Rig Veda 7.3.9: Mandala 7, Sukta 3, Mantra 9

Sukta 7.3

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni (Pāvaka, Sukratu)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

निर्यत्पूतेव स्वधितिः शुचिर्गात्स्वया कृपा तन्वा रोचमानः । आ यो मात्रोरुशेन्यो जनिष्ट देवयज्याय सुक्रतुः पावकः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 7.3.9

Transliteration

nír yát pūtévá svádhitiḥ śúcir gā́t sváyā kṛpā́ tanvā́ rócamānaḥ | ā́ yó mā́tror uśényo ján iṣṭa deva-yájyāya su-krát uḥ pāvakáḥ ||

Translation

അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ—ശുദ്ധൻ, ശുദ്ധീകരിച്ച സ്വധിതി (കോടാലി) പോലെയായി—സ്വയം രൂപപ്പെടുത്തിയ ദേഹത്താൽ ദീപ്തനായി പ്രകാശിക്കുന്നു. രണ്ടു മാതാക്കളിൽ നിന്നു ജനിച്ച, അത്യന്തം അഭിലഷണീയനായവൻ ദേവയജ്ഞത്തിനായി വരുന്നു—സുക്രതു, പാവക, നിർമ്മലജ്വാലയുള്ളവൻ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• निर्: out, forth
• निर्: —
• Type: Indeclinable
• Root: निस् (उपसर्ग)

• यत्: as/when going forth (in ‘nir-yat’)
• यत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: यम् (धातु) → यत् (कृदन्त/नपुंसक) अथवा यद् (सर्वनाम)

• पूता: purified
• पूता: विशेषण (उपमान) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: पू (धातु) → पूत (कृदन्त, भूतकृदन्त)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• स्वधितिः: axe (sharp implement)
• स्वधितिः: कर्तृ (उपमान-रूपेण) / उपमेयस्य विशेषण-आधार
• Type: Noun
• Root: स्वधिति (प्रातिपदिक)

• शुचिः: bright, pure
• शुचिः: कर्तृ (मुख्य वाक्य का) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) अथवा √शुच् (दीप्तौ/शौचे) से निष्पन्न विशेषण

• गात्: went forth, came
• गात्: क्रिया (मुख्य) ; कर्ता = शुचिः (अग्निः)
• Type: Verb
• Root: गा (धातु)

• स्वया: by his own (power)
• स्वया: करण (instrumental) / सहायक-भाव
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृपा: by (his) own form/power
• कृपा: करण
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक) [RV: ‘कृपा’ = रूप/आकृति/शक्ति/कृपणता नहीं; ‘form/appearance, might’]

• तन्वा: with (his) body, in person
• तन्वा: करण
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• रोचमानः: shining
• रोचमानः: कर्तृ-विशेषण (शुचिः/अग्निः)
• Type: Adjective/Participle
• Root: रुच् (धातु, दीप्तौ) → रोचमान (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपद)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाक्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• मात्रोः: of the two mothers (heaven & earth / two kindling-sticks)
• मात्रोः: सम्बन्ध (genitive) / अधिकरण-सूचक (वैदिक)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• उरुशेन्यः: widely glorious/excellent
• उरुशेन्यः: कर्तृ-विशेषण (यः = अग्निः)
• Type: Adjective
• Root: उरु-शेन्य (समास; उरु ‘wide, great’ + शेन्य ‘to be won/desired, excellent’)

• जनिष्ट: was born, came to be
• जनिष्ट: क्रिया (सम्बन्धवाक्य) ; कर्ता = यः
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• देवयज्याय: for the worship of the gods
• देवयज्याय: सम्प्रदान (purpose/for)
• Type: Noun
• Root: देवयज्या (प्रातिपदिक; देव + यज्या ‘worship/ritual offering’)

• सुक्रतुः: of good resolve/skill
• सुक्रतुः: कर्तृ-विशेषण (अग्निः)
• Type: Adjective
• Root: सु-क्रतु (समास; सु ‘good’ + क्रतु ‘resolve, power, rite-intelligence’)

• पावकः: the purifier (Agni)
• पावकः: कर्तृ (मुख्य/सम्बन्धवाक्य का विषय: अग्निः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पावक (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)