Sarga 111

Verse 1

अथसंस्मारयामासमातलिराघवंतदा ।अजानन्निवकिंवीरत्वमेनमनुवर्तसे ।।।।

അപ്പോൾ മാതലി രാഘവനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: “ഹേ വീരാ, നീ അറിയാത്തവനെന്നപോലെ എന്തുകൊണ്ട് ഈ വഴിയെ പിന്തുടരുന്നു?”

Verse 2

विसृजास्मैवधायत्वमस्त्रंपैतामहंप्रभो ।विनाशकालःकथितोःयःसुरैःसोऽद्यवर्तते ।।।।

പ്രഭോ! അവനെ വധിക്കുവാൻ പിതാമഹദിവ്യാസ്ത്രം അവന്റെമേൽ പ്രയോഗിക്കണമേ. ദേവന്മാർ പ്രവചിച്ച നാശകാലം ഇന്നിവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 3

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।।।

പിന്നീട് മാതലിയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ജ്വലിക്കുന്ന ശരമെടുത്തു—ശ്വാസം കനക്കുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ. അത് ബ്രഹ്മദത്തമായ, യുദ്ധത്തിൽ അമോഘമായ മഹാബാണം; ഭഗവാൻ ഋഷി അഗസ്ത്യൻ മുമ്പേ അവനു നൽകിയതായിരുന്നു.

Verse 4

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।6.111.3।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।6.111.4।।

ഭഗവാൻ ഋഷി അഗസ്ത്യൻ ആദ്യം നൽകിയ ബ്രഹ്മദത്തമായ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകാത്ത മഹാബാണം ആ വീര്യവാൻ യുദ്ധോപയോഗത്തിനായി ഏറ്റെടുത്തു.

Verse 5

ब्रह्मणानिर्मितंपूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा ।दत्तंसुरपतेःपूर्वंत्रिलोकजयकाङ्क्षिणः ।।।।

അപരിമിത തേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവ് മുൻപ് ഇന്ദ്രന്റെ ഹിതാർത്ഥമായി അതിനെ നിർമ്മിച്ചു; ത്രിലോകവിജയം ആഗ്രഹിച്ച ദേവപതിക്ക് പുരാതനകാലത്ത് അതിനെ ദാനമായി നൽകി.

Verse 6

यस्यवाजेषुपवनःफलेपावकभास्करौ ।शरीरमाकाशमयंगौरवेमेरुमन्दरौ ।।।।

ആ അമ്പിന്റെ തൂവലുകളിൽ പവനൻ അധിഷ്ഠാതാവായിരുന്നു; അതിന്റെ അഗ്രത്തിൽ അഗ്നിയും സൂര്യനും അധിഷ്ഠാതാക്കളായിരുന്നു; അതിന്റെ ദേഹം ആകാശമയമായിരുന്നു; അതിന്റെ ഭാരവും ഗുരുത്വവും മേരുവും മന്ദരവും ആയിരുന്നു.

Verse 7

जाज्वल्यमानंवपुषासुपुङ्खंहेमभूषितम् ।तेजसासर्वभूतानांकृतंभास्करवर्चसम् ।।।।

ജ്വലിക്കുന്ന ദേഹകാന്തിയോടെ, ഉത്തമപക്ഷങ്ങളോടും സ്വർണാഭരണങ്ങളോടും അലങ്കൃതമായത്; സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ നിർമ്മിതമായി, സൂര്യസമാന പ്രഭയോടെ ദീപ്തമായിരുന്നു.

Verse 8

सधूममिवकालानगिंदीप्तमाशीविषोपमम् ।नरनागाश्ववृद्धानांभेदनंक्षिप्रकारिणम् ।।।।

യുഗാന്താഗ്നിപോലെ പുകമൂടി, ദീപ്തമായി വിഷസർപ്പസമാന ഭയങ്കരമായി അത്; ശത്രുവിന്റെ മനുഷ്യർ, ഗജങ്ങൾ, അശ്വങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ കൂട്ടങ്ങളെ ക്ഷിപ്രമായി ഭേദിച്ചു തകർത്തു.

Verse 9

द्वाराणांपरिघाणां च गिरीणांचापिभेदनम् ।नानारुधिरदिग्धाङ्गंमेदोदिग्धंसुदारुणम् ।।।।

നഗരദ്വാരങ്ങളും ഇരുമ്പുകമ്പികളും പർവ്വതങ്ങളും വരെ ഭേദിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളത്; അനേകം ശത്രുക്കളുടെ രക്തം പുരണ്ട ദേഹത്തോടെ, മേദസ്സും മജ്ജയും തളിച്ച ഭയാനകമായിരുന്നു.

Verse 10

वज्रसारंमहानादंनानासमितिदारणम् ।सर्ववित्रासनंभीमंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।।।।

വജ്രസാരമായ കഠിനതയോടെ മഹാനാദം മുഴക്കി, പല യുദ്ധവ്യൂഹങ്ങളെയും തകർത്തു ചിതറിക്കുന്നതു; സർവ്വരെയും ഭീതിപ്പെടുത്തുന്ന ഭീകരം, ശ്വസിച്ച് ഫുശ്ശെന്ന് ഫണിയുന്ന പന്നഗത്തെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 11

कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम् ।नित्यंभक्षप्रदंयुद्धेयमरूपंभयापहम् ।।।।

യുദ്ധത്തിൽ അത് കങ്കന്മാർക്കും ഗൃധ്രങ്ങൾക്കും ബകങ്ങൾക്കും, ഗോമായുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾക്കും രാക്ഷസർക്കും നിത്യഭക്ഷ്യം നൽകുന്നതായി മാറുന്നു; യമരൂപം ധരിച്ച ഭയങ്കരം, ഭയം അകറ്റുന്നതുമാകുന്നു.

Verse 12

नन्दनंवानरेन्द्राणांरक्षसामवसादनम् ।वाजितंविविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ।।।।

അത് വാനരേന്ദ്രന്മാർക്ക് ആനന്ദം പകരുന്നതായിരുന്നുവെങ്കിലും രാക്ഷസർക്കു നാശകാരണം; ഗരുഡന്റെ ചിറകുപോലെ മനോഹര ചിത്രങ്ങളുള്ള, പലവിധ ശോഭന പീലികളാൽ അലങ്കരിച്ച അമ്പായിരുന്നു.

Verse 13

तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।।।अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः ।वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।।।

ലോകങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ആ ഉത്തമശരത്തെ—ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ഭയം നശിപ്പിക്കുന്നതും, ശത്രുക്കളുടെ കീർത്തി കവർന്നെടുക്കുന്നതും, ധാരകനു പ്രഹർഷം നൽകുന്നതുമായ അതിനെ—മഹാബലനായ രാമൻ മന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിച്ചു; പിന്നെ വേദത്തിൽ പ്രസ്തുതമായ വിധിപ്രകാരം ബലവാൻ രാമൻ ആ മഹേഷുവിനെ ധനുസ്സിൽ സംധാനം ചെയ്തു.

Verse 14

तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।6.111.13।।अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः ।वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।6.111.14।।

ലോകങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ആ ഉത്തമശരത്തെ—ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ഭയം നശിപ്പിക്കുന്നതും, ശത്രുക്കളുടെ കീർത്തി കവർന്നെടുക്കുന്നതും, ധാരകനു പ്രഹർഷം നൽകുന്നതുമായ അതിനെ—മഹാബലനായ രാമൻ മന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിച്ചു; പിന്നെ വേദത്തിൽ പ്രസ്തുതമായ വിധിപ്രകാരം ബലവാൻ രാമൻ ആ മഹേഷുവിനെ ധനുസ്സിൽ സംധാനം ചെയ്തു.

Verse 15

तस्मिन् सधनीयमानेतुराघवेणशरोत्तमे ।सर्वभूतानिसन्त्रेसुश्चचाल च वसुन्धरा ।।।।

രാഘവൻ ആ ശ്രേഷ്ഠമായ അമ്പിനെ സംധാനിക്കുമ്പോൾ, സർവ്വഭൂതങ്ങളും ഭീതിയിൽ വിറച്ചു; വസുന്ധരയും തന്നെ നടുങ്ങി.

Verse 16

स रावणायसङ्रुद्धोभृशमायम्यकार्मुकम् ।चिक्षेपपरमायत्तःशरंमर्मविदारणम् ।।।।

രാവണനോടു ക്രോധിച്ച് അവൻ ധനുസ്സിനെ അത്യന്തം വലിച്ചു, പൂർണ്ണ ഏകാഗ്രതയോടെ മർമ്മവിദാരകമായ അമ്പ് എറിഞ്ഞു.

Verse 17

स वज्रइवदुर्धर्षोवज्रिबाहुविसर्जितः ।कृतान्तइवचावार्योन्यपतद्रावणोरसि ।।।।

ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ ദുർധർഷവും, വജ്രധാരിയുടെ ഭുജത്തിൽ നിന്നു വിടുതലായതുപോലെയും—കൃതാന്തനെപ്പോലെ തടയാനാകാത്തതുമായ ആ അമ്പ് രാവണന്റെ വക്ഷസ്സിൽ പതിച്ചു.

Verse 18

स विसृष्टोमहावेगश्शरीरान्तकरश्शरः ।चिच्छेदहृदयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः ।।।।

മഹാവേഗത്തോടെ വിട്ട ആ ശരീരാന്തകരമായ അമ്പ് ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണന്റെ ഹൃദയം പിളർത്തി.

Verse 19

रुधिराक्तस्सवेगेनशरीरान्तकरःशरः ।रावणस्यहरन्प्राणान्विवेशधरणीतलम् ।।।।

രക്തത്തിൽ ലിപ്തമായി വേഗത്തോടെ പാഞ്ഞ ആ പ്രാണഹാരി അമ്പ് രാവണന്റെ പ്രാണവായുവിനെ കവർന്നു ഭൂമിതലത്തിൽ കുത്തിപ്പതിച്ചു.

Verse 20

स शरोरावणंहत्वारुधिरार्द्रीकृतच्छविः ।कृतकर्मानिभृतवत्स्वतूणींपुनराविशत् ।।।।

ആ ശരം രാവണനെ സംഹരിച്ച് രക്തത്തിൽ തന്റെ ദീപ്തി മങ്ങിയാക്കി; കൃത്യം പൂർത്തിയാക്കി നിശ്ശബ്ദമായി വീണ്ടും തന്റെ തൂണീരിലേക്കു മടങ്ങി പ്രവേശിച്ചു.

Verse 21

तस्यहस्ताद्धतस्याशुकार्मुकं च ससायकम् ।निपपातसहप्राणैर्भ्रश्यमानस्यजीवितात् ।।।।

അവൻ വധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ ഒഴുകിപ്പോകുമ്പോൾ, അവന്റെ കൈയിലെ ധനുസ്സും ബാണവും ഉടൻ തന്നെ പ്രാണനോടൊപ്പം എന്നപോലെ താഴെ വീണു.

Verse 22

गतासुर्भीमवेगस्तुनैरृतेन्द्रोमहाद्युतिः ।पपातस्यन्दनाद्भूमौवृत्रोवज्रहतोयथा ।।।।

പ്രാണരഹിതനായി, ഭയങ്കര വേഗവും മഹാദീപ്തിയും ഉള്ള രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണു—ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രത്താൽ വീണ വൃത്രനെപ്പോലെ.

Verse 23

तंदृष्टवापतितंभूमौहतशेषानिशाचराः ।हतनाधाभयत्रस्तास्सर्वतस्सम्प्रदुद्रुवुः ।।।।

അവനെ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ശേഷിച്ച നിശാചരർ—സ്വാമി വധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ നേതാവില്ലാത്തവർ—ഭീതിയാൽ വിറച്ച് എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 24

सर्वतश्चाभिपेतुस्तान्वानराद्रुमयोधिनः ।दशग्रीववधंदृष्टवावानराजितकाशिनः ।।।।

എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്നു വൃക്ഷങ്ങളെ ആയുധമാക്കി പോരാടുന്ന വാനരയോദ്ധാക്കൾ അവരിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി; ദശഗ്രീവൻ രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട വാനരർ ജയോന്മാദത്തോടെ വിജയലക്ഷണരായി സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 25

अर्दितावानरैर्भ्रष्टालङ्कामभ्यपतन् भयात् ।हताश्रयात्वात्करुणैर्भाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ।।।।

വാനരന്മാർക്കാൽ മുറിവേറ്റും യുദ്ധത്തിൽ തകർന്നും അവർ ഭയത്തോടെ ലങ്കയിലേക്കു ഓടിപ്പോയി; ആശ്രയം നഷ്ടമായതിനാൽ കരുണാഭരിതമായ മുഖങ്ങളിൽ നിന്നു കണ്ണീർധാരകൾ ഒഴുകി.

Verse 26

ततोविनेदुःसम्हृष्टावानराःजितकाशिनः ।वदन्तोराघवजयंरावणस्य ज तद्वधम् ।।।।

അപ്പോൾ ജയോന്മാദത്തിൽ നിറഞ്ഞ, വിജയലക്ഷണങ്ങളോടെ തിളങ്ങുന്ന വാനരർ ഉച്ചത്തിൽ നാദം മുഴക്കി—രാഘവന്റെ ജയവും രാവണന്റെ വധവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 27

अथान्तरिक्षेव्यनदत्सौम्यस्त्रिदशदुन्धुभिः ।दिव्यगन्धशहस्तत्रमारुतस्सुसुकोववौ ।।।।

പിന്നീട് ആകാശത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ മംഗളദുന്ദുഭിനാദം മുഴങ്ങി; ദിവ്യസുഗന്ധം വഹിച്ച മൃദുവും സുഖകരവുമായ കാറ്റ് ആനന്ദത്തോടെ വീശി.

Verse 28

निपपातान्तरिक्षाच्चपुष्पवृष्टिस्तदाभुवि ।किरन्तीराघवरथंदुरवापामनोहरा ।।।।

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്നു ഭൂമിയിലേക്കു മനോഹരമായ പുഷ്പവൃഷ്ടി വീണു; അപൂർവവും അത്ഭുതകരവുമായ ആ പുഷ്പധാര രാഘവന്റെ രഥത്തിന്മേൽ ചിതറി അതിനെ മൂടി.

Verse 29

राघवस्तवसंयुक्तागगने च विशुश्रुवे ।साधुसाध्वितिवागग्य्रादेवतानांमहात्मनाम् ।।।।

ആകാശത്തിൽ നിന്നു മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരുടെ ശ്രേഷ്ഠവാക്കുകൾ വ്യക്തമായി കേട്ടു—രാഘവനെ സ്തുതിച്ച്: “സാധു! സാധു!”

Verse 30

अविवेशमहान् हर्षोदेवानांचारणैःसह ।रावणेनिहतेरौद्रेसर्वलोकभयङ्करे ।।।।

സകല ലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരനായ ക്രൂര രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ചാരണന്മാരോടുകൂടെ ദേവന്മാരിൽ മഹാനന്ദം നിറഞ്ഞു.

Verse 31

ततःसकामंसुग्रीवमङ्गदं च विभीषणम् ।चकारराघवःप्रीतोहत्वाराक्षसपुङ्गवम् ।।।।

രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ വധിച്ച് സന്തുഷ്ടനായ രാഘവൻ സുഗ്രീവൻ, അങ്കദൻ, വിഭീഷണൻ എന്നിവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 32

ततःप्रजग्मुःप्रशमंमरुद्गणादिशःप्रसेदुर्विमलंनभोऽभवत् ।महीचकम्पे न च मारुतोववौस्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः ।।।।

അപ്പോൾ മരുത്ഗണങ്ങൾ ശാന്തരായി; ദിക്കുകൾ പ്രസന്നമായി; ആകാശം നിർമലമായി. ഭൂമിയുടെ നടുക്കം നിർത്തി, കാറ്റ് ഉഗ്രമായി വീശിയില്ല, സൂര്യനും സ്ഥിരപ്രഭയോടെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 33

ततस्तुसुग्रीवविभीषणाङ्गदाःसुहृद्विशिष्टास्सहलक्ष्मणास्तदा ।समेत्यहृष्टाविजयेनराघवंरणेऽभिरामंविधिनाभ्यपूजयन् ।।।।

അപ്പോൾ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും അങ്ങദനും—ലക്ഷ്മണനെയും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ സുഹൃത്തുകളെയും കൂട്ടി—വിജയഹർഷത്തോടെ ഒന്നിച്ചു വന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ മനോഹരനായ രാഘവനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു.

Verse 34

स तुनिहतरिपुस्स्थिरप्रतिज्ञःस्वजनबलाभिवृतोरणेरराज ।रघुकुलनृपनन्दनोमहौजास्त्रिदशगणैरभिसंवृतोयथेन्द्रः ।।।।

ശത്രുവിനെ നിഹതനാക്കി, പ്രതിജ്ഞയിൽ അചഞ്ചലനായി, സ്വന്തം ജനവും സൈന്യവും ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു—രഘുകുലരാജന്മാരുടെ ആനന്ദമായ മഹാതേജസ്സുള്ള രാമൻ, ദേവഗണങ്ങൾ ചുറ്റിയ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ।