Adhyaya 2
രണ്ടാം അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ നർമദാ തീർത്ഥങ്ങളുടെ വിപുലമായ മഹിമ ആരംഭിച്ച്, അവയെ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണെന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു മുൻപ്രസംഗം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—മഹായജ്ഞവേദിയിൽ രാജാവ് ജനമേജയൻ, ദ്യൂതപരാജയത്തിനു ശേഷം വനവാസത്തിലായ പാണ്ഡവർ നടത്തിയ തീർത്ഥസേവയെക്കുറിച്ച് വ്യാസശിഷ്യനായ വൈശമ്പായനനോട് ചോദിക്കുന്നു. വൈശമ്പായനൻ വിരൂപാക്ഷ ശിവനെയും വ്യാസനെയും വന്ദിച്ച് കഥ പറയാൻ സമ്മതിക്കുന്നു. പാണ്ഡവർ ദ്രൗപദിയോടും ബ്രാഹ്മണ സഹചാരികളോടും കൂടി അനേകം തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിന്ധ്യപ്രദേശത്തെത്തുന്നു. അവിടെ പുഷ്പ-ഫലസമൃദ്ധമായ വനാശ്രമം, നിർമ്മല ജലധാരകൾ, ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷം, വൈരമില്ലാത്ത മൃഗപക്ഷികളുടെ സഹവാസം—തപസ്സും പ്രകൃതിയും ഏകോപിക്കുന്ന ഒരു തപോവനഭൂമി വിപുലമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ആ വനത്തിൽ ശാസനാനുസൃതമായ ഋഷിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വിവിധ തപസ്സുകളിൽ നിരതനായ മാർക്കണ്ഡേയ മുനിയെ അവർ കാണുന്നു. യുധിഷ്ഠിരൻ ഭക്തിയോടെ സമീപിച്ച്—പ്രളയങ്ങൾക്കിടയിലും നിലനിൽക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ അത്ഭുത ദീർഘായുസ്സിന്റെ രഹസ്യം എന്ത്? പ്രളയകാലത്ത് ഏത് നദികൾ നിലനിൽക്കും, ഏത് ലയിക്കും? എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ രുദ്രഭാഷിത പുരാണത്തെ പ്രശംസിച്ച് ഭക്തിയോടെ ശ്രവണമുള്ളവർക്ക് മഹാഫലം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു, പ്രധാന നദികളെ പരാമർശിക്കുന്നു; സമുദ്രങ്ങളും നദികളും കാലചക്രത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നുവെങ്കിലും, നർമദ മാത്രം ഏഴ് കല്പാന്തങ്ങളിലേക്കും അക്ഷയമായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് തുടർവിവരണത്തിന് പീഠികയിടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच
സൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—।
Verse 2
। अध्याय
അധ്യായം (അധ്യായ ശീർഷകം)।
Verse 3
विस्तरं नर्मदायास्तु तीर्थानां मुनिसत्तम । कोऽन्यः शक्तोऽस्ति वै वक्तुमृते ब्रह्माणमीश्वरम्
ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നർമദയുടെ തീർത്ഥങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി വിപുലമായി വർണ്ണിക്കാൻ ആര് കഴിയും? ബ്രഹ്മാവും ഈശ്വരൻ (ശിവൻ)യും ഒഴികെ മറ്റാരും സമർത്ഥരല്ല।
Verse 4
एतमेव पुरा प्रश्नं पृष्टवाञ्जनमेजयः । वैशंपायनसंज्ञं तु शिष्यं द्वैपायनस्य ह
ഇതേ ചോദ്യം പണ്ടുകാലത്ത് ജനമേജയൻ, ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) എന്നവരുടെ ശിഷ്യനായ വൈശംപായനൻ എന്ന മുനിയോടു ചോദിച്ചിരുന്നു।
Verse 5
रेवातीर्थाश्रितं पुण्यं तत्ते वक्ष्यामि शौनक । पुरा पारीक्षितो राजा यज्ञादीक्षासु दीक्षितः
ഹേ ശൗനകാ! റേവാ (നർമദാ) തീർത്ഥങ്ങളിൽ ആശ്രിതമായ പുണ്യം ഞാൻ നിനക്കു വിവരിച്ചുതരാം। പണ്ടുകാലത്ത് പാരീക്ഷിത് രാജാവ് യജ്ഞദീക്ഷകളിൽ ദീക്ഷിതനായിരുന്നു।
Verse 6
संभृते तु हविर्द्रव्ये वर्तमानेषु कर्मसु । आसीनेषु द्विजाग्र्येषु हूयमाने हुताशने
ഹവിർദ്രവ്യം സമാഹരിക്കപ്പെട്ടും കർമ്മങ്ങൾ പ്രവൃത്തമായും ഇരിക്കെ; ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ആസീനരായി, ഹുതാശനത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ—
Verse 7
वर्तमानासु सर्वत्र तथा धर्मकथासु च । श्रूयमाणे तथा शब्दे जनैरुक्ते त्वहर्निशम्
എല്ലായിടത്തും ധർമ്മകഥകൾ നടക്കുകയും; ജനങ്ങൾ അഹർനിശം ഉച്ചരിച്ച ആ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ—
Verse 8
यज्ञभूमौ कुलपते दीयतां भुज्यतामिति । विविधांश्च विनोदान्वै कुर्वाणेषु विनोदिषु
യജ്ഞഭൂമിയിൽ, ഹേ കുലപതേ, “ദാനം നൽകുക, ഭോജനം ചെയ്യുക!” എന്ന ഘോഷം ഉയർന്നു; ഉത്സവപ്രിയർ നാനാവിധ വിനോദക്രമങ്ങൾ ഒരുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 9
एवंविधे वर्तमाने यज्ञे स्वर्गसदःसमे । वैशंपायनमासीनं पप्रच्छ जनमेजयः
ഇങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗസഭാസമമായ യജ്ഞം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, ജനമേജയൻ അവിടെ ആസീനനായ വൈശംപായനനോട് ചോദിച്ചു।
Verse 10
जनमेजय उवाच । द्वैपायनप्रसादेन ज्ञानवानसि मे मतः । वैशंपायन तस्मात्त्वां पृच्छामि ऋषिसन्निधौ
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) പ്രസാദത്താൽ നീ എനിക്ക് ജ്ഞാനവാനായി തോന്നുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ വൈശംപായന, ഋഷികളുടെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു।
Verse 11
ब्रूहि मे त्वं पुरावृत्तं पितृणां तीर्थसेवनम् । चिरं नानाविधान्क्लेशान् प्राप्तास्त इति मे श्रुतम्
എന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാരുടെ തീർത്ഥസേവനത്തിന്റെ പുരാതന വൃത്താന്തം എനിക്കു പറയുക. അവർ ദീർഘകാലം നാനാവിധ ക്ലേശങ്ങൾ അനുഭവിച്ചതായി ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
Verse 12
कथं द्यूतजिताः पार्था मम पूर्वपितामहाः । आसमुद्रां महीं विप्र भ्रमन्तस्तीर्थलोभतः
ഹേ വിപ്രാ! പാശക്രീഡയിൽ തോറ്റ എന്റെ പൂർവ്വപിതാമഹന്മാരായ പാർത്ഥർ തീർത്ഥലാലസയാൽ സമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയിലുടനീളം എങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ചു?
Verse 13
केन ते सहितास्तात भूमिभागाननेकशः । चेरुः कथय तत्सर्वं सर्वज्ञोऽसि मतो मम
ഹേ താതാ! അവർ ആരോടൊപ്പം ചേർന്ന് അനേകം ഭൂഭാഗങ്ങൾ കടന്ന് സഞ്ചരിച്ചു? അതെല്ലാം പറയുക; എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞനാണ്.
Verse 14
वैशंपायन उवाच
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു:
Verse 15
कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वयाऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्
ഹേ ഭൂനാഥാ, ഹേ അനഘാ! നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ വിവരിക്കും—ആദ്യം ത്രിനേത്രനായ വിരൂപാക്ഷനെയും മഹാകവി വേദവ്യാസനെയും നമസ്കരിച്ചു.
Verse 16
पितामहास्तु ते पञ्च पाण्डवाः सह कृष्णया । उषित्वा ब्राह्मणैः सार्धं काम्यके वन उत्तमे
ഹേ രാജൻ, നിന്റെ പിതാമഹന്മാർ—അഞ്ചു പാണ്ഡവർ—കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി) സഹിതം, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ഉത്തമമായ കാമ്യക വനത്തിൽ വസിച്ച്…
Verse 17
प्रधानोद्दालके तत्र कश्यपोऽथ महामतिः । विभाण्डकश्च राजेन्द्र मुरुश्चैव महामुनिः
അവിടെ അവരിൽ പ്രധാനം ഉദ്ദാലകൻ; മഹാമതി കശ്യപനും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്ര, വിഭാണ്ഡകനും മുരു എന്ന മഹാമുനിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 18
पुलस्त्यो लोमशश्चैव तथान्ये पुत्रपौत्रिणः । स्नात्वा निःशेषतीर्थेषु गतास्ते विन्ध्यपर्वतम्
പുലസ്ത്യനും ലോമശനും മറ്റു ഋഷിമാരും പുത്ര-പൗത്രന്മാരോടുകൂടെ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്ത് വിന്ധ്യപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 19
ते च तत्राश्रमं पुण्यं सर्वैर्वृक्षैः समाकुलम् । चम्पकैः कर्णकारैश्च पुन्नागैर्नागकेसरैः
അവിടെ അവർ പുണ്യമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു; അത് എല്ലാ തരത്തിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, ചമ്പകം, കർണികാരം, പുന്നാഗം, നാഗകേസരം എന്നിവാൽ ശോഭിതമായിരുന്നു.
Verse 20
बकुलैः कोविदारैश्च दाडिमैरुपशोभितम् । पुष्पितैरर्जुनैश्चैव बिल्वपाटलकेतकैः
അത് ബകുലം, കോവിദാരം, ദാഡിമം (മാതളം) എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ശോഭിച്ചു; പുഷ്പിച്ച അർജുനം, ബിൽവം, പാടലം, കേതകി വൃക്ഷങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 21
कदम्बाम्रमधूकैश्च निम्बजम्बीरतिन्दुकैः । नालिकेरैः कपित्थैश्च खर्जूरपनसैस्तथा
ആ വനത്തിൽ കടമ്പം, മാവ്, മധൂകവൃക്ഷങ്ങൾ, കൂടാതെ വേപ്പ്, ജംബീരം, തിന്ദുകവൃക്ഷങ്ങൾ, അതുപോലെ തേങ്ങ, കപിത്തം, ഖർജൂര, പനസ (ചക്ക) വൃക്ഷങ്ങൾ എല്ലാടവും നിറഞ്ഞിരുന്നു।
Verse 22
नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्लीभिरावृतम् । सपुष्पं फलितं कान्तं वनं चैत्ररथं यथा
നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും, പലതരം വള്ളികളാൽ പൊതിഞ്ഞതും, പുഷ്പിച്ചു ഫലഭാരത്തോടെ കാന്തിയാർന്നതുമായ ആ മനോഹരവനം പ്രസിദ്ധമായ ചൈത്രരഥോദ്യാനത്തെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു।
Verse 23
जलाश्रयैस्तु विपुलैः पद्मिनीखण्डमण्डितम् । सितोत्पलैश्च संछन्नं नीलपीतैः सितारुणैः
ആ വനം വിശാലമായ ജലാശയങ്ങളാലും പദ്മിനീഖണ്ഡങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ശ്വേതോത്പലങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും, നീല, പീത, ശ്വേത, അരുണ വർണ്ണങ്ങളായ പദ്മങ്ങളാൽ ദീപ്തമായതുമായിരുന്നു।
Verse 24
हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । आडीकाकबलाकाभिः सेवितं कोकिलादिभिः
ആ വനം ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു; ചക്രവാക പക്ഷികളാൽ ശോഭിതമായിരുന്നു; ആഡീകാ, ബലാകാ (കൊക്കുകൾ) കൂടാതെ കൂകിലാദി പക്ഷികൾ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു।
Verse 25
सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च गजैश्चैव महोत्कटैः । महिषैश्च महाकायैः कुरङ्गैश्चित्रकैः शशैः
ആ വനത്തിൽ സിംഹങ്ങൾ, വ്യാഘ്രങ്ങൾ, വരാഹങ്ങൾ, അത്യന്തം പ്രബലമായ ഗജങ്ങൾ എന്നിവ വസിച്ചിരുന്നു; മഹാകായ മഹിഷങ്ങൾ, കൂടാതെ കുരംഗം, ചിത്രകം (പുള്ളിമാൻ) 그리고 ശശം (മുയൽ) എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 26
गण्डकैश्चैव खड्गैश्च गोमायुसुरभी युतम् । सारङ्गैर्मल्लकैश्चैव द्विपदैश्च चतुष्पदैः
ആ വനത്തിൽ ഗണ്ഡകയും ഖഡ്ഗവും പോലുള്ള മൃഗങ്ങളും, ഗോമായു (നരി)യും സുഗന്ധമുള്ള ജീവികളും, സാരംഗവും മല്ലകവും എന്ന മാൻവർഗങ്ങളും നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവിടെ ദ്വിപദികളും ചതുഷ്പദികളും എല്ലാം വസിച്ചു।
Verse 27
तथाच कोकिलाकीर्णं मनःकान्तं सुशोभितम् । जीवंजीवकसंघैश्च नानापक्षिसमायुतम्
അതുപോലെ ആ വനം കുയിലുകളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു—മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതും അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നതും; ജീവംജീവക പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളാലും നാനാവിധ പക്ഷികളാലും സമന്വിതമായിരുന്നു।
Verse 28
दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्
അത് ദുഃഖവും ശോകവും വിട്ടതായിരുന്നു; സത്ത്വഗുണത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അത്യന്തം മനോഹരവും മനസ്സിനെ രമിപ്പിക്കുന്നതും; ക്ഷുധ-തൃഷ്ണകളില്ലാത്തതും കാന്തിമയവും സർവ്വവ്യാധികളിൽ നിന്നു വിമുക്തവുമായിരുന്നു।
Verse 29
सिंहीस्तनं पिबन्त्यत्र कुरंगाः स्नेहसंयुतम् । मार्जारमूषकौ चोभाववलेहत उन्मुखौ
അവിടെ കുരംഗങ്ങൾ (മാൻവർഗം) സ്നേഹസമ്പന്നമായ സിംഹിണിയുടെ മുലകളിൽ നിന്നു പാൽ കുടിച്ചു; പൂച്ചയും എലിയും—ഇരുവരും—വൈരമില്ലാതെ മേലോട്ടു മുഖമുയർത്തി (ആഹാരം) നക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 30
पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः
ആ മനോഹരമായ വനത്തെ കണ്ടു—അവിടെ സിംഹങ്ങളും ആനക്കുട്ടികളും ഭോഗികൾ (സർപ്പങ്ങൾ)യും കലാപികൾ (മയിലുകൾ)യും പോലും വസിക്കുന്നതിനാൽ—പാണ്ഡുനന്ദനന്മാർ അതിൽ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 31
मार्कण्डं दृष्टवांस्तत्र तरुणादित्यसन्निभम् । ऋषिभिः सेव्यमानं तु नानाशास्त्रविशारदैः
അവിടെ അവർ യുവസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായ മാർകണ്ഡേയ മുനിയെ ദർശിച്ചു; നാനാശാസ്ത്രവിദഗ്ധരായ ഋഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 32
कुलीनैः सत्त्वसम्पन्नैः शौचाचारसमन्वितैः । धीसंगतैः क्षमायुक्तैस्त्रिसंध्यं जपतत्परैः
ആ സ്ഥലം കുലീനരും സത്ത്വസമ്പന്നരും ശൗചസദാചാരസമന്വിതരുമായ, മനസ്സിനെ സംയമിച്ചവരും ക്ഷമയുള്ളവരും ത്രിസന്ധ്യാജപത്തിൽ തത്പരരുമായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു।
Verse 33
ऋग्यजुःसामविहितैर्मन्त्रैर्होमपरायणैः । केचित्पञ्चाग्निमध्यस्थाः केचिदेकान्तसंस्थिताः
ചിലർ ഋഗ്-യജുഃ-സാമവേദവിഹിത മന്ത്രങ്ങളാൽ ഹോമത്തിൽ പരായണരായിരുന്നു; ചിലർ പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ തപസ്സു ചെയ്തു, ചിലർ ഏകാന്തത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി നിന്നു।
Verse 34
ऊर्ध्वबाहुनिरालम्बा आदित्यभ्रमणाः परे । सायंप्रातर्भुजश्चान्ये एकाहारास्तथा परे
ചിലർ ആശ്രയമില്ലാതെ കൈകൾ ഉയർത്തി നിന്നു; ചിലർ ആദിത്യഭ്രമണവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. ചിലർ സായം-പ്രാതഃ മാത്രം ഭുജിച്ചു; ചിലർ ഏകാഹാരവ്രതം പാലിച്ചു।
Verse 35
द्वादशाहात्तथा चान्ये अन्ये मासार्धभोजनाः । दर्शे दर्शे तथा चान्ये अन्ये शैवालभोजनाः
ചിലർ പന്ത്രണ്ടു ദിവസത്തിനു ശേഷം മാത്രം ഭുജിച്ചു; ചിലർ അർദ്ധമാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ. ചിലർ ഓരോ ദർശത്തിലും (അമാവാസ്യയിൽ) ഭുജിച്ചു; ചിലർ ശൈവാലം മുതലായ ജലസസ്യങ്ങളാൽ ഉപജീവിച്ചു।
Verse 36
पिण्याकमपरेऽभुजन् केचित्पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः
ചിലർ പിണ്യാകം (എണ്ണക്കഴിവ്) ഭക്ഷിച്ചു; ചിലർ പാലാശപത്രഭോജനരായി ജീവിച്ചു. മറ്റുചിലർ നിയന്ത്രിതാഹാരികൾ—വായുവിനെ തന്നെ ആഹാരമായി കരുതി, അല്ലെങ്കിൽ ജലം മാത്രം ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചു.
Verse 37
एवंभूतैस्तथा वृद्धैः सेव्यते मुनिपुंगवैः । ततो धर्मसुतः श्रीमानाश्रमं तं प्रविश्य सः
ഇത്തരം മഹർഷികളും വൃദ്ധരുമായ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ സേവനത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, ശ്രീമാൻ ധർമ്മസുതൻ ആ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 38
दृष्ट्वा मुनिवरं शान्तं ध्यायमानं परं पदम् । प्रादक्षिण्येन सहसा दण्डवत्पतितोऽग्रतः
പരമപദം ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ശാന്തനായ മുനിവരനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ഉടൻ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, മുന്നിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമമായി വീണു.
Verse 39
भक्त्यानुपतितं दृष्ट्वा चिरादादाय लोचनम् । को भवानित्युवाचेदं धर्मं धीमानपृच्छत
ഭക്തിയോടെ വീണവനെ കണ്ടിട്ട്, ഏറെ നേരത്തിന് ശേഷം ധീമാനായ മുനി ദൃഷ്ടി ഉയർത്തി ധർമ്മാനുസാരമായി ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്?”
Verse 40
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दारकस्तत्समीपगः । आहायं धर्मराजस्ते दर्शनार्थं समागतः
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ബാലൻ പറഞ്ഞു—“ഇവൻ ധർമ്മരാജൻ; നിങ്ങളുടെ ദർശനാർത്ഥം വന്നിരിക്കുന്നു.”
Verse 41
तच्छ्रुत्वादारकेणोक्तं वचनं प्राह सादरः । एह्येहि वत्सवत्सेति किंचित्स्थानाच्चलन्मुनिः । तं तु स्नेहादुपाघ्राय आसने उपवेशयत्
ബാലന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ സ്നേഹപൂർവ്വം—“വാ, വാ വത്സാ!” എന്നു പറഞ്ഞു. തന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് അല്പം എഴുന്നേറ്റ്, സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ ശിരസ്സു ഘ്രാണിച്ച് (ആശീർവദിച്ച്) അവനെ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി।
Verse 42
उपविष्टे सभायां तु पूजां कृत्वा यथाविधि । वन्यैर्धान्यैः फलैर्मूलै रसैश्चैव पृथग्विधैः
അവൻ സഭയിൽ ഇരുന്ന ശേഷം അവർ വിധിപ്രകാരം പൂജ നടത്തി; വന്യധാന്യങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, കന്ദമൂലങ്ങൾ, വിവിധവിധ രസങ്ങൾ എന്നിവ നിവേദിച്ചു।
Verse 43
पाण्डवा ब्राह्मणैः सार्द्धं यथायोग्यं प्रपूजिताः । मुहूर्तादथ विश्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
പാണ്ഡവർ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം യഥായോഗ്യം സത്കരിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് അല്പസമയം വിശ്രമിച്ച ശേഷം ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ…
Verse 44
पृच्छति स्म मुनिश्रेष्ठं कौतूहलसमन्वितः । भगवन्सर्वलोकानां दीर्घायुस्त्वं मतो मम
കൗതുകം നിറഞ്ഞ് അവൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു—“ഭഗവൻ, എന്റെ ധാരണയിൽ നിങ്ങൾ സർവ്വലോകങ്ങളിലും ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ.”
Verse 45
सप्तकल्पानशेषेण कथयस्व ममानघ । कल्पक्षयेऽपि लोकस्य स्थावरस्येतरस्य च
“ഹേ അനഘാ, ഏഴ് കല്പങ്ങളെ മുഴുവനായി എനിക്ക് പറയുക; കൂടാതെ കല്പക്ഷയ സമയത്ത് ലോകത്തിലെ സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ആയ ജീവികളുടെ ഗതി എങ്ങനെയെന്നതും വിശദമായി പറയുക.”
Verse 46
न विनष्टोऽसि विप्रेन्द्र कथं वा केन हेतुना । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्रान्ताश्च या मुने
ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നീ നശിച്ചിട്ടില്ല—എങ്ങനെ, ഏതു കാരണത്താൽ? കൂടാതെ ഹേ മുനേ! ഗംഗാദി സമുദ്രാന്തമായി ഒഴുകുന്ന എല്ലാ നദികളുടെ അവസ്ഥ എന്ത്?
Verse 47
तासां मध्ये स्थिताः काः स्वित्काश्चैव प्रलयं गताः । का नु पुण्यजला नित्यं कानु न क्षयमागता
ആ നദികളിൽ ഏവയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, ഏവയാണ് പ്രളയത്തിൽ ലീനമായത്? ഏതാണ് നിത്യ പുണ്യജലധാര, ഏതാണ് ക്ഷയം പ്രാപിക്കാത്തത്?
Verse 48
एतत्कथय मे तात प्रसन्नेनान्तरात्मना । श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण ऋषिभिः सह बान्धवैः
ഹേ താതാ! പ്രസന്നവും കരുണാപൂർണ്ണവുമായ അന്തഃകരണത്തോടെ ഇത് എനിക്ക് പറഞ്ഞു തരിക. ഋഷിമാരോടും എന്റെ ബന്ധുക്കളോടും കൂടി ഞാൻ ഇത് പൂർണ്ണമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 49
श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । कथयामि यथा न्यायं यत्पृच्छसि ममानघ
ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സാധു, സാധു! ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ ധർമ്മപുത്ര യുധിഷ്ഠിര, ഹേ അനഘാ! നീ ചോദിച്ചതിനെ ഞാൻ ന്യായാനുസൃതമായ പരമ്പരപ്രകാരം യഥാവിധി വിശദീകരിക്കും.
Verse 50
सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं रुद्रभाषितम् । यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु
രുദ്രൻ പ്രസ്താവിച്ച ഈ പുണ്യപുരാണം സർവ്വപാപഹരമാണ്. ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക.
Verse 51
अश्वमेध सहस्रेण वाजपेयशतेन च । तत्फलं समवाप्नोति राजन्नास्त्यत्र संशयः
ഹേ രാജാവേ, സഹസ്ര അശ്വമേധങ്ങളും ശത വാജപേയ യാഗങ്ങളും നൽകുന്ന പുണ്യഫലം തന്നേ അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 52
ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी गोघ्नश्च यो नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रस्य वचनं यथा
ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തവൻ, സുരാപാനി, മോഷ്ടാവ്, ഗോഹത്യ ചെയ്ത നരനും—രുദ്രന്റെ വചനപ്രകാരം സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു।
Verse 53
गङ्गा तु सरितां श्रेष्ठा तथा चैव सरस्वती । कावेरी देविका चैव सिन्धुः सालकुटी तथा
നദികളിൽ ഗംഗയാണ് ശ്രേഷ്ഠം; അതുപോലെ സരസ്വതി, കാവേരി, ദേവികാ, സിന്ധു, സാലകുടീ എന്നിവയും പുണ്യനദികളാണ്।
Verse 54
सरयूः शतरुद्रा च मही चर्मिलया सह । गोदावरी तथा पुण्या तथैव यमुना नदी
സരയൂ, ശതരുദ്രാ, ചർമിലയോടുകൂടിയ മഹീ, പുണ്യമായ ഗോദാവരി, യമുനാ നദിയും പവിത്രമാണ്।
Verse 55
पयोष्णी च शतद्रुश्च तथा धर्मनदी शुभा । एताश्चान्याश्च सरितः सर्वपापहराः स्मृताः
പയോഷ്ണീ, ശതദ്രു, ശുഭമായ ധർമനദിയും പുണ്യമാണ്. ഇവയും മറ്റു നദികളും സർവ്വപാപഹരികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 56
किं तु ते कारणं तात वक्ष्यामि नृपसत्तम । समुद्राः सरितः सर्वाः कल्पे कल्पे क्षयं गताः
എന്നാൽ ഹേ താത, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിന്റെ കാരണം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. ഓരോ കല്പത്തിലും എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും എല്ലാ നദികളും പ്രളയത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
Verse 57
सप्तकल्पक्षये क्षीणे न मृता तेन नर्मदा । नर्मदैकैव राजेन्द्र परं तिष्ठेत्सरिद्वरा
ഏഴ് കല്പങ്ങളുടെ പ്രളയക്ഷയം പൂർത്തിയായാലും നർമദ നശിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നർമദ മാത്രം പരമമായി നിലനിൽക്കുന്നു—നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠ.
Verse 58
तोयपूर्णा महाभाग मुनिसंघैरभिष्टुता । गंगाद्याः सरितश्चान्याः कल्पे कल्पे क्षयं गताः
ഹേ മഹാഭാഗാ, ജലപൂർണ്ണവും മുനിസംഘങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നതുമായിരുന്നാലും ഗംഗാദി മറ്റ് നദികൾ ഓരോ കല്പത്തിലും പ്രളയത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
Verse 59
एषा देवी पुरा दृष्टा तेन वक्ष्यामि तेऽनघ
ഈ ദേവിയെ പുരാതനകാലത്ത് ദർശിച്ചിരുന്നു; അതിനാൽ ഹേ അനഘാ, ഞാൻ നിന്നോട് അവളുടെ വൃത്താന്തം പറയുന്നു.