Adhyaya 38

Verse 1

व्यास उवाच । ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्निकक्रियाः । शुभवस्त्रपरीधानाः फल हस्ताः पृथक्पृथक्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—പിന്നെ നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, പ്രാതഃകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, മംഗളവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു, കൈകളിൽ ഫലങ്ങൾ എടുത്ത്, ഓരോരുത്തരും വേർവേറായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 2

रत्नांगदाढ्यदोर्दंडा अंगुलीयकभूषिताः । कर्णाभरणसंयुक्ताः समाजग्मुः प्रहर्षिताः

അവരുടെ ഭുജങ്ങൾ രത്നജടിത അങ്കദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു, വിരലുകൾ മോതിരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായിരുന്നു, ചെവികൾ കുണ്ഡലങ്ങളാൽ യുക്തമായിരുന്നു; അവർ ഹർഷത്തോടെ ഒരുമിച്ചു മുന്നോട്ട് വന്നു।

Verse 3

राजद्वारं तु संप्राप्य संत स्थुर्ब्रह्मवादिनः । तान्दृष्ट्वा राजपुत्रस्तु ईषत्प्रहसितो बली

രാജദ്വാരത്തിലെത്തി ആ ബ്രഹ്മവാദികൾ ശാന്തമായി നിന്നു. അവരെ കണ്ട ശക്തനായ രാജകുമാരൻ അല്പം പുഞ്ചിരിച്ചു।

Verse 4

रामं च हनुमंतं च गत्वा विप्राः समागताः । श्रूयतां मंत्रिणः सर्वे दृश्यंतो द्विज सत्तमान्

വിപ്രന്മാർ രാമനെയും ഹനുമാനെയും സമീപിച്ച് ഒന്നിച്ചു വന്നു. (അറിയിച്ചു)—“മന്ത്രിമാരേ, എല്ലാവരും കേൾക്കുക; ഈ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ദർശനാർത്ഥം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 5

एतदुक्त्वा तु वचनं तूष्णीं भूत्वा स्थितो नृपः । ततो द्वित्रा द्विजाः सर्वे उपविष्टाः क्रमात्ततः

ആ വാക്ക് പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് മൗനമായി നിന്നു. തുടർന്ന് ക്രമമായി എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും രണ്ടുപേരായി, മൂന്നുപേരായി ഇരുന്നു।

Verse 6

क्षेमं पप्रच्छुर्नृपतिं हस्तिरथपदातिषु । ततः प्रोवाच नृपतिर्विप्रान्प्रति महामनाः

അവർ ഹസ്തി, രഥം, പാദാതി സേനകളുടെ ക്ഷേമം രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് മഹാമനസ്സനായ നൃപതി ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു പറഞ്ഞു.

Verse 7

अरिहंतप्रसादेन सर्वत्र कुशलं मम । सा जिह्वा या जिनं स्तौ ति तौ करौ यौ जिनार्चनौ

അരിഹന്തന്റെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് എല്ലായിടത്തും കുശലമാണ്. ജിനനെ സ്തുതിക്കുന്ന നാവ് ധന്യം; ജിനാർചന ചെയ്യുന്ന ആ രണ്ടു കൈകളും ധന്യം.

Verse 8

सा दृष्टिर्या जिने लीना तन्मनो यज्जिने रतम् । दया सर्वत्र कर्तव्या जीवात्मा पूज्यते सदा

ജിനനിൽ ലീനമായ ദൃഷ്ടി ധന്യം; ജിനനിൽ രമിക്കുന്ന മനസ്സും ധന്യം. എല്ലായിടത്തും ദയ ആചരിക്കണം; ജീവാത്മാവ് സദാ പൂജ്യനാണ്.

Verse 9

योगशाला हि गंतव्या कर्त्तव्यं गुरुवंदनम् । न चकारं महामंत्रं जपितव्यमहर्निशम्

യോഗശാലയിൽ തീർച്ചയായും പോകുകയും ഗുരുവന്ദനം ചെയ്യുകയും വേണം. ‘ന-കാരം’ മഹാമന്ത്രം അഹർനിശം ജപിക്കണം.

Verse 10

पंचूषणं हि कर्त्तव्यं दातव्यं श्रमणे सदा । श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्रास्तस्य दंतानपीडयन्

പഞ്ചൂഷണ വ്രതം തീർച്ചയായും ആചരിക്കണം; ശ്രമണനു സദാ ദാനം നൽകണം. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണർ അപ്പോൾ പല്ലുകൾ കടിച്ചു ഞെരിച്ചു.

Verse 11

विमुच्य दीर्घनिश्वासमूचुस्ते नृपतिं प्रति । रामेण कथितं राजन्धीमता च हनूमता

അവർ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ രാജൻ, ഇത് ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞതും, ധീമാനായ ഹനുമാനും പറഞ്ഞതുമാണ്।”

Verse 12

दीयतां विप्रवृत्तिं च धर्मिष्ठोऽसि धरातले । ज्ञायते तव द्दत्ता स्यान्मदत्ता नैव नैव च

“ബ്രാഹ്മണർക്കു ജീവികയും ദയചെയ്യുക; നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠൻ. ഇത് നിങ്ങളുടെ ദാനമെന്നു അറിയപ്പെടണം— എന്റെ ദാനമെന്നു ഒരിക്കലും അല്ല, അല്ല തന്നെ।”

Verse 13

रक्षस्व रामवाक्यं त्वं यत्कृत्वा त्वं सुखी भव

“ശ്രീരാമന്റെ വാക്ക് കാത്തുകൊൾക; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ സുഖിയായിരിക്കും।”

Verse 14

राजोवाच । यत्र रामहनूमंतौ यांतु सर्वेऽपि तत्र वै । रामो दास्यति सर्वस्वं किं प्राप्ता इह वै द्विजाः

രാജാവ് പറഞ്ഞു— “ശ്രീരാമനും ഹനുമാനും എവിടെയുണ്ടോ അവിടേക്ക് നിങ്ങളെല്ലാവരും പോകുക. ശ്രീരാമൻ എല്ലാം നൽകും; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്തു നേടാൻ വന്നത്?”

Verse 15

न दास्यामि न दास्यामि एकां चैव वराटिकाम् । न ग्रामं नैव वृत्तिं च गच्छध्वं यत्र रोचते

“ഞാൻ നൽകില്ല, നൽകില്ല— ഒരു വരാട്ടിക പോലും അല്ല. ഗ്രാമവും അല്ല, ജീവികയും അല്ല; നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകുക।”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं द्विजाः कोपाकुलास्तदा । सहस्व रामकोपं हि साम्प्रतञ्च हनूमतः

ആ ദാരുണവാക്യം കേട്ടപ്പോൾ ദ്വിജർ കോപാകുലരായി. അവർ പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ കോപം സഹിക്ക; ഈ നിമിഷം ഹനുമാന്റെ കോപവും.”

Verse 17

इत्युक्त्वा हनुमद्दत्ता वामकक्षोद्भवा पुटी । प्रक्षिप्ता चास्य निलये व्यावृत्ता द्विजसत्तमाः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർ ഹനുമാൻ നൽകിയ, അവന്റെ ഇടത് കക്ഷത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ചെറിയ പൊതിയെടുത്തു, ആ മനുഷ്യന്റെ വസതിയിൽ എറിഞ്ഞിട്ട് പിന്നെ പിന്മാറി.

Verse 18

गते तदा विप्रसंघे ज्वालामालाकुलं त्वभूत् । अग्निज्वालाकुलं सर्वं संजातं चैव तत्र हि

വിപ്രസംഘം പോയതോടെ ആ സ്ഥലം ഉടൻ ജ്വാലാമാലകളാൽ നിറഞ്ഞു. അവിടെ എല്ലാം അഗ്നിജ്വാലകളുടെ മഹാപുഞ്ചമായി മാറി.

Verse 19

दह्यंते राजवस्तूनिच्छत्राणि चामराणि च । कोशागाराणि सर्वाणि आयुधागारमेव च

രാജവസ്തുക്കൾ കത്തിത്തുടങ്ങി—ഛത്രങ്ങളും ചാമരങ്ങളും കൂടി. എല്ലാ കോശാഗാരങ്ങളും ആയുധാഗാരവും വരെ അഗ്നിയിൽ ഭസ്മമായി.

Verse 20

महिष्यो राजपुत्राश्च गजा अश्वा ह्यनेकशः । विमानानि च दह्यंते दह्यंते वाहनानि च

മഹിഷികളും രാജപുത്രന്മാരും ഗജങ്ങളും അനേകം അശ്വങ്ങളും കത്തുകയായിരുന്നു. വിമാനങ്ങളും എല്ലാ വാഹനങ്ങളും തീയിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 21

शिबिकाश्च विचित्रा वै रथाश्चैव सहस्रशः । सर्वत्र दह्यमानं च दृष्ट्वा राजापि विव्यथे

വിചിത്രമായ ശിബികകളും സഹസ്രങ്ങളായ രഥങ്ങളും ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എല്ലാടവും ജ്വാലകൾ കണ്ട രാജാവും വ്യാകുലനായി ഭീതനായി.

Verse 22

न कोपि त्राता तस्यास्ति मानवा भयविक्लवाः । न मंत्रयंत्रैर्वह्निः स साध्यते न च मूलिकैः

അവനു രക്ഷകനാരുമില്ലായിരുന്നു; മനുഷ്യർ ഭയത്തിൽ വിറച്ചു. ആ അഗ്നി മന്ത്ര-യന്ത്രങ്ങളാലും ശമിക്കില്ല; ഔഷധിമൂലികകളാലും അല്ല.

Verse 23

कौटिल्यकोटिनाशी च यत्र रामः प्रकुप्यते । तत्र सर्वे प्रणश्यंति किं तत्कुमारपालकः

എവിടെ ശ്രീരാമൻ ക്രുദ്ധനാകുന്നുവോ, അവിടെ കപടനീതിയുടെ കോടിക്കണക്കിന് ഉപായങ്ങളെയും അവൻ നശിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ എല്ലാവരും നശിക്കും—അപ്പോൾ ആ കുമാരപാലകൻ എന്തു ചെയ്യുമെന്നു?

Verse 24

सर्वं तज्जवलितं दृष्ट्वा नग्नक्षपणकास्तदा । धृत्वा करेण पात्राणि नीत्वा दंडाञ्छुभानपि

എല്ലാം ജ്വലിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, അന്ന് നഗ്നക്ഷപണകർ കൈയിൽ പാത്രങ്ങൾ പിടിച്ച്, ശുഭദണ്ഡങ്ങളും എടുത്തുകൊണ്ട്, വേഗത്തിൽ അവിടെ നിന്ന് മാറിപ്പോയി.

Verse 26

रक्तकंबलिका गृह्य वेपमाना मुहुर्मुहुः । अनुपानहिकाश्चैव नष्टाः सर्वे दिशो दश

ചുവന്ന കംബളം പിടിച്ച് അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറച്ചു; പാദുകകളില്ലാതെ തന്നെ എല്ലാവരും പത്ത് ദിക്കുകളിലായി ചിതറി അപ്രത്യക്ഷരായി.

Verse 27

केचिच्च भग्नपात्रास्ते भग्नदं ण्डास्तथापरे । प्रनष्टाश्च विवस्त्रास्ते वीतरागमिति ब्रुवन्

ചിലരുടെ ഭിക്ഷാപാത്രങ്ങൾ പൊട്ടിയിരുന്നു; മറ്റുചിലരുടെ ദണ്ഡങ്ങളും തകർന്നിരുന്നു. ചിലർ വഴിതെറ്റി വസ്ത്രഹീനരായിട്ടും “ഞങ്ങൾ വീതരാഗരാണ്” എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 28

अर्हतमेव केचिच्च पलायनपरायणाः । ततो वायुः समभवद्वह्निमांदोलयन्निव

ചിലർ ഓടിപ്പോകുന്നതിലേയ്ക്ക് മാത്രം പരായണരായി “അർഹതൻ മാത്രം!” എന്നു വിളിച്ചു. അപ്പോൾ അഗ്നിയെ തന്നെ ആടിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു കാറ്റ് ഉയർന്നു.

Verse 29

प्रेषितो वै हनुमता विप्राणां प्रियकाम्यया । धावन्स नृपतिः पश्चादितश्चेतश्च वै तदा

ബ്രാഹ്മണർക്കു പ്രിയമായതു ചെയ്യണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഹനുമാൻ അയച്ചതുകൊണ്ട് രാജാവ് അപ്പോൾ അവരുടെ പിന്നാലെ ഓടി; ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും പാഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 30

पदातिरेकः प्ररुदन्क्व विप्रा इति जल्पकः । लोकाच्छ्रुत्वा ततो राजा गतस्तत्र यतो द्विजाः

പാദാതിസൈന്യം മാത്രം ശേഷിക്കെ രാജാവ് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് “വിപ്രർ എവിടെ?” എന്നു പിറുപിറുത്തു. ജനങ്ങളിൽ നിന്നു കേട്ട്, ദ്വിജർ പോയ സ്ഥലത്തേക്കു രാജാവ് ചെന്നു.

Verse 31

गत्वा तु सहसा राजन्गृहीत्वा चरणौ तदा । विप्राणां नृपतिर्भूमौ मूर्च्छितो न्यपत त्तदा

അവിടെ പെട്ടെന്ന് ചെന്നു, ഹേ രാജൻ, രാജാവ് വിപ്രരുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു; അപ്പോൾ തന്നെ മൂർച്ച്ഛിച്ചു ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 32

उवाच वचनं राजा विप्रान्विनयतत्परः । जपन्दाशरथिं रामं रामरामेति वै पुनः

രാജാവ് വിനയഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് വചനം പറഞ്ഞു; അതോടൊപ്പം ദശരഥനന്ദനായ രാമനാമം വീണ്ടും വീണ്ടും ജപിച്ചു—“രാമ, രാമ” എന്ന്.

Verse 33

तस्य दासस्य दासोहं रामस्य च द्विज स्य च । अज्ञानतिमिरांधेन जातोस्म्यंधो हि संप्रति

ഞാൻ ആ ദാസന്റെ ദാസൻ—രാമന്റെയും ബ്രാഹ്മണന്റെയും സേവകൻ. അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധകാരത്തിൽ അന്ധനായി, സത്യമായി ഇപ്പോൾ അന്ധനായിരിക്കുന്നു.

Verse 34

अंजनं च मया लब्धं रामनाममहौषधम् । रामं मुक्त्वा हि ये मर्त्या ह्यन्यं देव मुपासते । दह्यंते तेऽग्निना स्वामिन्यथाहं मूढचेतनः

എനിക്ക് അഞ്ജനം ലഭിച്ചു—രാമനാമമെന്ന മഹൗഷധം. രാമനെ വിട്ട് മറ്റൊരു ദേവനെ ഉപാസിക്കുന്ന മർത്ത്യർ, ഓ സ്വാമീ, അഗ്നിയിൽ ദഹിക്കുന്നു—മൂഢചേതനനായിരുന്ന എന്നെപ്പോലെ.

Verse 35

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः । भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेकं जगत्त्रये

ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഹരിയേ ഭാഗീരഥി; ബ്രാഹ്മണന്മാരേ ഭാഗീരഥി; ഭാഗീരഥിയേ ഹരി. ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ത്രിലോകത്തിലും ഇതേ ഏക സാരം.

Verse 36

स्वर्गस्य चैत्र सोपानं विप्रा भागीरथी हरिः । रामनाममहारज्ज्वा वैकुंठे येन नीयते

ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഭാഗീരഥിയും ഹരിയും സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള മംഗളസോപാനം. രാമനാമമെന്ന മഹാരജ്ജുവാൽ ജീവൻ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 37

इत्येवं प्रणमन्राजा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । वह्निः प्रशाम्यतां विप्राः शासनं वो ददाम्यहम्

ഇങ്ങനെ നമസ്കരിച്ചു രാജാവ് കരംകൂപ്പി പറഞ്ഞു— “ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അഗ്നി ശമിക്കട്ടെ. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞാധീനനാകുന്നു; നിങ്ങൾക്ക് അധികാരം നൽകുന്നു.”

Verse 38

दासोऽस्मि सांप्रतं विप्रा न मे वागन्यथा भवेत् । यत्पापं ब्रह्महत्यायाः पर दाराभिगामिनाम्

“ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇനി മുതൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ദാസൻ; എന്റെ വാക്ക് ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല. ഈ വ്രതം ലംഘിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യയും പരസ്ത്രീഗമനവും എന്ന പാപം എനിക്കു വരട്ടെ.”

Verse 39

यत्पापं मद्यपानां च सुवर्णस्तेयिनां तथा । यत्पापं गुरुघातानां तत्पापं वा भवेन्मम

“മദ്യപാനികളുടെ, സ്വർണ്ണമോഷ്ടാക്കളുടെ, ഗുരുഘാതകരുടെ പാപം—ഞാൻ മറ്റെങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ അതേ പാപം എനിക്കു വരട്ടെ.”

Verse 40

यंयं चिंतयते कामं तं तं दास्याम्यहं पुनः । विप्रभक्तिः सदा कार्या रामभक्तिस्तथैव च

“നിങ്ങൾ ഏത് ആഗ്രഹം ചിന്തിച്ചാലും, അത് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നൽകും. വിപ്രഭക്തി എപ്പോഴും ആചരിക്കണം; അതുപോലെ രാമഭക്തിയും.”

Verse 41

अन्यथा करणीयं मे न कदाचि द्द्विजोत्तमाः

“ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.”

Verse 42

व्यास उवाच । तस्मिन्नवसरे विप्रा जाता भूप दयालवः । अन्या या पुटिका चासीत्सा दत्ता शापशांतये

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അന്നവസരത്തിൽ, ഹേ രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണർ കരുണാമയരായി. ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരു ‘പുടിക’ ശാപശാന്തിക്കായി ദാനമായി നൽകി.

Verse 43

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

രോമങ്ങൾ എറിഞ്ഞപ്പോൾ ആ സൈന്യം വീണ്ടും ജീവിച്ചു. ദിക്കുകൾ പ്രസന്നവും നിർമ്മലവും ആയി; ദിക്കുകളിൽ നിന്നുയർന്ന കോലാഹലം ശമിച്ചു.

Verse 44

प्रजा स्वस्था ऽभवत्तत्र हर्षनिर्भरमानसा । अवतस्थे यथापूर्वं पुत्रपौत्रादिकं तथा

അവിടെ പ്രജകൾ സുഖസ്ഥരായി സുരക്ഷിതരായി; അവരുടെ മനസ്സുകൾ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. പുത്ര-പൗത്രാദികൾ എല്ലാം മുൻപുപോലെ വീണ്ടും സ്ഥാപിതമായി.

Verse 45

विप्राज्ञाकारिणो लोकाः संजाताश्च यथा पुरा । विष्णुधर्मं परित्यज्य नान्यं जानंति ते वृषम्

ജനങ്ങൾ വീണ്ടും മുൻപുപോലെ ബ്രാഹ്മണരുടെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്നവരായി. വിഷ്ണുധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കാതെ, അതൊഴികെ മറ്റൊരു ധർമ്മമാനദണ്ഡവും അവർ അംഗീകരിച്ചില്ല.

Verse 46

नवीनं शासनं कृत्वा पूर्ववद्विधिपूर्वकम् । निष्कासितास्तु पाषंडाः कृतशास्त्रप्रयोजकाः

മുൻപുപോലെ വിധിപൂർവം പുതിയ ഭരണക്രമം സ്ഥാപിച്ച്, കൃത്രിമ ശാസ്ത്രങ്ങൾ ദുരുപയോഗം ചെയ്ത പാഷണ്ഡരെ പുറത്താക്കി.

Verse 47

वेदबाह्याः प्रनष्टास्ते उत्तमाधममध्यमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि येऽभूवन्गोभुजाः पुरा

വേദമാർഗ്ഗത്തിന് പുറത്തേക്ക് വഴിതെറ്റി നശിച്ചവർ—ഉത്തമർ, അധമർ, മധ്യമർ എന്നിങ്ങനെ—പുരാതനകാലത്ത് മുപ്പത്താറായിരം പേർ ഗോമേച്ചരന്മാരായി ഉണ്ടായിരിന്നു।

Verse 48

तेषां मध्यात्तु संजाता अढवीजा वणिग्जनाः । शुश्रूषार्थं ब्राह्मणानां राज्ञा सर्वे निरूपिताः

അവരിൽ നിന്നു അഢവീജാ എന്ന വൈശ്യ-വാണിജ്യജനങ്ങൾ ഉദിച്ചു; ബ്രാഹ്മണരുടെ ശുശ്രൂഷയ്ക്കായി രാജാവ് അവരെ എല്ലാവരെയും നിയോഗിച്ചു।

Verse 49

सदाचाराः सुनिपुणा देवब्राह्मणपूजकाः । त्यक्त्वा पाखण्डमार्गं तु विष्णुभक्तिपरास्तु ते

അവർ സദാചാരികൾ, അത്യന്തം നിപുണർ, ദേവ-ബ്രാഹ്മണപൂജകർ; പാഖണ്ഡമാർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പരായണരായി।

Verse 50

जाह्नवीतीरमासाद्य त्रैविद्येभ्यो ददौ नृपः । शासनं तु यदा दत्तं तेषां वै भक्तिपूर्वकम्

ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) തീരം പ്രാപിച്ച് രാജാവ് ത്രിവേദപണ്ഡിതർക്കു ദാനം നൽകി; അവർക്കു രാജശാസനപത്രം നൽകിയപ്പോൾ അത് ഭക്തിപൂർവ്വമായിരുന്നു।

Verse 51

स्थानधर्मात्प्रचलिता वाडवास्ते समागताः । नृपो विज्ञापितो विप्रैस्तैरेवं क्लेशकारिभिः

സ്വസ്ഥാനധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോയ ആ വാഡവർ ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ, അത്തരം ക്ലേശകാരികളെക്കുറിച്ച് ബ്രാഹ്മണർ രാജാവിനെ അറിയിച്ചു।

Verse 52

ये त्यक्तवाचो विप्रेंद्रास्तान्निःसारय भूपते । परस्परं विवादास्तु संजाता दत्तवृत्तये

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, ഹേ ഭൂപതേ—പ്രതിജ്ഞാവാക്യം ലംഘിച്ചവരെ നീ പുറത്താക്കുക; നൽകിയ ജീവിതവൃത്തി സംബന്ധിച്ച് പരസ്പര തർക്കങ്ങൾ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 53

न्याय प्रदशनार्थं च कारितास्तु सभासदः । हस्ताक्षरेषु दृष्टेषु पृथक्पृथक्प्रपादितम्

ന്യായം തെളിയിക്കാനായി സഭാസദന്മാരെ വിളിച്ചു കൂട്ടി; ഒപ്പുകൾ പരിശോധിച്ചതിനുശേഷം വിഷയം ഓരോ കേസായും വേർതിരിച്ച് വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചു।

Verse 54

एतच्छ्रुत्वा ततो राजा तुलादानं चकार ह । दीयमाने तदा दाने चातुर्विद्या बभाषिरे

ഇത് കേട്ട രാജാവ് അപ്പോൾ തുലാദാനം നടത്തി; ദാനം നൽകപ്പെടുമ്പോൾ ചാതുർവിദ്യയിൽ നിപുണരായ പണ്ഡിതർ വചനമുച്ഛരിച്ചു।

Verse 55

अस्माभिर्हारिता जातिः कथं कुर्मः प्रतिग्रहम् । निवारितास्तु ते सर्वे स्थानान्मोहेरका द्विजाः

‘ഞങ്ങളുടെ വംശമര്യാദ ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു—ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രതിഗ്രഹം (ദാനം) സ്വീകരിക്കും?’ എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ മോഹേരക ദ്വിജന്മാരെ എല്ലാവരെയും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞ് നീക്കി।

Verse 56

दशपंच सहस्राणि वेदवेदांगपारगाः । ततस्तेन तदा राजन्राज्ञा रामानुवर्तिना

പതിനയ്യായിരം—വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ ആചാര്യർ—അപ്പോൾ രാമാനുവർത്തിയായ ആ രാജാവിൽ നിന്ന് ആശ്രയവും പോഷണവും ലഭിച്ചു।

Verse 57

आहूता वाडवांस्तास्तु ज्ञातिभेदं चकार सः । त्रयीविद्या वाडवा ये सेतुबंधं प्रति प्रभुम्

ആ വാഡവരെ വിളിച്ചുവരുത്തി അവൻ ജ്ഞാതിഗോത്രങ്ങളുടെ വ്യക്തമായ വേർതിരിവ് സ്ഥാപിച്ചു. ത്രയീവിദ്യയിൽ നിപുണരായ വാഡവരെ സേതുബന്ധത്തിലെ പ്രഭുവിങ്കലേക്ക് നിയോഗിച്ചു.

Verse 58

गतास्ते वृत्तिभाजः स्युर्नान्ये वृत्त्यभिभागिनः । तत्र नैव गता ये वै चातुर्विद्यत्वमागताः

അവിടെ പോയവരാണ് ഉപജീവനവിഹിതങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അവകാശികളായത്; മറ്റാർക്കും ആ അവകാശത്തിൽ പങ്കില്ല. എന്നാൽ ‘ചാതുർവിദ്യ’ പദവി നേടിയവർ അവിടെ ഒരിക്കലും പോയില്ല.

Verse 59

वणिग्भिर्न च संबंधो न विवाहश्च तैः सह । ग्रामवृत्तौ न संबंधो ज्ञातिभेदे कृते सति

വാണിജ്യക്കാരുമായി യാതൊരു ബന്ധവും വേണ്ട; അവരുമായി വിവാഹബന്ധവും വേണ്ട. ഗ്രാമോപജീവനകാര്യങ്ങളിലും, ജ്ഞാതിഭേദം സ്ഥാപിച്ചതിന് ശേഷം പരസ്പരബന്ധം ഉണ്ടാകരുത്.

Verse 60

द्विजभक्तिपराः शूद्राः ये पाखंडैर्न लोपिताः । जैन धर्मात्परावृत्तास्ते गोभूजास्तथोत्तमाः

ദ്വിജന്മാരുടെ സേവാഭക്തിയിൽ നിഷ്ഠയുള്ളതും, പാഖണ്ഡമാർഗ്ഗങ്ങൾ കൊണ്ട് വഴിതെറ്റിക്കപ്പെടാത്തതും, ജൈനധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയതുമായ ശൂദ്രർ—അവർ ‘ഗോഭൂജർ’ എന്നും ഉത്തമർ എന്നും കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.

Verse 61

ये च पाखंडनिरता रामशासनलोपकाः । सर्वे विप्रास्तथा शूद्रा प्रतिबंधेन योजिताः

പാഖണ്ഡത്തിൽ ആസക്തരായി, രാമന്റെ ധർമ്മശാസനം ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നവർ—വിപ്രരായാലും ശൂദ്രരായാലും—എല്ലാവരെയും നിയന്ത്രണവും നിരോധനവും കൊണ്ട് ബന്ധപ്പെടുത്തി.

Verse 62

सत्यप्रतिज्ञां कुर्वाणास्तत्रस्थाः सुखिनोऽभवन् । चातुर्विद्या बहिर्ग्रामे राज्ञा तेन निवासिताः

സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവിടെ പാർത്തവർ എല്ലാവരും സന്തോഷികളായി. ആ രാജാവ് ‘ചാതുർവിദ്യ’രെ ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തായി പാർപ്പിച്ചു.

Verse 63

यथा रामो न कुप्येत तथा कार्यं मया ध्रुवम । पराङ्मुखा ये रामस्य सन्मुखानुगताः किल

രാമൻ കോപിക്കാതിരിക്കുവാൻ ഞാൻ ഉറപ്പായി പ്രവർത്തിക്കണം. രാമനോട് മുഖം തിരിഞ്ഞിരുന്നവരെയും സത്യമായി അവന്റെ മുന്നിലേക്ക് തിരിച്ചു അനുഗമിപ്പിച്ചു.

Verse 64

चातुर्विद्यास्ते विज्ञेया वृत्तिबाह्याः कृतास्तदा । कृतकृत्यस्तदा जातो राजा कुमारपालकः

ആ ‘ചാതുർവിദ്യ’രെ അന്ന് ഉപജീവനാവകാശങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയതായി അറിയണം. അപ്പോൾ കുമാരപാല രാജാവ് കൃതകൃത്യനായി.

Verse 65

विप्राणां पुरतः प्राह प्रश्रयेण वचस्तदा । ग्रामवृत्तिर्न मे लुप्ता एतद्वै देवनिर्मितम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു— ‘ഗ്രാമജീവിക ഞാൻ നശിപ്പിച്ചിട്ടില്ല; ഇത് ദേവനിർമ്മിതമായ ക്രമമാണ്.’

Verse 66

स्वयं कृतापराधानां दोषो कस्य न दीयते । यथा वने काष्ठवर्षाद्वह्निः स्याद्दैवयोगतः

സ്വയം ചെയ്ത അപരാധമുള്ളവരുടെ കുറ്റം ആരുടെ മേൽ ചുമത്തപ്പെടാതിരിക്കും? വനത്തിൽ ഉണങ്ങിയ മരക്കട്ടകളുടെ മഴയിൽ ദൈവയോഗത്താൽ അഗ്നി ഉയരുന്നതുപോലെ.

Verse 67

भवद्भिस्तु पणः प्रोक्तो ह्यभिज्ञानस्य हेतवे । रामस्य शासनं कृत्वा वायुपुत्रस्य हेतवे

അഭിജ്ഞാനത്തിനുള്ള ഉപായമായി ഈ പണം നിങ്ങളുതന്നെ നിശ്ചയിച്ചു. അതുകൊണ്ട് വായുപുത്രൻ ഹനുമാന്റെ നിമിത്തം ഞാൻ ശ്രീരാമന്റെ ആജ്ഞ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 68

व्यावृत्ता वाडवा यूयं स दोषः कस्य दीयते । अवसाने हरिं स्मृत्वा महापापयुतोऽपि वा

ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, നിങ്ങൾ തിരിഞ്ഞുപോയി; പിന്നെ ആ ദോഷം ആരുടെ മേൽ ചുമത്താം? അവസാനം ഹരിയെ സ്മരിച്ചാൽ മഹാപാപിയും മോചിതനാകും.

Verse 69

विष्णुलोकं व्रजत्याशु संशयस्तु कथं भवेत् । महत्पुण्योदये नॄणां बुद्धिः श्रेयसि जायते

അവൻ വേഗത്തിൽ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയം എങ്ങനെ? മഹാപുണ്യം ഉദിച്ചാൽ മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധി പരമശ്രേയസ്സിലേക്കു തിരിയുന്നു.

Verse 70

पापस्योदयकाले च विपरीता हि सा भवेत् । सकृत्पालयते यस्तु धर्मेणैतज्जगत्त्रयम्

പാപം ഉദിക്കുന്ന സമയത്ത് അതേ ബുദ്ധി വക്രമായി മാറുന്നു. എങ്കിലും ധർമ്മത്താൽ ഒരിക്കൽപോലും ഈ ത്രിലോകത്തെ പാലിക്കുന്നവൻ മഹിമയുള്ളവൻ.

Verse 71

योंतरात्मा च भूतानां संशयस्तत्र नो हितः । इंद्रादयोऽमराः सर्वे सनकाद्यास्तपोधनाः

സകലഭൂതങ്ങളുടെയും അന്തരാത്മയായിരിക്കുന്ന അവനെക്കുറിച്ച് സംശയം ഹിതകരമല്ല. ഇന്ദ്രാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും സനകാദി തപോധന ഋഷിമാരും ഇതേ സത്യമെന്നു അംഗീകരിക്കുന്നു.

Verse 72

मुक्त्यर्थमर्चयंतीह संशयस्तत्र नो हितः । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनामेति गीयते

ഇവിടെ മോക്ഷാർത്ഥം ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് ആ വിഷയത്തിൽ സംശയം ഹിതകരമല്ല. ‘രാമനാമം’ സഹസ്രനാമത്തോടു തുല്യമെന്നു പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 73

तस्मिन्ननिश्चयं कृत्वा कथं सिद्धिर्भवेदिह । मम जन्मकृतात्पुण्यादभिज्ञानं ददौ हरिः

അതിൽ അനിശ്ചയം വരുത്തിയാൽ ഇവിടെ സിദ്ധി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? എന്റെ ജന്മജനിത പുണ്യഫലത്താൽ ഹരി എനിക്ക് യഥാർത്ഥ അഭിജ്ഞാനം (വിവേകം) നൽകി.

Verse 74

पाखंडाद्यत्कृतं पापं मृष्टं तद्वः प्रणामतः । प्रसीदंतु भवंतश्च त्यक्त्वा क्रोधं ममाधुना

പാഖണ്ഡം മുതലായവകൊണ്ട് ചെയ്ത പാപം എന്തായാലും, നിങ്ങളോടുള്ള എന്റെ പ്രണാമം മൂലം അത് കഴുകിമായട്ടെ. ഇനി എന്റെ നേരെയുള്ള കോപം വിട്ട് പ്രസന്നരാകുവിൻ.

Verse 75

ब्राह्मणा ऊचुः । राजन्धर्मो विलुप्तस्ते प्रापितानां तथा पुनः । अवश्यं भाविनो भावा भवंति महतामपि

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ ധർമ്മം മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു; പ്രാപ്തന്മാർക്കും ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും സംഭവിക്കുന്നു. ഭാവിയായ കാര്യങ്ങൾ മഹാന്മാർക്കുപോലും അനിവാര്യമായി സംഭവിക്കും.

Verse 76

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः । एतद्दैवकृतं सर्वं प्रभुर्यः सुखदुःखयोः

നീലകണ്ഠൻ (ശിവൻ) നഗ്നവൈരാഗ്യാവസ്ഥയും, ഹരിയുടെ മഹാശേഷനിലത്തെ ശയനവും—ഇതെല്ലാം ദൈവകൃതം. സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ അധിപതി ആ പ്രഭുവാണ്.

Verse 77

सत्यप्रतिज्ञास्त्रैविद्या भजंतु रामशासनम् । अस्माकं तु परं देहि स्थानं यत्र वसामहे

സത്യപ്രതിജ്ഞരായ ത്രൈവേദ്യർ രാമന്റെ ധർമ്മശാസനം അനുസരിക്കട്ടെ. എന്നാൽ ഞങ്ങൾക്കായി, പ്രഭോ, ഞങ്ങൾ സ്ഥിരമായി വസിക്കുവാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഉന്നത നിവാസസ്ഥാനം ദയവായി നൽകണമേ.

Verse 78

तेषां तु वचनं श्रुत्वा सुखमिच्छुर्द्विजन्मनाम् । तेषां स्थानं तु दत्तं वै सुखवासं तु नामतः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദ്വിജന്മാരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്, അദ്ദേഹം അവർക്കു തീർച്ചയായും ഒരു നിവാസസ്ഥാനം നൽകി; അത് പേരിൽ ‘സുഖവാസം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 79

हिरण्यं पुष्पवासांसि गावः कामदुघा नृप । स्वर्णालंकरणं सर्वं नानावस्तुचयं तथा

ഹേ നൃപാ! സ്വർണം, പുഷ്പവസ്ത്രങ്ങൾ, കാമധേനുസമമായ പശുക്കൾ, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള സ്വർണാഭരണങ്ങൾ, കൂടാതെ നാനാവിധ വസ്തുക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും (നൽകപ്പെട്ടു).

Verse 80

श्रद्धया परया दत्त्वा मुदं लेभे नराधिपः । त्रयीविद्यास्तु ते ज्ञेयाः स्थापिता ये त्रिमूर्तिभिः

പരമ ശ്രദ്ധയോടെ ദാനം നൽകി നരാധിപൻ മഹാനന്ദം പ്രാപിച്ചു. ആ ‘ത്രയീവിദ്യ’ ജ്ഞാതർ സ്വയം ത്രിമൂർത്തികളാൽ സ്ഥാപിതരായവരാണെന്ന് അറിയുക.

Verse 81

चतुर्थेनैव भूपेन स्थापिताः सुखवासने । ते बभूबुर्द्विजश्रेष्ठाश्चातुर्विद्याः कलौ युगे

നാലാമത്തെ ഭൂപൻ ‘സുഖവാസം’ എന്നിടത്ത് സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ, ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർ കലിയുഗത്തിലും ചതുര്‍വിദ്യകളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായി.

Verse 82

चातुर्विद्याश्च ते सर्वे धर्मारण्ये प्रतिष्ठिताः । वेदोक्ता आशिषो दत्त्वा तस्मै राज्ञे महात्मने

ചതുര്വിദ്യകളിൽ പാരംഗതരായ അവർ എല്ലാവരും ധർമാരണ്യത്തിൽ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതരായിരുന്നു. വേദോക്ത ആശീർവചനങ്ങൾ നൽകി ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിനെ അവർ അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 83

रथैरश्वैरुह्यमानाः कृतकृत्या द्विजातयः । महत्प्रमोदयुक्तास्ते प्रापुर्मोहेरकं महत्

രഥങ്ങളിലും അശ്വങ്ങളിലുമായി ആരൂഢരായ ആ ദ്വിജാതികൾ കൃതകൃത്യരായി മഹാനന്ദത്തോടെ മഹത്തായ മോഹേരകത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 84

पौषशुक्लत्रयोदश्यां लब्धं शासनकं द्विजैः । बलिप्रदानं तु कृतमुद्दिश्य कुलदेवताम्

പൗഷ ശുക്ല ത്രയോദശിയിൽ ദ്വിജർ രാജശാസനപത്രം ലഭിച്ചു; കുലദേവതയെ ഉദ്ദേശിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ബലിപ്രദാനം നടന്നു.

Verse 85

वर्षेवर्षे प्रकर्त्तव्यं बलिदानं यथाविधि । कार्यं च मंगलस्नानं पुरुषेण महात्मना

വർഷംതോറും വിധിപ്രകാരം ബലിദാനം നടത്തണം; കൂടാതെ ആ മഹാത്മാവ് മംഗളസ്നാനവും നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം.

Verse 86

गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कुर्वीत तद्दिने धुवम् । तन्मासे तद्दिने नैव वृत्तिनाशो भवेद्यथा

ആ ദിവസത്തിൽ നിർബന്ധമായി ഗാനം, നൃത്തം, വാദ്യം എന്നിവ നടത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ആ മാസത്തിൽ, ആ ദിവസത്തിൽ തന്നെ, ഉപജീവനത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും ക്ഷയം വരികയില്ല.

Verse 87

दैवादतीतकाले चेत्वृद्धिरापद्यते यदा । तदा प्रथमतः कृत्वा पश्चाद्वृद्धिर्विधीयते

ദൈവവശാൽ നിശ്ചിതകാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം വർദ്ധന ആവശ്യമായാൽ, ആദ്യം മുൻവിധിപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തു, പിന്നെ മാത്രമേ വർദ്ധിതഭാഗം വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിക്കാവൂ।

Verse 88

ये च भिन्नप्रपाप्रायास्त्रैविद्या मोढवंशजाः । तथा चातुर्वेदिनश्च कुर्वंति गोत्रपूजनम्

വ്യത്യസ്ത ആചാരപരമ്പരകളിൽ പ്രവൃത്തരായ ത്രിവേദജ്ഞർ, മോഢ വംശജർ, കൂടാതെ ചാതുർവേദികൾ—ഇവർ എല്ലാവരും ഗോത്രപൂജ നടത്തുന്നു।

Verse 89

वर्षमध्ये प्रकुर्वीत तथा सुप्ते जनार्द्दने । पौषे च लुप्तं कृत्वा च श्रौतं स्मार्त्तं करोति यः

വർഷകാലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ജനാർദ്ദനൻ (വിഷ്ണു) ശയനകാലത്ത് ഇത്തരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, കൂടാതെ പൗഷമാസത്തിൽ വ്രതം ലുപ്തമെന്നു കരുതിയും ശ്രൗത-സ്മാർത്ത കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ—വിധിവിരുദ്ധനാകുന്നു।

Verse 90

तत्र क्रोधसमाविष्टा निघ्नंति कुलदेवताः । विवाहोत्सवकाले च मौंजीबंधादिकर्मणि

ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കുലദേവതകൾ ക്രോധാവിഷ്ടരായി അനർത്ഥം വരുത്തുന്നു—വിശേഷിച്ച് വിവാഹോത്സവസമയത്തും മൗഞ്ജീബന്ധനാദി സംസ്കാരകർമ്മങ്ങളിലും।

Verse 91

मुहूर्तं गणनाथस्य ततः प्रभृति शोभनम्

ഗണനാഥൻ (ഗണേശൻ)യുടെ മുഹൂർത്തം ശുഭമാണ്; അതുമുതൽ പിന്നീടുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും മംഗളകരമാകുന്നു।

Verse 92

निर्वासितास्तु ये विप्रा आमराज्ञा स्वशासनात् । पंचदशसहस्राणि ययुस्ते सुखवासकन्

ആമരാജാവ് തന്റെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് നാടുകടത്തിയ ആ ബ്രാഹ്മണർ—പതിനയ്യായിരം പേർ—അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു സുഖകരമായ വാസസ്ഥാനത്ത് ചെന്നു പാർത്തു।

Verse 93

पंचपञ्चाशतो ग्रामान्ददौ रामः पुरा स्वयम् । तत्रस्था वणिजश्चैव तेषां वृत्तिमकल्पयन्

പുരാതനകാലത്ത് സ്വയം രാമൻ അമ്പത്തിയഞ്ച് ഗ്രാമങ്ങൾ ദാനം നൽകി; അവിടെ പാർത്തിരുന്ന വണിക്കർ അവരുടെ ഉപജീവനം ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 94

अडालजा माण्डलीया गोभूजाश्च पवित्रकाः । ब्राह्मणानां वृत्तिदास्ते ब्रह्मसेवासु तत्पराः

അഡാലജർ, മാണ്ഡലീയർ, ഗോഭൂജർ, പവിത്രകർ—ഇവർ ബ്രാഹ്മണർക്കു ഉപജീവനം നല്കി, ബ്രഹ്മസേവയിൽ നിത്യവും തത്പരരായിരുന്നു।