Adhyaya 9

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു യുഗാന്തത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; കേൾക്കുക. പുരാതനകാലത്ത് അനേകം സൂര്യന്മാർ ലോകത്തെ ദഹിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ജംഗമവും സ്ഥാവരവും—എല്ലാം പീഡിതമായി.

Verse 2

सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते

നദികളും തടാകങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും എല്ലായിടത്തും പൂർണ്ണമായി ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, മനുഷ്യരുടെ ‘വഷട്’കാരസഹിതമായ യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ നിലച്ചപ്പോൾ—അതെ, എല്ലാം മര്യാദാതീതമായ നിലയിലേക്കു വീണപ്പോൾ—…

Verse 3

नानारूपैस्ततो मेघैः शक्रायुधविराजितैः । सर्वमापूरितं व्योम वार्यौघैः पूरिते तदा

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രായുധമായ മിന്നലാൽ ദീപ്തമായ നാനാരൂപ മേഘങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം മുഴുവനും നിറഞ്ഞു; അതേ സമയത്ത് ജലധാരകളുടെ മഹാപ്രവാഹം ആകാശത്തെയും പ്ലാവിതമാക്കി।

Verse 4

ततस्त्वेकार्णवीभूते सर्वतः सलिलावृते । जगत्कृत्वोदरे सर्वं सुष्वाप भगवान्हरः

പിന്നീട് എല്ലാടവും ജലാവൃതമായി എല്ലാം ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഹരൻ (ശിവൻ) സമസ്ത ജഗത്തെയും തന്റെ ഉദരത്തിൽ ഉൾക്കൊണ്ട് നിദ്രാശയനത്തിലായി।

Verse 5

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य योगात्मा स प्रजापतिः । शेते युगसहस्रान्तं कालमाविश्य सार्णवम्

സ്വപ്രകൃതിയെ ആശ്രയിച്ച്, യോഗസാരനായ ആ പ്രജാപതി-പ്രഭു മഹാപ്ലാവസമുദ്രത്തിൽ കാലത്തോടൊപ്പം ലീനനായി, സഹസ്രയുഗങ്ങളുടെ അന്തം വരെ വിശ്രമത്തിൽ ശയിക്കുന്നു।

Verse 6

तत्र सुप्तं महात्मानं ब्रह्मलोकनिवासिनः । भृग्वादिऋषयः सर्वे ये चान्ये सनकादयः

അവിടെ മഹാത്മാവ് നിദ്രയിൽ ശയിച്ചിരിക്കെ, ബ്രഹ്മലോകനിവാസികളായ ഭൃഗു മുതലായ എല്ലാ ഋഷികളും, സനകാദി മറ്റ് മുനികളും അദ്ദേഹത്തെ ദർശിച്ചു।

Verse 7

पर्यङ्के विमले शुभ्रे नानास्तरणसंस्तृते । शयानं ददृशुर्देवं सपत्नीकं वृषध्वजम्

നിർമലവും ശുഭ്രവും, നാനാവിധ വിരിപ്പുകൾ വിരിച്ച ശയ്യയിൽ അവർ ദേവനെ ശയിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു—പത്നിയോടുകൂടിയ വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ।

Verse 8

विश्वरूपा तु सा नारी विश्वरूपो महेश्वरः । गाढमालिङ्ग्य सुप्तस्तां ददृशे चाहमव्ययम्

ആ സ്ത്രീ വിശ്വരൂപിണിയായിരുന്നു; മഹേശ്വരനും വിശ്വരൂപനായിരുന്നു. അവളെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം നിദ്രിച്ചു; ഞാൻ ആ അവ്യയനെ ദർശിച്ചു.

Verse 9

। अध्याय

അധ്യായം—ഇത് അധ്യായശീർഷക സൂചകം, ഗ്രന്ഥവിഭാഗം അറിയിക്കുന്ന പവിത്ര ചിഹ്നം.

Verse 10

विमलाम्बरसंवीतां व्यालयज्ञोपवीतिनीम् । श्यामां कमलपत्राक्षीं सर्वाभरणभूषिताम्

അവർ അവളെ നിർമല വസ്ത്രം ധരിച്ചവളായി, സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിച്ചവളായി—ശ്യാമവർണ്ണ, കമലപത്രാക്ഷി, സർവാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതയായി കണ്ടു.

Verse 11

सकलं युगसाहस्रं नर्मदेयं विजानती । प्रसुप्तं देवदेवेशमुपास्ते वरवर्णिनी

നർമദേയ പ്രദേശം അറിയുന്ന ആ വരവർണ്ണിനി ദേവി, സഹസ്രയുഗങ്ങളോളം ഗാഢനിദ്രയിൽ ശയിച്ച ദേവദേവേശനെ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ഉപാസിച്ചു.

Verse 12

हृतैर्वेदैश्चतुर्भिश्च ब्रह्माप्येवं महेश्वरः । भृग्वाद्यैर्मानसैः पुत्रैः स्तौति शङ्करमव्ययम्

നാലു വേദങ്ങളും അപഹരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ബ്രഹ്മാവ്, ഭൃഗു മുതലായ മാനസപുത്രന്മാരോടുകൂടെ, ഇങ്ങനെ അവ്യയനായ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 13

भक्त्या परमया राजंस्तत्र शम्भुमनामयम् । स्तुवन्तस्तत्र देवेशं मन्त्रैरीश्वरसम्भवैः

ഹേ രാജാവേ, അവിടെ പരമഭക്തിയോടെ അവർ നിരാമയനായ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു; ഈശ്വരസംബവമായ മന്ത്രങ്ങളാൽ ദേവേശ്വരനെ പുകഴ്ത്തി।

Verse 14

प्रसुप्तं देवमीशानं बोधयन्समुपस्थितः । उत्तिष्ठ हर पिङ्गाक्ष महादेव महेश्वर

സമീപത്ത് നിന്നുകൊണ്ട്, നിദ്രിക്കുന്ന ഈശാനദേവനെ ഉണർത്തുവാൻ അവൻ പറഞ്ഞു—“എഴുന്നേൽക്കുക ഹരാ, പിംഗാക്ഷാ! മഹാദേവാ, മഹേശ്വരാ!”

Verse 15

मम वेदा हृताः सर्वे अतोऽहं स्तोतुमुद्यतः । वेदैर्व्याप्तं जगत्सर्वं दिव्यादिव्यं चराचरम्

എന്റെ എല്ലാ വേദങ്ങളും അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ സ്തുതി ചെയ്യാൻ ഉദ്യതനാകുന്നു. വേദങ്ങളാൽ തന്നെ സർവ്വജഗത്ത്—ദിവ്യവും അദിവ്യവും, ചരവും അചരവും—വ്യാപ്തമാണ്।

Verse 16

अतीतं वर्तमानं च स्मरामि च सृजाम्यहम् । तैर्विना चाहमेकस्तु मूकोऽधो जडवत्सदा

ഞാൻ അതീതവും വർത്തമാനവും സ്മരിക്കുന്നു, സൃഷ്ടിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവ (വേദങ്ങൾ) ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഒരുവൻ മാത്രം എപ്പോഴും മൂകനായി, ഹീനനായി, ജഡംപോലെ ആകുന്നു।

Verse 17

गतिर्वीर्यं बलोत्साहौ तैर्विना न प्रजायते । तैर्विना देवदेवेश नाहं किंचित्स्मरामि वै

അവ (വേദങ്ങൾ) ഇല്ലാതെ ഗതി, വീര്യം, ബലം, ഉത്സാഹം എന്നിവ ഉദിക്കുന്നില്ല. ഹേ ദേവദേവേശാ, അവ ഇല്ലാതെ ഞാൻ സത്യമായി ഒന്നും സ്മരിക്കാനാവില്ല।

Verse 18

तान्वेदान्देवदेवेश शीघ्रं मे दातुमर्हसि । जडान्धबधिरं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

ഹേ ദേവദേവേശ്വരാ! ആ വേദങ്ങളെ എനിക്കു शीഘ്രം ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാകുന്നു. അവയില്ലാതെ സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളായ സമസ്ത ജഗത്ത് ജഡവും അന്ധവും ബധിരവും പോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 19

स्थानादि दश चत्वारि न शोभन्ते सुरेश्वर । प्रणमाम्यल्पवीर्यत्वाद्वेदहीनः सुरेश्वर

ഹേ സുറേശ്വരാ! ചതുര്ദശ സ്ഥാനാദികൾ എനിക്കു ശോഭിക്കുന്നില്ല. വേദഹീനനും അല്പവീര്യനും ആയതിനാൽ, ഹേ സുറേശ്വരാ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 20

वेदेभ्यः सकलं जातं यत्किंचित्सचराचरम् । तावच्छोभन्ति शास्त्राणि समस्तानि जगद्गुरो

ഹേ ജഗദ്ഗുരോ! വേദങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ചരാചരമായ എല്ലാം ജനിച്ചു. വേദത്തിന്റെ ആധാരം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം മാത്രമേ സമസ്ത ശാസ്ത്രങ്ങളും ദീപ്തിയോടെ നിലകൊള്ളൂ.

Verse 21

यावद्वेदनिधिरयं नोपतिष्ठेत्सनातनः । यथोदितेन सूर्येण तमो याति विनाशताम्

ഈ സനാതന വേദനിധി ഉപസ്ഥിതമാകുന്നതുവരെ അന്ധകാരം നിലനിൽക്കും; സൂര്യോദയത്തോടെ തമസ് നശിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 22

एवं समस्तपापानि यान्ति वेदस्य धारणात् । वेदे रहसि यत्सूक्ष्मं यत्तद्ब्रह्म सनातनम्

ഇങ്ങനെ വേദധാരണയാൽ സമസ്ത പാപങ്ങളും അകന്നു പോകുന്നു. വേദത്തിന്റെ രഹസ്യത്തിൽ ഉള്ള ആ സൂക്ഷ്മ സാരം തന്നെയാണ് സനാതന ബ്രഹ്മം.

Verse 23

हृदिस्थं देव जानामि गतं तद्वेदगर्जनात् । वेदानुच्चरतो मेऽद्य तव शङ्कर चाग्रतः

ഹേ ദേവാ! വേദഗർജനത്താൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതു നീങ്ങി പോയെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു. ഇന്ന് വേദോച്ചാരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ, ഹേ ശങ്കരാ, ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ നിൽക്കുന്നു.

Verse 24

अकस्मात्ते गता वेदा न सृजेयं विभो भुवम् । तेऽपि सर्वे महादेव प्रविष्टाः सम्मुखार्णवम्

ഹേ വിഭോ! നിന്റെ വേദങ്ങൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി വിട്ടുപോയപ്പോൾ ഞാൻ ലോകസൃഷ്ടി ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഹേ മഹാദേവാ! ആ വേദങ്ങൾ എല്ലാം നിന്റെ മുന്നിലുള്ള സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 25

ते याच्यमाना देवेश तिष्ठन्तु स्मरणे मम । दुहितेयं विशालाक्षी सर्वः सर्वं विजानते

ഹേ ദേവേശാ! അപേക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആ വേദങ്ങൾ എന്റെ സ്മരണയിൽ നിലനിൽക്കട്ടെ. ഈ വിശാലാക്ഷി പുത്രി സർവ്വജ്ഞയാണ്; സർവ്വജ്ഞൻ എല്ലാം അറിയുന്നു.

Verse 26

जायती युगसाहस्रं नान्या काचिद्भवेदृशी । ऋषिश्चायं महाभागो मार्कण्डो धीमतां वरः

അവൾ സഹസ്ര യുഗങ്ങൾ വരെ നിലനിൽക്കും; അവളെപ്പോലെ മറ്റാരുമില്ല. ഈ മഹാഭാഗനായ മാർകണ്ഡേയ ഋഷി ധീമന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്.

Verse 27

कल्पे कल्पे महादेव त्वामयं पर्युपासते । जगत्त्रयहितार्थाय चरते व्रतमुत्तमम्

ഹേ മഹാദേവാ! ഓരോ കല്പത്തിലും അവൻ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ നിരന്തരം ഉപാസിക്കുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി അവൻ ഉത്തമ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 28

एवमुक्तस्तु देवेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । उवाच श्लक्ष्णया वाचा नर्मदां सरितां वराम्

പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവേശ്വരൻ മൃദുവായ മധുരവാണിയാൽ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു।

Verse 29

कथयस्व महाभागे ब्रह्मणस्त्वं तु पृच्छतः । केन वेदा हृताः सर्वे वेधसो जगतीगुरोः

ഓ മഹാഭാഗ്യവതീ! ബ്രഹ്മാവ് ചോദിക്കുന്നു—ജഗദ്ഗുരുവായ വിധാതാ ബ്രഹ്മന്റെ സർവ്വ വേദങ്ങൾ ആരാണ് അപഹരിച്ചത്? പറയുക।

Verse 30

एवमुक्ता तु रुद्रेण उवाच मृगलोचना । ब्रह्मणो जपतो वेदांस्त्वयि सुप्ते महेश्वर

രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗലോചന മറുപടി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹേശ്വരാ! ബ്രഹ്മാവ് വേദങ്ങൾ ജപിക്കുമ്പോഴും, നിങ്ങൾ നിദ്രയിൽ ആയിരിക്കുമ്പോഴും…

Verse 31

भवतश्छिद्रमासाद्य घोरेऽस्मिन्सलिलावृते । पूर्वकल्पसमुद्भूतावसुरौ सुरदुर्जयौ

നിങ്ങളുടെ (അശ്രദ്ധ) ക്ഷണത്തിലെ വിടവ് കണ്ടെത്തി, ജലാവൃതമായ ഈ ഭയങ്കര വ്യാപ്തിയിൽ, മുൻകല്പത്തിൽ നിന്നുയർന്ന രണ്ടു അസുരർ എഴുന്നേറ്റു—ദേവന്മാർക്കും അജേയർ।

Verse 32

श्रियावृत्तौ महादेव त्वया चोत्पादितौ पुरा । सुरासुरसुदुर्जेयौ दानवौ मधुकैटभौ

ഹേ മഹാദേവാ! ശ്രീയുടെ പരിഭ്രമ-പ്രസംഗത്തിൽ നിങ്ങൾ മുൻപ് അവരെ സൃഷ്ടിച്ചു—മധു, കൈടഭ എന്ന ദാനവർ; ദേവർക്കും അസുരർക്കും അത്യന്തം ദുർജ്ജേയർ।

Verse 33

तौ वायुभूतौ सूक्ष्मौ च पठतोऽस्मात्पितामहात् । तावाशु हृत्वा वेदांश्च प्रविष्टौ च महार्णवम्

അവർ ഇരുവരും വായുരൂപമായി അതിസൂക്ഷ്മരായി, പാരായണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന പിതാമഹനിൽ നിന്ന് വേദങ്ങളെ വേഗത്തിൽ അപഹരിച്ച്, പിന്നെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा महातेजा ह्यमृतायास्ततो वचः । सस्मार स च देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम्

അമൃതാ (നർമദാ) പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ദേവേശനെ സ്മരിച്ചു।

Verse 35

स विवेश महाराज भूतलं ससुरोत्तमः । दानवान्तकरो देवः सर्वदैवतपूजितः

ഹേ മഹാരാജാ! ദേവോത്തമന്മാർ സ്തുതിക്കുന്ന, ദാനവാന്തകനായും സർവദേവതാപൂജിതനായും ഉള്ള ആ ഭഗവാൻ ഭൂതലത്തിന്റെ അധോഭാഗമായ പാതാളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 36

मीनरूपधरो देवो लोडयामास चार्वणम् । वेदांश्च ददृशे तत्र पाताले निहितान्प्रभुः

മത്സ്യരൂപം ധരിച്ച പ്രഭു ആ ജലഗർഭത്തെ കലക്കി അന്വേഷിച്ചു; അവിടെ പാതാളത്തിൽ ഒളിപ്പിച്ചിരുന്ന വേദങ്ങളെ സ്വാമി ദർശിച്ചു।

Verse 37

तौ च दैत्यौ महावीर्यौ दृष्टवान्मधुसूदनः । महावेगौ महाबाहू सूदयामास तेजसा

ആ രണ്ടു മഹാവീര്യ ദൈത്യരെ കണ്ട മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനൻ അവരുടെ ഉഗ്രവേഗം അടക്കി തന്റെ ദിവ്യതേജസ്സാൽ അവരെ സംഹരിച്ചു।

Verse 38

वेदांस्तत्रापि तोयस्थानानिनाय जगद्गुरुः । चतुर्वक्त्राय देवायाददाच्चक्रविभूषितः

അപ്പോൾ ജഗദ്ഗുരു ജലവാസസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും വേദങ്ങളെ കൊണ്ടുവന്ന്, ചക്രവിഭൂഷിതനായി, ചതുര്മുഖനായ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവിന് സമർപ്പിച്ചു।

Verse 39

ततः प्रहृष्टो भगवान् वेदांल्लब्ध्वा पितामहः । जनयामास निखिलं जगद्भूयश्चराचरम्

തുടർന്ന് ഭഗവാൻ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് വേദങ്ങളെ വീണ്ടെടുത്തു ആനന്ദിതനായി, ചരാചരങ്ങളടങ്ങിയ സമസ്ത ലോകവും വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 40

सा च देवी नदी पुण्या रुद्रस्य परिचारिका । पावनी सर्वभूतानां प्रोवाह सलिलं तदा

ആ പുണ്യമായ ദേവീനദി, രുദ്രന്റെ പരിചാരിക, സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും പാവനമാക്കുന്നവൾ, അപ്പോൾ തന്റെ ജലധാര ഒഴുക്കിത്തുടങ്ങി।

Verse 41

तस्यास्तीरे ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । यजन्ति त्र्यम्बकं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

അവളുടെ തീരത്ത് ദേവന്മാരും തപോധനരായ ഋഷിമാരും, ഹർഷഭരിതമായ അന്തരാത്മാവോടെ ത്ര്യമ്പകദേവൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 42

एका मूर्तिर्महेशस्य कारणान्तरमागता । त्रैगुण्या कुरुते कर्म ब्रह्मचक्रीशरूपतः

മഹേശന്റെ ഏകമൂർത്തി മറ്റൊരു കാരണഭാവത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, ത്രിഗുണങ്ങളിലൂടെ കര്‍മം നിർവഹിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ, ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുരൂപത്തിൽ, കൂടാതെ ഈശ (ശിവ)രൂപത്തിൽ।

Verse 43

एतेषां तु पृथग्भावं ये कुर्वन्ति सुमोहिताः । तेषां धर्मः कुतः सिद्धिर्जायते पापकर्मिणाम्

ഈ ദിവ്യരൂപങ്ങളിൽ വേർപാട് ഉണ്ടെന്ന് ഭ്രമിച്ച് ഉറപ്പിക്കുന്ന പാപകർമ്മികൾക്ക് ധർമ്മം എങ്ങനെ സിദ്ധിക്കും? ആത്മസിദ്ധി എങ്ങനെയാണ് ഉദിക്കുക?

Verse 44

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती

ഇങ്ങനെ രുദ്രനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ മൂന്ന് മഹാനദികൾ; സത്യത്തിൽ ഒന്നായിട്ടും അവ ത്രിവിധമായി ഗംഗ, രേവ, സരസ്വതി എന്നായി പ്രകടമായി.

Verse 45

गङ्गा तु वैष्णवी मूर्तिः सर्वपापप्रणाशिनी । रुद्रदेहसमुद्भूता नर्मदा चैवमेव तु

ഗംഗ വൈഷ്ണവീ മൂർത്തി, സർവ്വപാപനാശിനി. അതുപോലെ രുദ്രദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച നർമദയും അതേവിധം പാപഹാരിണിയാണ്.

Verse 46

ब्राह्मी सरस्वती मूर्तिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दिव्या कामगमा देवी वाग्विभूत्यै तु संस्थिता

സരസ്വതി ബ്രാഹ്മീ മൂർത്തി, ത്രിലോകങ്ങളിലും വിശ്രുത. അവൾ ദിവ്യമായ കാമഗാമിനീ ദേവി; വാക്കിന്റെ വിഭൂതിക്കും വാക്‌ഐശ്വര്യത്തിനുമായി സ്ഥാപിതയാണ്.

Verse 47

नर्मदा परमा काचिन्मर्त्यमूर्तिकला शिवा । दिव्या कामगमा देवी सर्वत्र सुरपूजिता

നർമദാ പരമോന്നതയാണ്—മർത്ത്യർക്കു ദൃശ്യമാകുന്ന രൂപത്തിന്റെ ഒരു കലാരൂപമായി സ്വയം ശിവാ. അവൾ ദിവ്യ കാമഗാമിനീ ദേവി; എല്ലായിടത്തും ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്നു.

Verse 48

व्यापिनी सर्वभूतानां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरा स्मृता । अक्षया ह्यमृता ह्येषा स्वर्गसोपानमुत्तमा

അവൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവളായി, സൂക്ഷ്മത്തിലും അതിസൂക്ഷ്മയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവൾ നിശ്ചയമായും അക്ഷയ—നിശ്ചയമായും അമൃത; സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനുള്ള പരമ സോപാനം.

Verse 49

सृष्टा रुद्रेण लोकानां संसारार्णवतारिणी

രുദ്രൻ ലോകങ്ങൾക്കായി സൃഷ്ടിച്ച അവൾ, സംസാരസമുദ്രം കടത്തിവിടുന്ന താരിണിയാണ്.

Verse 50

सीरजलं येऽपि पिबन्ति लोके मुच्यन्ति ते पापविशेषसङ्घैः । व्रजन्ति संसारमनादिभावं त्यक्त्वा चिरं मोक्षपदं विशुद्धम्

ഈ ലോകത്തിൽ ഉഴവുപലകകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ട ജലം കുടിക്കുന്നവരും പ്രത്യേക പാപസമൂഹങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു. എന്നാൽ ദീർഘകാലം നിർമലമായ മോക്ഷപദം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ വീണ്ടും അനാദിയായ സംസാരഭാവത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 51

यथा गङ्गा तथा रेवा तथा चैव सरस्वती । समं पुण्यफलं प्रोक्तं स्नानदर्शनचिन्तनैः

ഗംഗ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് രേവയും; അതുപോലെ തന്നെ സരസ്വതിയും. സ്നാനം, ദർശനം, സ്മരണം എന്നിവയാൽ സമമായ പുണ്യഫലം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 52

वरदानान्महाभागा ह्यधिका चोच्यते बुधैः । कारुण्यान्तरभावेन न मृता समुपागता

വരദാനം നൽകുന്നതിനാൽ ആ മഹാഭാഗ്യവതി, പണ്ഡിതന്മാർക്കാൽ കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അന്തർഗത കരുണാഭാവം മൂലം അവൾ ‘മൃത’യായിട്ടില്ല—അഥവാ ക്ഷീണിച്ചോ ലുപ്തമായോിട്ടില്ല.

Verse 53

मुच्यन्ते दर्शनात्तेन पातकैः स्नानमङ्गलैः । नर्मदायां नृपश्रेष्ठ ये नमन्ति त्रिलोचनम्

ആ മംഗളസ്നാനത്താലും കാഴ്ചമാത്രത്താലും അവർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! നർമദാതീരത്ത് ത്രിലോചനനായ ശിവനെ നമസ്കരിക്കുന്നവർ അത്തരം മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

उमारुद्राङ्गसम्भूता येन चैषा महानदी । लोकान्प्रापयते स्वर्गं तेन पुण्यत्वमागता

ഈ മഹാനദി ഉമാ-രുദ്രന്മാരുടെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, ലോകങ്ങളെ സ്വർഗത്തിലേക്കു എത്തിക്കുന്നതുമാകയാൽ, അവൾ പരമ പുണ്യത്വവും പാവിത്ര്യവും പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 55

य एवमीशानवरस्य देहं विभज्य देवीमिह संशृणोति । स याति रुद्रं महतारवेण गन्धर्वयक्षैरिव गीयमानः

ഇവിടെ ഇങ്ങനെ ദേവിയുടെ കഥ—അഥവാ ശ്രേഷ്ഠനായ ഈശാനന്റെ ദേഹവിഭാഗത്തിന്റെ വിവരണം—ശ്രവിക്കുന്നവൻ, മഹാഘോഷത്തോടുകൂടെ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; ഗന്ധർവ-യക്ഷന്മാർ അവന്റെ കീർത്തി പാടുന്നതുപോലെ.