
Sukta 10.93
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable; likely Triṣṭubh/related (needs verification for 10.93.1 specifically)
ഈ സൂക്തം ദ്യാവാപൃഥിവീ—സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും—എന്ന വിശാലവും മാതൃത്വപരവുമായ ഇരട്ടയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അവർ ലോകങ്ങളെ താങ്ങി നിർത്തുകയും അതിശക്തവും ഹിംസാത്മകവുമായ ശക്തികളിൽ നിന്ന് നിരന്തര സംരക്ഷണം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. സൂക്തം മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ പ്രാർത്ഥന ക്രമബദ്ധമായ ശക്തിയുടെ ദർശനമായി വ്യാപിക്കുന്നു: യാഗകർമ്മം “മാനവാതീതം” ആകുന്നു, കൂടാതെ അനേകം ശക്തികളുടെ കോസ്മിക ക്രമീകരണം യജമാനന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഇതിനകം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു എന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.
Mantra 1
महि द्यावापृथिवी भूतमुर्वी नारी यह्वी न रोदसी सदं नः । तेभिर्नः पातं सह्यस एभिर्नः पातं शूषणि ॥
മഹത്തായിരിക്കുന്നു ദ്യാവാ-പൃഥിവീ—വിശാലവും മാതൃത്വമയവും ബലവത്തുമായ; നഃ സദം—ഞങ്ങൾക്കായി എപ്പോഴും—ഈ രണ്ടു രോദസീ. തേഭിഃ നഃ പാതം—അവരാൽ ഞങ്ങളെ സഹ്യസഃ—അതിപ്രബല ശക്തികളിൽ നിന്ന്—കാക്കുക; ഏഭിഃ നഃ പാതം ശൂഷണി—ആക്രമണഹിംസയിൽ നിന്നുമെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കൂ.
Mantra 2
यज्ञेयज्ञे स मर्त्यो देवान्त्सपर्यति । यः सुम्नैर्दीर्घश्रुत्तम आविवासत्येनान् ॥
യജ്ഞത്തിന് പിന്നാലെ യജ്ഞത്തിൽ ആ മർത്ത്യൻ ദേവന്മാരെ സത്യത്തോടെ സേവിച്ചു-പൂജിക്കുന്നു; അവരുടെ സുമ്നങ്ങൾ (കൃപാ-അനുഗ്രഹങ്ങൾ) മൂലം അവൻ ദീർഘശ്രുത്തമൻ—ദൂരത്തോളം കേൾക്കുന്നവൻ—ആകുന്നു; വിശ്വസ്തമായ സ്വാഗത-ആവാഹനത്തിലൂടെ അവരെ നിരന്തരം ഇവിടെ സന്നിഹിതരാക്കുന്നു.
Mantra 3
विश्वेषामिरज्यवो देवानां वार्महः । विश्वे हि विश्वमहसो विश्वे यज्ञेषु यज्ञियाः ॥
ഹേ സർവ്വ പ്രകാശമുള്ളതും ഉഗ്രവുമായ ശക്തികളേ, നിങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ മഹത്തായ രക്ഷാബലം, വിശാലമായ കവചം തന്നെയാണ്. കാരണം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സർവ്വമഹിമയുള്ളവർ; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും യജ്ഞങ്ങളിൽ യജ്ഞിയർ—ആവാഹനയോഗ്യരും യജ്ഞത്തിൽ സിദ്ധിയാർജ്ജിക്കേണ്ടവരും—ആകുന്നു.
Mantra 4
ते घा राजानो अमृतस्य मन्द्रा अर्यमा मित्रो वरुणः परिज्मा । कद्रुद्रो नृणां स्तुतो मरुतः पूषणो भगः ॥
ഇവരാണ് അമൃതത്വത്തിന്റെ ആനന്ദരാജാക്കന്മാർ—അര്യമൻ, മിത്രൻ, സർവ്വത്തും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന വരുണൻ; മനുഷ്യർ സ്തുതിക്കുന്ന രുദ്രനും; മരുത്ഗണം, പൂഷൻ, ഭഗൻ—ഇവ ദേവശക്തികൾ നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ അമരമായ വിശാലതയെ ഭരിക്കുകയും വിഭജിച്ചു നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
Mantra 5
उत नो नक्तमपां वृषण्वसू सूर्यामासा सदनाय सधन्या । सचा यत्साद्येषामहिर्बुध्नेषु बुध्न्यः ॥
ജലങ്ങളോടുകൂടെ രാത്രിയും, ബലം നല്കുന്ന ആ രണ്ടും—സൂര്യനും ചന്ദ്രനും—ഞങ്ങളുടെ ചേതനാസനത്തിനും സത്യലാഭത്തിനും വരട്ടെ. അവർ ഒരുമിച്ച് ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആഴങ്ങളിൽ ഉള്ള അഹി-ശക്തി തന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജാഗ്രത പ്രാപിക്കുന്നു.
Mantra 6
उत नो देवावश्विना शुभस्पती धामभिर्मित्रावरुणा उरुष्यताम् । महः स राय एषतेऽति धन्वेव दुरिता ॥
ദിവ്യ അശ്വിനർ—ശുഭമായ പ്രകാശസൗഖ്യങ്ങളുടെ അധിപതികൾ—മിത്ര-വരുണന്മാർ, സ്ഥിരപ്രകാശത്തിന്റെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളാൽ/ശക്തികളാൽ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കട്ടെ. അപ്പോൾ മഹാ റായ്—അസ്തിത്വത്തിന്റെ പൂർണ്ണത—മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പാഞ്ഞ്, വിശാലമായ നിർജ്ജന ധനുഷ്പഥം കടക്കുന്നതുപോലെ ദുരിതങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്നു.
Mantra 7
उत नो रुद्रा चिन्मृळतामश्विना विश्वे देवासो रथस्पतिर्भगः । ऋभुर्वाज ऋभुक्षणः परिज्मा विश्ववेदसः ॥
രുദ്രന്മാരും ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിക്കട്ടെ; അശ്വിനർ, സർവ്വദേവന്മാർ, രഥപതി, ഭഗൻ; അതുപോലെ ഋഭുക്കൾ—വാജൻ, ഋഭുക്ഷൻ, പരിജ്മാ—വിശ്വവേദസർ, ഞങ്ങളുടെ സഹായത്തിനായി വരികയും ഞങ്ങളുടെ ഊർജങ്ങളെ യഥാവിധി രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യട്ടെ.
Mantra 8
ऋभुॠभुक्षा ऋभुर्विधतो मद आ ते हरी जूजुवानस्य वाजिना । दुष्टरं यस्य साम चिदृधग्यज्ञो न मानुषः ॥
ഋഭു, ഋഭുക്ഷ, ഋഭു—വിധാതാവിന്റെ (ക്രമീകരകന്റെ) മദം/ഉല്ലാസമായി നീ വരുന്നു; ഹേ വാജിൻ (ബലവാൻ), ഹേ സമൃദ്ധിയുടെ അധിപതേ, നിന്റെ രണ്ടു ഹരി (അശ്വങ്ങൾ) ഉത്സുകഗതിക്കായി യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവന്റെ സാമം (സാമ-സ്വരം/സാമ്യം) കടക്കാൻ ദുഷ്കരം; യജ്ഞം മനുഷ്യസാധാരണമല്ലാതെ, വേറിട്ടൊരു അതിമാനവ ശക്തിയായി ഉയരുന്നു.
Mantra 9
कृधी नो अह्रयो देव सवितः स च स्तुषे मघोनाम् । सहो न इन्द्रो वह्निभिर्न्येषां चर्षणीनां चक्रं रश्मिं न योयुवे ॥
ഹേ ദേവ സവിതഃ, ഞങ്ങളെ അഹ്രയ (അവിലംബ/അനാവേശ) ആക്കുക—അനാവശ്യ അതിവേഗമില്ലാതെ സ്ഥിരമാക്കുക; ദാതാക്കളായ മഘോനന്മാരിൽ നിന്നെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ അഗ്നിരൂപ വഹ്നികളോടുകൂടെ ഈ ജനങ്ങളുടെ ബലം ഞങ്ങളിലേക്കു സ്ഥാപിക്കട്ടെ—ചക്രത്തിന്റെ വക്കുപോലെ, ശരിയായ പാതയിൽ പിടിച്ചുനിർത്തിയ രശ്മി (കിരണം/രശ്മി) പോലെ—ഞങ്ങളുടെ ഗതി ക്രമബദ്ധവും വിജയകരവും ആകുവാൻ.
Mantra 10
ऐषु द्यावापृथिवी धातं महदस्मे वीरेषु विश्वचर्षणि श्रवः । पृक्षं वाजस्य सातये पृक्षं रायोत तुर्वणे ॥
ഹേ ദ്യാവാപൃഥിവീ, ഈ കർമങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾക്കായി മഹത്തായ, വിശ്വചർഷണി (സർവ്വജന-പോഷക) ശ്രവസ്—കീർത്തി/പ്രഭ—ഞങ്ങളുടെ വീരശക്തികളിൽ സ്ഥാപിക്കുവിൻ. വാജ (ബല-സമൃദ്ധി) നേടുന്നതിനായി പൃക്ഷം (പോഷണം/ബലവർധനം), റായഃ (ധന-സമൃദ്ധി)ക്കായി പൃക്ഷം, തുർവണ (വിജയകരമായ അതിക്രമണം)ക്കായും പൃക്ഷം നൽകുവിൻ.
Mantra 11
एतं शंसमिन्द्रास्मयुष्ट्वं कूचित्सन्तं सहसावन्नभिष्टये । सदा पाह्यभिष्टये मेदतां वेदता वसो ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, സഹസാവൻ! നിന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞങ്ങളുടെ ഈ ശംസ (സ്തുതി-വചനം)—ചെറുതായി തോന്നിയാലും—ഞങ്ങളുടെ അഭിഷ്ടയേ, യഥാർത്ഥ സംരക്ഷണത്തിനായി, സ്വീകരിക്കണമേ. ഹേ വസു, സദാ ഞങ്ങളെ അഭിഷ്ടയേയ്ക്കായി കാത്തുകൊള്ളുക; ദ്രവ്യത്തിലും വേദതാ (ജ്ഞാനം)യിലും ഞങ്ങളെ വർദ്ധിപ്പിക്കണമേ.
Mantra 12
एतं मे स्तोमं तना न सूर्ये द्युतद्यामानं वावृधन्त नृणाम् । संवननं नाश्व्यं तष्टेवानपच्युतम् ॥
എന്റെ ഈ സ്തോമത്തെ അവർ മനുഷ്യരിടയിൽ സൂര്യന്റെ ദൂരദീപ്തമായ ഗതിപഥംപോലെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഇത് സംവനന—ഒന്നിച്ചുകൂട്ടുന്ന ബന്ധം—നന്നായി തീർത്ത രഥപ്രവർത്തിപോലെ, ദൃഢവും അച്യുതവും (ഒഴുകിപ്പോകാത്തതും) ആകുന്നു; നമ്മുടെ ശക്തികളുടെ അന്തർബന്ധം സ്ഥിരവും ദീർഘസ്ഥായിയും ആകേണ്ടതിന്.
Mantra 13
वावर्त येषां राया युक्तैषां हिरण्ययी । नेमधिता न पौंस्या वृथेव विष्टान्ता ॥
ആർക്കുവേണ്ടി റായാ (സമൃദ്ധി) തിരിഞ്ഞ് ശരിയായ യോഗത്തിൽ ചേർക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവർക്കായി ഹിരണ്യയീ (സ്വർണ്ണതേജസ്) സംയുക്തമാകുന്നു. അവരുടെ പൗംസ്യ (പുരുഷബലം) അർദ്ധമാപത്തിൽ തടയപ്പെടുന്നില്ല; വ്യർത്ഥമായി ചിതറാതെ, സ്ഥിരമായ അന്ത്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
Mantra 14
प्र तद्दुःशीमे पृथवाने वेने प्र रामे वोचमसुरे मघवत्सु । ये युक्त्वाय पञ्च शतास्मयु पथा विश्राव्येषाम् ॥
കഠിനമായ ഇടുക്കിലും വിശാലമായ വ്യാപ്തിയിലും, ആനന്ദാന്വേഷണമായ വേനയിൽ, ശക്തിമാന്മാരായ മഘവത്സു അസുരന്മാരുടെ ഇടയിൽ—അത് ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു ഉച്ചരിക്കുന്നു. യുക്തികർമ്മത്തിനായി (ജോഡിക്കൽക്കായി) നമ്മുടെ അഭിലാഷത്തിന്റെ അഞ്ചുനൂറു പഥങ്ങളെ എല്ലാടവും പ്രസിദ്ധമാക്കിയവർ അവർ.
Mantra 15
अधीन्न्वत्र सप्ततिं च सप्त च । सद्यो दिदिष्ट तान्वः सद्यो दिदिष्ट पार्थ्यः सद्यो दिदिष्ट मायवः ॥
ഇവിടെ അവൻ എഴുപതും ഏഴും സ്ഥാപിച്ചു. ഉടൻതന്നെ അവയെ നിങ്ങൾക്കായി ക്രമപ്പെടുത്തി—ഉടൻതന്നെ പാർത്ഥ്യമായ (ഭൗമ) അടിസ്ഥാനം, ഉടൻതന്നെ പ്രവർത്തനചേതനയുടെ മായാവഃ (രൂപനിർമ്മാണശക്തികൾ).
They are Heaven and Earth addressed together as the ‘Two Worlds’—vast parental powers that uphold life and provide protection and stability for the worshipper and the sacrifice.
The hymn chiefly asks Heaven and Earth to protect the sacrificer from overpowering pressures and violent attack, and to keep the ritual action firmly supported within cosmic order.
It means that when the rite is rightly harmonized and ‘arranged,’ it becomes larger than personal effort—an objective, uplifting power that carries the practitioner beyond ordinary limitation.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.