वक्तुमुत्सहे

ശിവശർമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്യലോകേശ്വരനായ വിധാതാ ബ്രഹ്മാവേ, സർവ്വജീവികളുടെ പ്രപിതാമഹാ! എനിക്ക് ഒരു അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാനുണ്ട്; എന്നാൽ ഭയത്താൽ പറയാൻ ധൈര്യമില്ല।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । यत्त्वं प्रष्टुमना विप्र ज्ञातं ते तन्मनोगतम् । पिपृच्छिषुस्त्वं निर्वाणं गणौ तत्कथयिष्यतः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, നീ ചോദിക്കാനുദ്ദേശിക്കുന്നതു നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതെല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം। നിർവാണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്ക; ഈ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ അതു നിനക്കു വിശദീകരിക്കും।

Verse 3

नेतयोर्विष्णुगणयोरगोचरमिहास्ति हि । सर्वमेतौ विजानीतो यत्किंचिद्ब्रह्मगो लके

ഈ രണ്ടു വിഷ്ണുഗണങ്ങളുടെ ഗമ്യത്തിനപ്പുറം ഇവിടെ ഒന്നുമില്ല. ബ്രഹ്മലോകത്തിന്റെ പരിധിയിൽ എവിടെയെങ്കിലും എന്തുണ്ടോ, അതെല്ലാം ഇവർ രണ്ടുപേരും അറിയുന്നു।

Verse 4

इत्युक्त्वा सत्कृतास्ते वै ब्रह्मणा भगवद्गणाः । प्रणम्य लोककर्तारं तेऽपि हृष्टाः प्रतस्थिरे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ബ്രഹ്മാവ് ആ ഭഗവദ്ഗണങ്ങളെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു. ലോകകർത്താവിനെ നമസ്കരിച്ചു അവർയും ആനന്ദത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 5

पुनः स्वयानमारुह्य वैकुंठमभितो ययुः । गच्छतापि पुनस्तत्र द्विजेनापृच्छितौ गणौ

അവർ വീണ്ടും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി വൈകുണ്ഠത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു. യാത്രയ്ക്കിടയിലും ആ ദ്വിജൻ ആ രണ്ടു ഗണങ്ങളോടു വീണ്ടും ചോദിച്ചു।

Verse 6

शिवशर्मोवाच । कियद्दूरे वयं प्राप्ता गंतव्यं च कियत्पुनः । पृच्छाम्यन्यच्च वां भद्रौ ब्रूतं प्रीत्या तदप्यहो

ശിവശർമൻ പറഞ്ഞു—നാം എത്ര ദൂരം എത്തിയിരിക്കുന്നു, ഇനി എത്ര ദൂരം പോകേണ്ടതുണ്ട്? ഹേ ഭദ്രന്മാരേ, ഞാൻ മറ്റൊരു കാര്യവും ചോദിക്കുന്നു; ദയവായി സ്നേഹത്തോടെ അതും പറയുക।

Verse 7

कांच्यवंती द्वारवती काश्ययोध्या च पंचमी । मायापुरी च मथुरा पुर्यः सप्त विमुक्तिदाः

കാഞ്ചി, ദ്വാരവതി, കാശി, അഞ്ചാമതായി അയോധ്യ; മായാപുരി (ഹരിദ്വാർ)യും മഥുരയും—ഇവ ഏഴ് പുരികളും മോക്ഷദായിനികൾ।

Verse 8

विहाय षट्पुरीश्चान्याः काश्यामेवप्रतिष्ठिता । मुक्तिर्विश्वसृजा तत्किं मम मुक्तिर्न संप्रति

മറ്റുള്ള ആറു പുരികളെ വിട്ടുവെച്ച്, മോക്ഷം കാശിയിലേ മാത്രം സ്ഥാപിതമാണ്—ഇതു വിശ്വസൃഷ്ടാവിന്റെ നിയോഗം. അങ്ങനെയെങ്കിൽ എന്റെ മോക്ഷം ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ലഭിക്കുന്നില്ല?

Verse 9

इति सर्वं मम पुरः प्रसादाद्वक्तुमर्हतम् । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य गणावूचतुरादरात्

‘അതിനാൽ കരുണയാൽ ഇതെല്ലാം എന്റെ മുമ്പിൽ പ്രസ്താവിക്കേണ്ടതാണ്.’ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ആ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ ആദരത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 10

गणावूचतुः । यथार्थं कथयावस्ते यत्पृष्टं भवतानघ । विष्णुप्रसादाज्जानीवो भूतंभाविभवत्तथा

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ നിർപാപനേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥമായി പറയും. വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം എന്നിവ യഥാതഥമായി ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു।

Verse 11

विप्रावभासते यावत्किरणैः पुष्पवंतयोः । तावतीभूः समुद्दिष्टा ससमुद्राद्रि कानना

ഹേ വിപ്രാ! പുഷ്പഭരിതമായ ലോകത്ത് സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ പ്രഭ എത്ര ദൂരമോളം വ്യാപിക്കുന്നുവോ, അത്രയേ ഭൂമിയുടെ വ്യാപ്തിയെന്ന്—സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, പർവതങ്ങൾ, വനങ്ങൾ സഹിതം—പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 12

वियच्च तावदुपरि विस्तारपरिमंडलम् । योजनानां च नियुते भूमेर्भानुर्व्यवस्थितः

അതിന്റെ മുകളിൽ ആകാശത്തിന്റെ വ്യാപ്തി മഹാവൃത്താകാരമായ ഒരു പരിമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ; ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പത്ത് ആയിരം യോജന ദൂരത്ത് ഭാനു (സൂര്യൻ) സ്ഥിതനാണ്।

Verse 13

भानोः सकाशादुपरि लक्षे लक्ष्यः क्षपाकरः । नक्षत्रधं डलं सोमाल्लक्षयोजनमुच्छ्रितम्

ഭാനുവിന്റെ മുകളിൽ ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്ത് ക്ഷപാകരൻ (രാത്രികർത്താവ്) ചന്ദ്രൻ ദൃശ്യനാകുന്നു; ചന്ദ്രന്റെ മുകളിൽ ഒരു ലക്ഷം യോജന ഉയരത്തിൽ നക്ഷത്രമണ്ഡലം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 14

उडुमंडलतः सौम्य उपरिष्टाद्द्विलक्षतः । द्विलक्षे तु बुधाच्छुक्रः शुक्राद्भौमो द्विलक्षके

നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തിന്റെ മുകളിൽ രണ്ട് ലക്ഷം യോജന ദൂരത്ത് സൗമ്യൻ (ബുധൻ) ഉണ്ട്; ബുധനിൽ നിന്ന് പിന്നെയും രണ്ട് ലക്ഷം യോജന മുകളിൽ ശുക്രൻ, ശുക്രനിൽ നിന്ന് പിന്നെയും രണ്ട് ലക്ഷം യോജന മുകളിൽ ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) സ്ഥിതനാണ്।

Verse 15

माहेयादुपरिष्टाच्च सुरेज्यो नियुतद्वये । द्विलक्षयोजनोत्सेधः सौरिर्देवपुरोहितात्

മാഹേയൻ (ചൊവ്വ) മുകളിൽ ഇരുപതിനായിരം യോജന ദൂരത്ത് സുരേജ്യൻ (ബൃഹസ്പതി) സ്ഥിതനാണ്; ദേവപുരോഹിതൻ (ബൃഹസ്പതി) മുകളിൽ ശൗരി (ശനി) രണ്ട് ലക്ഷം യോജന ഉയരത്തിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 16

दशायुतसमुच्छ्रायं सौरेः सप्तर्षिमंडलम् । सप्तर्षिभ्यः सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवस्थितः

ശനി (സൗരി)യുടെ മുകളിൽ പത്തു ആയിരം യോജന ഉയരത്തിൽ സപ്തർഷിമണ്ഡലം നിലകൊള്ളുന്നു; സപ്തർഷികളിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന മുകളിൽ ധ്രുവനക്ഷത്രം അചലമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 17

पादगम्यं हि यत्किंचिद्वस्त्वस्ति धरणीतले । तद्भूर्लोक इति ख्यातः साब्धिद्वीपाद्रिकाननम्

ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ കാല്നടയായി എത്തിച്ചേരാനാകുന്നതെല്ലാം ‘ഭൂർലോകം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, പർവതങ്ങൾ, വനങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി।

Verse 18

भूर्लोकाच्च भुवर्लोको ब्रध्नावधिरुदाहृतः । आदित्यादाध्रुवं विप्र स्वर्लोक इति गीयते

ഭൂർലോകത്തിന് മുകളിൽ ഭുവർലോകം ബ്രധ്ന പ്രദേശം വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു; ഹേ വിപ്ര, സൂര്യനിൽ നിന്ന് ധ്രുവം വരെ ‘സ്വർലോകം’ എന്നു ഗീതമാണ്।

Verse 19

महर्लोकः क्षितेरूर्ध्वमेककोटिप्रमाणतः । कोटिद्वये तु संख्यातो जनो भूर्लोकतो जनैः

ഭൂമിയുടെ മുകളിൽ മഹർലോകം ഒരു കോടി (യോജന) അളവിലാണ്; ഭൂർലോകത്തിൽ നിന്ന് രണ്ട് കോടി മുകളിൽ ജനലോകം എന്നു അളവറിയുന്നവർ കണക്കാക്കുന്നു।

Verse 20

चतुष्कोटिप्रमाणस्तु तपोलोकोऽस्ति भूतलात् । उपरिष्टात्क्षितेरष्टौ कोटयः सत्यमीरितम्

ഭൂതലത്തിന് മുകളിൽ തപോലോകം നാല് കോടി (യോജന) അളവിലാണ്; ഭൂമിയിൽ നിന്ന് എട്ട് കോടി മുകളിൽ സത്യലോകം എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 21

सत्यादुपरि वैकुंठो योजनानां प्रमाणतः । भूर्लोकात्परिसंख्यातः कोटिषोडशसंमितः

സത്യലോകത്തിനുമീതെ വൈകുണ്ഠധാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് യോജനപ്രമാണത്തിൽ അളക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂലോകത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ ദൂരം പതിനാറുകോടി (യോജന) എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

यत्रास्ते श्रीपतिः साक्षात्सर्वेषामभयप्रदः । ततस्तु षोडशगुणः कैलासोऽस्ति शिवालयः

അവിടെ സാക്ഷാൽ ശ്രീപതി (വിഷ്ണു) വസിക്കുന്നു; എല്ലാവർക്കും അഭയം നൽകുന്നവൻ. അതിനപ്പുറം പതിനാറിരട്ടി ഉയരത്തിൽ കൈലാസം—ശിവാലയം—ഉണ്ട്.

Verse 23

पार्वत्या सहितः शंभुर्गजास्य स्कंद नंदिभिः । यत्र तिष्ठति विश्वेशः सकलः स परः स्मूतः

അവിടെ പാർവതിയോടുകൂടി ശംഭു ഗജാനനൻ, സ്കന്ദൻ, നന്ദി എന്നിവരോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നു. എവിടെ വിശ്വേശൻ സമ്പൂർണ്ണമായി അധിഷ്ഠിതനോ, അതേ പരമാവസ്ഥയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 24

तस्य देवस्य खेलोऽयं स्वलीला मूर्तिधारिणः । स विश्वेश इति ख्यात स्तस्याज्ञाकृदिदं जगत्

ഈ ജഗത്ത് സ്വലീലയിൽ രൂപം ധരിക്കുന്ന ആ ദേവന്റെ ദിവ്യക്രീഡ മാത്രമാണ്. അവൻ ‘വിശ്വേശൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ഈ ലോകം അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 25

सर्वेषां शासकश्चासौ तस्य शास्ता न चापरः । स्वयं सृजति भूतानि स्वयं पाति तथात्ति च

അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാവരുടെയും ശാസകൻ; അവനുമീതെ മറ്റൊരു ശാസ്താവില്ല. അവൻ തന്നെയാണ് ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്, അവൻ തന്നെയാണ് പാലിക്കുന്നത്, ഒടുവിൽ അവൻ തന്നെയാണ് ലയിപ്പിക്കുന്നതും.

Verse 26

सर्वज्ञ एकः स प्रोक्तः स्वेच्छाधीन विचेष्टितः । तस्य प्रवतर्कः कोपि नहि नैव निवर्तकः

അവൻ ഏകമാത്ര സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവായി പ്രസിദ്ധൻ; അവന്റെ പ്രവർത്തനം സ്വേച്ഛാധീനമാണ്. അവനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആരുമില്ല; അവനെ തടയുകയോ തിരികെ മാറ്റുകയോ ചെയ്യുന്നവനും ഇല്ല.

Verse 27

अमूर्तं यत्परं ब्रह्म समूर्तं श्रुतिचोदितम् । सर्वव्यापि सदा नित्यं सत्यं द्वैतविवर्जितम्

അമൂർത്തമായ പരബ്രഹ്മത്തെ ശ്രുതികൾ സമൂർത്തമായിട്ടും ഉപദേശിക്കുന്നു. അത് സർവ്വവ്യാപി, സദാ നിത്യം, സത്യം, ദ്വൈതവിവർജിതം.

Verse 28

सर्वेभ्यः कारणेभ्यश्च परात्परतरं परम् । आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुतयो यत्प्रचक्षते

എല്ലാ കാരണങ്ങളെയും അതീതമായി, ‘അതീതം’ എന്നു പറയുന്നതിലും അതീതമായത് പരമം. ശ്രുതികൾ ആനന്ദം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 29

संविदं तेन यं वेदा विष्णुर्वेद न वै विधिः । यतो वाचो निवर्तंते ह्यप्राप्य मनसा सह

ഏത് സംവിദാൽ വേദങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നുവോ, അതിനെ വിഷ്ണു അറിയുന്നു; വിധി (ബ്രഹ്മാ) പോലും അറിയുന്നില്ല. അതിനെ എത്തിപ്പിടിക്കാനാകാതെ വാക്കും മനസ്സും അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങുന്നു.

Verse 30

स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः । योगिगम्यस्त्वनाख्येयो यः प्रमाणैकगोचरः

ആ പരമജ്യോതി സ്വയംവേദ്യം; അത് എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്. യോഗികൾക്ക് ഗമ്യമെങ്കിലും അനാഖ്യേയം—പ്രത്യക്ഷപ്രമാണത്തിനേ മാത്രം ഗോചരമാണ്.

Verse 31

नानारूपोप्यरूपो यः सर्वगोपि न गोचरः । अनंतोप्यंतक वपुः सर्ववित्कर्मवर्जितः

അനേകരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനായാലും തത്ത്വത്തിൽ നിരാകാരൻ; സർവ്വവ്യാപിയായാലും ഇന്ദ്രിയഗോചരനല്ല; അനന്തനായാലും അന്തകവപു ധരിക്കുന്നവൻ; സർവ്വജ്ഞനായാലും കർമസ്പർശരഹിതൻ—അവൻ തന്നേ പ്രഭു।

Verse 32

तस्येदमैश्वरं रूपं खंडचंद्रावतंसकम् । तमालश्यामलगलं स्फुरद्भालविलोचनम्

ഇത് അവന്റെ ഐശ്വര്യമയ രൂപം—ജടയിൽ ഖണ്ഡചന്ദ്രാവതംസകം; തമാലവൃക്ഷംപോലെ ശ്യാമകണ്ഠം; ലലാടത്തിൽ സ്ഫുരിക്കുന്ന ദിവ്യനേത്രം।

Verse 33

लसद्वामार्धनारीकं कृतशेषशुभांगदम् । गंगातरंगसत्संग सदाधौतजटातटम्

ഇടത്തരം അർദ്ധം അർദ്ധനാരീരൂപമായി ദീപ്തം; ശേഷിച്ച അവയവങ്ങൾ ശുഭാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിതം; ഗംഗാതരംഗങ്ങളുടെ സത്സംഗംകൊണ്ട് അവന്റെ ജടാതടം സദാ ധൗതം।

Verse 34

स्मरांगरजःपुंज पूजितावयवोज्ज्वलम् । विचित्रगात्रविधृतमहाव्यालविभूषणम्

സ്മരന്റെ ദഗ്ധദേഹഭസ്മരാശികളാൽ പൂജിതമായതുപോലെ അവന്റെ അവയവങ്ങൾ ഉജ്ജ്വലം; അവന്റെ വിചിത്രഗാത്രത്തിൽ മഹാവ്യാലങ്ങൾ (മഹാസർപ്പങ്ങൾ) വിഭൂഷണമായി ധരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 35

महोक्षस्यंदनगमं विरुताजगवायुधम् । गजाजिनोत्तरासंगं दशार्धवदनं शुभम्

മഹോക്ഷൻ (നന്ദി)യെ യാനമാക്കി ഗമിക്കുന്നവൻ; വിരാട അജഗവം (മഹാധനുസ്സ്) ആയുധമായി ധരിക്കുന്നവൻ; ഗജചർമ്മം ഉത്തരാസംഗമായി ധരിച്ചവൻ; അവന്റെ ശുഭമുഖം ദശ-അഷ്ട (അഷ്ടാദശ) രൂപങ്ങളാൽ ദീപ്തം।

Verse 36

उत्त्रासित महामृत्यु महाबलगणावृतम् । शरणार्थिकृतत्राणं नत निर्वाणकारणम् । मनोरथपथातीतं वरदानपरायणम्

അവൻ മഹാമൃത്യുവിനെയും ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നു; മഹാബലമുള്ള ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ. ശരണം തേടുന്നവർക്കു രക്ഷ നൽകുന്നു; നമസ്കരിക്കുന്ന ഭക്തനു നിർവാണകാരണമാകുന്നു. ലോകമനോരഥപഥങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച്, വരദാനത്തിൽ പരായണൻ।

Verse 37

तस्य तत्त्वस्वरूपस्य रूपातीतस्य भो द्विज । परावरे रुद्ररूपे सर्वेव्याप्यावतिष्ठत

ഹേ ദ്വിജ, അവൻ തത്ത്വസ്വരൂപനും രൂപാതീതനും ആകുന്നു. പരവും അപരവും ആയ ലോകങ്ങളിൽ രുദ്രരൂപമായി നിലകൊണ്ട്, സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചു സർവ്വത്ര സ്ഥാപിതനാണ്।

Verse 38

निराकारोपि साकारः शिव एव हि कारणम । मुक्तये भुक्तये वापि न शिवान्मोक्षदो परः

അവൻ നിരാകാരനായിട്ടും സാകാരനുമാണ്; കാരണം ശിവൻ തന്നെയാണ്. മുക്തിക്കായാലും ഭുക്തിക്കായാലും, മോക്ഷദാതാവായ ശിവനേക്കാൾ പരൻ ഇല്ല।

Verse 39

यथा तेनाखिलं ह्येतत्पार्वतीपतिसात्कृतम । इदं चराचरं सर्वं दृश्यादृश्यमरूपिणा

ഇങ്ങനെ പാർവതീപതി ഈ സമസ്ത ജഗത്തെയും തന്റെതാക്കി—ചരവും അചരവും, ദൃശ്യവും അദൃശ്യവും—ആ നിരാകാരനായ പ്രഭുവാൽ।

Verse 40

तथा मृडानीकांतेन विष्णुसादखिलंजगत । विधाय क्रीड्यते विप्र नित्यं स्वच्छंद लीलया

അതുപോലെ, ഹേ വിപ്ര, മൃഡാനീകാന്തൻ സമസ്ത ജഗത്തെയും വിഷ്ണുവശത്തിലാക്കി; ഇങ്ങനെ വിധാനം ചെയ്ത്, തന്റെ സ്വച്ഛന്ദ ലീലയിൽ നിത്യവും ക്രീഡിക്കുന്നു।

Verse 41

यथाशिवस्तथा विष्णुर्यथाविष्णुस्तथा शिवः । अंतरं शिवविष्ण्वोश्च मनागपि न विद्यते

ശിവൻ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെയേ വിഷ്ണുവും; വിഷ്ണു എങ്ങനെയോ അങ്ങനെയേ ശിവനും. ശിവ-വിഷ്ണുക്കൾക്കിടയിൽ അണുമാത്രം പോലും വ്യത്യാസമില്ല.

Verse 42

आहूय पूर्वं ब्रह्मादीन्समस्तान्देवतागणान् । विद्याधरोरगादींश्च सिद्धगंधर्वचारणान्

ആദ്യം ബ്രഹ്മാദികളായ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി; പിന്നെ വിദ്യാധരന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ചാരണന്മാർ എന്നിവരെയും ആഹ്വാനിച്ചു.

Verse 43

निजसिंहासनसमं कृत्वा सिंहासनं शुभम् । उपवेश्य हरिं तत्र च्छत्रं कृत्वा मनोहरम्

സ്വന്തം സിംഹാസനത്തോട് തുല്യമായ ഒരു മംഗളാസനം ഒരുക്കി, അവിടെ ഹരിയെ ഇരുത്തി, മനോഹരമായ രാജഛത്രവും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 44

श्लक्ष्णं कोटिशलाकं च विश्वकर्मविनिर्मितम् । पांडुरं रत्नदंडं च स्थूलमुक्तावलंबितम्

ആ ഛത്രം മൃദുവും, കോടിക്കണക്കിന് ശലാകകളോടുകൂടിയതും, വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ചതുമായിരുന്നു; വെളുത്തുനില്ക്കുന്ന, രത്നദണ്ഡമുള്ള, വലിയ മുത്തുകളുടെ തൂക്കാലങ്കാരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചതുമായിരുന്നു.

Verse 45

कलशेन विचित्रेण ह्युपरिष्टाद्विराजितम् । सहस्रयोजनायामं सर्वरत्नमयं शुभम्

മുകളിലായി വിചിത്രമായ കലശംകൊണ്ട് അത് വിരാജിച്ചു. അത് മംഗളകരം—സഹസ്ര യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതുപോലെ—സകല രത്നങ്ങളാലും പൂർണ്ണമായി നിർമ്മിതമായിരുന്നു.

Verse 46

पट्टसूत्रमयैरम्यैश्चामरैश्च परिष्कृतम् । राजाभिषेकयोग्यैश्च द्रव्यैः सर्वौषधादिभिः

അത് സൂക്ഷ്മ പട്ട് നൂലാൽ നിർമ്മിതമായ മനോഹര ചാമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; രാജാഭിഷേകയോഗ്യമായ ദ്രവ്യങ്ങളും സർവ്വ ഔഷധി-വനസ്പതികളാദിയും ചേർത്ത് സുസജ്ജമായിരുന്നു।

Verse 47

प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुंभैर्मनोहरैः । सिद्धार्थाक्षतदूर्वाभिर्मंत्रैः स्वयमुपस्थितैः

പ്രത്യക്ഷ തീർത്ഥജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ അഞ്ചു മനോഹര കുംഭങ്ങൾ, സിദ്ധാർത്ഥം (കടുക്), അക്ഷതം, ദൂർവാ പുല്ല് എന്നിവയും, സ്വയം ഉപസ്ഥിതമായതുപോലെ മന്ത്രങ്ങളും ചേർന്ന് (കർമ്മം) ഒരുക്കപ്പെട്ടു।

Verse 48

देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनीय मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश

ദേവന്മാരിലും ഋഷിമാരിലും സിദ്ധന്മാരിലും ഫണിധര നാഗരാജന്മാരിലും നിന്നുമെല്ലാം മംഗളകരമായ കന്യകൾ—പതിനാറ് പതിനാറായി—കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 49

वीणामृदंगाब्जभेरी मरु डिंडिमझर्झरैः । आनकैः कांस्यतालाद्यै र्वाद्यैर्ललितगायनैः

വീണ, മൃദംഗം, പദ്മസദൃശ ഡമരു, ഭേരി, മരു, ഡിണ്ഡിമ, ഝർഝരം; കൂടാതെ ആനകം, കാംസ്യതാളം മുതലായ വാദ്യങ്ങളും ലളിതഗാനവും ചേർന്ന് (ഉത്സവം) മുഴങ്ങി।

Verse 50

ब्रह्मघोषमहारावैरापूरितनभोंगणे । शुभे तिथौ शुभे लग्ने ताराचंद्रबलान्विते

ബ്രഹ്മഘോഷത്തിന്റെ മഹാനാദം കൊണ്ട് ആകാശമണ്ഡലം നിറഞ്ഞു; ശുഭ തിഥിയിലും ശുഭ ലഗ്നത്തിലും, അനുകൂല താരാ-ചന്ദ്രബലത്തോടെ യുക്തമായ സമയത്ത് (കർമ്മം) നടന്നു।

Verse 51

आबद्धमुकुटं रम्यं कृतकौतुकमंगलम् । मृडानीकृतशृंगारं सुश्रिया सुश्रियायुतम्

അവൻ മനോഹരമായി ഉറപ്പിച്ച മകുടം ധരിച്ചു, കൗതുക-മംഗളത്തിന്റെ ശുഭചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മൃഡാനി (പാർവതി) ഒരുക്കിയ ശൃംഗാരത്തോടെ സുസജ്ജനായി, ശ്രീയും ശോഭയും ചേർന്ന് ദീപ്തനായി തിളങ്ങി.

Verse 52

अभिषिच्य महेशेन स्वयं ब्रह्मांडमंडपे । दत्तं समस्तमैश्वर्यं यन्निजं नान्यगामि च

ബ്രഹ്മാണ്ഡ-മണ്ഡപത്തിൽ സ്വയം മഹേശൻ അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, സമസ്ത ഐശ്വര്യം—തന്റെ സ്വഭാവസിദ്ധ അധിപത്യം തന്നേ—അവനു ദാനം ചെയ്തു; അത് മറ്റൊരാളിലേക്കു പോകുകയില്ല.

Verse 53

ततस्तुष्टाव देवेशः प्रमथैः सह शार्ङ्गिणम् । ब्रह्माणं लोककर्तारमुवाच च वचस्त्विदम्

അതിനുശേഷം ദേവേശൻ പ്രമഥന്മാരോടുകൂടെ ശാർങ്ഗിണ്‍ (വിഷ്ണു)നെ സ്തുതിച്ചു; ലോകകർത്താവായ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 54

मम वंद्यस्त्वयं विष्णुः प्रणमत्वममुं हरिम् । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रो ननाम गरुडध्वजम्

“ഈ വിഷ്ണു എനിക്കും വന്ദനീയൻ—നീ ഈ ഹരിയെ പ്രണാമം ചെയ്യുക.” എന്ന് പറഞ്ഞ് സ്വയം രുദ്രൻ ഗരുഡധ്വജനായ പ്രഭുവിനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 55

ततो गणेश्वरैः सर्वैंर्ब्रह्मणा च मरुद्गणैः । योगिभिः सनकाद्यैश्च सिद्धैर्देवर्षिभिस्तथा

അതിനുശേഷം എല്ലാ ഗണേശ്വരന്മാരും, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവും മരുത്ഗണങ്ങളും; യോഗികളും സനകാദി ഋഷികളും; സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷികളും കൂടി—

Verse 56

विद्याधरैः सगंधर्वैर्यक्षरक्षोप्सरोगणैः । गुह्यकैश्चारणैर्भूतैः शेष वासुकि तक्षकैः

വിദ്യാധരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും, യക്ഷ-രാക്ഷസ-അപ്സരാഗണങ്ങളും; ഗുഹ്യകർ, ചാരണർ, ഭൂതങ്ങൾ; കൂടാതെ ശേഷൻ, വാസുകി, തക്ഷകൻ എന്നിവരാലും—

Verse 57

पतत्रिभिः किंनरैश्च सर्वैः स्थावरजंगमैः । ततो जयजयेत्युक्त्वा नमोस्त्विति नमोस्त्विति

പക്ഷികളും കിന്നരന്മാരും, കൂടാതെ എല്ലാ സ്ഥാവര-ജംഗമ ജീവികളും. തുടർന്ന് “ജയ ജയ” എന്നു വിളിച്ചു, അവർ ആവർത്തിച്ചു—“നമോഽസ്തു, നമോഽസ്തു!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 58

ततोहरिर्महेशेन संसदि द्युसदां तदा । एतैर्महारवै रम्यैश्चानर्चि परमार्चिषा

അപ്പോൾ ദ്യുസദന്മാരുടെ സഭയിൽ മഹേശ്വരൻ, ഈ രമ്യമായ മഹാരവ ജയഘോഷങ്ങളോടുകൂടി, പരമ ദീപ്തിയാൽ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു.

Verse 59

त्वं कर्ता सर्वभूतानां पाता हर्ता त्वमेव च । त्वमेव जगतां पूज्यस्त्वमेव जगदीश्वरः

നീ തന്നെയാണ് സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ കർത്താവ്; നീ തന്നെയാണ് അവരുടെ പാലകനും ഹർത്താവും. നീ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ പൂജ്യൻ; നീ തന്നെയാണ് ജഗദീശ്വരൻ.

Verse 60

दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम् । अजेयस्त्वं च संग्रामे ममापि हि भविष्यसि

നീ ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളുടെ ദാതാവ്; ദുർനയക്കാരെ ശിക്ഷിക്കുന്ന ശാസ്താവ്. യുദ്ധത്തിൽ നീ അജേയൻ; എനിക്കും തീർച്ചയായും നീ രക്ഷകനും ആശ്രയവും ആകും.

Verse 61

इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिस्तथोत्तमा । शक्तित्रयमिदं विष्णो गृहाण प्रापितं मया

ഇച്ഛാശക്തി, ക്രിയാശക്തി, പരമ ജ്ഞാനശക്തി—ഹേ വിഷ്ണോ, ഈ ത്രിശക്തി ഞാൻ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 62

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

ഹേ ഹരേ, നിന്നെ ദ്വേഷിക്കുന്നവരെ ഞാൻ നിശ്ചയമായും സർവ്വശ്രമത്തോടെ ശിക്ഷിക്കും; ഹേ വിഷ്ണോ, നിന്റെ ഭക്തർക്കു ഞാൻ ഉത്തമ നിർവാണം നൽകും.

Verse 63

मायां चापि गृहाणेमां दुष्प्रणोद्यां सुरासुरैः । यया संमोहितं विश्वमकिंचिज्ज्ञं भविष्यति

ഈ മായയെയും സ്വീകരിക്കണമേ—ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും നീക്കാൻ ദുഷ്കരമായത്; ഇതിന്റെ മോഹത്തിൽ ലോകമൊട്ടും ഒന്നുമറിയാത്തതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 64

वामबाहुर्मदीयस्त्वं दक्षिणोसौ पितामहः । अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि

നീ എന്റെ ഇടത്തേ ഭുജം; ആ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) വലത്തേ ഭുജം. ഈ വിധാതാവായ (ബ്രഹ്മാവായ) അവന്റെയും നീ രക്ഷകനായി, ഒരർത്ഥത്തിൽ ജനകനായും ഭവിക്കും.

Verse 65

वैकुंठैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरः स्वयम् । कैलासे प्रमथैः सार्धं स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

ഇങ്ങനെ ഹരിയുടെ വൈകുണ്ഠൈശ്വര്യം പ്രാപിച്ച ഹരൻ സ്വയം—ഉമാപതി—കൈലാസത്തിൽ പ്രമഥന്മാരോടൊപ്പം സ്വൈരമായി ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 66

तदा प्रभृति देवोसौ शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । त्रैलोक्यमखिलं शास्ति दानवांतकरो हरिः

അന്നുമുതൽ ശാർങ്ഗധന്വാവും ഗദാധരനുമായ ഹരി ദേവൻ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും ഭരിക്കുന്നു; ദാനവസംഹാരകനുമാകുന്നു।

Verse 67

इति ते कथिता विप्र लोकानां च परिस्थितिः । इदानीं कथयिष्यावस्तवनिर्वाण कारणम्

ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങളുടെ സ്ഥിതി ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി നിന്റെ നിർവാണം (മോക്ഷം) ലഭിക്കുന്ന കാരണമെൻ പറയാം।

Verse 68

इदं तु परमाख्यानं शृणुयाद्यः समाहितः । स्वर्लोकमभिगम्याथ काश्यां निर्वाणमाप्नुयात्

സമാഹിതചിത്തത്തോടെ ഈ പരമ പുണ്യാഖ്യാനം കേൾക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ച് പിന്നെ കാശിയിൽ നിർവാണം (മോക്ഷം) നേടും।

Verse 69

यज्ञोत्सवे विवाहे च मंगलेष्वखिलेष्वपि । राज्याभिषेक समये देवस्थापनकर्मणि

യജ്ഞോത്സവത്തിൽ, വിവാഹത്തിൽ, എല്ലാ മംഗളകർമ്മങ്ങളിലും; രാജ്യാഭിഷേക സമയത്തും ദേവസ്ഥാപന കർമത്തിലും।

Verse 70

सर्वाधिकारदानेषु नववेश्मप्रवेशने । पठितव्यं प्रयत्नेन तत्कार्य परिसिद्धये

എല്ലാ വിധ അധികാരദാനങ്ങളിലും നവഗൃഹപ്രവേശത്തിലും, ആ കർമ്മം പൂർണ്ണമായി സിദ്ധിക്കുവാൻ ഇതിനെ പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 71

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनवान्भवेत् । व्याधितो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात्

സന്താനമില്ലാത്തവന് പുത്രലാഭം ലഭിക്കും; ദരിദ്രൻ ധനവാനാകും. രോഗി രോഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ബന്ധിതൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടും.

Verse 72

जप्यमेतत्प्रयत्नेन सततं मंगलार्थिना । अमंगलानां शमनं हरनारायणप्रियम

മംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇതിനെ സദാ പരിശ്രമത്തോടെ ജപിക്കണം. ഇത് അമംഗളങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുകയും ഹരൻ (ശിവൻ) നാരായണൻ (വിഷ്ണു) എന്നിവർക്കു പ്രിയവുമാകുന്നു.