Adhyaya 21

Verse 1

ध्रुव उवाच । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टिविधायिने । हिरण्यरेतसे तुभ्यं सुहिरण्यप्रदायिने

ധ്രുവൻ പറഞ്ഞു—ഹിരണ്യഗർഭാ, സർവ്വസൃഷ്ടിയുടെ വിധാതാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹിരണ്യരേതസേ, മംഗളസമൃദ്ധിയും ഉത്തമ സ്വർണ്ണവും നല്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 2

नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । महाभूतात्मभूताय भूतानां पतये नमः

ഹരസ്വരൂപാ, ഭूतസംഹാരകർത്താവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. മഹാഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മസ്വരൂപാ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപതേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 3

नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे । तृष्णाहराय कृष्णाय महाभार सहिष्णवे

സ്ഥിതിയുടെ കർത്താവായ വിഷ്ണുവേ, സർവ്വപ്രഭാവിയായ വിഷ്ണുവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. തൃഷ്ണയെ ഹരിക്കുന്ന കൃഷ്ണാ, മഹാഭാരം സഹനത്തോടെ വഹിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 4

नमो दैत्यमहारण्य दाववह्निस्वरूपिणे । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शार्ङ्गपाणये

ദൈത്യമഹാരണ്യത്തിലെ ദാവാഗ്നിസ്വരൂപാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ദൈത്യവൃക്ഷങ്ങളെ വെട്ടുന്ന കുഠാരസ്വരൂപാ, ഹേ ശാർങ്ഗപാണി, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 5

नमः कौमोदकीव्यग्र कराग्राय गदाधर । महादनुजनाशाय नमो नंदकधारिणे

കൗമോദകീ ഗദയെ അഗ്രഹസ്തത്തിൽ ഉന്നതമാക്കി ധരിക്കുന്ന ഗദാധരനേ, നമസ്കാരം. മഹാദാനവനാശകനേ, നമസ്കാരം; നന്ദകഖഡ്ഗധാരിയേ, നമസ്കാരം.

Verse 6

नमः श्रीपतये तुभ्यं नमश्चक्रधराय च । धराधराय वाराह रूपिणे परमात्मने

ശ്രീപതിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ചക്രധാരിയേ, നമസ്കാരം. ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയ വരാഹരൂപ പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം.

Verse 7

नमः कमलहस्ताय कमलावल्लभाय ते । नमो मत्स्यादिरूपाय नमः कौस्तुभवक्षसे

കമലഹസ്തനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; കമലാ (ലക്ഷ്മി) വല്ലഭനേ, നമസ്കാരം. മത്സ്യാദി രൂപധാരിയേ, നമസ്കാരം; കൗസ്തുഭമണി ശോഭിക്കുന്ന വക്ഷസ്ഥലധാരിയേ, നമസ്കാരം.

Verse 8

नमो वेदांतवेद्याय नमः श्रीवत्सधारिणे । नमो गुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते

വേദാന്തത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം; ശ്രീവത്സചിഹ്നധാരിയേ, നമസ്കാരം. ഗുണസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; ഗുണാധീശനേ, നമസ്കാരം—ഗുണാതീതനേയും നമസ്കാരം.

Verse 9

नमस्ते पद्मनाभाय पांचजन्यधराय च । वासुदेव नमस्तुभ्यं देवकीनंदनाय च

പദ്മനാഭനേ, നമസ്കാരം; പാഞ്ചജന്യ ശംഖധാരിയേ, നമസ്കാരം. ഹേ വാസുദേവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ദേവകീനന്ദനനേ, നമസ്കാരം.

Verse 10

प्रद्युम्नाय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः । नमः कंसविनाशाय नमश्चाणूरमर्दिने

പ്രദ്യുമ്നനു നമസ്കാരം, അനിരുദ്ധനു നമസ്കാരം. കംസവിനാശകനു നമസ്കാരം, ചാണൂരമർദ്ദകനു നമസ്കാരം॥

Verse 11

दामोदरहृषीकेश गोर्विदाच्युतमाधव । उपेंद्रकैटभाऽराते मधुहंतरधोक्षज

ഹേ ദാമോദരാ, ഹൃഷീകേശാ, ഗോവിന്ദാ, അച്യുതാ, മാധവാ; ഹേ ഉപേന്ദ്രാ; കൈടഭശത്രുവേ; മധുഹന്താവേ; ഹേ അധോക്ഷജാ—നിനക്കു നമസ്കാരം॥

Verse 12

नारायणाय नरकहारिणे पापहारिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं हरये शौरये नमः

നാരായണനു നമസ്കാരം—നരകദുഃഖഹാരകനു, പാപഹാരകനു. വാമനനു നമസ്കാരം; ഹരിക്കു നമസ്കാരം; ശൗരിക്കു നമസ്കാരം॥

Verse 13

अनंताय नमस्तुभ्यमनंतशयनाय च । रुक्मिणीपतये तुभ्यं रुक्मिप्रमथनाय च

അനന്തനു നമസ്കാരം, അനന്തശയനനു നമസ്കാരം. രുക്മിണീപതിക്കു നമസ്കാരം, രുക്മിയെ ദമിപ്പിച്ചവനു നമസ്കാരം॥

Verse 14

चैद्यहंत्रे नमस्तुभ्यं दानवारेसुरारये । मुकुंदपरमानंद नंदगोपप्रियाय च

ചൈദ്യഹന്താവിനു നമസ്കാരം; ദാനവശത്രുവിനു, ദേവവിരോധികളുടെ ശത്രുവിനു നമസ്കാരം. ഹേ മുകുന്ദാ, പരമാനന്ദസ്വരൂപാ, നന്ദഗോപപ്രിയനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം॥

Verse 15

नमस्ते पुंडरीकाक्ष दनुजेंद्र निषूदिने । नमो गोपालरूपाय वेणुवादनकारिणे

പദ്മനയനനായ പ്രഭുവേ, ദാനവേന്ദ്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഗോപാലരൂപം ധരിച്ച് മധുര വേണുനാദം മുഴക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 16

गोपीप्रियाय केशिघ्ने गोवर्धनधराय च । रामाय रघुनाथाय राघवाय नमोनमः

ഗോപീപ്രിയനേ, കേശീഘ്നനേ, ഗോവർധനധാരിയേ—നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. രാമാ, രഘുനാഥാ, രാഘവാ—നിനക്കു നമോ നമഃ.

Verse 17

रावणारे नमस्तुभ्यं विभीषणशरण्यद । अजाय जयरूपाय रणांगणविचक्षण

രാവണാരിയേ, വിഭീഷണനു ശരണം നൽകുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. അജനേ, ജയസ്വരൂപനേ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ വിവേകിയേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 18

क्षणादि कालरूपाय नानारूपाय शार्ङ्गिणे । गदिने चक्रिणे तुभ्यं दैत्यचक्रविमर्दिने

ക്ഷണാദി മുതൽ കാലസ്വരൂപനായ, നാനാരൂപധാരിയായ, ശാർങ്ഗധനുസ്സു ധരിച്ചവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഗദാ-ചക്രധാരിയായ, ദൈത്യചക്രങ്ങളെ മർദിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 19

बलाय बलभद्राय बलारातिप्रियाय च । बलियज्ञप्रमथन नमो भक्तवरप्रद

ബലസ്വരൂപനേ, ബലഭദ്രനേ, ബലാരാതിക്ക് പ്രിയനായവനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ബലിയുടെ യജ്ഞം ദമിപ്പിച്ചവനേ, ഭക്തവർപ്രദനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 20

हिरण्यकशिपोर्वक्षो विदारण रणप्रिय । नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च

ഹേ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വക്ഷസ്ഥലം പിളർത്തിയ, ധർമ്മയുദ്ധപ്രിയനേ! ബ്രാഹ്മണ്യദേവനു നമസ്കാരം; ഗോ-ബ്രാഹ്മണഹിതകാരനു നമസ്കാരം।

Verse 21

नमस्ते धर्मरूपाय नमः सत्त्वगुणाय च । नमः सहस्रशिरसे पुरुषाय पराय च

ധർമ്മസ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം; ശുദ്ധ സത്ത്വഗുണസ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം। സഹസ്രശിരസ്സായ പുരുഷനു നമസ്കാരം; പരമ പരാത്പരനു നമസ്കാരം।

Verse 22

सहस्राक्ष सहस्रांघ्रे सहस्रकिरणाय च । सहस्रमूर्ते श्रीकांत नमस्ते यज्ञपूरुष

ഹേ സഹസ്രാക്ഷ, സഹസ്രപാദ! ഹേ സഹസ്രകിരണ! ഹേ സഹസ്രമൂർത്തി, ശ്രീകാന്ത! യജ്ഞപുരുഷാ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 23

वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च । वेदाय वेदगदिने सदाचाराध्वगामिने

വേദങ്ങളാൽ വേദ്യമായ സ്വരൂപനു നമസ്കാരം; വേദപ്രിയനു നമസ്കാരം। നീ തന്നേ വേദം, വേദം പ്രസ്താവിക്കുന്നവൻ, സദാചാരപഥത്തിൽ നയിക്കുന്നവൻ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 24

वैकुंठाय नमस्तुभ्यं नमो वैकुंठवासिने । विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमो गरुडगामिने

ഹേ വൈകുണ്ഠാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; വൈകുണ്ഠധാമവാസിക്കു നമസ്കാരം। വിശാലമായ യശസ്സുള്ളവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഗരുഡവാഹനനു നമസ്കാരം।

Verse 25

विष्वक्सेन नमस्तुभ्यं जगन्मय जनार्दन । त्रिविक्रमाय सत्याय नमः सत्यप्रियाय च

ഹേ വിഷ്വക്സേന! ജഗന്മയ ജനാർദന, നിനക്കു നമസ്കാരം. ത്രിവിക്രമനായ സത്യസ്വരൂപനും സത്യപ്രിയനും നമഃ.

Verse 26

केशवाय नमस्तुभ्यं मायिने ब्रह्मागायिने । तपोरूपाय तपसां नमस्ते फलदायिने

ഹേ കേശവ! മായാധാരി, ബ്രഹ്മാവാൽ പാടപ്പെട്ടവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. തപസ്സ്വരൂപാ! സർവ്വ തപസ്സുകളുടെ ഫലദാതാവേ, നിനക്കു നമഃ.

Verse 27

स्तुत्याय स्तुतिरूपाय भक्तस्तुतिरताय च । नमस्ते श्रुतिरूपाय श्रुत्याचार प्रियाय च

സ്തുത്യനായവനേ, സ്തുതിസ്വരൂപനേ, ഭക്തസ്തുതിയിൽ രമിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ശ്രുതിസ്വരൂപാ, ശ്രുത്യാചാരപ്രിയാ, നിനക്കു നമഃ.

Verse 28

अंडजाय नमस्तुभ्यं स्वेदजाय नमोस्तु ते । जरायुज स्वरूपाय नम उद्भिज्जरूपिणे

അണ്ഡജരൂപത്തിൽ നിനക്കു നമസ്കാരം; സ്വേദജരൂപത്തിലും നമോऽസ്തു തേ. ജരായുജസ്വരൂപാ, ഉദ്ഭിജ്ജരൂപിണേ, നിനക്കു നമഃ.

Verse 29

देवानामिंद्ररूपोसि ग्रहाणामसि भानुमान् । लोकानां सत्यलोकोऽसि सिंधूनां क्षीरसागरः

ദേവന്മാരിൽ നീ ഇന്ദ്രരൂപൻ; ഗ്രഹങ്ങളിൽ നീ ഭാനുമാൻ സൂര്യൻ. ലോകങ്ങളിൽ നീ സത്യലോകം; സമുദ്രങ്ങളിൽ നീ ക്ഷീരസാഗരം.

Verse 30

सुरापगाऽसि सरितां सरसां मानसं सरः । हिमवानसि शैलानां धेनूनां कामधुग्भवान्

നദികളിൽ നീ സുരാപഗാ ഗംഗ; തടാകങ്ങളിൽ മാനസസരോവർ. പർവതങ്ങളിൽ നീ ഹിമവാൻ; പശുക്കളിൽ നീ കാമധേനു, ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുന്നവൾ.

Verse 31

धातूनां हाटकमसि स्फटिकश्चोपलेष्वसि । नीलोत्पलं प्रसूनेषु वृक्षेषु तुलसी भवान्

ലോഹങ്ങളിൽ നീ ഹാടകം (സ്വർണം); കല്ലുകളിൽ സ്ഫടികം. പുഷ്പങ്ങളിൽ നീലോത്പലം; വൃക്ഷങ്ങളിൽ നീ തുളസി.

Verse 32

सर्वपूज्यशिलानां वै शालग्राम शिला भवान् । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं प्रयागस्तीर्थपंक्तिषु

പൂജ്യശിലകളിൽ നീ ശാലഗ്രാമശില. മോക്ഷക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നീ കാശി; തീർത്ഥപങ്ക്തികളിൽ നീ പ്രയാഗം.

Verse 33

वर्णेषु श्वेतवर्णोऽसि द्विपदां ब्राह्मणो भवान् । गरुडोस्यंडजेष्वीश व्यवहारेषु वाग्भवान्

വർണങ്ങളിൽ നീ ശ്വേതവർണം; ദ്വിപദങ്ങളിൽ നീ ബ്രാഹ്മണൻ. അണ്ഡജങ്ങളിൽ, ഹേ ഈശ്വരാ, നീ ഗരുഡൻ; എല്ലാ വ്യവഹാരങ്ങളിലും നീ വാക്കുതന്നെ.

Verse 34

वेदेषूपनिषद्रूपा मंत्राणां प्रणवोह्यसि । अक्षराणामकारोसि यज्वनां सोमरूपधृक्

വേദങ്ങളിൽ നീ ഉപനിഷദ്‌സ്വരൂപം; മന്ത്രങ്ങളിൽ നീ പ്രണവം ‘ഓം’. അക്ഷരങ്ങളിൽ നീ ‘അ’; യജ്വന്മാർക്കായി നീ സോമരൂപം ധരിക്കുന്നു.

Verse 35

प्रतापिनामग्निरसि क्षमाऽसि त्वं क्षमावताम् । दातॄणामसि पर्जन्यः पवित्राणां परोह्यसि

പ്രതാപികള്ക്ക് നീ തന്നേ അഗ്നി; ക്ഷമാശീലർക്കു നീ തന്നേ ക്ഷമ. ദാതാക്കൾക്കു നീ പോഷിപ്പിക്കുന്ന പർജന്യമേഘം; പവിത്രരിൽ നീ പരമൻ—ഹേ കാശീശ്വരാ।

Verse 36

चापोसि सर्वशस्त्राणां वातो वेगवतामसि । मनोसींद्रियवर्गेषु निर्भयाणां करोह्यसि

എല്ലാ ശസ്ത്രങ്ങളിലും നീ തന്നേ ധനുസ്സ്; വേഗവാന്മാരിൽ നീ തന്നേ വായു. മനസ്സിലും ഇന്ദ്രിയവർഗ്ഗത്തിലും നീ തന്നേ നിർഭയത നൽകുന്ന ശക്തി—ഹേ പ്രഭോ।

Verse 37

व्योमव्याप्तिमतां त्वं वै परमात्माऽसि चात्मनाम् । संध्योपास्तिर्भवान्देव सर्वनित्येषु कर्मसु

സർവ്വവ്യാപിയായ വ്യോമവ്യാപ്തിയെ ധ്യാനിക്കുന്നവർക്ക് നീ തന്നേ എല്ലാ ആത്മാക്കളിലും അന്തർസ്ഥിതനായ പരമാത്മാവ്. ഹേ ദേവാ, എല്ലാ നിത്യകർമ്മങ്ങളിലും നീ തന്നേ സന്ധ്യോപാസനാരൂപമായി വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 38

क्रतूनामश्वमेधोसि दानानामभयं भवान् । लाभानां पुत्रलाभोसि वसंतस्त्वमृतुष्वहो

യാഗങ്ങളിൽ നീ തന്നേ അശ്വമേധം; ദാനങ്ങളിൽ നീ തന്നേ അഭയദാനം. ലാഭങ്ങളിൽ നീ തന്നേ പുത്രലാഭം; ഋതുക്കളിൽ—അഹോ!—നീ തന്നേ വസന്തം।

Verse 39

युगानां प्रथमोसि त्वं तिथीनां त्वं कुहूर्ह्यसि । पुष्योसि नक्षत्रगणे संक्रमः सर्वपर्वसु

യുഗങ്ങളിൽ നീ തന്നേ ആദ്യയുഗം; തിഥികളിൽ നീ ‘കുഹൂ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ. നക്ഷത്രഗണത്തിൽ നീ തന്നേ പുഷ്യ; എല്ലാ പർവ്വദിനങ്ങളിലും നീ തന്നേ സംക്രമരൂപം।

Verse 40

योगेषु व्यतिपातस्त्वं तृणेषु हि कुशो भवान् । उद्यमानां हि सर्वेषां निर्वाणं त्वमसि प्रभो

യോഗങ്ങളിൽ നീ വ്യതിപാതം; തൃണങ്ങളിൽ നീ കുശം. ഹേ പ്രഭോ, সাধനയിൽ പരിശ്രമിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും നീയേ പരമ നിർവാണം.

Verse 41

सर्वासामिह बुद्धीनां धर्मबुद्धिर्भवानज । अश्वत्थः सर्ववृक्षेषु सोमवल्ली लतासु च

ഇവിടെയുള്ള എല്ലാ ബുദ്ധികളിലും നീ ധർമ്മബുദ്ധി, ഹേ അജ. എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളിലും നീ അശ്വത്ഥം; ലതകളിൽ നീ സോമവള്ളി.

Verse 42

प्राणायामोसि सर्वेपु साधनेषु शुचिष्वहो । सर्वदः सर्वलिंगेषु श्रीमान्विश्वेश्वरो भवान्

സകല সাধനകളിലും നീ പ്രാണായാമം—അഹോ, ഹേ ശുചി. എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും നീ സർവദാതാവ്; നീയേ ശ്രീമാൻ വിശ്വേശ്വരൻ.

Verse 43

मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु । त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे

മിത്രങ്ങൾക്ക് നീ കലത്രസമമായി പ്രിയൻ; എല്ലാ ബന്ധുക്കളിലും നീയേ ധർമ്മം. ഹേ നാരായണ, ഈ ചരാചര ലോകത്തിൽ നിന്നൊഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 44

त्वमेव माता त्वं तातस्त्वं सुतस्त्वं महाधनम् । त्वमेव सौख्यसंपत्तिस्त्वमायुर्जीवनेश्वरः

നീയേ മാതാവ്, നീയേ പിതാവ്; നീയേ പുത്രൻ, നീയേ മഹാധനം. നീയേ സുഖസമ്പത്ത്; നീയേ ആയുസ്സ്—ജീവനേശ്വരൻ.

Verse 45

सा कथा यत्र ते नाम तन्मनो यत्त्वदर्पितम् । तत्कर्म यत्त्वदर्थं वै तत्तपो यद्भवत्स्मृतिः

നിന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന കഥയേ പുണ്യകഥ; നിനക്കർപ്പിതമായ മനസ്സേ യഥാർത്ഥ മനസ്. നിന്റെ നിമിത്തം ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയേ കർമ്മം; നിന്റെ സ്മരണയേ തപസ്സ്.

Verse 46

तद्धनं धनिनां शुद्धं यत्त्वदर्थे व्ययीकृतम् । स एव सकलः कालो यस्मिञ्जिष्णो त्वमर्च्यसे

ധനികളുടെ ധനം നിന്റെ നിമിത്തം ചെലവഴിക്കപ്പെടുമ്പോഴേ ശുദ്ധമാകുന്നു. ഹേ ജിഷ്ണു, നിനക്കർചനം നടക്കുന്ന സമയമേ സമസ്തകാലവും—സഫലകാലം.

Verse 47

तावच्च जीवितं श्रेयो यावत्त्वं हृदि वर्तसे । रोगाः प्रशममायांति त्वत्पादोदक सेवनात्

നീ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നതുവരെ മാത്രമേ ജീവിതം ശ്രേയസ്കരമാകൂ. നിന്റെ പാദോദകം സേവിക്കുമ്പോൾ രോഗങ്ങൾ ശമിച്ച് അകലുന്നു.

Verse 48

महापापानि गोविंद बहुजन्मार्जितान्यपि । सद्यो विलयमायांति वासुदेवेति कीर्तनात्

ഹേ ഗോവിന്ദാ, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച മഹാപാപങ്ങളും ‘വാസുദേവ’ നാമകീർത്തനത്താൽ ഉടൻ ലയിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 49

अहो पुंसां महामोहस्त्वहो पुंसां प्रमादता । वासुदेवमनादृत्य यदन्यत्र कृतश्रमाः

അയ്യോ, മനുഷ്യർക്കെത്ര മഹാമോഹം, എത്ര അശ്രദ്ധ! വാസുദേവനെ ആദരിക്കാതെ അവർ മറ്റിടങ്ങളിൽ വ്യർത്ഥമായി പ്രയത്നിക്കുന്നു.

Verse 50

इदमेव हि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम् । जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम्

ഇതുതന്നെ യഥാർത്ഥ മംഗലം, ഇതുതന്നെ സത്യധനാർജനം; ജീവിതഫലവും ഇതുതന്നെ—ദാമോദരന്റെ കീർത്തനവും സ്തുതിയും।

Verse 51

अधोक्षजात्परोधर्मो नार्थो नारायणात्परः । न कामः केशवादन्यो नापवर्गो हरिं विना

അധോക്ഷജഭക്തിയേക്കാൾ ഉയർന്ന ധർമ്മമില്ല; നാരായണനേക്കാൾ പരമാർത്ഥമില്ല. കേശവനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ ആഗ്രഹമില്ല; ഹരിയില്ലാതെ മോക്ഷമില്ല।

Verse 52

इयमेव परा हानिरुपसर्गो यमेवहि । अभाग्यं परमं चैतद्वासुदेवं न यत्स्मरेत्

ഇതുതന്നെ പരമ നഷ്ടം, ഇതുതന്നെ യഥാർത്ഥ ഉപദ്രവം; പരമ ദൗർഭാഗ്യം ഇതുതന്നെ—വാസുദേവനെ സ്മരിക്കാതിരിക്കുക।

Verse 53

हरेराराधनं पुंसां किं किं न कुरुते बत । पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यस्वर्गापवर्गदम्

ഹരിയുടെ ആരാധന മനുഷ്യർക്കായി എന്തെല്ലാം ചെയ്യാത്തത്? അത് പുത്രൻ, മിത്രൻ, ഭാര്യ, സമ്പത്ത് നൽകുന്നു; രാജ്യം, സ്വർഗ്ഗം, ഒടുവിൽ മോക്ഷവും പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 54

हरत्यघं ध्वंसयति व्याधीनाधीन्नियच्छति । धर्मं विवर्धयेत्क्षिप्रं प्रयच्छति मनोरथम्

ഇത് പാപം ഹരിച്ച് മൂലസഹിതം നശിപ്പിക്കുന്നു; രോഗങ്ങളും മാനസിക ക്ലേശങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ധർമ്മം വേഗത്തിൽ വർധിപ്പിച്ച് മനോരഥം പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 55

भगवच्चरणद्वंद्वं निर्द्द्वंद्व ध्यानमुत्तमम् । पापिनापि प्रसंगेन विहितं स्वहितं परम्

ഭഗവാന്റെ പാദയുഗളത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദ്വന്ദ്വരഹിതമായ, നിർവികൽപ ധ്യാനമാണ് ഉത്തമം. പാപിയെങ്കിലും സത്സംഗപ്രസംഗവശാൽ അതിൽ ലീനനായാൽ തനിക്കു പരമശ്രേയസ് ലഭിക്കുന്നു.

Verse 56

पापिनां यानि पापानि महोपपदभांज्यपि । सुलीनध्यानसंपन्नो नामोच्चारो हरेर्हरेत्

പാപികളുടെ പാപങ്ങൾ എത്രയുണ്ടായാലും—മഹാപതനത്തിലേക്ക് വലിക്കുന്നവയായാലും—സ്ഥിരമായി ലീനമായ ധ്യാനത്തോടുകൂടിയ ഹരിനാമോച്ചാരണം അവയെ ഹരിച്ചുകളയും.

Verse 57

प्रमादादपि संस्पृष्टो यथाऽनलकणो दहेत् । तथौष्ठपुटसंस्पृष्ट हरिनाम हरेदघम्

എങ്ങനെ അഗ്നിസ്ഫുലിംഗം അശ്രദ്ധവശാൽ സ്പർശിച്ചാലും ദഹിപ്പിക്കുമോ, അതുപോലെ ഹരിനാമം—വെറും അധരങ്ങളെ സ്പർശിച്ചാൽ മതി—പാപം ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 58

नितांतं कमलाकांते शांतचित्तं विधाय यः । संशीलयेत्क्षणं नूनं कमला तत्र निश्चला

ആരു മനസ്സിനെ അത്യന്തം ശാന്തമാക്കി കമലാകാന്തനിൽ (ലക്ഷ്മീപതി) സ്ഥാപിച്ച് ക്ഷണമാത്രം പോലും ആ ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ—അവിടെ കമലാ (ലക്ഷ്മി) നിശ്ചലമായി വസിക്കുന്നു.

Verse 59

अयमेव परोधर्मस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं तीर्थं विष्णुपादांबु यत्पिबेत

ഇതുതന്നെ പരമധർമ്മം, ഇതുതന്നെ പരമതപസ്; ഇതുതന്നെ പരമതീർത്ഥം—വിഷ്ണുവിന്റെ പാദാംബു (ചരണാമൃതം) പാനം ചെയ്യുക.

Verse 60

तवोपहारं भक्त्याय सेवते यजपूरुष । सेवितस्तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया

ഹേ യജ്ഞപുരുഷാ! ഭക്തിയോടെ നിന്റെ ഉപഹാര-ഹവിഷ്യത്തെ സേവിച്ച് അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ മഹാധിയാൽ പുരോഡാശം നിശ്ചയമായും വിധിപൂർവ്വം സേവിതമാകുന്നു।

Verse 61

स चैवावभृथस्नातः स च गंगाजलाप्लुतः । विष्णुपादोदकं कृत्वा शंखे यः स्नाति मानवः

ശംഖത്തിൽ വിഷ്ണുപാദോദകം ഒരുക്കി അതിൽനിന്ന് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, അവഭൃതസ്നാനം ചെയ്തവനും ഗംഗാജലത്തിൽ അപ്ലുതനായവനും തന്നെയാകുന്നു।

Verse 62

शालग्राम शिला येन पूजिता तुलसी दलैः । स पारिजातमालाभिः पूज्यते सुरसद्मनि

തുളസിദളങ്ങളാൽ ശാലഗ്രാമശിലയെ പൂജിച്ചവൻ, ദേവസദ്മനിയിൽ പാരിജാതപുഷ്പമാലകളാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 63

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यदि वेतरः । विष्णुभक्ति समायुक्तो ज्ञेयः सर्वोत्तमश्च सः

ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും നിലയിലുള്ളവൻ—വിഷ്ണുഭക്തിയോടെ യുക്തനായവനെയാണ് എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠനെന്ന് അറിയേണ്ടത്।

Verse 64

शंखचक्रांकिततनुः शिरसां मंजरीधरः । गोपीचंदनलिप्तांगो दृष्टश्चेत्तदघं कुतः

ശംഖചക്രചിഹ്നങ്ങൾ ദേഹത്തിൽ ധരിച്ച്, ശിരസ്സിൽ തുളസിമഞ്ജരി വഹിച്ച്, അംഗങ്ങളിൽ ഗോപീചന്ദനം ലേപിച്ച ഭക്തനെ ദർശിച്ചാൽ—പാപം പിന്നെ എവിടെ നിലനിൽക്കും?

Verse 65

प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते

യാർ പ്രതിദിനം ദ്വാദശ പവിത്രശിലകളോടുകൂടി ശാലഗ്രാമത്തെയും ദ്വാരവതീ-ശിലയോടുകൂടിയും ആരാധിക്കുന്നുവോ, അവൻ വൈകുണ്ഠത്തിൽ മഹിമയോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 66

तुलसी यस्य भवने प्रत्यहं परिपूज्यते । तद्गृहं नोपसर्पंति कदाचिद्यमकिंकराः

യാരുടെ വീട്ടിൽ തുളസിയെ പ്രതിദിനം ഭക്തിയോടെ പരിപൂജിക്കുന്നുവോ, ആ ഗൃഹത്തിലേക്ക് യമകിങ്കരന്മാർ ഒരിക്കലും സമീപിക്കുകയില്ല।

Verse 67

हरिनामाक्षरमुखं भाले गोपीमृदांकितम् । तुलसीमालितोरस्कं स्पृशेयुर्नयमानुगाः

യാരുടെ വായിൽ ഹരിനാമാക്ഷരങ്ങൾ, നെറ്റിയിൽ ഗോപീചന്ദന തിലകം, വക്ഷസ്സിൽ തുളസിമാല—അത്തരം ഭക്തനെ യമാനുഗർ സ്പർശിക്കാനും ധൈര്യമില്ല।

Verse 68

गोपीमृत्तुलसी शंखः शालग्रामः सचक्रकः । गृहेपि यस्य पंचैते तस्य पापभयं कुत

ഗോപീചന്ദനം, തുളസി, ശംഖം, ശാലഗ്രാമം, ചക്രചിഹ്നം—ഇവ അഞ്ചും ആരുടെ വീട്ടിലുണ്ടോ, അവന് പാപഭയം എവിടെ?

Verse 69

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः

വിഷ്ണുസ്മരണം കൂടാതെ കടന്നുപോകുന്ന മുഹൂർത്തങ്ങൾ, ക്ഷണങ്ങൾ, കാഷ്ഠകൾ, നിമേഷങ്ങൾ—ആ നശിച്ച സമയങ്ങൾക്കായി ആ മനുഷ്യൻ യമനാൽ പിടിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 70

क्व द्वयक्षरं हरेर्नाम स्फुलिंगसदृशं ज्वलेत । महती पातकानां च राशिस्तूलोपमा क्व च

ദ്വയക്ഷരമായ ഹരിനാമം സ്ഫുലിംഗംപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു; പാപങ്ങളുടെ മഹാരാശി പഞ്ഞിക്കൂമ്പാരമുപോലെ—തുലന എവിടെ? ആ സ്ഫുലിംഗം തന്നേ അതിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 71

गोविंद परमानंदं मुकुंदं मधुसूदनम । त्यक्त्वान्यं नैव जानामि न भजामि स्मरामि न

ഗോവിന്ദൻ—പരമാനന്ദം; മുകുന്ദൻ; മധുസൂദനൻ—എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ മറ്റാരെയും അറിയുന്നില്ല, മറ്റാരെയും ഭജിക്കുന്നില്ല, മറ്റാരെയും സ്മരിക്കുന്നില്ല।

Verse 72

न नमामि न च स्तौमि न पश्यामीह चक्षुषा । न स्पृशामि न वायामि गायामि न न हरिं विना

ഹരിയില്ലാതെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കില്ല, സ്തുതിക്കില്ല; കണ്ണുകളാൽ പോലും നോക്കില്ല. സ്പർശിക്കില്ല, സഞ്ചരിക്കില്ല, പാടില്ല—ഹരിയില്ലാതെ।

Verse 73

जले स्थले च पातालेप्यनिले चानलेऽचले । विद्याधरासुरसुरे किं नरे वानरे नरे

ജലത്തിൽ, സ്ഥലത്തിൽ, പാതാളത്തിലും; കാറ്റിൽ, അഗ്നിയിൽ, പർവ്വതങ്ങളിൽ—വിദ്യാധരർ, അസുരർ, ദേവർ ഇടയിലും—മനുഷ്യരും വാനരരും പറയേണ്ടതുണ്ടോ: എല്ലായിടത്തും ഞാൻ അവനെ കാണുന്നു।

Verse 74

तृणेस्त्रैणे च पाषाणे तरुगुल्मलतासु च । सर्वत्र श्यामलतनुं वीक्षे श्रीवत्सवक्षसम्

പുല്ലിലും വൈക്കോലിലും കല്ലിലും, വൃക്ഷ-കുറ്റിച്ചെടി-വള്ളികളിലും—എല്ലായിടത്തും ശ്യാമവർണ്ണ ദേഹധാരിയും വക്ഷസ്സിൽ ശ്രീവത്സചിഹ്നമുള്ള പ്രഭുവിനെ ഞാൻ കാണുന്നു।

Verse 75

सर्वेषां हृदयावासः साक्षात्साक्षी त्वमेव हि । बहिरंतर्विना त्वां तु नह्यन्यं वेद्मि सर्वगम्

നീ സർവ്വരുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു; പ്രത്യക്ഷ സാക്ഷി നീയേ. നിന്നെ വിട്ട് അകത്തും പുറത്തും ഞാൻ മറ്റൊരു സർവ്വവ്യാപിയായ പരമപ്രഭുവിനെ അറിയുന്നില്ല.

Verse 76

इत्युक्त्वा विररामासौ शिवशर्मन्ध्रुवस्तदा । देवोपि भगवान्विष्णुस्तमुवाच प्रसन्नदृक्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശിവസർമൻ എന്ന ധ്രുവൻ അപ്പോൾ മൗനമായി. തുടർന്ന് പ്രസന്നദൃഷ്ടിയോടെ ദേവാധിദേവൻ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । अपि बाल विशालाक्ष ध्रुव ध्रुवमतेऽनघ । परिज्ञातो मया सम्यक्तवहृत्स्थो मनोरथः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബാലാ, വിശാലനേത്രനായ ധ്രുവാ! ധൃഢമതിയുള്ള നിർമലനേ! നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള ആഗ്രഹം ഞാൻ സമ്യകമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 78

अन्नाद्भवंति भूतानि वृष्टेरन्नसमुद्भवः । तद्वृष्टेः कारणं सूर्यः सूर्याधारो ध्रुवैधि भोः

അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; മഴയിൽ നിന്നാണ് അന്നം ജനിക്കുന്നത്. ആ മഴയുടെ കാരണം സൂര്യൻ; അതുകൊണ്ട് ഹേ ധ്രുവാ, സൂര്യന്റെ ആധാരമാകുക.

Verse 79

ज्योतिश्चक्रस्य सर्वस्य ग्रहर्क्षादेः समंततः । गगने भ्रमतो नित्यं त्वमाधारो भविष्यसि

ആകാശത്തിൽ നിത്യം ചുറ്റുന്ന ഗ്രഹ-നക്ഷത്രാദി സമസ്ത ജ്യോതിശ്ചക്രത്തിനും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നീ ആധാരമായിരിക്കും.

Verse 80

मेढीभूतस्तु वै सर्वान्वायुपाशैर्नियंत्रितान् । आकल्पं तत्पदं तिष्ठ भ्रामयञ्ज्योतिषांगणान्

നീ അച്ചുതണ്ടുപോലെ സ്ഥിരനായി, വായുപാശങ്ങളാൽ എല്ലാവരെയും നിയന്ത്രിക്ക; കല്പാന്തം വരെ ആ പദത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ജ്യോതിഷ്കഗണങ്ങളെ പരിവർത്തിപ്പിക്ക।

Verse 81

आराध्य श्री महादेवं पुरापदमिदं मया । आसादियत्तदेतत्ते तपसा प्रतिपादितम्

മുന്പ് ഞാൻ ശ്രീമഹാദേവനെ ആരാധിച്ച് ഈ പദം പ്രാപിച്ചു; നിന്റെ തപസ്സാൽ സ്ഥാപിതമായ അതേ പദം ഇപ്പോൾ നിനക്കു ദത്തമായി।

Verse 82

केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वंतरं ध्रुव । तिष्ठंति त्वं तु वै कल्पं पदमेतत्प्रशास्यसि

ഹേ ധ്രുവാ! ചിലർ ചതുര്യുഗം വരെ, ചിലർ മന്വന്തരമുവരെ നിലനിൽക്കും; എന്നാൽ നീ ഈ പദം മുഴുവൻ കല്പകാലം ഭരിക്കും।

Verse 83

मनुनापि न यत्प्रापि किमन्यैर्मानवैर्ध्रुव । तत्पदं विहितं त्वत्साच्छक्राद्यैरपि दुर्लभम्

ഹേ ധ്രുവാ! മനുവിനും ലഭിക്കാത്ത ആ പദം മറ്റുമനുഷ്യർക്ക് എങ്ങനെ? അത് നിനക്കായി വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്; ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർക്കും അതി ദുർലഭം।

Verse 84

अन्यान्वरान्प्रयच्छामि स्तवेनानेन तोषितः । सुनीतिरपि ते माता त्वत्समीपे चरिष्यति

ഈ സ്തവം കൊണ്ട് സന്തുഷ്ടനായി ഞാൻ നിനക്കു മറ്റു വരങ്ങളും നൽകുന്നു; നിന്റെ മാതാവ് സുനീതിയും നിന്റെ സമീപത്ത് വസിക്കും।

Verse 85

इदं स्तोत्रवरं यस्तु पठिष्यति समाहितः । त्रिसंध्यं मनुजस्तस्य पापं यास्यति संक्षयम्

ഏതൊരു മനുഷ്യൻ സമാഹിതചിത്തനായി പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം എന്ന ത്രിസന്ധ്യകളിൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠസ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുമോ, അവന്റെ പാപം ക്രമേണ ക്ഷയിച്ച് അവസാനം നശിക്കുന്നു।

Verse 86

न तस्य सदनं लक्ष्मीः परित्यक्ष्यत्यसंशयम् । न जनन्या वियोगश्च न बंधुकलहोदयः

നിസ്സംശയം അവന്റെ ഗൃഹത്തെ ലക്ഷ്മീ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല; മാതാവിനോടുള്ള വേർപാടും ഉണ്ടാകില്ല; ബന്ധുക്കളിൽ കലഹോദയവും സംഭവിക്കുകയില്ല।

Verse 87

ध्रुवस्तुतिरियं पुण्या महापातकनाशिनी । ब्रह्महापि विशुद्ध्येत का कथेतर पापिनाम्

ഈ ധ്രുവസ്തുതി പുണ്യമയവും മഹാപാതകനാശിനിയും ആകുന്നു. ഇതിലൂടെ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷിയുമേൽ പോലും ശുദ്ധി ലഭിക്കാം—പിന്നെ മറ്റു പാപികളുടെ കാര്യം പറയേണ്ടതുണ്ടോ!

Verse 88

महापुण्यस्य जननी महासंपत्तिदायिनी । महोपसर्गशमनी महाव्याधिविनाशिनी

ഇത് മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ജനനി, മഹാസമ്പത്ത് നൽകുന്നവൾ; മഹാ ഉപദ്രവങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുകയും ഗുരുതര വ്യാധികളെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 89

यस्याऽस्तिपरमा भक्तिर्मयि निर्मलचेतसः । ध्रुवस्तुतिरियं तेन जप्या मत्प्रीतिकारिणी

നിർമലചിത്തത്തോടെ എന്നോടു പരമഭക്തിയുള്ളവൻ ഈ ധ്രുവസ്തുതിയെ ജപമായി ആചരിക്കണം; അത് എനിക്ക് പ്രീതികരമാണ്।

Verse 90

समस्त तीर्थस्नानेन यत्फलं लभते नरः । तत्फलं सम्यगाप्नोति जपन्स्तुत्यानया मुदा

സകല തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഈ സ്തുതിയെ ആനന്ദത്തോടെ ജപിച്ചാൽ അതേ ഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 91

संति स्तोत्राण्यनेकानि मम प्रीतिकराणि च । ध्रुवस्तुतेर्न चैतस्याः कलामर्हंति षोडशीम्

എനിക്ക് പ്രീതികരമായ അനേകം സ്തോത്രങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, അവ ഈ ധ്രുവ-സ്തുതിയുടെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല।

Verse 92

श्रुत्वापीमां स्तुतिं मर्त्यः श्रद्धया परया मुदा । पातकैर्मुच्यते सद्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ഈ സ്തുതിയെ പരമ ശ്രദ്ധയോടും ആനന്ദത്തോടും കൂടി കേട്ടാൽ മാത്രം പോലും മനുഷ്യൻ ഉടൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 93

अपुत्रः पुत्रमाप्नोति निर्धनो धनमाप्नुयात् । अभक्तो भक्तिमाप्नोति कीर्तनाच्च ध्रुवस्तुतेः

ധ്രുവ-സ്തുതിയുടെ കീർത്തനം ചെയ്താൽ പുത്രനില്ലാത്തവന് പുത്രൻ ലഭിക്കും, ദരിദ്രന് ധനം ലഭിക്കും, ഭക്തിയില്ലാത്തവനും ഭക്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 94

दत्त्वा दानान्यनेकानि कृत्वा नाना व्रतानि च । यथालाभानवाप्नोति तथा स्तुत्याऽनया नरः

അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി വിവിധ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ സ്തുതിയിലൂടെ കൂടി മനുഷ്യന് അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 95

त्यक्त्वा सर्वाणि कार्याणि त्यक्त्वा जप्यान्यनेकशः । ध्रुवस्तुतिरियं जप्या सर्वकामप्रदायिनी

എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, പലവിധ മറ്റ് ജപങ്ങളും വിട്ട്, ഈ ധ്രുവസ്തുതിയേ മാത്രം നിത്യമായി ജപിക്കണം; അത് സകല കാമനകളും നല്കുന്നതാണ്.

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । ध्रुवावधेहि वक्ष्यामि हितं तव महामते । येन ते निश्चलं सम्यक्पदमेतद्भविष्यति

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ധ്രുവാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക. മഹാമതേ, നിന്റെ ഹിതത്തിനായുള്ളത് ഞാൻ പറയുന്നു; അതിനാൽ ഈ പരമ നിശ്ചല പദം നിനക്കു യഥാവിധി ലഭിക്കും.

Verse 97

अहं जिगमिषुस्त्वासं पुरीं वाराणसीं शुभाम् । साक्षाद्विश्वेश्वरो यत्र तिष्ठते मोक्षकारणम्

ഞാൻ ആ ശുഭമായ വാരാണസി നഗരത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവിടെ സാക്ഷാൽ വിശ്വേശ്വരൻ സ്വയം വസിക്കുന്നു—മോക്ഷകാരണമാകുന്നു.

Verse 98

विपन्नानां च जंतूनां यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । कर्णे जापं प्रकुरुते कर्मनिर्मूलन क्षमम्

അവിടെ ദുരിതത്തിലായ ജീവികൾക്കായി വിശ്വേശ്വരൻ സ്വയം കാതിൽ മന്ത്രജപം (ഉപദേശം) ചെയ്യുന്നു; അത് കർമ്മമൂലം പിഴുതെറിയാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്.

Verse 99

अस्य संसारदुःखस्य सर्वोपद्रवदायिनः । उपाय एक एवास्ति काशिकानंदभूमिका

സകല ഉപദ്രവങ്ങളും ജനിപ്പിക്കുന്ന ഈ സംസാരദുഃഖത്തിന് ഒരേയൊരു ഉപായമുണ്ട്—കാശിയുടെ ആനന്ദഭൂമി.

Verse 100

इदं रम्यमिदं नेति बीजं दुःखमहातरोः । तस्मिन्काश्यग्निना दग्धे दुःखस्यावसरः कुतः

“ഇത് രമ്യം, ഇത് അല്ല” എന്ന ഗ്രഹണ‑ത്യാഗം തന്നെയാണ് ദുഃഖമഹാവൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്ത്. ആ വിത്ത് കാശിയുടെ അഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായാൽ ദുഃഖത്തിന് അവസരം എവിടെ?

Verse 110

कार्तिकस्य चतुर्दश्यां विश्वेशं यो विलोकयेत् । स्नात्वा चोत्तरवाहिन्यां न तस्य पुनरागतिः

കാർത്തിക ചതുര്ദശിയിൽ ആരെങ്കിലും വിശ്വേശ്വരനെ ദർശിച്ച് ഉത്തരവാഹിനീ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവന് വീണ്ടും വരവ് (പുനർജന്മം) ഇല്ല.

Verse 120

अत्र ब्रह्मपुरीं कृत्वा यो विप्रेभ्यः प्रयच्छति । वर्षाशनेन संयुक्तां तस्य पुण्यफलं शृणु

ഇവിടെ ആരെങ്കിലും ‘ബ്രഹ്മപുരി’ ഒരുക്കി ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്ത്, മഴക്കാല ഭക്ഷണത്തോടുകൂടി അർപ്പിച്ചാൽ—അവന്റെ പുണ്യഫലം കേൾക്കുക.

Verse 130

नरो ध्रुवस्य चरितं प्रसंगेन स्मरन्नपि । न पापैरभिभूयेत महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ഒരു മനുഷ്യൻ സംഭാഷണപ്രസംഗത്തിൽ പോലും ധ്രുവന്റെ ചരിതം സ്മരിച്ചാൽ, അവൻ പാപങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല; മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കും.