Adhyaya 14

Verse 1

सूत उवाच । प्राप्तसिंहासनो वीरो भद्रायुः स महीपतिः । प्रविवेश वनं रम्यं कदाचिद्भार्यया सह

സൂതൻ പറഞ്ഞു— സിംഹാസനം പ്രാപിച്ച വീരനായ ഭദ്രായു എന്ന മഹീപതി, ഒരിക്കൽ ഭാര്യയോടൊപ്പം മനോഹരമായ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 2

तस्मिन्विकसिताशोकप्रसूननवपल्लवे । प्रोत्फुल्लमल्लिकाखंडकूजद्भ्रमरसंकुले

അവിടെ നവപല്ലവങ്ങളോടുകൂടി അശോകപുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നു; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ മല്ലികാഗുച്ചങ്ങളിൽ ഭ്രമരങ്ങളുടെ ഗുഞ്ജനം നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 3

नवकेसरसौरभ्यबद्धरागिजनोत्सवे । सद्यः कोरकिताशोकतमालगहनांतरे

അവിടെ നവകേസരസൗരഭ്യം രാഗഭരിത ജനങ്ങളിൽ ഉത്സവസമാനമായ ആനന്ദം ഉണർത്തി; താമാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഘനകാനനത്തിനുള്ളിൽ അശോകങ്ങളിൽ ഇപ്പൊഴേ മുകുളങ്ങൾ കെട്ടിയിരുന്നു।

Verse 4

प्रसूनप्रकरानम्र माधवीवनमंडपे । प्रवालकुसुमोद्द्योतचूतशाखिभिरञ्चिते

മാധവീലതാവനത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ, പുഷ്പഗുച്ഛങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞ ലതകളുടെ ഇടയിൽ, പ്രവാളവർണ്ണ കുസുമങ്ങൾ കൊണ്ട് ദീപ്തമായ മാവിൻ ശാഖകളാൽ ആ സ്ഥലം ശോഭിച്ചു।

Verse 5

पुन्नागवनविभ्रांतपुंस्कोकिलविराविणि । वसन्तसमये रम्ये विजहार स्त्रिया सह

പുന്നാഗവനത്തിൽ ഇങ്ങും അങ്ങും വിഹരിക്കുന്ന ആൺകുയിലുകളുടെ മധുര കൂജനത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ആ രമ്യ വസന്തകാലത്ത് രാജാവ് തന്റെ പത്നിയോടൊപ്പം വിഹരിച്ചു।

Verse 6

अथाविदूरे क्रोशंतौ धावंतौ द्विजदंपती । अन्वीयमानौ व्याघ्रेण ददर्श नृपसत्तमः

അപ്പോൾ സമീപത്തുതന്നെ, നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓടുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികളെ—അവരെ ഒരു വ്യാഘ്രം പിന്തുടരുമ്പോൾ—ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് കണ്ടു।

Verse 7

पाहि पाहि महाराज हा राजन्करुणानिधे । एष धावति शार्दूलो जग्धुमावां महारयः

അവർ പറഞ്ഞു—“രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ, മഹാരാജാ! ഹേ രാജൻ, കരുണാനിധേ! ഈ ശാർദൂലൻ ഭയങ്കര വേഗത്തിൽ ഞങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കാനായി പാഞ്ഞുവരുന്നു!”

Verse 8

एष पर्वतसंकाशः सर्वप्राणिभयंकरः । यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष भूपते

“ഇത് പർവ്വതംപോലെ മഹാകായൻ, സർവ്വ ജീവികൾക്കും ഭയങ്കരൻ. ഞങ്ങളെ എത്തി ഭക്ഷിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ—ഹേ ഭൂപതേ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണേ!”

Verse 9

इत्थमाक्रंदितं श्रुत्वा स राजा धनुराददे । तावदागत्य शार्दूलो मध्ये जग्राह तां वधूम्

ഇങ്ങനെ ഉയർന്ന കരച്ചിൽ കേട്ട് രാജാവ് ധനുസ്സെടുത്തു. അതേസമയം തന്നെ കടുവ പാഞ്ഞെത്തി അവരുടെ നടുവിൽ വെച്ചുതന്നെ ആ വധുവിനെ പിടിച്ചെടുത്തു.

Verse 10

हा नाथ नाथ हा कांत हा शंभो जगतः पते । इति रोरूयमाणां तां यावज्जग्राह भीषणः

അവൾ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്—“ഹാ നാഥാ, ഹാ നാഥാ! ഹാ കാന്താ! ഹേ ശംഭോ, ജഗത്പതേ!” എന്നു വിലപിക്കുമ്പോഴേക്കും ആ ഭീകര മൃഗം അവളെ പിടിച്ചു.

Verse 11

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् । न च तैर्विव्यथे किंचिद्गिरींद्र इव वृष्टिभिः

അപ്പോൾ രാജാവ് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ കടുവയെ പ്രഹരിച്ചു; എങ്കിലും അതിന് അതിൽനിന്ന് അല്പവും വേദനയുണ്ടായില്ല—മഴയിൽ അചലമായ പർവ്വതശിഖരംപോലെ.

Verse 12

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञोस्त्रैरकृतव्यथः । बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रामत सत्वरः

ആ മഹാസത്ത്വമായ കടുവ രാജാവിന്റെ ആയുധങ്ങളാൽ വ്യഥിതമായില്ല. ആ സ്ത്രീയെ ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ട് അതിവേഗം ഓടിപ്പോയി.

Verse 13

व्याघ्रेणापहृतां पत्नीं वीक्ष्य विप्रोऽतिदुःखितः । रुरोद हा प्रिये बाले हा कांते हा पतिव्रते

കടുവ അപഹരിച്ച ഭാര്യയെ കണ്ട ബ്രാഹ്മണൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി. അവൻ കരഞ്ഞു—“ഹാ പ്രിയേ! ഹാ ബാലേ! ഹാ കാന്തേ! ഹാ പതിവ്രതേ!”

Verse 14

एकं मामिह संत्यज्य कथं लोकांतरं गता । प्राणेभ्योपि प्रियां त्यक्त्वा कथं जीवितुमुत्सहे

എന്നെ ഇവിടെ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി നീ എങ്ങനെ പരലോകത്തിലേക്ക് പോയി? പ്രാണനേക്കാളും പ്രിയയായ നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടും?

Verse 15

राजन्क्व ते महास्त्राणि क्व ते श्लाघ्यं महद्धनुः । क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागातिगं बलम्

രാജാവേ, ഇപ്പോൾ നിന്റെ മഹാസ്ത്രങ്ങൾ എവിടെ? പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന നിന്റെ മഹാധനുസ്സ് എവിടെ? പന്ത്രണ്ടായിരം മഹാഗജങ്ങളെയും മീതെക്കടക്കുമെന്നു പറയുന്ന നിന്റെ ബലം എവിടെ പോയി?

Verse 16

किं ते शंखेन खङ्गेन किं ते मंत्रास्त्रविद्यया । किं च तेन प्रयत्नेन किं प्रभावेण भूयसा

നിന്റെ ശംഖും ഖഡ്ഗവും എന്തിന്? മന്ത്രാസ്ത്രവിദ്യയ്ക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ആവശ്യമുള്ള നിമിഷത്തിൽ പരാജയപ്പെടുന്നെങ്കിൽ ആ പരിശ്രമവും മഹാപ്രഭാവവും എന്ത് കാര്യം?

Verse 17

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति । यस्त्वं वनौकसं जंतुं निवारयितुमक्षमः

നിനക്കുള്ളിലെ മറ്റെല്ലാം ഫലഹീനമായി—കാരണം വനവാസിയായ ആ ജന്തുസ്വഭാവമുള്ള ദുഷ്ടാക്രമണക്കാരനെ തടയാൻ നീ അശക്തനായി.

Verse 18

क्षात्त्रस्यायं परो धर्मः क्षताद्यत्परिरक्षणम् । तस्मात्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

ക്ഷത്രിയന്റെ പരമധർമ്മം ഇതാണ്—പരിക്കേറ്റവരെയും ദുരിതത്തിലായവരെയും സംരക്ഷിക്കുക. അതിനാൽ കുലോചിതധർമ്മം തന്നെ നശിച്ചാൽ നിന്റെ ജീവന് എന്ത് മൂല്യം?

Verse 19

आर्तानां शरणार्तानां त्राणं कुर्वंति पार्थिवाः । प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विहीना मृतोपमाः

ധർമ്മജ്ഞരായ രാജാക്കന്മാർ പീഡിതരെയും ശരണാഗതരെയും പ്രാണവും ധനവും ത്യജിച്ചും രക്ഷിക്കുന്നു. ആ ഭാവമില്ലാത്തവർ മരിച്ചവരെപ്പോലെ.

Verse 20

धनिनां दानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरा । आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम्

ധനവാന്മാരായിട്ടും ദാനമില്ലാത്തവർക്ക് ഗാർഹസ്ഥ്യത്തേക്കാൾ ഭിക്ഷാവൃത്തി ശ്രേഷ്ഠം. ആർത്തരെ രക്ഷിക്കാത്തവർക്ക് ജീവിക്കുന്നതിലേറെ മരണം ശ്രേയസ്.

Verse 21

वरं विषादनं राज्ञो वरमग्नौ प्रवेशनम् । अनाथानां प्रपन्नानां कृपणानामरक्षणात्

രാജാവിന് വിഷാദവും ശ്രേയസ്, അഗ്നിയിൽ പ്രവേശവും ശ്രേയസ്; എന്നാൽ അനാഥരെയും ശരണാഗതരെയും ദീനരെയും രക്ഷിക്കാതിരിക്കുക അതിലും നിന്ദ്യം.

Verse 22

इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्यस्य च गर्हणम् । निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिंतयत्

അവന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള വിലാപവും സ്വന്തം വീര്യത്തെ നിന്ദിക്കുന്ന വാക്കുകളും കേട്ട് രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഉള്ളിൽ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു.

Verse 23

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य दैवविपर्ययात् । अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकं प्राप्तमुत्क टम्

അയ്യോ! ദൈവവിപര്യയത്താൽ ഇന്ന് എന്റെ പൗരുഷം നശിച്ചു. ഇന്ന് എന്റെ കീർത്തിയും മാഞ്ഞു; ഭീകര പാതകം എന്നെ ബാധിച്ചു.

Verse 24

धर्मः कालोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः । नूनं मे संपदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

മന്ദഭാഗ്യനും ദുർമതിയുമായ എനിക്കു കാലോചിതധർമ്മം നശിച്ചിരിക്കുന്നു. നിശ്ചയം എന്റെ സമ്പത്തും രാജ്യവും ആയുസ്സും ഇനി ക്ഷയത്തിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 25

अपुंसां संपदो भोगाः पुत्रदारधनानि च । दैवेन क्षणमुद्यंति क्षणादस्तं व्रजंति च

അധൈര്യരായ (അപുംസരായ)വരുടെ സമ്പത്തും ഭോഗങ്ങളും—പുത്രൻ, ഭാര്യ, ധനം—ദൈവവശാൽ ഒരു ക്ഷണം ഉദിച്ച്, അടുത്ത ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അസ്തമിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 26

अत एनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् । गतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानपि प्रियान्

അതുകൊണ്ട് ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ട് ശോകപീഡിതനായ ഈ ദ്വിജനെ ഞാൻ ശോകത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കും; അതിന് എന്റെ പ്രിയ പ്രാണനെയും അർപ്പിക്കേണ്ടിവന്നാലും.

Verse 27

इति निश्चित्य मनसा भद्रायुर्नृपसत्तमः । पतित्वा पादयोस्त्वस्य बभाषे परिसांत्वयन्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് രാജശ്രേഷ്ഠനായ ഭദ്രായു അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.

Verse 28

कृपां कुरु मयि ब्रह्मन्क्षत्रबंधौ हतौजसि । शोकं त्यज महाबुद्धे दास्याम्यर्थं तवेप्सितम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! എന്നിൽ കരുണ കാണിക്കണമേ—ഞാൻ പേരിനുള്ള ക്ഷത്രബന്ധു, ശക്തിഹീനൻ. ഹേ മഹാബുദ്ധേ! ശോകം ഉപേക്ഷിക്കൂ; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതെല്ലാം ഞാൻ നൽകാം.

Verse 29

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदं च कलेवरम् । त्वधीनमिदं सर्वं किं तेऽभिलषितं वद

ഈ രാജ്യം, ഈ രാജ്ഞി, എന്റെ ഈ ദേഹവും—എല്ലാം നിന്റെ അധീനമാണ്. നിനക്ക് എന്താണ് അഭിലഷിതം? പറയുക.

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । किमादर्शेन चांधस्य किं गृहैर्भैक्ष्यजीविनः । किं पुस्तकेन मूर्खस्य ह्यस्त्रीकस्य धनेन किम्

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—അന്ധന് കണ്ണാടി എന്തിന്? ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്നവന് വീടുകൾ എന്തിന്? മൂഢന് പുസ്തകം എന്തിന്? ഭാര്യയില്ലാത്തവന് ധനം എന്തിന്?

Verse 31

अतोऽहं गतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् । इमां तवाग्रमहिषीं कामार्थं दीयतां मम

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭാര്യരഹിതനാണ്; ഭോഗസുഖം ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ കാമാർത്ഥമായി നിന്റെ ഈ പ്രധാന രാജ്ഞിയെ എനിക്ക് നൽകുക.

Verse 32

राजोवाच । ब्रह्मन्किमेष धर्मस्ते किमेतद्गुरुशासनम् । अस्वर्ग्यमयशस्यं च परदाराभिमर्शनम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇത് നിന്റെ ‘ധർമ്മം’ എന്ത്? ഇത് ഏതു ഗുരുശാസനം? പരസ്ത്രീയെ സ്പർശിക്കൽ സ്വർഗ്ഗപ്രദമല്ല; അത് അപകീർത്തികരം.

Verse 33

दातारः संति वित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् । आत्मदेहस्य वा क्वापि न कलत्रस्य कर्हिचित्

ധനത്തിന്റെയും രാജ്യത്തിന്റെയും ആന-കുതിരകളുടെയും ദാതാക്കൾ ഉണ്ടു; എവിടെയോ ചിലർ സ്വന്തം ദേഹവും നൽകും—എന്നാൽ ഭാര്യയെ ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്യില്ല.

Verse 34

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् । न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

പരസ്ത്രീഭോഗംകൊണ്ട് സമ്പാദിച്ച പാപം, നൂറുകണക്കിന് പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളാലും കഴുകി നീക്കാൻ കഴിയില്ല।

Verse 35

ब्राह्मण उवाच । अपि ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् । तपसा नाशयिष्यामि कि पुनः पारदारिकम् । तस्मात्प्रयच्छ मे भार्यामिमां त्वं ध्रुवमन्यथा

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഭീകരമായ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും, മദ്യപാനപാപവും ഞാൻ തപസ്സാൽ നശിപ്പിക്കും; പിന്നെ പരസ്ത്രീവിഷയം എത്ര ചെറുത്! അതിനാൽ നിന്റെ ഈ ഭാര്യയെ എനിക്ക് നൽകുക; അല്ലെങ്കിൽ നിശ്ചയം നാശം।

Verse 36

अरक्षणाद्भयार्तानां गंतासि निरयं ध्रुवम् । इति विप्रगिरा भीतश्चिंतयामास पार्थिवः । अरक्षणान्महत्पापं पत्नीदानं ततो वरम्

“ഭയാർത്തരായവരെ സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ നീ നിശ്ചയം നരകത്തിലേക്കു പോകും”—എന്ന വിപ്രവചനത്തിൽ ഭീതനായ രാജാവ് ചിന്തിച്ചു: “അരക്ഷണം മഹാപാപം; അതിനാൽ ഭാര്യാദാനം അതിനേക്കാൾ കുറവ് ദോഷം।”

Verse 37

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्विषः । सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च निहिता भवेत्

“അതുകൊണ്ട് അഗ്രബ്രാഹ്മണനു ഭാര്യയെ നൽകി പാപമുക്തനായി ഞാൻ ഉടൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും; ഇങ്ങനെ എന്റെ കീർത്തി സ്ഥാപിതമാകും।”

Verse 38

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् । तं ब्राह्मणं समाहूय ददौ पत्नीं सहोदकाम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് പവിത്ര അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച്, ആ ബ്രാഹ്മണനെ വിളിച്ചു ജലവിധിയോടുകൂടി തന്റെ ഭാര്യയെ അവനു നൽകി।

Verse 39

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् । तमग्निं द्विः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

അവൻ സ്വയം സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, ദേവാധീശ്വരന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു, ആ അഗ്നിയെ രണ്ടുതവണ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഏകാഗ്രചിത്തനായി ശിവനെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 40

तमथाग्नौ पतिष्यंतं स्वपदासक्तचेतसम् । प्रत्यदृश्यत विश्वेशः प्रादुर्भूतो जगत्पतिः

അവൻ പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ചിത്തം ആസക്തമാക്കി അഗ്നിയിൽ വീഴാൻ പോകുമ്പോൾ, വിശ്വേശ്വരനായ ജഗത്പതി അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 41

तमीश्वरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । आलंबितापिंगजटाकलापं मध्यंगतं भास्करकोटितेजसम्

അവൻ ആ ഈശ്വരനെ ദർശിച്ചു—പഞ്ചവക്ത്രൻ, ത്രിനേത്രൻ, പിനാകധാരി; ചന്ദ്രകലാവതംസൻ; തൂങ്ങുന്ന പിംഗള ജടാകലാപമുള്ളവൻ; കോടി സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സുപോലെ ദീപ്തൻ।

Verse 42

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गंगातरंगो क्षितमौलिदेशम् । नागेंद्रहारावलिकंकणोर्मिकाकिरीटकोट्यंगदकुंडलोज्ज्वलम्

അവൻ മൃണാലംപോലെ ഗൗരവർണ്ണൻ, ഗജചർമവസ്ത്രധാരി; ശിരസ്സിൽ ഗംഗാതരംഗങ്ങൾ തഴുകിയവൻ; നാഗേന്ദ്രഹാരം, കങ്കണ-വലയങ്ങൾ, കിരീടങ്ങൾ, അങ്കദങ്ങൾ, കുണ്ഡലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഉജ്ജ്വലൻ।

Verse 43

त्रिशूलखट्वांगकुठारचर्ममृगाभयेष्टार्थपिनाकहस्तम् । वृषोपरिस्थं शितिकंठमीशं प्रोद्भूतमग्रे नृपतिर्ददर्श

രാജാവ് തന്റെ മുമ്പിൽ പ്രാദുർഭവിച്ച ശിതികണ്ഠനായ ഈശ്വരനെ കണ്ടു—വൃഷഭത്തിന്മേൽ ആസീനനായവൻ; കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, ഖട്വാംഗം, കുഠാരം, ചർമ്മം, മൃഗം, അഭയമുദ്ര, ഇഷ്ടാർത്ഥവരം, പിനാകം എന്നിവ ധരിച്ചവൻ।

Verse 44

अथांबराद्द्रुतं पेतुर्दिव्याः कुसुमवृष्टयः । प्रणेदुर्देवतूर्याणि देवाश्च ननृतुर्जगुः

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ദിവ്യപുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു. ദേവതൂര്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്ത് പാടി।

Verse 45

तत्राजग्मुर्नारदाद्याः सनकाद्या सुरर्षयः । इन्द्रादयश्च लोकेशास्तथाब्रह्मर्षयोऽमलाः

അവിടെ നാരദാദികളും സനകാദി ദേവർഷിമാരും, ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരും, കൂടാതെ നിർമല ബ്രഹ്മർഷിമാരും എത്തി।

Verse 46

तेषां मध्ये समासीनो महादेवः सहोमया । ववर्ष करुणासारं भक्तिनम्रे महीपतौ

അവരുടെ മദ്ധ്യേ ഉമാസഹിതൻ മഹാദേവൻ ആസീനനായിരുന്നു. ഭക്തിയോടെ നമ്രനായ രാജാവിന്മേൽ അദ്ദേഹം കരുണാസാരം പെയ്തു।

Verse 47

तद्दर्शनानंदविजृंभिताशयः प्रवृद्धबाष्पांबुपरिप्लुतांगः । प्रहृष्टरोमा गलगद्गदाक्षरं तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृतांजलिः

ആ ദിവ്യദർശനാനന്ദത്തിൽ അവന്റെ അന്തരം വിരിഞ്ഞു. കണ്ണുനീർധാരയിൽ ശരീരം നനഞ്ഞു, രോമാഞ്ചം പടർന്നു; തൊണ്ട അടഞ്ഞു വാക്കുകൾ ഇടറുമ്പോൾ—കൈകൂപ്പി സ്തുതിവചനങ്ങളാൽ അവൻ പ്രഭുവിനെ പുകഴ്ത്തി।

Verse 48

राजोवाच । नतोस्म्यहं देवमनाथमव्ययं प्रधानमव्यक्तगुणं महांतम् । अकारणं कारणकारणं परं शिवं चिदानंदमयं प्रशांतम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—അനാഥനായിട്ടും സർവ്വരുടെയും നാഥനായ, അവ്യയനായ ആ ദേവനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; അവ്യക്തഗുണങ്ങളുള്ള മഹത്തായ പ്രധാനം; അകാരണമാകെ നിലകൊണ്ടിട്ടും കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ പരമ ശിവനെ—ചിദാനന്ദമയനും പരമ പ്രശാന്തനുമായ അവനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 49

त्वं विश्वसाक्षी जगतोऽस्यकर्त्ता विरूढधामा हृदि सन्निविष्टः । अतो विचिन्वंति विधौ विपश्चितो योगैरनेकैः कृतचित्तरोधैः

നീ ലോകസാക്ഷി, ഈ ജഗത്തിന്റെ കര്‍ത്താവ്; നിന്റെ തേജസ് ദൃഢമായി സ്ഥാപിതം, ഹൃദയത്തില്‍ വസിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ചിത്തനിഗ്രഹം ചെയ്ത് അനേകം യോഗസാധനകളാല്‍ ജ്ഞാനികള്‍ നിന്നെ അന്വേഷിക്കുന്നു.

Verse 50

एकात्मतां भावयतां त्वमेको नानाधियां यस्त्वमनेकरूपः । अतींद्रियं साक्ष्युदयास्तविभ्रमं मनःपथात्संह्रियते पदं ते

ഏകത്വം ധ്യാനിക്കുന്നവര്‍ക്ക് നീ ഒരുവന്‍; വ്യത്യസ്ത മനോവൃത്തികള്‍ക്കു നീ അനേകരൂപമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. നിന്റെ തത്ത്വം ഇന്ദ്രിയാതീതം; സാക്ഷിചൈതന്യം ഉദിച്ചാല്‍ നിന്റെ പദം മനസ്സിന്റെ പാതയില്‍നിന്ന് അകലുന്നു.

Verse 51

तं त्वां दुरापं वचसो धियाश्च व्यपेतमोहं परमात्मरूपम् । गुणैकनिष्ठाः प्रकृतौ विलीनाः कथं वपुः स्तोतुमलंगिरो मे

വാക്കിനാലും ബുദ്ധിയാലും നീ ദുർലഭൻ—മോഹരഹിതൻ, പരമാത്മസ്വരൂപൻ. എന്നാൽ എന്റെ വാക്കുകൾ പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ലീനമായി ഗുണങ്ങളിൽ തന്നെയുറച്ചിരിക്കുന്നു; അപ്പോൾ നിന്റെ രൂപത്തെ സ്തുതിക്കാൻ എന്റെ വചനങ്ങൾ എങ്ങനെ മതിയാകും?

Verse 52

तथापि भक्त्याश्रयतामुपेयुस्तवांघ्रिपद्मं प्रणतार्तिभंजनम् । सुघोरसंसारदवाग्निपीडितो भजामि नित्यं भवभीतिशांतये

എങ്കിലും ഭക്തിയെ ആശ്രയിക്കുന്നവര്‍ നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവ നമിച്ചവരുടെ ദുഃഖം ഭഞ്ജിക്കുന്നവ. ഭയങ്കരമായ സംസാരദാവാഗ്നിയില്‍ പീഡിതനായ ഞാൻ, ഭവഭീതിശാന്തിക്കായി നിത്യവും നിന്നെ ഭജിക്കുന്നു.

Verse 53

नमस्ते देव देवाय महादेवाय शंभवे । नमस्त्रिमूर्तिरूपाय सर्गस्थित्यंतकारिणे

ദേവദേവാ മഹാദേവാ ശംഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ത്രിമൂർത്തിരൂപാ, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-അന്തം ചെയ്യുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 54

नमो विश्वादिरूपाय विश्वप्रथमसाक्षिणे । नमः सन्मात्रतत्त्वाय बोधानंदघनाय च

വിശ്വത്തിന്റെ ആദിരൂപനേ, ജഗത്തിന്റെ പ്രഥമ സാക്ഷിയേ, നമസ്കാരം. ശുദ്ധ സത്-തത്ത്വമായ ബോധാനന്ദഘനസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം.

Verse 55

सर्वक्षेत्रनिवासाय क्षेत्रभिन्नात्मशक्तये । अशक्ताय नमस्तुभ्यं शक्ताभासाय भूयसे

സകല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും അധിവസിക്കുന്നവനേ, ക്ഷേത്രഭേദത്തിൽ വ്യത്യസ്ത ആത്മശക്തിയായി പ്രകാശിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. നീ സ്വയം നിർലിപ്തനായിരിക്കെ പോലും സർവ്വത്ര ശക്തിപ്രഭയായി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു—നിനക്ക് പുനഃപുനഃ പ്രണാമം.

Verse 56

निराभासाय नित्याय सत्यज्ञानांतरात्मने । विशुद्धाय विदूराय विमुक्ताशेषकर्मणे

മായാഭാസരഹിതനായ നിത്യനേ, സത്യവും ജ്ഞാനവും അന്തരാത്മയായിരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. പരമവിശുദ്ധനേ, സർവ്വതോ ദൂരസ്ഥനേ, ശേഷകർമബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായ പ്രഭുവേ, പ്രണാമം.

Verse 57

नमो वेदांतवेद्याय वेदमूलनिवासिने । नमो विविक्तचेष्टाय निवृत्तगुण वृत्तये

വേദാന്തത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്നവനേ, വേദങ്ങളുടെ മൂലത്തിൽ അധിവസിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. പൂർണ്ണമായി വിവിക്തമായ ചേഷ്ടയുള്ളവനേ, ഗുണവൃത്തികളുടെ ചലനത്തിൽ നിന്ന് നിവൃത്തനായവനേ, പ്രണാമം.

Verse 58

नमः कल्याणवीर्याय कल्याणफलदायिने । नमोऽनंताय महते शांताय शिवरूपिणे

കല്യാണമയ വീര്യമുള്ളവനേ, കല്യാണഫലം നൽകുന്നവനേ, നമസ്കാരം. അനന്തനേ, മഹത്തായവനേ, ശാന്തസ്വരൂപനേ, ശിവരൂപനേ, പ്രണാമം.

Verse 59

अघोराय सुघोराय घोराघौघ विदारिणे । भर्गाय भवबीजानां भंजनाय गरीयसे । नमो विध्वस्तमोहाय विशदात्मगुणाय च

അഘോരസ്വരൂപനേ നമസ്കാരം; പരമ സുഘോരനായി ഭയസമൂഹങ്ങളെ പിളർത്തുന്നവനേ നമസ്കാരം. ഭർഗ്ഗാ, ദീപ്തിമാനേ, ഭവബീജങ്ങളെ ഭഞ്ജിക്കുന്ന അതിവന്ദ്യനേ നമസ്കാരം. മോഹം നശിപ്പിച്ച, നിർമലവും സുതാര്യവുമായ ആത്മഗുണങ്ങളുള്ളവനേ നമസ്കാരം.

Verse 60

पाहि मां जगतां नाथ पाहि शंकर शाश्वत । पाहि रुद्र विरूपाक्ष पाहि मृत्युंजयाव्यय

ഹേ ജഗന്നാഥാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; ഹേ ശങ്കരാ, ശാശ്വതാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ രുദ്രാ, ത്രിനേത്രാ (വിരൂപാക്ഷാ), എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; ഹേ മൃത്യുഞ്ജയാ, അവ്യയാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 61

शम्भो शशांककृतशेखर शांतमूर्ते गौरीश गोपतिनिशापहुताशनेत्र । गंगाधरांधकविदारण पुण्यकीर्ते भूतेश भूधरनिवास सदा नमस्ते

ഹേ ശംഭോ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രശേഖരനായി ശാന്തമൂർത്തിയായവനേ; ഹേ ഗൗരീശ, സൂര്യ-ചന്ദ്ര-അഗ്നി നേത്രങ്ങളുള്ളവനേ. ഹേ ഗംഗാധര, അന്ധകവിദാരണ, പുണ്യകീർത്തിയേ; ഹേ ഭൂതേശ, പർവ്വതനിവാസാ—നിനക്കു സദാ നമസ്കാരം.

Verse 62

सूत उवाच । एवं स्तुतः स भगवान्राज्ञा देवो महेश्वरः । प्रसन्नः सह पार्वत्या प्रत्युवाच दयानिधिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി; പാർവതിയോടുകൂടെ കരുണാനിധിയായ പ്രഭു മറുപടി അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 63

ईश्वर उवाच । राजंस्ते परितुष्टोऽस्मि भक्त्या पुण्यस्तवेन च । अनन्यचेता यो नित्यं सदा मां पर्यपूजयः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ ഭക്തിയാലും ഈ പുണ്യസ്തവത്താലും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്. നീ അനന്യചിത്തത്തോടെ നിത്യം, സദാ എന്നെയേ പൂജിച്ചു.

Verse 64

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः । व्याघ्रेण या परिग्रस्ता सैषा दैवी गिरींद्रजा

നിന്റെ അന്തർഭാവം പരീക്ഷിക്കാനായി ഞാൻ ദ്വിജരൂപം ധരിച്ചു ഇവിടെ വന്നു. പുലി പിടിച്ചെന്നു തോന്നിയ ആ ‘ഗിരീന്ദ്രപുത്രി’ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദൈവീ പ്രകടനമായിരുന്നു.

Verse 65

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षतविग्रहः । धीरतां द्रष्टुकामस्ते पत्नीं याचितवानहम्

ആ പുലി മായയാൽ നിർമ്മിതമായിരുന്നു; നിന്റെ അമ്പുകളാലും അതിന്റെ ദേഹം അക്ഷതമായി നിന്നു. നിന്റെ ധൈര്യം കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യയെ യാചിച്ചു.

Verse 66

अस्याश्च कीर्तिमालिन्यास्तव भक्त्या च मानद । तुष्टोऽहं संप्रयच्छामि वरं वरय दुर्लभम्

ഹേ മാനദാ! നിന്റെ ഭക്തിയാലും ഈ കീർത്തിമാലിനിയുടെ ഭക്തിയാലും ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. ഞാൻ നിനക്കൊരു വരം നൽകുന്നു; ദുർലഭമായതായാലും വരിക്ക.

Verse 67

राजोवाच । एष एव वरो देव यद्भवान्परमेश्वरः । भवतापपरीतस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! എന്റെ വരം ഇതൊന്നേ: പരമേശ്വരനായ നിങ്ങൾ, സംസാരതാപത്തിൽ പീഡിതനായ എനിക്ക് പ്രത്യക്ഷദർശനം നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 68

नान्यं वरं वृणे देव भवतो वरदर्षभात् । अहं च सेयं सा राज्ञी मम माता च मत्पिता

ഹേ ദേവാ, വരദാതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഞാൻ മറ്റൊരു വരവും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല. എനിക്കും, ഈ റാണിക്കും, എന്റെ മാതാവിനും പിതാവിനും നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 69

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रः सुनयाभिधः । सर्वानेतान्महादेव सदा त्वत्पार्श्वगान्कुरु

പദ്മാകരൻ എന്നൊരു വൈശ്യൻ ഉണ്ട്; അവന്റെ പുത്രൻ സുനയൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ മഹാദേവാ, ഇവരെല്ലാം എന്നും നിന്റെ പാർശ്വസേവകരാക്കണമേ।

Verse 70

सूत उवाच । अथ राज्ञी महाभागा प्रणता कीर्तिमालिनी । भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാഭാഗ്യവതിയായ രാജ്ഞി കീർത്തിമാലിനി പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഭക്തിയാൽ ഗിരീശനെ പ്രസന്നനാക്കി ഉത്തമമായ വരം യാചിച്ചു।

Verse 71

राज्ञ्युवाच । चंद्रांगदो मम पिता माता सीमंतिनी च मे । तयोर्याचे महादेव त्वत्पार्श्वे सन्निधिं सदा

രാജ്ഞി പറഞ്ഞു—എന്റെ പിതാവ് ചന്ദ്രാംഗദൻ, എന്റെ മാതാവ് സീമന്തിനി. ഹേ മഹാദേവാ, ആ ഇരുവർക്കും നിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിത്യസന്നിധി ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 72

एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । तयोः कामवरं दत्त्वा क्षणादंतर्हितोऽभवत्

‘എവമസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഭക്തവത്സലനായ ഗൗരീശൻ പ്രസന്നനായി. ആ ഇരുവർക്കും ഇഷ്ടവരം നൽകി അദ്ദേഹം ക്ഷണത്തിൽ അന്തർഹിതനായി।

Verse 73

सोपि राजा सुरैः सार्धं प्रसादं प्राप्य शूलिनः । सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्प्रियान्

ആ രാജാവും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ശൂലിനുടെ പ്രസാദം പ്രാപിച്ചു. കീർത്തിമാലിനിയോടുകൂടെ അവൻ പ്രിയമായ വിഷയസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു।

Verse 74

कृत्वा वर्षायुतं राज्यमव्याहतबलोन्नतिः । राज्यं पुत्रेषु विन्यस्य भेजे शंभोः परं पदम्

അവ്യാഹതമായ ബലവും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സമൃദ്ധിയും സഹിതം പത്തായിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു; രാജ്യം പുത്രന്മാർക്ക് ഏല്പിച്ച് ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 75

चंद्रांगदोपि राजेंद्रो राज्ञी सीमंतिनी च सा । भक्त्या संपूज्य गिरिशं जग्मतुः शांभवं पदम्

രാജേന്ദ്രൻ ചന്ദ്രാംഗദനും റാണി സീമന്തിനിയും—ഇരുവരും ഭക്തിയോടെ ഗിരീശൻ (ശിവൻ)നെ സമ്യകായി പൂജിച്ച് ശാംഭവപദം, അഥവാ ശംഭുവിന്റെ ധാമം, പ്രാപിച്ചു।

Verse 76

एतत्पवित्रमघनाशकरं विचित्रं शम्भोर्गुणानुकथनं परमं रहस्यम् । यः श्रावयेद्बुधजनान्प्रयतः पठेद्वा संप्राप्य भोगविभवं शिव मेति सोंते

ശംഭുവിന്റെ ഗുണാനുകഥനമായ ഈ അത്ഭുതകരവും പരമ രഹസ്യവുമായ വിവരണം പവിത്രവും പാപനാശകവുമാണ്. നിയന്ത്രണത്തോടെ ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധജനങ്ങൾക്ക് ശ്രവണം ചെയ്യിക്കുന്നവൻ ഭോഗവൈഭവം നേടി അവസാനം ശിവനെ പ്രാപിക്കുന്നു।