Adhyaya 81: Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽशीतितमोऽध्यायः एकाशीति‍तमोऽध्यायः- ८१/ मार्कण्डेय उवाच सावर्णिः सूर्यतनयो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः । निशामय तदुत्पत्तिं विस्ताराद्गदतो मम ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ എൺപതാം അധ്യായം സമാപ്തം. എൺപത്തൊന്നാം അധ്യായം—മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: സൂര്യപുത്രനും എട്ടാമത്തെ മനുവെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന സാവർണിയുടെ ഉത്ഭവം ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു; കേൾക്കുക.

Verse 2

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥

മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ രവിപുത്രനായ ഭാഗ്യവാൻ സാവർണി ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ അധിപതിയായി.

Verse 3

स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥

പൂർവ്വം സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിൽ ചൈത്രവംശത്തിൽ ജനിച്ച സുരഥൻ എന്ന രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ സമസ്ത ഭൂമിയെയും ഭരിച്ചു.

Verse 4

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा ॥

അവൻ തന്റെ പ്രജകളെ സ്വന്തം സത്യപുത്രന്മാരെപ്പോലെ യഥാവിധി സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കോലന്മാരെയും നശിപ്പിക്കുന്ന ശത്രുരാജാക്കന്മാർ ഉദിച്ചു.

Verse 5

तस्य तैरभवद्युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥

അവൻ മഹാദണ്ഡബലധാരിയായിട്ടും അവരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; എങ്കിലും ആ സമരത്തിൽ എണ്ണം കുറവായിരുന്ന കോലവിധ്വംസകരാൽ തന്നെ അവൻ പരാജിതനായി.

Verse 6

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥

അപ്പോൾ അവൻ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, സ്വന്തം ദേശത്തിന്റെ മാത്രമേ രാജാവായി നിലകൊണ്ടുള്ളൂ; ആ സമയത്ത് ആ ഭാഗ്യവാൻ രാജാവ് ശക്തരായ ശത്രുക്കളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടു.

Verse 7

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥

പിന്നീട് അവിടെയേ സ്വന്തം നഗരത്തിലും, അവന്റെ ദൗർബല്യം മുതലെടുത്ത്, ദുഷ്ടരും ശക്തരുമായ പാപബുദ്ധിയുള്ള മന്ത്രിമാർ അവന്റെ ധനഭണ്ഡാരവും സൈന്യവും കവർന്നു.

Verse 8

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥

പിന്നീട് നായാട്ടിന്റെ വ്യാജേന രാജാധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ആ രാജാവ് കുതിരപ്പുറത്തേറി തനിയെ കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് പോയി.

Verse 9

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥

അവിടെ അദ്ദേഹം ശാന്തരായ വന്യമൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും മുനിമാരാലും ശിഷ്യന്മാരാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ മേധാ ഋഷിയുടെ ആശ്രമം കണ്ടു.

Verse 10

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे ॥

ആ മുനിയാൽ സൽക്കരിക്കപ്പെട്ട്, ആ മുനിശ്രേഷ്ഠന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അങ്ങുമിങ്ങും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം കുറച്ചുകാലം അവിടെ താമസിച്ചു.

Verse 11

सोऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तै रसद्वृत्तैर्धर्मतः पालयते न वा ॥

അവിടെ മമതയാൽ ആകൃഷ്ടനായ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു: 'എന്റെ പൂർവ്വികരാലും മുമ്പ് എന്നാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ആ നഗരം ഇപ്പോൾ ഞാനില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലാണ്. ദുരാചാരികളായ എന്റെ ആ ഭൃത്യന്മാർ അതിനെ ധർമ്മപ്രകാരം പരിപാലിക്കുന്നുണ്ടോ ഇല്ലയോ?'

Verse 12

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते ॥

'എന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ടതും വീരനും എപ്പോഴും മദించినതുമായ ആ ആന, എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിട്ട് എന്ത് സുഖഭോഗങ്ങളാണ് അനുഭവിക്കുന്നതെന്ന് എനിക്കറിയില്ല.'

Verse 13

ये मामनुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम् ॥

എന്നെ നിരന്തരം അനുഗമിച്ച്, എന്റെ പ്രസാദമായ ദാനം, ധനം, അന്നം എന്നിവകൊണ്ട് പോഷിതരായവർ, ഇന്ന് തീർച്ചയായും മറ്റൊരു രാജാവിനോടു വിശ്വസ്തത അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 14

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥

അനുചിത ചെലവിൽ ആസക്തരായി നിരന്തരം ചെലവഴിക്കുന്നവരാൽ, സമ്പാദിച്ച ആ നിധി മഹാശോകത്തോടെ നശിച്ചുപോകും।

Verse 15

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यामेकं ददर्श सः ॥

ഇതും മറ്റു കാര്യങ്ങളും നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവ്, ഒരു ബ്രാഹ്മണാശ്രമത്തിനടുത്ത് ഒരു വ്യാപാരിയെ കണ്ടു।

Verse 16

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमनेऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे ॥

രാജാവ് അവനോട് ചോദിച്ചു—‘ഭദ്രാ, നീ ആരാണ്? ഇവിടെ വരാനുള്ള കാരണം എന്ത്? നീ എന്തുകൊണ്ട് ശോകാകുലനായി, വിഷണ്ണനായി തോന്നുന്നു?’

Verse 17

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥

രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ വ്യാപാരി വിനയത്തോടും ആദരത്തോടും കൂടി നമസ്കരിച്ചു ആ നൃപനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 18

वैश्य उवाच समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः ॥

വൈശ്യനായ സമാധി പറഞ്ഞു—ഞാൻ സമാധി എന്ന വൈശ്യൻ, ധനികകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവൻ. ധനലോഭം മൂലം എന്റെ സ്വന്തം പുത്രന്മാരും അധർമ്മിണിയായ ഭാര്യയും എന്നെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.

Verse 19

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः ॥

ധനവും ഭാര്യയും നഷ്ടപ്പെട്ടു, പുത്രന്മാർ എന്റെ ധനം കൈക്കലാക്കിയതിനാൽ ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ വനത്തിലേക്ക് വന്നു; വിശ്വസിച്ച ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും പോലും എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 20

सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः ॥

അതുകൊണ്ട് എന്റെ പുത്രന്മാർ ക്ഷേമത്തിലാണോ അക്ഷേമത്തിലാണോ എന്ന നില എനിക്ക് അറിയില്ല; ഞാൻ ഇവിടെ കഴിയുമ്പോൾ എന്റെ ബന്ധുക്കളുടെയും ഭാര്യയുടെയും അവസ്ഥ എന്താണെന്നും അറിയില്ല.

Verse 21

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः ॥

ഇപ്പോൾ അവരുടെ വീട്ടിൽ ക്ഷേമമാണോ ദുരിതമാണോ? അവർ എങ്ങനെയുണ്ട്? എന്റെ പുത്രന്മാർ സുഷീലരാണോ ദുഷീലരാണോ?

Verse 22

राजोवाच यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम् ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ധനത്തിനായി ലാഭികളായ നിന്റെ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും നിന്നെ പുറത്താക്കി; എങ്കിലും നിന്റെ മനസ് അവരോടു സ്നേഹത്തോടെ എന്തുകൊണ്ട് ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു?

Verse 23

वैश्य उवाच एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बद्नाति मम निष्ठुरतां मनः ॥

വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, എന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് അതുപോലെ തന്നെയാണ്. ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എന്റെ മനസ് കഠിനമായി വൈരാഗ്യത്തിൽ സ്ഥിരമാകുന്നില്ല.

Verse 24

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः ॥

ധനലോഭത്താൽ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചവർ—മക്കൾ പിതാവിനോടുള്ള യുക്തമായ സ്നേഹവും ഉപേക്ഷിച്ചവർ—ദാമ്പത്യവും ബന്ധുസ്നേഹവും മാറ്റിവെച്ചിട്ടും, എന്റെ ഹൃദയം അവരിലേയ്ക്കു മാത്രമേ ആശ്രയിക്കൂ.

Verse 25

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु ॥

ഹേ മഹാത്മാവേ, ഇത് എന്താണ്? ഞാൻ പലതും അറിയുന്നുവെങ്കിലും ശരിയായി ഗ്രഹിക്കാനാവുന്നില്ല—ഗുണമില്ലാത്ത ബന്ധുക്കളോടും മനസ് സ്നേഹത്തിലേക്കെന്തുകൊണ്ട് ചായുന്നു?

Verse 26

तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥

അവർക്കായി ഞാൻ നെടുവീർപ്പിടുന്നു; എന്നിൽ വിഷാദം ഉയരുന്നു. ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? അവർ എന്നോട് അസന്തുഷ്ടരായിരുന്നാലും എന്റെ മനസ് അവരോടു കഠിനമാകുന്നില്ല.

Verse 27

मार्कण्डेय उवाच ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्थिवसत्तमः ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ രണ്ടുപേരും, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഒരുമിച്ച് ആ മുനിയെ സമീപിച്ചു. വൈശ്യന്റെ പേര് സമാധി; മറ്റവൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവായിരുന്നു.

Verse 28

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ ॥

അവനോടു യഥോചിതമായ ആദരസത്കാരങ്ങൾ പരസ്പരം കൈമാറി വ്യാപാരിയും രാജാവും ഇരുന്ന് കുറെ സംഭാഷണം നടത്തി।

Verse 29

राजोवाच भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत् । दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഞാൻ ഒരു കാര്യം ചോദിക്കട്ടെ; ദയവായി പറയുക—എന്റെ മനസ് സ്വഇച്ഛാനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ആശ്രയമില്ലാതെ എന്തുകൊണ്ട് ശോകാകുലമാകുന്നു?”

Verse 30

ममत्‍वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥

“രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും അതിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളോടും എനിക്കുള്ള മമത തുടരുന്നു. അറിഞ്ഞിട്ടും ഞാൻ അജ്ഞനായതുപോലെ ആകുന്നു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെന്ത്?”

Verse 31

अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः । स्वजनेन च सन्त्यक्तस्तेषु हार्दे तथाप्यति ॥

“ഇവൻ—മക്കൾ വഞ്ചിച്ചവൻ, ഭാര്യയും സേവകരും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, സ്വന്തം ആളുകളും വിട്ടുപോയവൻ—എന്നിട്ടും അവരോടു ഗാഢസ്നേഹം വഹിക്കുന്നു।”

Verse 32

एवमेष तथा अहं च द्वावप्यत्यन्तदुःखितौ । दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्‍वाकृष्टमानसौ ॥

“ഇങ്ങനെ അവനും ഞാനും—ഇരുവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരാണ്; ദോഷങ്ങൾ കണ്ടിട്ടും മമതകൊണ്ട് നമ്മുടെ മനസ്സുകൾ അതേ ആസക്തിവിഷയങ്ങളിലേക്കു വലിക്കപ്പെടുന്നു।”

Verse 33

तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि । ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥

ഹേ ആര്യനേ, ജ്ഞാനം ഉള്ളവരിലും മോഹം എങ്ങനെ ഉദിക്കുന്നു? എന്റെ വിവേകം അന്ധമായപ്പോൾ, എനിക്കുമെന്തുകൊണ്ട് ഈ മൂഢത വന്നുപറ്റി?

Verse 34

ऋषिरुवाच ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे । विषयश्च महाभाग याति चैवं पृथक् पृथक् ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഓരോ ജീവിയും തന്റെ അനുഭവവിഷയങ്ങളുടെ പരിധിവരെ ജ്ഞാനം ധരിക്കുന്നു; ആ വിഷയങ്ങൾ, ഹേ ആര്യനേ, ഓരോന്നും താന്താന്റെ രീതിയിൽ വ്യത്യസ്തമാണ്.

Verse 35

दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे । केचिद् दिवा तथा रात्रौ प्राणिनस्तुल्यदृष्टयः ॥

ചില ജീവികൾ പകൽ അന്ധരാണ്; ചിലർ രാത്രി അന്ധരാണ്; ചില സത്തകൾ പകലും രാത്രിയും ഒരുപോലെ കാണുന്നു.

Verse 36

ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किन्तु ते न हि केवलम् । यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशु-पक्षि-मृगादयः ॥

മനുഷ്യർ തീർച്ചയായും ജ്ഞാനികളാണ്; എന്നാൽ അവർ മാത്രമല്ല. മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, വന്യമൃഗാദികൾ—എല്ലാവരും താന്താന്റെ രീതിയിൽ അറിയുന്നവരാണ്.

Verse 37

ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगृपक्षिणाम् । मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः ॥

മനുഷ്യർക്കുള്ള ചില ജ്ഞാനം മൃഗപക്ഷികളുടെ ജ്ഞാനത്തോട് സമമാണ്; അവർക്കുള്ള ചില ജ്ഞാനം മനുഷ്യരുടെ ജ്ഞാനത്തോട് സമമാണ്. എന്നാൽ മറ്റൊരു ജ്ഞാനം ഇരുവശത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണ്.

Verse 38

ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतङ्गाञ्छावचञ्चुषु । कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा ॥

ജ്ഞാനം ഉണ്ടായിട്ടും ഈ കീടങ്ങളെ നോക്കുക—വിശപ്പാൽ പീഡിതരായിട്ടും വെറും ധാന്യചിതറലാൽ ആകർഷിതരായി മോഹവശാൽ കുഞ്ഞുപക്ഷികളുടെ കൊക്കുകളിൽ വീഴുന്നു।

Verse 39

मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति । लोभात्प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि ॥

ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! മനുഷ്യർ മക്കളോടുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ നിറഞ്ഞ്, ലാഭലോഭത്താൽ പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിച്ച് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് നീ കാണുന്നില്ലേ?

Verse 40

तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः । महामायाप्रभावेण संसारस्थितिकारिणा ॥

അങ്ങനെ അവർ ‘എന്റെത്’ എന്ന മമതയുടെ ചുഴിയിലും മോഹത്തിന്റെ കുഴിയിലും തള്ളപ്പെടുന്നു—സംസാരത്തിന്റെ തുടർച്ച വരുത്തുന്ന മഹാമായയുടെ ശക്തിയാൽ।

Verse 41

तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः । महामाया हरेश्चैतत्तथा संमोह्यते जगत् ॥

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല: ഇത് ജഗദീശ്വരന്റെ യോഗനിദ്രയാണ്. ഇത് ഹരിയുടെ മഹാമായയാണ്; അവളാൽ സർവ്വലോകവും മോഹിതമാണ്।

Verse 42

ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा । बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ॥

ജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സുകളെയും ആ ഭഗവതി ബലമായി മോഹത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നു; മഹാമായ തന്നെയാണ് ഈ സമ്മോഹം നൽകുന്നത്।

Verse 43

तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥

അവളാൽ തന്നെയാണ് ഈ സമഗ്ര വിശ്വം—ചരവും അചരവും—പ്രകാശിതമാകുന്നത്. അവൾ പ്രസന്നയായാൽ മനുഷ്യർക്കു വരദായിനിയായി, മോക്ഷത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നവളാകുന്നു.

Verse 44

सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी । संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरि ॥

അവൾ പരാവിദ്യ, നിത്യ, മോക്ഷഹേതു. അതേ അവൾ തന്നെയാണ് സംസാരത്തിൽ ബന്ധനഹേതുവും—ഹേ സർവേശ്വരാധിപതേ.

Verse 45

राजोवाच भगवन् ! का हि सा देवी महामायेति यां भवान् । ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ ‘മഹാമായാ’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആ ദേവി ആരാണ്? അവൾ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, അവളുടെ കർമ്മം എന്ത്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ?

Verse 46

यत्स्वभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा । तत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥

ദേവിയുടെ സ്വഭാവം എന്ത്, തത്ത്വതഃ അവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം എന്ത്, അവളുടെ വിഭൂതി (പ്രകടനം) എന്ത്—ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഹേ ബ്രഹ്മവിദാംവരാ.

Verse 47

ऋषिरुवाच नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम् । तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां मम ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—അവൾ നിത്യയാണ്, ജഗന്മൂർത്തിയാണ്; അവളാൽ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും അവളുടെ ‘ഉദ്ഭവം’ സംബന്ധിച്ച് എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക; അത് പലവിധമായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 48

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा । उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥

ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ആ ദേവി പ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ, ലോകത്തിൽ അവളെ ‘ജനിച്ചവൾ’ എന്നു പറയുന്നു; എന്നാൽ അവൾ നിത്യയാണ്।

Verse 49

योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकर्णवीकृते । आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः ॥

കൽപാന്തത്തിൽ വിഷ്ണു യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ലോകം ഒരൊറ്റ സമുദ്രമാകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ശേഷനിൽ ശയിച്ചിരുന്നു।

Verse 50

तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ । विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ ॥

അപ്പോൾ മധു, കൈടഭ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരായ രണ്ട് ഭീകര അസുരന്മാർ, വിഷ്ണുവിന്റെ ചെവികളിലെ മലിനതയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിനെ വധിക്കുവാൻ ഉത്സുകരായി।

Verse 51

स नाभिकमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम् ॥

പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ആസീനനായിരുന്നു. ആ രണ്ടു ഉഗ്ര അസുരന്മാരെയും, നിദ്രിച്ചിരുന്ന ജനാർദനനെയും കണ്ടപ്പോൾ,

Verse 52

तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयस्थितः । विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥

ഹരിയുടെ കണ്ണുകളിൽ വസിക്കുന്ന ആ യോഗനിദ്രയെ, ഹരിയെ ഉണർത്തുവാൻ, അദ്ദേഹം ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 53

ब्रह्मोवाच विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम् । निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—തേജസ്സിന്റെ അധിപനായ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ്, വിശ്വാധിഷ്ഠാത്രി, ജഗത്തിനെ ധരിക്കുന്നവൾ, സ്ഥിതി-പ്രളയകാരിണി—വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യനിദ്രയായ, അതുലപ്രഭയുള്ള ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 54

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका । सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ॥

നീ സ്വാഹാ, നീ സ്വധാ; നീ തന്നെയാണ് വഷട്കാരം, ശബ്ദസ്വരൂപിണി. നീ അമൃതം; നിത്യ അവിനാശി അക്ഷരത്തിൽ നീ ത്രിമാത്രാരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 55

अर्धमात्रा स्थिता नित्या याऽनुच्चार्या विशेषतः । त्वमेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा ॥

നീ നിത്യമായി അർധമാത്രാരൂപത്തിൽ—പ്രത്യേകിച്ച് ഉച്ചരിക്കപ്പെടാത്തതായിട്ട്—പ്രതിഷ്ഠിതയാണ്. നീ തന്നെയാണ് സന്ധ്യയും സാവിത്രിയും (ഗായത്രി); ദേവീ, നീ പരമമാതാവാണ്.

Verse 56

त्वयैव धार्यते सर्वं त्वयैतत्सृज्यते जगत् । त्वयैतत्पाल्यते देवि त्वमस्यन्ते च सर्वदा ॥

നിനക്കൊണ്ടുതന്നെ ഇതെല്ലാം ധരിക്കപ്പെടുന്നു; നിനക്കൊണ്ടുതന്നെ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവീ, നിനക്കൊണ്ടുതന്നെ ഇത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവസാനം നീ തന്നെയാണ് ഇതിനെ എപ്പോഴും ഗ്രസിച്ച് ലയിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 57

विसृष्टौ सृष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने । तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥

സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് നീ സൃഷ്ടിരൂപിണി; പരിപാലനത്തിൽ നീ സ്ഥിതിരൂപിണി. അതുപോലെ അവസാനം നീ ഈ ലോകത്തിന്റെ പ്രളയരൂപിണി—വിശ്വമയീ ദേവീ.

Verse 58

महाविद्या महामाया महमेधा महस्मृतिः । महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी ॥

നീ മഹാവിദ്യ, മഹാമായ, മഹാബുദ്ധി, മഹാസ്മൃതി; അതുപോലെ മഹാമോഹവും—നീയേ മഹാദേവി, പരമ സാർവ്വഭൗമേശ്വരി.

Verse 59

प्रकृतिस्त्वञ्च सर्वस्य गुणत्रयविभाविनी । कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा ॥

നീ സർവ്വത്തിന്റെയും പ്രകൃതി, ത്രിഗുണങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൾ. നീ കാലരാത്രി, മഹാരാത്രി, ഭയങ്കര മോഹരാത്രി.

Verse 60

त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा । लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्तिरेव च ॥

നീ ശ്രീ (സമൃദ്ധി), നീ ഐശ്വര്യം, നീ ഹ്രീ (ലജ്ജ-വിനയം). നീ പ്രബോധലക്ഷണമായ മതി. നീ ലജ്ജ (ധർമ്മസംയമം), പുഷ്ടി, തുഷ്ടി; നീ ശാന്തിയും ക്ഷാന്തിയും.

Verse 61

खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा । शङ्खिनी चापिनी बाणभुशुण्डी परिघायुधा ॥

നീ ഖഡ്ഗധാരിണി, ശൂലധാരിണി—ഭീകരി; ഗദാധാരിണി കൂടാതെ ചക്രധാരിണി; ശംഖധാരിണി, ധനുർധാരിണി; ബാണം, ഭൂശുണ്ഡീ, പരിഘം (ഇരുമ്പുദണ്ഡം) ആയുധമാക്കിയവൾ.

Verse 62

सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी । परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी ॥

നീ മൃദുവാണ്—എല്ലാ മൃദുത്വത്തിലും അതിമൃദുതര—അതിസുന്ദരി. പരവും അപരവും ഇരുവർക്കും മേലായി, നീയേ ഏക പരമേശ്വരി, പരമാധിപത്നി.

Verse 63

यच्च किञ्चित् क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके । तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयते तदा ॥

ഹേ ദേവീ! ഉള്ളതെല്ലാം—സത്‌യും അസത്‌യും—എല്ലാറ്റിന്റെയും ആത്മസ്വരൂപിണി നീയേ. എവിടെയെങ്കിലും എന്ത് ഉണ്ടായാലും അതിന്റെ ശക്തി നീയേ; അപ്പോൾ നിന്നെ യഥാർത്ഥമായി എങ്ങനെ സ്തുതിക്കാം?

Verse 64

यया त्वया जगत्स्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् । सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ॥

നിനക്കാൽ ലോകസ്രഷ്ടാവും ലോകത്തെ പോഷിപ്പിച്ച് ഭരിക്കുന്നവനും സ്വയം നിദ്രയുടെ അധീനനാക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ഇവിടെ, ഹേ ഈശ്വരീ, നിന്നെ ആര് സ്തുതിക്കാനാകും?

Verse 65

विष्णुः शरीरग्रहणमहामीशान एव च । कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् ॥

വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹഗ്രഹണവും അതുപോലെ മഹാ ഈശാനന്റെയും, നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ നിന്നെ സ്തുതിക്കാൻ ആര് ശേഷിയുള്ളവൻ?

Verse 66

सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता । मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥

ഇങ്ങനെ നിന്റെ തന്നെ മഹിമകളും ശക്തികളും നിന്നെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ദേവീ, ജയിക്കാനാകാത്ത മധു-കൈടഭൻ എന്ന രണ്ടു അസുരന്മാരെ മോഹിപ്പിക്കണമേ.

Verse 67

प्रबोधञ्च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु । बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥

ലോകനാഥനായ അച്യുതൻ വേഗത്തിൽ ഉണരട്ടെ; അവന്റെ ഉണർവ് ഉണ്ടാകട്ടെ, അങ്ങനെ അവൻ ആ രണ്ടു മഹാസുരന്മാരെ വധിക്കട്ടെ.

Verse 68

ऋषिरुवाच एवम् स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा । विष्णोः प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു—അന്ന് വേധസ് (ബ്രഹ്മാവ്) സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ആ താമസീ ദേവി അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ ഉണർത്തുന്നതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു; മധു-കൈടഭന്മാരുടെ വധത്തിനായി।

Verse 69

नेत्रास्यनासिका-बाहु-हृदयebhyस्तथोरसः । निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

അവന്റെ കണ്ണുകൾ, വായ്, നാസാരന്ധ്രങ്ങൾ, ഭുജങ്ങൾ, ഹൃദയം, കൂടാതെ വക്ഷസ്ഥലം എന്നിവയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട്, അവ്യക്തോത്ഭവയായ ആ ദേവി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുമ്പിൽ ദൃശ്യമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 70

उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः । एकार्णवेऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥

അവൾ വിട്ടയച്ചപ്പോൾ ജഗദീശ്വരനായ ജനാർദനൻ എഴുന്നേറ്റു; പിന്നെ ഏകാർണവത്തിലെ ശേഷശയ്യയിൽ നിലകൊണ്ട് അവൻ ആ ഇരുവരെയും കണ്ടു.

Verse 71

मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ । क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ ॥

മധുവും കൈടഭനും ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ളവർ, മഹാബലവും പരാക്രമവും ഉള്ളവർ; ക്രോധത്തിൽ രക്തവർണ്ണമായ കണ്ണുകളോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ വിഴുങ്ങുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് അവർ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 72

समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥

അപ്പോൾ എഴുന്നേറ്റ് ഭഗവാൻ ഹരി ആ ഇരുവരോടും യുദ്ധം ചെയ്തു; മഹാബലൻ തന്റെ ഭുജങ്ങളെ തന്നേ ആയുധമാക്കി അഞ്ചായിരം വർഷം സമരം നടത്തി.

Verse 73

तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ । उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥

മഹാബലത്താൽ അഹങ്കരിച്ചവരും മഹാമായയാൽ വിമോഹിതരുമായ ആ രണ്ടുപേരും കേശവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരു വരം ചോദിച്ചുകൊള്ളുക.'

Verse 74

भगवानुवाच भवनेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि । किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मम ॥

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എന്നിൽ പ്രസാദിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്നാൽ വധിക്കപ്പെടണം. ഇവിടെ എനിക്ക് മറ്റൊരു വരം കൊണ്ട് എന്ത് ആവശ്യം? ഇത് മാത്രമാണ് ഞാൻ വരിക്കുന്നത്.'

Verse 75

ऋषिरुवाच वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् । विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം വഞ്ചിക്കപ്പെട്ട അവർ, ലോകം മുഴുവൻ ജലമയമായിരിക്കുന്നത് കണ്ടു; താമരക്കണ്ണനായ ഭഗവാനോട് അവർ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 76

आवां जहि न यत्रोर्वो सलिलेन परिप्लुता । प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः ॥

'ഭൂമി വെള്ളത്താൽ മുങ്ങിയിട്ടില്ലാത്ത ഒരിടത്ത് ഞങ്ങളെ കൊല്ലുക. നിന്റെ യുദ്ധത്താൽ ഞങ്ങൾ സന്തുഷ്ടരാണ്; നീ സ്തുത്യർഹനാണ് - ഞങ്ങളുടെ മരണം നീ തന്നെയാകട്ടെ.'

Verse 77

ऋषिरुवाच तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्ख-चक्र-गदाभृता । कृत्वा चक्रेण वै छिन्नॆ जघने शिरसी तयोः ॥

ഋഷി പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ശംഖും ചക്രവും ഗദയും ധരിച്ച ഭഗവാൻ, അവരുടെ തലകൾ തന്റെ തുടകളിൽ വെച്ച് ചക്രം കൊണ്ട് അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 78

एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् । प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥

ഇങ്ങനെ ആ ദേവി പ്രത്യക്ഷയായി, സ്വയം ബ്രഹ്മാവാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി വീണ്ടും കേൾക്കുക; ആ ദേവിയുടെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.